\ t V . I i M E M O R I A REGUM .tBANORUM REGNORUM DALMATICS, CROATLE ET SCLAVONIC I N C H O A T A AB ORIG.INE SUA, ET USQUE AD PRiESENTEM ANNUM M D C L I L DEDUCT* A IJ C T O R E GREGORIO RATTKAY de NAGY THABOR, LECTORE ET CANON1CO ZAGRABIENSI. ' E D I T I O ALTERA, V I N’D OSONA, Typis Jofephi Kurzbock, C*C Reg. Aulae Illyrico - Orientals 5 nec non Incl. Inf, Auftris Ordin. Typography & Bibliopole, 177a. FERDINANDO IV. APOSTOLICO, UNGARLE, DALMATLE,CROATIA?, SCLAVONICS, RAMCE, SERVICE, BULGARIA, LODOMERLE, GALLICI/E &c. R E G I. Qrande prorfus me aufum onus fubiifle, non immerito mi¬ tt^ raberis, Rex Apoftolicej, nempe, qui & biftoriam fcri- bere prasfumens & Regie nomini Tuo confecrare non erubefcens, in publicum prodire attentaverim: quoniam nulla fublimior inter Sseculi poteftates Imperatoriis fceptris gloria, nulla pene fcriptio afperioribus difficultatibus veluti perpetuis fpi- nis, aut peracutis rupium cruftis implexa magis. Scilicet quia rara prudentiae & elegantis di&ionis miftio, cum prima hiftorici virtus prudentia lit, eleganti veritati innixa; & nemo fibi hiftoriam effe fcri- bendam intelligere debeat, quern Inon setas & longa rerum experien- tia docuerunt. Et quidem haud ignoro in omni hoc opere, ambula- re me per dolofbs cineribus infepultos ignes $ attamen quod fcripfe- Horat. A 2 re E P I S T O L A rim 5 prseter impellentem Geaium, majorum judicio atqne autori- tati, qui jubere poterant, obaudire debui; quod Regiis vero pedi- bus Tuis proflernere voluerim, Alexander Macedo impulit, qui ter- rarum orbe vidoriis parto, moriens interrogatus, cui vaftiffimum hoc Imperii corpus poft ultima fata, relinqueret; non felicifiimo, non di- tiflimo, fed digniflimo, generofe dixit, annulumqne non Arridaeo fratri, fed Perdiccae tradidit, quid optimo cuique faciundum, verbo flmul & exemplo pofteritati confignans. Supervacaneum porro, Te digniflimum efie demonftrare velle, cenieo; cum vel fola nominis majeftas omnem fibi honorem venerationemque impend! velit; nec quicquam fit, quod Regum Auguftali amplitudini fatis efie pofie vi- deatur. Sed prteterquam quod digniffimus fis, cui etiam aptius con- venientiusque praeteritorum Illyrii Regum vitam geftaque confecrem, quam optimo eorum Succefiori? Cui Pro-Regum, aliorumque prs- clarorum Heroum merita, plerorumque fanguine fuo teftata, refe- ram? Quorum pofteritas non degeneri majorum fuorum semulatione, Tibi Regi anteriorum Hseredi avitam fidelitatem commendat* Cui Principum decora ac heroica militum fa&a, quam bellato- rum Principi, potius debentur ? Cui demum aut piorum Regum vir- tutes aemulandas, aut improborum vitia deteftanda repraefentare ma- gis decebat, quam Regi Sandorum Nepoti, ac filio Regis Pietatc Regna gubernantis, & Juftitia Scelera vindicantis? Porro quemad- modum digniffimum ac congruentiflimum fuerat, Librum hunc Re- gio nomini Tuo confecrari, ita Tu viciffim eundem a me Jure Tibi vendicare poteras; cum & juxta confilium Catonis, temporis ha&e- nus impenfi rationem reddendam, & juxta Divinum pragceptum Re¬ gi meo vedigal, gentis meae nomine, pendendum efie intelligeres. Quare non haec ideo Tibi fcripta putes, Rex optime, quafi do- cere , qualis efie debeas, velim; cum hoc inter aequales nefcio pe- riculi, an audaciae majoris, in Principe vero fuperbum, in militias Duce Dedicatori A V Dace fatuum videatur. Bonos tamen Principes» virosque bello aut toga claros, tanquam in fpeculo pofteritati profpe&andos propone- re, unlitatis habet plurimum* arrogantias & audacias nihil. Atquc hoc mai:utinae Tuae seti congruum quam optime videtur, ut in pre- thCo pffefenti Tuo otio, & mentem erudita le&ione imbuas, & mo¬ tes clariflimorum virtute Majorum vitas ac inftitutis conformes, & asimum Martialibus exemplis accendas. Casterumego. cum & aeta- tem jam fiiperiorem, atque aiiquem rerum ufum adefTe mihi intel- iigerera, nec inferiorem multo fortaffis dignitati operis eruditionem , affidua ledione, ac improbo pene ftudio mihi comparaviffem, neque fiC tamen ab adverfariorum impetu Tatis me munitum opinarer; Tui Regii noininis umbonem in protedionem adlegi, illudque unum Co- iatii loco repofui, ut cum magni illi, Cicero, Salluftius, Tacitus, Livius, Seneca, calamos repererintmorofiores, mihi multis pafluum millibus infra iilos incedenti, meliora non ed'e fperanda, Tatisque mi¬ hi ad laudem exiftimabam, vel luminis horum umbram attigifle. Tu veroRex Apcfioiice, cum in omni hoc opere Inclyts hujus gentis illyricae Heroes Auguiliffimis Tuis Majoribus utiliffimos fide- liffimosque legeris, eorum vero Nepotes, ac me quoque inter ipios iimiles quotidie experieris ipfe, univerfos Juftitia atque dementia protegere haud intermittas, monentis Senecas bene memor: Ulms^ ] demum magnitudinem ftabiiem fundatamque efle, quem omnes tam clera< fupra Te effe, quam pro fe fciunt, cuiusque curam excubare pro fa- lute iingulorum, atque univerforum quotidie experiuntur.. A 3 XL- E P I S T O L A ILL USTRISSIM1S D0M1NIS BOMINIS NICOLAO COMITI PERPETUO A ZRINIO, Regnornm Dalmatia?, Croatia? & Sclavonic B A N O, Confiniorum ejusdem Regni Sclavonic Colapianorum Supremo, & Praefidii Legrad, totiusque Infiilae Murakoz HIREDITARIO CAPITANEO, Comitatuum Szaladienfis, & Simigienfis . COMITI SUPREMO, Sac. Caef. Regiasque Majeftatis Cubiculario, CONSILIARIO, Supremo Vigiliarum Prsefeflo & Agazonum Regaliuin in Hungaria Magiftro &c. A C PETRO COMITI PERPETUO A ZRINIO, Sac. Caefi Regiaeque Majeft, Cubiculario, Confiliario, ac ejusdem Praiiidii Silbergenfis ac Szliun Capitaneo &c. H iftoricum de rebus Ulyricis opus, Drafcoyicio Pro-Regi a me de- ftinatum, Tibi Pro-Rex Ulufbriffime Superi annuerunt; e veto coeli dignitatem accepifti, honos ipfi debitus ut fequatur, aequum eft: nempe & Gentilium more quod arse uni facrificandiim deftinabatur, nefas alteri admovere ducebatur. Quam opportune porro, Pro-Rex eximie, rerum noftrarum ruinis, quas amifto magno Drafcovicio formidabamus, velut alter Atlas prudentise bellicique roboris humeris gravatam patriam luccolans, fucceflifti. Succeflifti vere armata Pal¬ las, nec magis in Pro-Regia dignitate, quam in amore literarum, in veto juvandae ornandaeque Patriae, in munifico erga me animo. Non tango hie invi&a arm a Tua, quae liber ilte meus luislocis orbi univerft) luculenter palam dabit; literarum certe ac hiftoriarum prae- cipue ftudium, quo cupide flagras, non in eo folum declaras, quod re- Dedicatoria. reconditum quoddam elegantiflimarum eruditionum fcrinium habea- ris, led praefertim quod aliorum utilitati & iple erudite memoranda fcribas. Ut smulus fieres magnorum, ut ambidexter evaderes, & in hoc magnis fucceftifti 5 par enim decus ad utrumque infkmmari arbitrarisj neque tantum nocumenti afferre inermem fapientiam, quantum inlipientem armaturam putas, denique omnem quidem seta- tem ftrenuos habere milites, nili otio plane marcefcant homines, at non omnem, imo nec faepe multas fapientiam proferre intelligis- Paucos antiquitas Caefari limiles numerabat, qui utra laude praellaret magis, & an laureatae Minerva;, an armatae Palladi, an Marti, an Apolii- ni plus glorias contulerit, dubium pofteris reliquit. Sane qui bellicae gloriae, praeftantiam & amorem literarum conjunxiOent, eorum pene omnium Graeca vetuftas numerum concludit in Alcibiade, Themi- ftocle, Demofthene, Hierone, Agelilao, Conone, Niocle: Latina vero in Cicerone, M. Catone, Cn. Pompejo, M. Antonio, Julio Cae- fare, Augufto , 8c paucis admodum aliis. Paucos omnino & tem- pora noftra norunt; at quemadmodum nobis habere paucos dedeco- ri eft, ita tibi intra paucos numerari gloriae cedit. Quare cum liber ifte meus & eruditior.is quidpiam redolere videatur, & bellicas He- roum virtutes exprimat; tibi Martialis ingenii Principi, tibi Heroi fapienter armato debebaturj & ilium patrocinium qttaerere confen- taneum argument o decuit, Nec difpari multum Tibi, Illuftrilfime PETRE, debetur ratione, qui Illuftriffimum tuum fratrem ut state fequeris, ita virtutum adio- nibus comitaris; par enkn pene tibi in armis alaeritas, in literarum ftudio diligentia, in amicos amor, in holies benignitas, in cundos comis urbanitas: vicina quoque ingenii vivacitas, memoriae tenacitas, judicii firmitas: cundas demum corporis animique veftrum utriusque dotes, quorumlibet etiam generolorum dixerim cotes. Vere Ge¬ mini eftis, nec prope parem habetis; quare veftra haec in tuto laus manet : Par nobile Fnitrum. Sed nec literis minus opis tulifte cenferis aliorum labores liberali munificentia promovendo, quantum ille lcribendo propria. Earn in¬ ter linguam ac manum naturae cognationem a majoribus accepimus, ita utriusque munera mutua quali confpiratione confentire, ut quem¬ admodum lingua a nonnullis appellatur ingenii manus, ita manus totius corporis lingua cenfeatur: ex quo fadum exiftimem, ut non Epistola Dedicatoria. llb^ap i n g en i°^ e minus Ambrofius linguam dixerit edentis manum, quam g.' ' Artemidorus manum nuncupaverit fermonem quendam mentis ac tacitae voluntatis ihterpretem. Quod manus linguae, hoc Tu mini Ljb t es Gomes Illuftriflime! nam praeter mutuam noftri fanguinis, quam cap.