KRALJEVINA JUGOSLAVIJA UPRAVA ZA ZAŠTITU KLASA 21 (1) INDUSTRISKE SVOJINE IZDAN 1 MAJA 1937. PATENTNI SPIS BR. 132T4 N. V. Philips’ Gloeilampenfabrieken, Eindhoven, Holandija. Rasporedjenje vezivanja za selektivno primanje i pojačanje moduliranih nosačkih talasa visoke učestanosti. Prijava od 9 aprila 1936. Važi od 1 novembra 1936. Naznačeno pravo prvenstva od 13 aprila 1935 (Nemačka). Predmet ovog pronalaska je raspore-đenje vezivanja za automatko regulisanje širine izdvojenog opsega učestanosti koji propušta neki intonirani pojačivač visoke učestanosti ili pojačivač srednje učestanosti a koje se rasporedenje može prime-niti na radio prijemnom aparatu. Radi postizanja po mogučstvu dobre reprodukcije muzike koju prenosi neka radio-stanica želi se da pojačivač visoke i/ili srednje učestanosti u aparatu ravno-merno pojačava izdvojeni opseg učestanosti otprilike od 10 kilo-Hertz-a na obe strane nosačakog talasa. Ipak pošto pri sadašnjoj raspodeli radio-talasnih dužina iznosi međusobni razmak između učestanosti nosačkih talasa oko 9 kilo-Hertz-a to su moderni radio-prijemni aparati udešeni tako da oni na štetu kvaliteta reprodukcije propuštaju samo izdvojeni opseg otprilike od 4 kilo-Hertz-a sa obe strane učestanosti nosačkog talasa. Ne primaju se svi otpravljači podjednakim intenzitetom tako da se pri prijemu otpravljača, čiji je intenzitet znatno veći od intenziteta nekog susednog otpravljača može bez opasnosti od smetnje u pojavi interference povečati širina izdvojenog opsega kod pojačivača visoke i/ili srednje učestanosti. Zato je več predlagano da se radio-prijemni aparati snabdu napravom za podešavanje širine izdvojenog opsega koja se reguliše rukom ili automatski u zavisnosti od intenziteta primljenog signala. Neka takva automatska naprava za podešavanje širine opsega dobija se na pr. na taj način da automatski regulator jačine zvuka, koji podešava pojačanje aparata u zavisnosti od amplitude primljenog nosačkog talasa, istovremeno utiče na spregu filtara visoke i/ili srednje učestanosti na pr. time, što se pri porastu jačine signala povećava sprega kalemova nekog intoniranog filtra za izdvajanje opsega, koji se sastoji od dva oscilaciona kola, koja su međusobno u induktivnom odnosu, pa je zbog toga bivala veća širina propuštenog opsega. Ovi poznati automatski regulatori širine opsega imaju taj nedostatak što širina opsega jedino zavisi od intenziteta primljenog signala a potpuno je nezavisna od intenziteta susednih otpravljača. Ovo dovodi do smetnje u vidu interference kada se prima neki susedni otpravljač sa dovoljnim intenzitetom. Prema ovom pronalasku otklanja se taj nedostatak automatskim regulisanjem širine opsega u zavisnosti od amplitude nosačkog talasa susednog otpravljača. Ovaj je pronalazak objašnjen podrobnije, radi primera, u nekoliko raspoređe-nja vezivanja, Na slici crteža koja pokazuje principijelnu šemu vezivanja pretstavljene su dve pojačivačke cevi 1 i 2 nekog pojačivača srednje učestanosti sa filtrima 3 i 4 za izdvajanje opsega, koji su u induktivnoj sprezi. Podešavanje širine opsega može se izvesti na taj način, što se menja sprega između kalemova izdvajačkog filtra i to time što se ovi međusobno približuju ili udaljuju. Ovo se regulisanje vrši posred- Din. 10,— stvom elektromagneta 5. Ovim upravlja, u rasporedu prema sl. 1, anodna struja po-jačivačke cevi 6, čiji napon rešetke zavisi od pada napona u dva otpora 7 i 8 vezana na red. Ovi otpori leže u kolima jednosmi slene struje dvaju dvoelektrodnih cevnih usmerača 9 i 10, koji su pomoću intoniranih kola 11 i 12, spregnuti na pr. sa filtrom 3 pojačivača srednje učestanosti. Kolo 11 intonirano je na učestanost 9 kilo-Hertz-a iznad srednje učestanosti, a kolo 12 na učestanost 9 kilo-Hertz-a ispod srednje učestanosti Ovo je rasporedenje udešeno tako, da kada se ne prima nikakav otprav-Ijač, onda je sprega između filtara 3 i 4 najjača pa ovi filtri propuštaju opseg učestanosti otprilike od 9 kilo-Hertz-a sa