*44.' natura dedit, cognationem, adeo mihi in hoc literaii exercitio cog- natus efle voluifti, ut fere lingua mums hieiiflem, nifi manus tua di- fertum feciflet, majorque jam iiberalis tuae dexterae eloquentia, quam oris mei facundia habeatur; ut merito proinde cum Artemidoro mi- num tuam fermonem mentis mete, & tacitae fcriptionis interpreter nuncupaverim. Prodeat igitur monumentum obfervantiae mese IlluftriflTmo no- mini veftro confecratum, tametfi nec veftris refpondens meritis, nec animo meo; quibus ego, quidquid fecero , iatisfaciam nunquam.. Quia tamen amor otiofus elle nequit, accipite a me honoris veftri debitum , amoris mei pignus. Quod fi non furda, ut foletis, aure intimas quoque voces exceperitis obfervantiae in vos meae, intellige- tis profedo, quanta fit non jam Libri hujus, fed pedoris eloquentia, cuius lingua Cor eft. PROOE- ✓ PROOEMIUM AD INCLYTOS REGNORUM SCLAVONIC ET CROATIA STATUS ET ORDINES. M emorianf noftrae gentis fcripturus, & calamo tametfi non adeo gra- vi & erudito primordia Imperii illius, Regnorum amplitudinem, Regum ac Pro-Regum feriem, populorum mores, militum heroica fa&a pofteritati commendaturus; inviaiae in me atque odii flammas, in plerorumque fufcitatas pedoribus, in incendium evoco. Earn enim hoc noftro infelici faeculo videre eft vitas corruptionem, morum dif. folutionem, ingeniorum perulantiam, ut nemo fere, quod pro pofte- rorum bono laude dignum lit, agat; aut ft reperias aliquem, is e ve- ftigio acerbiflimis Criticorum ceniuris altisque fuperciliis injuriofiflime perftringatur: ut non tam calcaria tibi ad praeclari quidpiam agen¬ dum, quam fraena ad curfum jam inchoatum cohibendum adhiberi fentias ; unde nec immerito cum Ethnic o dixeris: | betels parentum pejor avis , tulit nos nequiores , Horatius. Mox datum progeniem vitiojiorem. Etenim quemadmodum tota rerum natura jam fenefeit & ve- tuftate redditur debiiior, ita animi mortalium, quanto propius ad ftnem mundi acceditur, tanto efficiuntur debiliores, & veluti fenfim degenerare a priina firmitudine & integritate cernuntur. Quid aliud hoc noftro faeculo fieri videas, quam quia hos veternus tenet; il- los inquieta turbat inertia inanibus occupatos; flibido alios vifco tenaci implicat; alios invidiae & asmulationis ftimulis ambitio exa- gitat; alios habendi, dominandique cupido infatiabilis in perni- ciem innocentum furentes agit. Quot numerabis, quos nulla un- quam hamarunt munera, nec ulla vifeavit gratia, ut affe&ibus fini- ftris, & pravis inclinationibus fopitis ac demortuis, aequitads refti- tudinem, ad quam conditi funt, cuique jurejurando fe famulaturos poftea obftrinxerunt, fequerentur: Quot funt, proh Deum immor- talem! qui in aliena longe lateque rapaces manus inferunt, altera ma- nu orientem, fi fas tantum foret, occidentem attentarent altera, & cum Alexandro Macedone, quae non capiunt, cupiunt tamen, nec meminerunt hi, qui in immenfum fpes improbas cupiditatesque ex- tendunt, quod ea ipl'a, quae nullo fuo bono, multorum malo quae- R five- P R 0 O E M I IT M. livenmt, milerabilem fortientur exiturn, & quidquid longo tempore multa Dei .indulgentia liruxerunt, id una iparget dies ! Lucretius - - - - Multosque per arums Sufientata ruet moles. Hanc ipfam quasfo Ulyrias gentem in experimentum accipiamus, an non cernimus earn tot oiim plerarumque orbis partium fpoiiis opu- lentam, tot vi&oriis claram, tot regna complexam. Heu quo non recidit! periit alta, & fere totius Europas iedes primaria, ac de tanto imperio vix tot reliqua funt oppidula, quot olim regna refe- rebat. Quid Illyrico accident, quondam Illyrii indigenam audite Hieronymum; „ Horret, inquit, animus temperum noftrorum ruinas profequl ,, Viginti & eo amplius anni funt, quod inter Conftantinopolim & „ Alpes Julias quotidie Romanus ianguis effundkur. Scythiam, „ Thraciam, Macedoniam, Dardaniam, Daciam, Theftalonicam, ,, Epiros, Dalmatiam, cundasque Pannonias; Gottus, Sarmata, „ Quadus, Alanus, Hunni, Vandali, Marcomanni valiant, trahunt, „ rapiunt, ubique lu&us, ubique gemitus, & plurima mortis imago. 3« An ab iis vero temporibus, feliciora noftra putamus ftecula? aalleliod. Utinam & nos & ventura pofteritas, Mahometanam barbariem ex tot illatis bellis, bellorumque miferrimis appendicibus, ex tot Arcium, Oppidorum, Urbium exuftionibus, ex quibus nihil nifi fumantia fu- perfunt rudera, ex tot valiationibus Provinciarum, expoliationibus divitum, depraedationibus mediocrium, exiliis pauperum, irritis la- crymis non deploraremus, & vel ipl'o Illyrico fanguine rubelcentes patriae campos, lignanuminis in vindidam laceffiti, & ad meliorem vitas morumque frugem nos reyocantis, vel fero agnolceremuS. Ut quid nos perditum amplius imus? ponamusodia, ambitionem malo- rum omnium officinam, aut fi mavis nutrices cineres dicere, reftin- guamus, & quicquid demum mate fementis eft, ex patria eradican- tes gleba, in alieno linamus crefcere folo: atque ita in duas nos om- nes diftinguamus clafles, & pars una pulcherrimarum virtutum orna- rnentis patriam exornet, pars vero altera in patentem laudabilis semu- lationis campum, id eft, ad Iilyrici imperii res praclare geftas, alia- que calamo digna pofteritati tradenda, invicem provocata excurratj ne., cum tot lint omnium aliarum nationum prseclariflimi Heroes, & Heroum feriptores, hsc una tain ampla natio fua privetur iaude, & PROOEMIUM. & velut infecunda tellus nullum germen rerum bene geftarum, aut frudum eruditorum virorum produxiffe exiftimetur. Moveat nos, obiecro, ad praeclara quaftibet atque laude digna aggredienda, im- maniffimi Chriftiani nominis holds barbara crudelitas, qua adeo ob deteftabilem plerorumque negligentiam, ob execrandas animorum fimultates, atque privata ftudia, in exiguum redadi fumus pugil- lum, ut merito cum Propheta immortales Deo gratias, pro mileri- cordiis Domini quia non iumus confumpti, reddere debeamus; mo¬ veat innata lilyricte nationi generofitas, avorum, atavorumque vir- tus; moveat divini honoris incrementum, propriaque falus, ne vel jam propriis fepulti ©bruamur cinerib-us; neque fit nobis tantum gaudii atque tripudii perire, aut forte penitus periifle.. Vos vero,. Proceres Iliuftriifimi, caeterique Optimates inclyti, hunc meum la- borem ferena legite fronte, ac vobis perfuafum habete., non pau- co-s habere viros, eruditione & tempore preeclaros; jugi tamen tor- pere otio: quo vero majori crimine, majorum noftrorum vetuftas arguenda eft, quod fuarum memoriam rerum alta oblivione fepe- liverit, eo gravioris ac moleftioris mihi erat laboris, tam vetufta, tam multa, paueis admodum aufitoribus fubfidium ferentibus, in Iu- cem dare. Nam ut rede Bonfinius: quid Sauromatae tot gentium audores, quid Longobardi, quid denique Sclavones per tot natio- disiaum nes, & linguas ample diffufi gelTerint, a lenioribus potius quam fcri- Re S ein * ptoribus accepisnus. Itaque laborem magnum, ac diuturnum, veri- tate fumma, qua fieri potuit,, quae princeps eft hiftorise virtus, col- ledum ac confedum prono aeftimare debeds judicio & benevolo fus- cipere animo; ut cum ita vitiatos hominum mores elfe fciatis, ut ipfos etiam laudabiles conatus carpere non ceflent, benevolentia faltem mihi compenfetis: minime fiquidem id ego mihi polliceri au- lim, ut omnes laudatores audiam, cum nullus unquam vel proba- tiffimorum Hiftoricorum fuerit, qui alicujus non fubierit cenfuram. Atque ideo non doceo hie, ne audiam Graeculus apud Hannibalem^ narro tantum, &, ut imperitus Comoedus, ignorantiam meam in hac feena proludo. Reducetis vos benigiia manu veftra cortinam, fi peccafie videar, fin placitura dixi, tuebimini dextera veftra, & cona- tum laudabitis, cum rem non poilitis. Ucrumque fi feceritis, hutna- nitatis erit veftrae, non eruditionis mea; } quam nunquam agnovi, il~ lam femper confitebor.. B 2 MAG- % €# ^ MAGNIFICO ET ADMODUM REVERENDO DOMINO GEORGIO RATTKAI LIBERO BARONI DE NAGY THABO R, Le&ori & Canonico Cathedralis Ecclefiae Zagrabienfis * in Sclavo- nicam fuam Hiftoriam accinebat. Qua virtus aliis divi/a, GEORGIUS Him Unitam Rattkai nofter hie unus habet. llli ft populus facro in fermone docendus , In Cathedra , in Templo, primus & alter adeft . Si ca(lra , in cajtris fi Cafaris arma fequenda; Militis f Myfta pertulit Officium. Sclavorum fi gefta pet as, fi geft a Banorum, Htftoria Primas Illyris Au&or adeft. Dum Slavi, f Bani, dumque Illyris ora manebit, Illyrica Rattkai vivet in Htftoria. Joannes Szakmardi de Diankoucz, Protonotarius Regnorum Croatia & Sclavonic. AA. LL. Philof. Magifter. IN LIBRUM ET PRO LIBRO. iMGNIFia ET ADMODUM REVEREND1 DOMINI GEORGE RATTKAI de NAGY THABOR, LIBERI BARONIS Le&oris & Canonici Cathedralis Ecclefiae Zagrabienfis. Exigui liber eft frnUus, mee dignus honore hter Scriptores hie novus Hijtoricos. Ambitio & faflus mentis, non publica Regni Commoda, fuderunt hanc Methodum biftoricanu AD ■if mmwmm&tmm % & AD AUCTOREM LIBRI. Magnc Vir ingenio , titulis & ftemmate dare, Qui cultum dodo petiore promts opus. Quod tuns ifte liber non eft a jcommute liber 9 Parce; verecundo cultius ore loquar. Ex falfo verum Dialedicus elicit arte, Ex In, Pro, verfus arte Poeta facit. Sim licet Aonia modicus verfatus in arte , Arte exclamaboi Pro, men vota dabo. Hiftoricos novus hie feriptores inter honore Dignus , nee frutlus eft liber exigui, Hiftoricam Alethodum hanc fuderunt commoda Regm Publica , non mentis faftus & ambitio. I M O. Ingemum , virtus, ft at Nobilitatis in illo Fulcher honos , nee non cuitce facundia lingua. EPIGRAMMA De Auftoris infignibus. Magna per abruptos qui ducitis agmina montes Bellorum Proceres , Martin cor da , Duces. Si pofeet gelidos fitieiis cxercitus amnes , Fons hie abundantes fuppeditabit aquas. Magnus Alexander ft duceret amplius agmen , Non. alio cupcret Fonte levare fitim. A L I U D. Imbibit ut teUus pluvidles arida guttas , Undique jlumineas ut bibit eequor aquas. Sol ut arenofi falfas Mbit Quorum funt Manes, & celebranda mantis. Vivite Ldtores mentis pojl fata manentes , Illyrici Doctor Leffor uterque fui. A L I U I) EJUSD-E M. Zrinius Illyrici fplendefcit gemma decoris Q.uce pnmi , fuperans , arma tulere virl Illyrici Rattkay fplendefcit lumen honoris , IXuce primi fuperans, feripta dedere viri. C e c i n i t Chriftophorus Kalmandi , Cathed, Reel, Zagrabienfis Canonicus. PRO- PROLOGUS AD LECTOREM. P etiverat a me Joannes Drafcovicius Prorex Illuftriffimus, imo jure fuo, quod in me Banus habuerat, exigebat; ut quod privata de rebus noftris hiftoriarum ledione pro me collegeram, brevi pagella, Regum, ac Banorum praefertim originem, feriem atque gefta in hi- ftoriolae formam redada, e tenebris excitarem & faltem utilitati po- fterorum noftrae gentis aperirem. Morem geffi utpote Bano & Pa- trono: & Patrono quidem, cujus in me prae caeteris merita compen- diofa narratione explicari nequeunt, Bano vero aemulatione Atavo- rum innata virtute per immortalitatis iter incedenti. Neque enim perfuaderi potui, alio iplum id a me fine poftulafie, quam ut omnium virtutes atque praeclare gefta hie exprella intuens, atque aviditate quadam boni inardeicens, in fe uno exprimeret, & quod eorum fin- guli longiffime inter le diftantibus geflere temporibus, ut ipfe folus vita fuperftite praeftare niteretur. Verum dum miferanda naufragia trium ferme faeculorum, quibus gens noftra jadatur aflidue, ac extre- mam Majorum noftrorum in feribendo negligentiam confideraffem: bona venia illius, quam in me habebat, autoritatis, flagitato me fub- traxiflem officio, nifi & ipfius mihi tranfgredi voluntatem, & priorum imitari iocordiam fceleri duxiffem; maxime cum necdum quidam in¬ ordinate tumentes faftu effutire cedent, nos vix e noftris aliquem ha- buiffe Regem. Et vero cum fimilia audire cogimur, noftrae indigne- mur inertiae, cum non pauci Majorum noftrorum, ingenio ac erudi- tione eximii, omni fteculo vifi fint, nullus tamen repertus, qui res pa- trias literis mandaflet, contenti forfitan virtute, quae laudata patrare novit, laudari negligit, nec profperam geftorum fuorum memoriam relinquunt pofteris ; ignari prorfus, concemptu famx contemni virtu¬ tes, & quod fuum cuique decus pofteritas rependere foleat, heroesque honor Annalium aeternus, non brevis & plebeia praedicatio, colit & coniecrat. Itaque cum ran apparuerivt mutes ingurgite vaJlo 3 ex omni¬ bus horum contraxi feriem atque vitam Regum ac Banorum, quo¬ rum & ex hiftoriis & feripturarum familiarium reliquiis notitiam at fequi potui. Fruere proinde opere induftriae Drafcovicianae, benevo- le Ledor, & fi quid tibi profuifte cognoveris, ipfi acceptum referas: nam &. nos, fi quem animum in fuperftitem indueramus, minime in defundum exuimus. Mors dolorem addidit, non minuit amorem, & feralem de fablato ex vivis memoriam foporare, non extinguere po- teft. Porro quantumvis caute & omni finceritate ftudeamus veritatis iter ufquequaque tenere, vix ii tamen, qui conamur efle, pofiumus apud omnes haberi; nihilominus ut & hiftorici partes exequar, & l'e- veriorum Criticorum cenfuram minus timeam, rem ita mihi agendam propofui, ut nec ob metum a veritatis tramite declinem, nec adula no¬ ne c uipiam blandiri videar. MEMORISE REGUM, et BANORUM DALMATIA, CROATIA, ET SCLAVONIC. GEORGII R ATTKAY, LIBER PRIMUS. TiHL ^ um ^ eus Opt* Max. reftituta pace cataclyfmum lTum genera- lem fuper faciem terrae diminuiffet, & i&o cum humano gene- re pacts feedere, Noe, cum tribus filiis fuis,Sent, Cham, & Japhet,illae- fos ex Area abire feciflet: ab his,teftantibus divinis literis, difieminatum eft omne genus hominum fuper univerfam terram; feriptores deinde aener. g, tam facri quam prophani, Japhet, in divifione haereditatis paternse, Europam fortitum fuifte tradunt, ejus vero filios, qui Sclavicae linguae principium fecere, feptentrionalem plagam verfus, earn terrae partem, quam magnam Scandinavian! in longitudinem protenlam goo., in la- titudinem autem 600. milliaribus extenfem, appellarunt; incoluiile, primamque ibi fixifle fedem perhibent. Scandinavia mari Baltico undique alluitur, ac cingitur, excepta folaOrientis parte, ex qua duo- bus ingentibus clauditur montibus. Longo deinde temporis decurfu ob innumerabilem hominum propagationem dilatavere fefe in Sar- matiam fub Duce Gomer, cujus & feriptura meminit; qute in fe Po- oenef.ro. loniam, Ruffiam, Lithuaniam, Mofcoviam, Pruffiam, Pomeraniam, Valachiam, Tartariam occidentalein & partem Tanais, qua AGa. ab Europa disjungitur,continet. Rur'iim deindefa&a copiofiori multitu- dine ad Taurunos montes, & ab his in Siciliam usque; & ab Aqui- lonari Ponto usque ad Adriaticum, meridiem verfus, fefe protende- runt; unde nec mirum, quod noftratum lingua tam late per Orbem univerfum pateat, ut fuo loco dicemus. C Quia i$ Memory Regum , & Banorum Dalmatia , Mtio Quia vero, ut Thurocius in Hungarorum Chronica feribit, ex Chron.c.r p 0 ftea propter longi asvi irreminifeibilein vetuftatem mutata func plurima, paucaque in be, vel fibi fimili aut propinquo permanlerunt; Appim. hinc quod^antea telluri huic nomen,qaive incola: fuerint, cognolce- IUyricis. S re non P otu E Appiano tamen facern praeferente, licet magnam tern- porum revolutionem omittere debeamus, ejus Provincial nomen ab Illyrio- Illyrio Polyphemo ortum habuifie reperio. Polyphemo quippe Cy- S^Regio 0 - c I°pi ac Galatea Celtum & Illyrium filios extittfte, eosque ex Sicilia, nis ampli-progreflos, Celtis & Illyriis ab iplis nomen. aflumentibus imperitaffe: tudo * Et haec mihi, inquit Appianus, inter pleraque a multis commemorata placuere. Illyrio demum filium inter ca:teros Dardanum & Auta- rium, huic vero Pannonium latina voce, Graeca vero Paeonum & Scordifcum filios fuifle; Paeono Tribalum, & fic de caeteris, a quibus pariter Nationum cognomina traduda font. Porro omnis ea Regio, quae Illyrii nomine latiffime film pro intelligi deberet, ab aliquibus an- guftioribus conftrida, ab aliis autem amplioribus dilatata eft limitibus, t l ase omn * a ex Ill Y r icanje Regise Sanditatis foecunditate JoatmisTom- Ledorem co Epifcopi Bofnenfis, Viri noftro f^ecalo de rebus Hiitoricis bene meriti, tranfumenda brevitatis ac eruditionis gratia judicavi. Nam ficut, inquit, videre eft apud Livium & Florum, quo primum tempo¬ re Romani ultra fuperum mare arma protulerunt, earn terras portio- nem, quae Plinio & Pomponio tefte circa Labeatem paludem jacet, quam Illyricus fluvius inibi, Antonino in fuo itinerario notus interfluit Scodra Urbe nobilem, canquam a Dalmatia 8c reliquis Regionibus ejusdem linguae diverfam, hoc nomine appellarunt. Adulta veroRo- mana potentia, Suetonius, dum maximam partem Illyrici per Tibe- rium fob Augufto debellatam feribit; totum, inquit, Illyricum, quod intra Italiam, regnumque Noricum & Thraciam, & Macedoniam, in- terque Danubium flumen & Sinum maris Adriatici patet, perdomuit. Plinius, Pomponius item, & Appianus, amplioribus terminis dilatant. lllud itaque Illyricum hie intelligitnus, quod vergente ad fenedutem Romano Imperio, Valerianus Imperator apud Trebellium Pollionem ad Zozimionem epiftola, dum Claudium Illyricanae gentis, Ducem Illyrici fadum feribit, amplioribus deferibit limitibus, cum ait: Dux fadus eft, &Dux totius Illyrici; habet in poteftatem Thracios, Moe- fos, Dalmatas, Pannonios, Dacos exercitus; illarridenique Europae portionem, quam Sextus Rufus vir Confularis fob Valentiniano ad- huc ampliori lepfit ambitu, cum decern & feptem Illyrici recenfuit Provincias, fex poftremas jurisdidione tantum Illyrico adferibendo, utpote majori ex parte Grsecanicas. Maximo vero finium termino Illyrici indigena, & proinde optime omnibus aliis, paucis licet ob ocu- Croatia Sclavonic , Liber Primus. 19 oculos pofuit Divus Hieronymus, dum Illyricum a Conftantinopoli ad Alpes Julias producit: qua ratione Illyricum totam earn terras plagam accipimus, quae inter Ponticum, iEgeum & Adriaticum ma¬ ria, Danubium fluvium, feu Iftruni & Grjeciam, atque Italiam regio- nes clauditur. Ha&enus Tomco. Haec igitur omnis Regio, tam amplis inclufa finibus, omni tem¬ pore viros Uteris, rerum gerendarum peritia, bellica virtute prsftan- tes, atque etiam vitae integritate confpicuos, ubi verae fidei lumen af- fulfit, tulit, aluitque; nullis orbis Provinciis inferior. Verum, cum jam fupra ex Bonfinio dixerimus, plura nos a Majoribus, quam Scri- ptoribus accepifle; ideo quibuscum qualiave ab origine fua bella get ferint, reperire non licuit; ab Amyntha folum magni Alexandri avo initium fumere placuit., Anno itaque ante Chriftum natum 359, Geftail. Amynthas ipfe Philippi Pater, Illyriis Macedonian! incurfantibus, Vr- be fua Pella, quae Philippi & Alexandri natalibus illuftrior poftea red- cedonibus dita eft, excidit, & Imperii fervandi fpe deje&us , Olinthiis propin- quum ipfis agrum dono dedit; quem poft biennium Theflalanorum ope reftitutus, repetiit, & Spartanorum opera recuperaverit: Illyriis nihilominus vedigalis fuit, & fidei cauia Phiiippum natu minimum il- lis obfidem dedit, quem illi Thebanis confervandum tradidere. The- bis triennio obfes habitus , prima pueritiae rudimenta undecimum agens annum in urbe feveritatis antiquae & in domo Epaminondas Summi & Philofophi & Imperatoris depofuit. Amynthas fatis con- cedens, Alexandrum primogenitum, Philippi fratrem, regni reliquit Haeredem, qui inter Imperii primordia bellum ab Illyriis pa&a mer- cede, & Philippo fratre obfide relick), redemit. Hie regnum unum duntaxat tenuit annum, cui poftea Perdiccas frater ejus in regno fiic- ceflit; cumque hie fexto Imperii fui anno Illyricum jugum excutere conaretur, ingenti praelio ab iis vifrus in pugna cecidit, tametfi Q. Curtius veneni tabe fublatum feribat. Orbato regno, Philippus e Thebana cuftodia interim elapfus, percommode opem tulit, illudque admodum male affe&um fufeepit: nam in acie contra Illyrios fupra quatuor Macedonum millia, cum Perdicca Rege occubuerant, &qui fuperfuerant, Illyriorum vires tantopere expaveicebant, ut nihil eis ad inftaurandum bellum animi fuperdfet, praecipue quod lllyrii novam in Macedonas molirentur expeditionem. Sufcepto itaque regno Phi¬ lippus , anno setatis fuse quarto fupra vigefimum, nihil habuit anti¬ ques, quam ut populum fuum crebris concionibus ad bene fperan- dum