obe strane srednje učestanosti. Ovo stanje o-staje nepromenjeno kada se prima neki otpravljač koji ima znatno veću amplitudu nosačkog talasa nego susedni otpravljač, pošto je u ovom slučaju, kada se susedni otpravljači za 9 kilo-Hertz-a razlikuju od primljenog otpravljača, amplituda bočnog opsega, koja se od prilike za 9 k. Hertz-a razlikuje od prave srednje u-čestanosti, samo mala. Naizmenični naponi koji se dovode u usmerače 9 i 10 i jednosmislene struje koje *eku kroz te usmerače su mali, tako da se ne vrši nikakva znatna razlika u struji koja teče kroz elektromagnet pa tako ostaje nepromenjeno podešavanje širine opsega. Ah ako neki susedni otpravljač ima znatni intenzitet tako da se pojavljuje naizmenični napon srednje učestanosti, koji se otprilike za 9 kilo-Hertz-a razlikuje od prave srednje učestanosti, i sa dovoljnom amplitudom, onda postaje jače negativan napon rešetke cevi 6 zbog jednosmislene struje koja teče kroz usmerače 9 i 10, tako da opada anodna struja cevi 6 koja teče kroz elektromagnet 5. Sprega između kalemova filtara 3 i 4 u ovom se slučaju smanjuje pa'postaje manja i širina opsega učestanosti koji propuštaju ti filtri za opseg, dok se ne postigne određeno stanje ravnoteže pri kojoj se interferentni ton od 9 kilo-Hertz-a više ne oseća kao smetnja. Razne otpravljačke stanice nisu međusobno udaljene tačno za 9 kilo-Hertz-a. Sa toga razloga može da bude preimuć-stveno da se kola 11 i 12 intoniraju na učestanosti koje se na pr. za 7 do 8 kilo-Hertz-a, umesto za 9 kilo-Hertz-a, razlikuju od srednje učestanosti. U raspoređenju pretstavljenom na si. 1 uređenjem za automatsko podešavanje širine opsega upravlja pojačivač srednje učestanosti. U raspoređenju pretstavlje- nom na si. 2 vrši se to upravljanje posredstvom dela niske učestanosti nekog prijemnog aparata. U ovom raspoređenju je filtar 13 za izdvajanje opsega srednje učestanosti, čiju širinu opsega automatski podešava elektromagnet 14, spregnut sa drugim detektorom 15 aparata. Naizmenični napon niske učestanosti koji nastaje u otporu 16 dovodi se preko vodova 17 i 18 u pojačivač niske učestanosti aparata. Otpor 16 je istovremeno spregnut sa kolom rešetke cevi 19 koja je preko filtra 20 vezana sa usmeračkom cevi 21, u čijem anodnom kolu leži rele 14. Filtar 20 odmeren je tako da on propušta samo učestanosti preko na pr. 6 kilo-Hertza. Dejstvo ovog raspore-đenja je potpuno podjednako kao dejstvo raspoređenja prema si. 1. Jasno je da se rasporedenje prema ovom pronalasku može primeniti i kod pojačivača visoke učestanosti. Ovaj pronalazak nije ograničen na napred opisan postupak za regulisanje širine propuštenog opsega učestanosti nego se ovaj pronalazak može primeniti kod svakog drugog poznatog regulatora širine opsega učestanosti. Patentni zahtevi: 1) Rasporedenje vezivanja za selektivno primanje i pojačanje moduliranih nosa-čkih talasa visoke učestanosti, koje je sna-bdeveno napravom za podešavanje širine izdvojenog opsega učestanosti kod pojačivača visoke i/ili srednje učestanosti, a koje naprava deistvuje automatski, naznačeno time, što se širina opsega reguliše u zavisnosti od amplitude nosačkog talasa koji leži blizu željenog nosačkog talasa. 2) Rasporedenje prema zahtevu 1, naznačeno time, što su sa pojačivačem visoke ili srednje učestanosti spregnuta dva selektivna kola, od kojih je jedno intonirano na nešto nižu učestanost od one na koju je intoniran pojačivač visoke ili srednje učestanosti i što se širine opsega pojačivača i/ili srednje učestanosti reguliše automatski u zavisnosti od naizmeničnih napona koji nastaju u pomenutim selektivnim kolima. 3) Rasporedenje prema zahtevu 1, naznačeno time, što se širina opsega pojačivača visoke i/ili srednje učestanosti reguliše u zavisnosti od amplitude oscilacija niske učestanosti koja usled interference nosačkog talasa, koji treba da se primi, i su-sednog nosačkog talasa nastaje posle u-smeravanja. Ad pat br. 132? 4 S? “J™lJLr'Ln_r >s<£ -tt ^|~vyww *\ ^5/ i s