animaret, & militari exercitatione armorum bene peritum redde- ret: deinde ut placaret Athenienfes, hoftem eo tempore gra vilfimum Amphipoli decedens fuis earn legibus vivere permifit. Inde miffa le- C a ga- 40 Memorise Regum , Z? Banorum Dalmatia, gatione, Pannonum, qui eo temporis Macedonas infeftis armis vexa- bant, alios muneribus corrupit, alios pollicitationibus rctinuit, & ad pacem in prsefens tempus ineundam adduxit. His Phiiippus ufus ini- tiis, regnum fuum brevi omnium in Europa maximum reddidit, & Macedonian!, quam Illyricorum jugo preffam acceperat, potentiflima- rum gentium dominam efFecit: etenim non ita multo poll rebus fuis, obtenta ab aliis pace, melius conftkutis ; Amphipolim crebris pulla- tam machinis expugnavit. Athenienlium vero bello liberatus, cunt Agim Paeonum regem mortuum audiflet, commodam fibi occafionem datam exiftimavit, Pannones, a quibus per contemptum agrorum Quo¬ rum populatione fuerat lacellitus, invadendi, fibique lubjiciendi: ar- mata igitur manu terram illorum ingreflus, eosdem acie vicit, gen- temque deinceps Macedonibus parere coegit. Reftabant Hoftes Illyrii, qui luperioribus annis Macedones cla- dibus multis affecerant, tributa ab eis exegerant, iplurn etiam Phiiip- pum in Cuftodia Thebis aftervatuin habuerant: hos ergo, cum magno debellandi Audio teneretur, fuosque ad id bellum, oppolita oratione animaffet, ad Bardylem Illyriorum Regem feciales ex more gentium, qui omnium Macedonia urbium, quas illi dudum occupatas tenebant, repetundarum gratia proficilcerentur, expedit: Bardyles vero Lega- tos pacis redintegrand® caufa mittit ad Philippum ea conditioner ut quas quisque tunc urbes in fua haberet poteftate, eas deinceps reti- neret$ at Phiiippus cum earn legam non admitteret, fed omnino vel- let, ut urbes Macedonicae fibi reftituerentur, ad manus ventum eft. Macedonura igitur & Illyriorum Legatis infedo negotio ultro citro- que reverfis, Phiiippus in Illyriorum fines copias ducit millia peditum decern, equites vero ad 600 . Tub vexillis habens; quibus fuppares op- pofuit copias Bardylis, quem part® jam dudum vidori® ad retinen- dam gloriam, ficut Philippum accept® clades ad injuriarum ultionem accendebant. Diu anceps fuifle pralium Diodorus refert, propter eximiam utriusque exercitus fortitudinem, tandem Illyricus fe in fu- gam dedit, cui Macedo a tergo fervidus inftitit, quibus hadenus da¬ re terga folitus fuerat ; & juvabat alacritatem converfa belli fortuna, tantaque Illyrii affedi funt clade, ut plus feptem millibus in eo confii- du occubuerint. Phiiippus Illyriis magno pr®lio devidis, omnes Lychnitidem usque paludem habitantes, ejusdem nominis urbi Mace¬ donia , Dalmatiasque finibus conterminam, lmperio iuo fubjecit & cum Illyriis pace fada, quam annis multis defiderio bum mo fuerat prasftolatus, in Macedoniam regreditur. Anno infequenti Pannones & Illyrii, cum nuper a Philippo vidi effent, & proprio malo & incre- mentis inimici affligebantur, ita quod finguli facere polfe defperabant, ut 21 Croatia Sclavonic , Liber Primus. lit Philippum Regno ac fortunis omnibus everterent, univerfi aggre- diuntur. Verum eos, dum ccpias adhuc in ipfum cogunt, Parme- nio Dux fubito adventu opprellos in Jura Macedonia Regni conce- dere coegit. Philippus interea diverfis bellorum tumultibus in Grae- cia diftra&us, ab Illyriorum infeftatione quievit usque ad annum 343. atque ita lllyrii quatuor annorum revolutionibus alienum inafliieti tolerare jugum, fericiorem fortunae fucceflum gratis praeftolari co- gebantur. Philippus fiquidem anno fupra memorato 343. regno fuo probe undique ftabilito, magnisque incrementis aliorum ruina amplificato, ex veteri in lllyrios odio, quod quail haereditarium a patre acceperat, iterum eorum terras ac urbes valido cum exercitu invadit, & agros populatus, multisque Dardanoruin praeiertim urbibus expugnatis, cum maxima pr*da Macedoniam repetit. At vero Bulgari damna Dardanorum fociorum segre ferentes, & de Philippo ulcifci machinan- tes, anno ante Chrilhim natum 338 eidem ex Scythia ingenti onufto prasda in Macedoniam revertenti occurrunt: negant fe tranfitum da- turos, niflpraedae portionem accipiant; hinc jurgiuni, & mox prae- lium exoritur, in quo ita infemore vulneratus eft Philippus, ut per corpus equus ejus interficeretur ducibus ac militibus occifum putanti- bus univetfam amittentibus praedam. Ita qui praedae caufa bellurn fufceperat, & praedam amiiit, & pene mortis aut hoftium praeda fa- dus eft. Et certe tametfi Bulgarorum manus vivus evaferit, atta- men triennio poft arrogantiffimi hominis fuperbiam, qua inflatus, duodecim Deorum populo figna in theatro ipedante cultu mirifico & ardficio flngulari, turn tertium decimum ipiius Philippi fimulacrum divino per omnia iimile, quafi rege fupra humanam fortem in Deo¬ rum conieflum admiflo, oftentare curabat. Summus Deus, qui glo- riam luam alteri dare non vult, Paufanise familiaris fu^ gladio, & morte turpiflima vindicavit; quo modo poftea Herodem iimilia au- dentem Angelica manu percuflit, & vermibus vivum confumendum dedit. Contigit ea Philippi casdes anno aetatis ejus 47. Regni vero, ut Salianus icribit , vigeiimo quinto. Philippus turpiter ac ignominioie vitae fax periodo conclufa, quam alioquin in fumma bene rerum geftarum felicitate & nominis fuiin univerla Graecia, atque Perfarum regno celebritate relida, Im¬ perii denique Macedonici maximis fadis incrementis traduxerat : Alexandrum filium Magnum poftea cognomento didum, fub flnem anni ante ortum Chrifti 335. aetatis annos natum vigenti, aliquot jam antea praeliis exercitura, haeredem 8c regni fncceiforem reliquit. Is cum varios animorum motus in luis inter fpem metumque fluduan- C 3 tibus Efaiae 43. A&orum 12.& 13. Gefta Il¬ lyriorum cum A1 e- xandr o Magno. 2 a Memories, Regum , Zf Banorum Dalmatia tibus animadverteret, quod pro callido ac veterano Rege regnantem viderent fervidum adolefcentem, ImperiumPerfarum, totamque Afiam laceflitam feirent, Graeciam nondum perdomitam, Ulyrios, inter quos praecipue Dardanosad libertatem priftinam, turn fponte fua, turn oc- cafione mutati Regis afpirantes cognofcerent: his omnibus aliisque difficultatibus ut occurreret, primum advocata condone ita fuos pro tempore confolatus hortatusque eft, ut & metum timentibus demeret, & in fpem fui omnes impelleret, turn deinde animuni prorl'us ac vires omnes ad Perficam expeditionem promovendam, a patre fuo inchoa- tam adjecit. Verum earn fibi provinciam minime aggrediendam ra- tus, nifi prius Ulyrici populos Macedonia vicinos, fibique vehementer infenfbs, ac patris fui olim dominos, omnino domitos fubje&ofque ft- bi redderet; prasfertim cum novis eos rebus ftudere accepiffet. Gluare ineunte vere anni 334. per Thraciam in eos copias duxit, arreptoque ex Amphipoli itinere, Thraces, turn Triballos Bulgaros, Sclavos, inde Getas Iftri accolas, fummo fui fuorumque periculo, in- fradto animo, Sclavis prasfertim refiftentibus, maxima tamen in rebus difficillimis invi&i animi perfeverantia vicit ac fubegit; atque tantae militaris gloriae, quam omnibus deinde fuccedentibus temporibus confecutus fuerat, hie prima jecit fundamenta. Verum ut laborio- fum ac periculi res plena ftmul eft, Gentes in armis exercitatas pote- ftati fuae fubdere, ac nativa easdem libertate privare; ita Alexandro populos hos devincere magni fane conftitit. Cum enim Sclavi, ut Orbinus vult, Scytharum nomine a Ghiinto Curtio vocati, Legatos ad eum expediviffent, & gravi oratione perfuadere conati fuiftent, quo felicitati fuae fraenos imponeret, armorum etiam ac belli exitus dubios proinde fugiendos podus, quam perfequendos die; relpon- fumque ab eo retuliflent, fe fua ufurum fortuna; congrelli cum eo- dem, minimo fuorum damno, duo peditum inillia & 300 Macedonum equites, inter quos Menedemum Alexandri Ducem in ipfo fervore pugnae delevere. Quia vero optimi quique authorum Sclavorum orationem, quos, ut dixi, Qu Curtius Scythas & Barbaros appellat, ob fententiarum gravitatem & ad fortitudinem eximiam, ac militaris animi invi&um robur declarandum, laudatifiimam cenfent, cam hie velut gentis noftrae propriam adferibere vifum eft; ut appareat jam turn Sclavos fapientiam egregie cum virtute militari conjunxilfe. Igi- tur unum ex his maximum natu, ita locutum accepimus. „ Si Dii habitum corporis tui aviditati animi parem efle voluik „ fent, Orbis te non caperet, altera manu orientem, altera occiden- ,, tern contingeres; & hoc affecutus feire velles, ubi tanti Numinis >, fulgor conderetur; fic quoque concupifcis, quae non capis. Ab Eu- Crocttk if Sclavonic, Liber Primus. 23 *, Eufopa petis Afiam, ex Afia tranfis Europam. Deinde fi huma- „ num genus omne fuperaveris, cum fylvis & nivibus & fiuminibus, ,, ferisque beftiis gefturus es bellum. Quid tu ? ignoras arbores ma- 3 > gnas, diu crel'cere, una hora exftirpari ? ftultus eft, qui earum fru- „ dus fpedat, altitudinem non metitur. Vide, ne dam ad cacumen ,, pervenire contendis, cum iplis ramls, quos comprehenderis deci- „ das. Leo quoque aliquando minimarum avium fit pabulum & fer- rum rubigo confumit: nihil tam firmutn eft, cui periculum non fit „ etiam ab invalido. Quid nobis tecum eft? Nun quant terrain tuara ,, attigimus, quis fis, unde venias, iicetne ignorare in vaftis fylvis vi- ,, ventibus? nec fervire ulli poifumus, nec imperare defideramusj „ dona nobis data lunt, ne gentem noftram ignores, jugum bourn, ,» aratrum, & fagitta & patera: his utimur & cum anticis & adver- „ fusinimicos; fruges amicis damns bourn labore qusfitas, patera „ cum qua Diis vinum libamus j inimieos fagitta eminus, hafta co- „ minus petimus; fic Scythiae Regem, & poftea Perfarum, Medorum- „ que fuperavitmis, patuitque nobis iter ufque in iEgyptum. At tu, NotaOra. „ qui te gloriaris ad latrones perfequendos venire, omnium gentium, noiffuifli „ quas adiifti, latro es. Lydiam coepifti, Syriam occupafti, Perfi Scythas. „ dem tenes, Babtrianos habes in poteftate, Indos petifti* jam etiam ,, ad pecora noftra avaras & inftabiles manus porrigis. Quid tibi di- „ vitiis opus eft, quae te efurire cogunc: primus omnium fatietate fa- ,, mem parafti, ut quo plura haberes, acrius quae non habes cuperes. 3, Non fuccurrit tibi, quamdiu circa Badra hasreas? duin illos iubi- „ gis, Sogdiani bellare caeperunt, bellum tibi ex vidoria nafcitur; ,, nam ut major fortiorque fis quam quifquam, tamen alienigenam ,, Dominum nemo pati vult. Tranfi modo Tanaim, fcies, quam la- ,, te pateat, nunquam tamen conlequeris noftros, paupertas noftra ,, velocior erit, quam exercitus tuus , qui praedam tot nationum ve- 3, hit. Rurfum cum procul nos abefle credes, videbis in tuis caftris; „ eadem velocitate & lequimur & fugimus. Proinde fortunam tuatn 3, preifis manibustene, lubrica eft, nec invita teneripoteft. Salubre 3, confilium fequens , quod prastens tempus oftendit melius, impone ,, felicitati tuse fraenos, facilius illam reges. Noftri fine pedibus efte „ dicunt fortunam, quae manus & pinnas tantum habet; cum manus „ porrigit, pinnas quoque comprehendere non finit. Denique fi ,, Deus es, tribuere mortalibus beneficia debes, non fua eripere j fin „ autem homo es, id quod es, temper efte te cogita; Stultum eft „ eorum meminilfe, propter qua? tui oblivifceris: quibus bellum non „ intuleris, bonis amicis uti poteris, nam & firmillima eft inter pares „ amicitia, & videntur pares, qui non fecerunt inter fe periculum vi- „ rium j Memor'ue Regum , & Banorum Dalmatia , „ rium; qtios viceris s amicos tibi efle cave credas; inter fervum & „ dominum nulla amicitia eft, etiam in pace belli tamen jura fervan- ,, tur. Jurando gratiam nos fancire ne credideris, colendo fidem ju- „ ramus. Caeterum nos & Afiae & Europae cuftodes habes, Badra, „ nifi dividat Tanais, contingimus. Ultra Tanaim, & ufque adThra-. „ ciam, collibus Thraciae Macedonian! conj undam efle fama eft. „ Utrique imperio tuo finitimos hoftes, an amicos efle velis, confide- „ ra. Haec ille. „ Et quidem merito Alexander gravifflmis oratoris hujus admoni- tionibus commoveri debuiflet, nifi Illy riorum & Sclavorum praefertim pernicie & fanguine ubique invidum fefe arbitratus fuiflet, neque du- bitaflet eorum occafu vidori fibi Europam patere: Et quia terminos gloriae fuae nonlocorum fpatiis, quae tranfiverat, fed nominis fui im- mortalitate, quam affedabat, metiebatur, avidillimi hominis animus fledi nequaquam potuit. Igitur & inexplebilis orbis potiundi fames, & damni illati, mortisque Menedemi recens memoria ad ulcifcendum ftimulabat. Quare impofitis in praeparatas rates militibus, quorum pars major a puppe nantes equos loris trahebat, Tanaim tranfit, aciem pro temporis opportunitate inftruit, acerrime dimicans hoftium. turbat alas, turbatisque acriter pedem inferre caepit, & per oduagin- ta ftadia fugicntes infequi perfeveravit; jamque linquente eum ani- mo fuis tamen praecepit, ut donee lucis aliquidfupereuet, fugientium tergis inhaererent. Sed Macedonas longius ira provexit, Marte eis arridente; quippe media fere node in caftra redierunt multis interfe- dis, pluribus captis, eofque 1B00 abegere. Ceciderunt autem Mace- donum 600 equites, pedites mille, mille laethali accepto vulnere fau- ciatL Hac obtenta vidoria Alexander, tametfi fuis minime incruen- ta, animo laetus, cum invidos Sclavos efle inaudiverat, iis fradis, nullani gentem Macedonum armis parem fore confitebatur. Turn deinde Sclavos in fide permanentes fummis profecutus favoribus, ad- Verfus alias omnes gentes devincendas, belli fbcios ftrenuiflimos adhi- buit, quorum cum conftantem femper fidem, ac in maxime arduis quibufvis praeliis invidas vires expertus fuiflet, in grati animi fignifi- Cationem ac dignam meritorum compenfationem, hoc eos fub vitae fi- nem 1'ubjedo privilegii Diplomate remuneratus eft, ut apud Francif cum Glavinich in vitis Sandorum viderc licet. „ Nos Alexander Philippi Regis Macedonum filius, ArchosMo- ,, narchiae figuratus, Graecorum Imperii Inchoator, magni Jovis fi- ,, lius nunciatus, Dominus Bragnianorum & Arborum, ab ortu fobs „ ufque ad occafum, & a meridie ufque ad Septentrionem, Perfaruin „ & Medorum, Mundique Dominus » Solis & Lunae conculcator, Croatia E$r Sclavonic, Liber Primus. 2$ ,, Nobili Genti Sclavorum, & eorum linguae gratiam, pacem & falu- „ tem a nobis & a noftris pofteris, qui in mundi fuccedent Impe- ,, rium. Quoniam Temper nobis conftantes in fide, animofi in armis ,, & firenui adjutores noftri fuiftis j ideo vobis damus & donamus 3 , plena libertate in perpetuum omnem Terras plagam ab Aquiione, „ ulque ad ultimos fines meridiem verlus, ea conditione, ut nulla „ alia gens & natio ibidem refidere, inhabitare, aut poflidere quid- „ quarn audeat, nifiveftra: Et fi qui ibi habitantes reperientur, fint fbbditi ac captivi veftri & filii eorum captivi filiorum veftrorum. ,, Datum Alexandria?, a nobis fundatae, in magna Nili ripa, anno „ duodecimo Regnorum noftrorum arridentibus magnis Diis Jove, ,, Marte, Plutone, & Minerva. Teftes donationis hujus funt Nobi- „ lis Athleta Thefaurarius nofter, & undecim Principes, quos, de- ,, cedentibus nobis ablque liberis, SuccefFores noftros conftituimus. „ Hsc ille pro virtute prsmia, quern utinam & moderni Reges imita- rentur, hujus inclyts gentis Viros ac Heroas debitis eorum virtuti ac fidei honoribus profequentes. Alexandro Magno in ipfo setatis flore, anno fecundo fcilicet fu- pra trigefirnum expleto, ex hac vita decedente, &, ut res humans vi- cillitudinibus variantur, cum bellica virtute orbis parte majori fuba- £ia, imperio divinos square vellet honores, praeter {pern e vivis fiib- lato : Regnum Macedonicum celeberrimis amplification urbibus, Regnis, ac Provinciis, intra annos aliquot, tot ac tantis bellorum tu- muitibus labefadlatum eft, ut per diverfa Procerum ftudia, & intefti- nas fadhones, dum quifque fibi Imperii dignitatem vendicare ambit, pene interierit: ut luculenter appareat, quantum interfit prudentis atque magnanimi principis Imperium fuftinere. Liberati igitur Illy- rii Imperio Alexandri, belii atque amplificandi Regni cupidi, quam- vis cum aiiis etiam nationihus figna fiepius contulerint, ea quippe tempeftate, inquit Polybius, Iliyrii non aliquorum, fed communes omnium hoftes erant, cum Romanis tamen poftea prscipua geflere pneiiq; adeo ut Appianus dicat: Guemadmodum autem fub Impe¬ rium illos adegerint Romani, cum de Celtis feriberemus, prsefati fu» mus, minime nos abunde cognovlife, neque bellorum principiaant occafiones percepiiFe. Nos tamen, quantum apud alios Hiftoricos de- prehendere licuit, eorum gefta, & variantem fortunas fucceffum nar- rare progredimur. Iliyrii & innata generofitate & potentia, quam fub Alexandro confecuti fuerant, elati, inculfo Romanis terrore ab eorum pradiis per plures annos abftinuerunn Nam, ut Orbinus ait, omnibus fibi ob- viantibus occifis, jam fparfo Romanorum fanguine ebrii, praedis onu- D fti 26 Memorfc Regum , Bunorum Dalmatia , fti redierant, & quieverant, donee anno ante natum Chriftum 221. Agro Illyrici Rex contra Aitolos re bene gefta, gaudio & ebrietale intra paucos dies confumptus, Regnura Teutae Reginae uxori fuse re- liquit adminiftrandum. Haec, five ob praeteritam vidoriam faftu lu¬ mens, five eoriim voJuntati acquiefcens, quorum confiliis in Regni gu~ bernatione utebatur, fuos contra obvios quofque pyraticam exercere, non privatis modo navigiis, fed totis etiam clatlibus permittebat. Ita- que contigit, ut plerofque, qui ex Italia navigabant, daranis atque in- juriis afficerent: maxime autem cum Phcenicem praecipuam Epiri urbem occupatam tenerent, plures fimul e clafle dilcedentes mercato- rum Italicorum alios depraedati funt, alios trucidarunt, nec paucos coepere vivos, & cum ingenti praeda exPhoenice colleda fecum abdu- xerunt. Romani, qui hadlenus querelas fuorum de Illy riorum injuriis liluerant, tunc cum plures fimul injurias in Senatum detuliflent, Le- gatos in Iilyrium decernunt, Cajum & Lucium Coruncanos, ut vult Polybius, Appianus unnm folum vult fuifle Cajum, ut de iis accurate cognofcerent. Teuta reverlis ex Epiro lernbis multitudinem praed^ demirata, ad lacefiendos injuriis Graecos animofior eft reddita. Cum autem Iflam, quae urbs eft in Infula maris Illyrici, obfideret, Romani advenerunt, qui ad colloquium admifti, de fuis injuriis expoftularunt. Teuta, dum illi verba faciunt, ingentem animi ferociam praefeferre, cum autem rinem dicendi feciflent, ait, curs fibi futurum, nequa po- pulo Romano ab Illyriis publice fiat injuria: csterum ut impediat, quo minus privatim, quam poteft, quifque utilitatem e mari capiat, hoc vero Regibus in more nequaquam efle. Tulit indigne haec illius verba junior legatorum, & fimul: Romanis, inquit, o Teuta mos eft, privat.as injurias publice perfequi, & injuriam paffis opera ferre, ita- que dabimus operam, ut haec tua inftituta condemnes. Earn liberta- tem tam iracunde atque impotenter Regina accepit, ut fpreto gen¬ tium jure mitteret, qui Legatos infecuti, liberioris di£Ii audorem fet curi percuterent, ac praefedos navium igne abfumerent. Autorum aliqui de numero interfedorum Legatorum diftentiunt, alii unum, utrumque cum fociis alii occifos volunt. Teuta Regina pro fua im- provida ac muliebri fuperbia,nihil cogitans, quales fibi hoftes in Italia peperiflet, navales fuas copias in diverfas diftribuit urbes, quo ani- madverfo Demetrius Praefes, qui ex Agronis adhuc imperio Pharum obtinebat, earum aliquot, quibusdam eum apud Teutam criminanti- bus, fibique ab ilia metuens, Romanis tradit, caeteraque omnia, qua; in poteftate fua habebat. Infuper continuo Senatusconfulto in Dal- maticam expeditionem Cn. Fulvius Centimanus mittitur, qui tradum ilium univerfum perdotuuit, & ut Legatorum manes inferiis placaret, Croatia if Sclavonic, Liber Primus, 27 in Principum Dalmatarum colla fecures ftrinxit. Unde Regina merit confternata, Legatis ad Romanos miflis, pacem cum illis hilce con- ditionibus fancit, ut tributa, qute ipfi imperarentur, quotannis pende- ret, Illyrico toto praster pauca admodum Ioca excederet, & ne ultra urbem Lilfam maridmam Dyrrachio vicinam pluribus quam duobus limbis, iifque inermibus liceret ei navigare. His padis conditionibus, decennium jam exadum fuerat, quod lllyrii Romanorum poteftati, prodente eos Demetrio, parebant; qui tamen oblitus beneficiorum, quae Populus Romanns in ipfum contulerat, cum jam eos contemne- re ccepilfet, & cum Gallis ac Carthaginenfibus, aut cum Celtis lllyrii populis, ut vult Appianus, eos graviter diftentos cerneret, minime libi formidabiles arbitratus, ab eis deficit. Urbes itaque Romanae ditio- nis in I llyrico vaftare coepit, & in fuam redigere poteftatem, atque ultra Liffam contra Leges pads quinquaginta Lembis navigare. In eurti Romani ineunte vere L. dEmilium in lllyricum cum exercitu mittunt; ipfe ex omni lubditorum numero fex millia fortiflimorum feligit, & Phari collocat, ipfe vero Dymalum five Delminium, idoneo prsfidio rebusque neceflariis inftru&um, tueri ftatuitj fed Conful ad- hibitis machinis feptimo die expugnavit, profugiente tamen Deme- trio ad Philippum Macedonia Regem, ubi & vitae finem eum pofuif fe tradit Procopius, quamvis Appianus in patriam reverfum fcribat, iEmilius Pharum deinde repentino incurfu invadit, eamque mox ca- ptam diruit. Illyrico infuper univerfo in poteftatem redado, rebuR que omnibus ex animi fententia compofitis, affeda jam aeftate magnifi- «um egit triumphum. Demortua Regina Teuta, in Ulyriorum Imperium Gentius fuc- ceflit anno 179. vir calliditate ingenii vafer & pacis impatiens, eodem anno Duronius vir Romanus in Senatu adverfuseum conqueftus eft, omnes lati ocinantium naves & oram infeftam habendum ejus effe, nec Legatis ad eum miflis conveniendi fui poteftatem fecifle: multis Civi- bus Romanis, & fociisLatini nominis in Regno ejus fadas injurias, & cives Romanos did Corcyrae retineri. Aderant & a Gentio Legati, orantes, ne confidis in fe criminibus crederetur, Regem aegrum in intimo Regno Legatis operam dare nequivifie. Senatui omnes, qui detineri dicebantur , quive de injuriis quererentur, Romani adduci placuit, & apud Praetorem Vrbanum difceptare, nec ante Gentio, ejulque Legatis refponfUm dari. Interea vero temporis, lftri in Ro¬ manos magnis cladibus & vaftationibus irrupere, Manlius, cui csece- rum Gallia decreta fuerat, Iftrorum adventum inaudiens, ne confulto quidem Senatu ab Aquileja profedus caftra adverfus Iftros pofiiit. Iftrorum tria ferme armatorum millia, Duce Carmelo, occulto loco, D 2 fub 28 Memorise Regum , If Banorum Dalmatia , fub montem in omnem occafionem intend, confederunt. Albefcen- te die ad primum teporem folis, incerta adhuc lux fpeciem rerum omnium multiplicem Intuenti reddens, non folum hoftem patefecit, fed multo majores copias, quam res ferebat, adelfe perfuafit. Ergo territi utriufque ftationis milites ingenti tumultu cum in caftra confu- giffent, baud paulo ibi plus quam fecum ipfi attulerant, terroris fece- runt: nam neque dieere poterant quid fugilfent, nec percontantibus reddere refponfum, & clamor in portis, incertaque concurl'ado erat, quafi jam delete ftationes, jam hoftis in vallo effet. Inde ad mare ex Caftris fefe Romanorum pars armati, pars ma¬ jor inermes proripiuntj cumqne eos nec audoritate , nec precibus Conful retinere potuiilet, ipfe quoque caftris defertis ad mare profe- dus eft, ubi non minor rrepidatio pavorque fuit in naves e terra pro- filientium, & commeatuni expofitum in naves conjicientium. lftri tanto Romanorum pavore animadverfo, ftatim in caftra, fed jam turn vacua impetum faciunt, ibi paucos, qui ad defenlionem caftrorum fub- ftiterant, obtruncant; inde cum rerum omnium paratam expofitam- que copiam inveniflent ad mare, epulari omties, hoftium armorumquc obliti, affatim cceperunt, cum alios pavidos, inermes, dillipatolque fa- cili negotio opprimere potuiflent. Manlius deinde anno infequend, principio veris, in fines IftrorumuJcifcendi caufa rurl'um irrupit, ubi cum effufe popularetur, dolor magis & indignatio lftros excivit, diri- pi res fuas cernentes. Concurfu fado juvencutis, ex omnibus popu- lis repentinus & tumultuarius exercitus, acrius primo impetu quam perfeverantius pugnavit, ad quatuor millia eorum in acie caefa, caeteri omiflb belloNefauum ftriee uibempadim diffugerunt. Claudius Conful, cum novo fuperveniens exercitu, urbem circumfedit ac coepit; duo deinde Oppida, Mutila & Faveria vi capta & deleta; prseda fpe ma¬ jor militibus tota concefta, quinque millia capitum, 632. fub corona venierunt. Atque ita Iftria tota trium Oppidorum excidio, & morte Carmeli Ducis fnperata eft, omnes turn deinde undique popuii obfidi- bus populo Romano datis in deditionem venerunt. Sed ut ad Gen¬ tium redeamus; is ob diuturniorem fuorum fecialium remiflionem ir- ritatus, acceptis interea etiam a Perfeo Macedonia Rege trecentis pe- cuniarum talentis, conjundioneque animorum ac virium cum illo Temper habenda obligata, M. Perpennam, & L. Petilium Romano¬ rum Legatos, qui turn forte ad eum venerant, in cuftodiam ac vincu¬ la conjecit $ caufando, non legationis fed explorationis cauf'a eos ad fe venifle. Romani exacerbati animo, ac fupra modumindignum ra¬ ti earn libi fufferendam ignominiam, Anitium Praetorem cum validift iimo copiarum exercitu ulcifcendse injuriae caufa in Illyricum mifere. Gen. Croatia £r Sclavonic, Liber Primus. 29 Gentius exiguo tempore quindecim armatorum millia ad Scodram AI- banias urbem & ingenio loci & arte munitilfimam, ut totius Regni arcem,ac belli caput, contraxerat, eamque viribus omnibus tutari ftatuit. Sed Gentius fpe Temper in Perfei auxiiia fretus, ab eodem per fummam fraudem perfide deceptus ac defertus, diuturnae atque preflse Romanorum obfidioni tandem cedere coadus eft, Anitiique in poteftatem redado, Legatos in vincula conjedos ad fe adduci juf. fit, quibus iplendore ftxo reftituto, Perpennam extemplo mittitad com- prehendendos amicos cognatosque Regis, inter quos uxor, frater, ac fiiii reperti; eundem deinde vidoria? nuncium Romam milit, ac paucos poft dies Gentium ipfum cum conjuge, fratre, liberis, aliis- que Principibus captis Illyriorum: demum Scodrae praefidio impofito, casteris etiam urbibus Praefedis conftitntis, quinque Roma novos ac- cepit Legatos. Evocatis’ex tota deinde Provincia Optimatibus con- ventum habent, ubi e fententia Conciiii pro tribunali Anitius pronun- ciat, Senatum populumque Romanum Illyrios efte liberos jubere,tri- butum, quod Regi ante pendiflent, ejus dimidium Romanis foivere. Inde in tres partes Iilyricum diviiit, quarum fua quaeque gens com¬ mune Concilium haberet. At Romani interim Gentium cum fuis Spoletium civitatem Umbriae in cuftodiam, ceteris ejus Principibus Romas detentis, transmiiere. Haec Gentii clades Perfeo quoque exi- tium ac perniciem, violatasqtie fidei ceteris gentibus documento poe- nam attulit. Nam Romanus exercitus fuperato Gentio'victoria ela- tus, mox in Perfeum arma convertit* & collatis fignis Duce Aemilio Paulo Confule, Perfeus viginti millibus fuorum casfis, ac undecim captis miferabili prorlus praslio fufus eft; hinc urbem fuam Pidnam, turn Pellam Macedonias regiam advenerat, fed terrore perculfus, iis- dem urbibus defertis & amiifis in Samothraciam tandem cum duobus talentum millibus fuga delatus falutem quaefivit. Verum infequenti- bus eum Romanis, fpe evadendi dejeda, hoc unum privatis obtinuit literis, ut aliqui ad fe mitterentur, cum quibus de rebus fuis agere liceret; nihil tamen cum iisdem perfedum eft, Perfeo regium nomen tenaciter retinente, Paulo e contrario renitente, ut fe, fuaque omnia fidei ac dementias populi Romani permitteret. Perfeus fuga de- nuo elabi conatus, nec ullam evadendi opportunitatem nadus, Prae- tori Odavio fefe cum Philippo filio ded dit. Is ipfum in praeto- riam navim cum filio imponi julfum, ac pecuniam, quae apud Regem inventa eft, extemplo deduxit Amphipolim. Inde Odavius Regem ad Confulem mifit in caftra, ubi honorifice ab Aemilio, omnibus ad id fpedaculum confluentibus , exceptus eft, & ad fpem bonam de Ro- rnana dementia eredus, (L. Aelio fervandus traditur; Romam dein- 30 Memories Regum, Banorum Dalmatia , de cumGentio miflus ante vi&oris Aemilii Anitiique currum pro trium¬ ph© du&us, poftea Albam remifliis, deprecante Aemilio pro carcere in libera cuftodia tentus eft, & ad cumulum malorum ejus inedia ultro confumptus. Hie finis belli cum Perfeo, idemque finis Regni Mace- donici, cum quadriennium totum pugnatum eflet, durafletque ab Alexandri Magni obitu annisijb. Sed adlllyrios fermo revocetur. Dalmatse, qui in Scodrae urbis defenfione, Regisque capti amif fione ob exigui temporis moram adeffe non poterant, ubi reliquos Illyrici populos Romanis adhaefiffe, imo eis f'efe fubjeciire viderur,t ; eos- dem hoftilibus armis invafere, gravitfimaque damna intulere. Hi Ro¬ manis, quos jam in prote&ores admiferant, de Dalmatarum popula- tionibus quefti, Cajum Fannium Confulem ad diflenfiones inter eos componendas impetravere; at Fannius longo fruftra fatigatus itinere aliud nihil Senatui retulit, quamDalmatas neque fatisfacere iis voluif fe, quos plurimis interea cladibus affecerant» neque aures fibi praebe- re, ut qui dicerent, nihil fibi cum Romanis effe commune; & non lblum nulla fibi hofpitii ac humanitatis officia exhibita, verum equos etiam ademptos, ac plurimas illatas injurias, vim demum timentem filentio fe eorum finibus excedere coa&um, Hac a Dalmatis aceepta liii Confulis repulfa, Romani adverfus illos arma M. Figulo Confule ducente expedivere; at hi Figulo quamprimum inferente copias, eas aggreflfi fuperaverunt, ac primam Figuli impreffionem ita fregere, ut ad Naronem usque fluvium fugientes perfequerentur. Inde porro incompofite revertentes Confiil invadens in fugam vertit, & ad ur- bem usque Delminium compulit. Ea plurium dierum fpatio fine fru&u obfeffa, cum fe operam perdere animadverteret, bicubitales demum ludes pice ac fulphure ftuppaque componens ex catapultis jacit in Oppidum, quae ab impetu fuccenfie, quaecunque attigiflent, igne corripiebant. Ea res multum vexavit Dalmatas, nec tamen ad deditionem ad annum usque fequentem Confule Nafica bellum urgen- te compulfi funt, a quo & belli finis impofitus, Dalmatis legibus liber- tateque fua vivere permiflis. Annis deinde pluribus fine motibus fub po- teftateRomanorum quievere Illyrii, tametfi poll: Figulum ftatim Cteci- lius Metellus Confulatum adeptus fuerit, & Dalmatis triumphandi libi- dine, nihil illis delinquentibus, bellum intulerit, nihil tamen eo bello aut fibi laudis peperifte, aut Dalmatis damni commemoratur intulifle. Porro Cajus Julius Caefar, anno ante Chriftum natum quadra- gefimo feptimo Romani Imperii gubernacula fufeipiens, Liburnos II- lyriorum gentem in poteftate habuit; fed Dalmatae cum profpere rem geflifie adverfus Figulum fefe arbicrati fuiflent, Promonam Liburno- rum urbem yi captam abftulere. Caefar ad eos Legatos mifit, hor- ta- Croatia Sclavonic, Liber Primus. 3.1 tatusque eft, ut qui Promonam eripuiftent, Liburnis reftituerent; de- Ipicientibus vero illis mandata exequi exercitum ingentem intufit,- qui tamen a Dalmatis acriter refiftentibus fufus oppreffusque fuif. Cseiar curis praspeditus inftante Pompejanorum feditione, cum jam ad bel- lurn inclinaret, nihil ulterius molitus eft. Sed Gabinius cum Cohortes pedicum quinque ftipra decern, equitum vero tria millia per Illyricum adCtefarem adducere tentaret,Dalmatse timore eorum, quae paulo an¬ te inCaefarem egifient, cum vidoriam ejus internecionem rebus fuis al¬ ia turam arbitrarentur, Gabinio excepto paucisque cum ilia fugienti- bus, ad unum iteremere omnes, magnamque ob hoc pecuniarum co- piam fpoliaque innumera obtinuere. HaecCaelarob belli cum Pompejo neceflitatem diflimulanter ferre cogebatur, devido deinde Pompejo* Alinium cum tribus peditum legionibus, magnoque equitatu ad eos mittit, qui in jura Romani Imperii eos cogant, tributa imponant, & ob praeteritas illatas injurias obfides depofcant. Sublato interim e vi- vis, execranda & indigna caeae, Cad'are Imperatorum omnium gloria, rati Dal mats Romanorum res, ut in ilio potillimum vires habuiflent, ita funefta ejus morte extindurn penitus iri, Afinio parere recularunt, neque tributa, aut obfides conferre voluerunt: quin potius motis in eum armis copias omnes delevere. Duce eorum Bebio acriter dimi- cante acie interempto, & Afinio Epidaurum fuga delato. Adeft jam placationisacmiferationis divinae annus, quo univerfo Gefta II- terrarum orbe in fumma conftituto pace, Princeps pads, qui ab aeter poftcbri- no de humano genere cogitationes pacis & non afflidionis in mente Hum na- habuit, humana came veftitus, e Virgine nal'citur: decuit fiquidem tum * Authorem pacis, qui ruptum inter Deum & homines concordiae foe- dus redintegrare venerat, pacatifiimo Seculi tempore procreari; quo moderator Auguftus Julii Caefaris fuceeflbr, tanta duodecim annis iTaiae 2, circa tempus Dominicae Nativitatis pace regnavit, ut bellis toto orbe fopitis Prophetae praefagium ad literam videatur implevilTe ; Senatui- que Romano majeftas, legibus vigor, audoritas Judiciis, populis de- mum l'ubjedis tranquillitas fumma, fecuritasque parta refloruerit. Itaque non nifi fexto aerae Chriftianae anno, tumultus iterum in Illy- no coepere: Dalmatae fiquidem eo vidoriae fucceflu elati, quo Cae- faris legioncs proftraverant, ad majora animos confiliaque erexere; proinde cum Sclavis i’ub Duce Marobaduo & cum Pannonibus belli focietate inita, ac palam bello Romanis indido, odo centena homi- num millia, ut Veil ejus lib. 2. affnmat ,in caftris numeravere; e quibus univerfis ducenta peditum, novem vero equitum millia arrais prom- ptiora felegerunt, quibus Batho & Pineus peritiflimi bellorum, fu- premi copiarum Duces imperarent; in tres deinde exercitus legiones omnes 32 Memoriae, Re gum, Zf Banorum Dalmatia, omnes diftribut®, quorum unus Romanos, alter Macedoniam iis lub- jeftam, infeftis armis divexaret, tertius patriae tutamento pr®fidio- que foret. Et quidem Pineus Macedoniam ingreflus, earn omnem ferro flammaque incineratam in vaft® cujusdam folitudinis l'peciem reddidit} Batho vero, non folum cives Latini nominis ac mercato- res, verum obvios quosque gladio fubmittens, eum Augufto terrorern intulit, ut is convocato Senatu, ni e veftigio Romanae urbi pr®fidio fuccurratur, intra diem decimum earn holtem aceefiurum aflerueric. Non parum Romanos haec perculit fama , quare Tiberii poteftati, qui poft Auguftum imperavit, triginta Jegiones in praeiium excitae traduntur, atque is in mandatis accipit, ut conjundis ultra marinis Cecinn® & Sylvani Planci viri Confularis, ac Metaici quoqueThra- ci® Regis ingentibus copiis, nulla interpofita mora, Illyrico exerci- tui obviam proficftcatur. Illyrii ubi auxiliares fuppetias adventare co- gnoverunt, ac Thraci® Regi potiflimum indignati, quod focia gente deferta alien® poteftati fubefle mallet, eas, antequam cum Romanis copiis conjungerentur, aggrediendas arbitrati adoriuntur. Itaque ce- leritate fortunam auxere, & parte exercitus Romani deprehenla, acre cum ea contrahunt certamen, diu utrinque fortiffime pr®liantibus, tandem ab Illyriis Victoria ftetit, quinque Romanorum deletis legio- nibus: ex quo regrefli pr®lio, adventanti Matalco occurrunt, &Mar- tio pleni fervore equitatum ejus opprimunt. Tiberius, cruentafuorum clade intelleda, mirum quantum indoluit, turn ob perpeffam nominis fui jadhiram, turn ob miferandum fortiftimorum militum interitum, ac tantis fuorum concifis agminibus honore mulftatus remeavit. Gluare Auguftus C®far, armorum felicitate c®terum fama pr®cla- rus, cum inter loquendum M. Antonii inertiam Senatui explicuillet, II- lyricam Gentem pr® c®teris bellicolifiimam , & fe moleftiflime f®pe numero infeftantem, tefte Appiano affirmavit. Unde mirari fatis nc- DigrefTio q Ueo impudentiam ac rufticitatem Petri Opneri Batavi , qui non ita Petrum S pridem opere Chronographico Orbis univerfi in lucem edito, Sclavos Opnerum. Illyrii populos fordidum, ac feedum genus hominum, imo f®cem omnium hominum aufus fit fordidiftimo ac foediftimo ore, & velut fex omnium fcriptorum compellare; etenim ii quampiam vel umbra- tilem fuorum projedorum adjecifiet caufam, ®quiori prorfus animo prudens Leflor tantam toleraret calumniam, at nulla penitus appoli- ta ratione, nulla populi aut morum defcriptione prtevia , ob qu® id dixilTe videri potuillet, tam petulantes tarnen ac modello fcriptore, qualis Hiftoricus omnis efle debet, indignas effutire voces, petulantif- fimi omnino genii ac peftoris eft indicium. Qu® vero aut de Pan- nonia, aut illyrici Partibus in eodem opere fcripfit, ad cumulum in- fru- Croatia & Sclavonic, Liber Primus. 33 fruniti animi infcitiam adjiciens adeo imperite, ac e vulgi tantum col¬ legia rumoribus, atque eadem plus quam Laconice perftrinxit, ut nec hiftoriam, quam dicere velk, fatis aflequaris, nec locorura perfona- rumve nomina tenuerit. Accipe, candide Ledor, unum e reliquis ignorantis argumentum, & ex eo cetera conjice, ubi Tomo 2 . ope- ris a Laurentio Bayerlinck continuato Canilam Europe decantatam, Styrias Oppidum fcribit elTe. Sed his prstermiflis, quale genus ho- minum Sclavi fuerint, & Alexandri Magni privilegium, & univerfi veteres probatiflimique Authores, ea demum omnia, quae hoc opere noftro fumma, qua potuimus, veritate pofterorum memoris tradidi- mus, luculento funt teftimonio$ quorum illos li Opmerus legit, pervi- cacem fuam declaravit dementiam, fi non legit, cum publicus elfe velit fcriptor, turpem ignorantiam. Verum lbrdibus ejus mundities fcriptionis noftrs ultra maculanda non eft. lllyrii incinerata Macedonia, csfifque Romanis atque Thracibus* ampliffimis onufti prsdis, una cum Pannoniis in fedes fuas dilapli, revertuntur, & annis pluribus pace fruuntur j donee Tiberius Augu- fto in Imperium fuccedens, praeteritae non immemor cladis atque ignominiae, moto in Illyrios, Pannoniosque bello, omni potentia at¬ que crudelitate in eosdem feviit. Tametli enimprimis adminiftrationis fus annis optimi Principis, & ab omni faftu alieniffimi fpeciem de- derit,in earn tamen rabiem,atque tyrannidem, humans quafi natura; expers, commutatus fuerat, ut fteviftimos quosque crudelitate fupe- raverit. Nam tefte Suetonio nullus a poena hominum ceflavit dies, ne religiofiis quidem aut facer; imo, quod mirere, decreta accufato- ribus praecipua prsmia, etiam teftibus j & interdidum ab eo, ne ca> pite damnatos propinqui lugerent. Ob quod non immerito Corne¬ lius Tacitus eum a natura in lucem editum dicebat, ut appareret, quid fumma vitia in fumma poteftate poftent. Itaque graft'ante in Sclavos, Dalmatas, acPannonios Tiberio, acinThraces L. Pifone, qui omnes per abfentiam Tiberii res novas moliti fuerant, utrisque bello fimul illato, eoque modo hac, modo iliac translato, utrosque in fuam poteftatem redegit. Verum Batho potens in Dalmatia Brin- ceps, & vidoris nuper exercitus contra Romanos dudor, impatiens Tiberii ac Romanorum lupins feritatis prsefedorum, concitatis luis, multum Romanis damni intulit, ac poll triennium, primum per trans- adionem Tiberio fefe dedidit; poftridie vero, cum ad eum pro tri* bunali fedentem addudus fuilfet, qusrente Tiberio, quid ita deft- cere ac tantum temporis repugnare Romanis ftatuifiet? „Vos, relpon- „ dit Batho, in culpa eftis ipfi, qui ad veftros greges cuftodiendos* non canes, paftoresve, fed lupos mittitis. „ Atque ita Dalmatia pa- 34 Memorise Regum , 8 * Bunonm Dalmatia , cificatione demum ad Romanos rediit, reliquis Illyriorum populis Tub Imperio confervatis, licet i'sepius in libertatem innatam enitentibus, donee anno Virginei partus ducentefimo quinquagefimo quarto, uni- verfo omnino tubafto Illyrico id in certas diviferunt Provincias, ut Orbinus feribit. Earn nos divifionem hoc loci, utpote vetuftam nimi?,. ac minus neceffariam pr®termittentes, aiiam tub Budimerio catholico Illyrici populorum Rege fa&am opportune fubne&imusj his, qu® II~ lyrii gentilitatis tenebris involuti gelfere, primum hunc librum con- cludentes. Admonet proinde hie locus, cum alias opportuniorem vix ha- bituri fimus, exabtam horum Regnorum magnitudes, limitum, Co- mitatuum, ut vulgari voce dicam, ac aliarum rerum ad pleniorem deinceps Hiftori® cognitionem confequendam feitu necelfariarura notitiam fubjicere, quam ex probatilfimis Authoribus, ac obfervatio- ne quoque noftra defumfimus. Ac imprimis illud obfervandum, nos initio hujus libri abunde magnitudinem Iilyrii latiffime fumpti pofuif fe, attamen magis proprie novem cenferi Regna, qu® Iilyrii appells- tione velut communi ac generali nomine intelliguntur; nempe Dal¬ matian!, Croatiam, Sclavoniam, Botham leu Moefiam live Ramam, Bulgariam, Serviam feu Galliciam, Rafciam feu Thraciam, Darda- niam & Epirum feu Albaniam, quibus adnumerari poteft Liburni® Provincia olim ad Croatiam pertinens, quemadmodum &Iftria ad Dal- matiam. Sane Orbinus & Ranzanus Sclavonic nomen generale elfe Volunt,eo quod lingua gentis hujus latiiiime omnium aliarum pateat, quippe qu® a mari Adriatico ad Oceanum Septentrionalem extendi- tur; nam praeter ipfos Sclavos ea utuntur Dalmat®, Croat®, Bos- nenfes, Bulgari, Thraces, Iftrii, Moravi, Bohemi, Albani, Polo- ni, Lufatii, Silefii, Lithuani, Prutheni, Molcovit®, Ruffi, Prulfi, Scandinavi® incol®, & ali® Regiones Conftantinopoiim usque, adeo, ut etiam ejus ufus inter Turcas fit, nec ibidem dignus honore pute- tur, qui earn ignoret. Quare Ranzanus in Epitome rerum Hungari- carum Indice primo: ,, EaRegio, inquit, hoc fibi claritudinis vendica- „ vit, ut ab ipfa nomen acceperit univerfa Dalmatia cum fibi conier- „ minis Illyride atque Liburnia, qu® uno vocabulo ab omnibus pene na~ ,,tionibus vulgo ita vocitantur, qui vero iptas tenent,Sciavones.“ Ve- rum nos Iilyrii nomine potius utimur, velut apud omnes pene Hifto- ricos ufitatiori; nunc fingillatim percurrentes, a Sclavonia ordiamur. Defcrip. Duplicem ejus nominis originem haberi majores tradidere, qui- ac ejus dam enim Savoniam absque Literis L. & C. a Savo fluvio denomi- partium. nandam autumant, ac Savones non Sclavones dicendos etfe, ut Ran¬ zanus adnotavit; alii Szlaunos non Slavos appellari volunt, a voce pro- Croatia Sclavonic , Liber Primus. 35 proprii idiomatis Szlava quod gloria interpretatur, a qua denomina- tione Slauni populi, id eft gloriofi, & ProvinciamSzlauniam quafi glo- riofain appeliandam efle;ob quam etiani caufamMartem alteram vir- tutis gloriam, cum prima ingenio fit excellere, infignibus praefert. Utramque hanc etymologise dedudionem veram arbitror, ac genti ipfi confonam, quam Valeriam olim a Valeria Meflala Corvino appel- latam Bonfinitis tradit. Ea porro regio celeberrimis duobus iisque navigabiiibus fluminibus clauditur Savo & Dravo juxta omnes autho- res, lithuanifio excepto, qui 2. lib. circa initium Hurma fluvio a Croa¬ tia dividi contendit j verum id qua ratione dixerit,non fatis aflequor, cum neque juxta modernam vulgi divifionem id verum fit, quod a Dravo Colapim usque Sciavoniam protenditj neque ullibi Hunna Sclavoniam contingit, praeter exiguum finum prope Dubiciam ar- cem, ubiSavo commifceturj quod pro totius Regni limite ftatui ne- quaquam poteft. Verum unum illud hie opponi poffe videtur, quod fi Sclavonia intra Savum Dravumque continetur, quorfum Sifcium cis Savum locatum adnumerandum erit ? Sed Sii'cium Romanis feri- ptoribus Infula Segeftica, ac belli horreum Appiano appellatum fuit, Savo, Colapi, atque Odra in trianguli figuram circumfluentibns con- clufa. Tametfi autem medium inter Savum ac Colapim obtineat lo¬ cum, Sclavonic tamen Temper, etiam veteribus, portio cenfebatur. Longitudo Sclavonite ab oppido & arce Vinicenfi, a parte laeva us¬ que adDravi cumDanubio confluentem ad Valconem arcem, continet milliaria germanica 70, a parte vero dextra usque ad Belgradum, qua Sirmium includitur, ubi SavusDanubio commifcetur, go. Idem quip- pe de Sirmio dicendum, quod iupra de Sifcio adnotavimus, cujus tametfi partem aliquam Danubius alluat, Sclavonise tamen portio adnu- meratur, qua; ultimo fuos ad Belgradum fines conftituk. Latitudo ab oppido Caproncia usque ad limites Styriam Carrfiolamque verfus Szos- zediae arcis, quos Savus cum minore amne Suttla efficit, per milliaria germanica 1$. protenditur j quamvis olim Cilise Comitatus latitudinem ■Sclavonic, in qua continebatur, qui& a Marchia Sclavonica appel- labatur, clauferit. Sclavonia in novem Provinces feu comitatus am- plos omnino dividebatur, primus a finibus HungariseDravo divifis,qui Szaladienfis eft Comitatus (tametfi & is jurisdidioni Epifcopi Zagrabien- fis fubjaceat, ac eidem Ecclefise Decimas obiigetur) initium fumit, Varasdienfis didus ab Arce atque Oppido, vailo foiTaque fat validisac firmis, nifi extrema Civium incuria urbecula fqualleret. Hunc per longum porredo itinere, Zagrabienfis iequitur hodie patendflimus, quippe ad mare usque Adriaticum dedudus, bifariam olim divifus; pars enim montibus interclufa Zagoriae Comitatus appellabatur, qua E % vero 36 Memork Regum, Banorum Dalmatia, vero planitie funditur Turopolia etiaranum nomine retento nuncupa- tur. Zagoriae Sedes Arx cum Oppido Crapina fuit, Chehy ac Lehy fratrum virorum in Regno potentium natale domicilium, qui ob ci- viles difcordias, ut rara eft concordia fratrum, inde recedentes alias fibi quaefivere fedes j quorum ille earn terrse portionem, qua; nunc Bo¬ hemia dicitur, hie vero Poloniam occupavit; Regiones deinde ac po- pulos a fe ipfis ille Chehios, id eft Bohemos, hie Lengulos hoc eft Po- lonos denominates voluere, ut fufe tradit Ablavius in annalibus Bo- hemorum. Stanislaus vero Horius Cardinalis, eruditiftinius Poloniae Antilles, Patriam linguamque Sclavonicam pro matre agnolcens, in Dialogo de facro mifise officio ,ita loquitur. „ Quamlibet autem nos „ ipfos amemuSj tamen illud fateamur necefle eft, Sclavorum aut Dal- „matarum linguam efle multo elegantiorem, quam fit noftra. Ita ut fi precationes & lacras lediones in vernaculam transferri linguam opor- teat, in earn potiffimum transferendse fint, a qua noftra duxit origi- „nem, quae praeftat.,, Haec ille. Porro Provincia haec nomen a loco Epilcopali fede celebri accepit, cui collis Graicenfis appellatus ad oc- ciduum folem oppofitus urbe ftiperimpofita infignis, a meridie ubere gleba amoenaque planitie, quam Savus allabitur; ab oriente pulcher- rimis vinetis egregio vino abundantibus, vallibusque, torrentibus mi- noribus intercurrentibus, jucundiffimus adjacet, ipfe porro locus a hauriendo, quod Sclavonicum nomen lonat, Zagrabi, & ut Bonfinius feribit, a rerum abundantia per Antiftichon, folique ubertate nuncu- patur. Porrigitur deinde ab amne Sutla Ciliee Provincia, Sclavonic olim pars, quippe inter Savum ac Dravum collocata,ob quam caufam Bani horum Regnorum Cilia; Comites habebantur, ut fequentibus patebit libris. Qua vero ratione a Sclavonia hie tradus fit avulfus, Styria;que adjedus, nondum nobis innotuit. Varasdino ad laevam Martiniancium oppidum fitum eft, a quo deinde Crifienfis Provincia longe lateque protenfa diffunditur, a civitate hujus nominis appellata olim ampliffima, & Comitiorum frequentia, quibus Reges quoqueHun- gariae intererant, celebri. Eft inhoe tradu arx atque oppidum Chasma, quinis decoratum fat elegantibus Ecclefiis, Epifcopi Zagrabienfis olim fedes atque habitation^ locus, in quo deinde Stephanus II. collegium duodecim Canonicorum, amplis ex bonis Ecclefiae fuse attributis re- ditibus, eximia pise liberalitatis commendatione, patriae ornamento, ac pofterorum bono fundavit & extruxit. Huic adjacet Comitatus Veruciae ab arce & oppido muro cindo ac libertatibus Regum donate denominatus, cujus titulum Epifcopus Zagrabienfis inftar aliorum Hungarian antiftitum femper geffit, ut diploma Regium ipfi datum teftaturj oppidum peculium Regis erat, arx vero Comitura BanR fio- Croatia & Sclavonic, Liber Primus. 37 fiorum; locus comitiorum honore ac Uladislai Regis praefentia cele- bratus. Finito Verucite tradu, Pofeganus initium fumit,qui, ut Ran- zanus accuratiflimus locorum obietvator notat, intra SavumDravum- que ample diffufus jacet; arce atque oppido ejusdem nominis arte ac natura munitiftiinis, & Capituli olim collegiati honore gloria- tur. Szygethum quoque famofum illud Sclavonic propugnaculum in fe continens, perenni fama, barbaricarum legionum in fui defen- fione virtute Zriniana deletarum, celebratiflimum. Earn, imam hujus terr eorum quos cognitos habemus notitia, caeteros contentos cupi- mus. Atque a Savo progrediendo Modrufienfls occurrit fupra 15* Germanica milliaria in longitudinem protenl'us; deinde Segnienlis, ac poll eum Cetinenfis, quorum omnium titulumFrangepam Comites non folum perpetui, fed etiam fupremi Temper habuerej ac Modrufe quidem urbis Epifcopali throno decorate mceniorum rudera, quibus cinfta fuerat, etiamnum politi lapidis artiflcia fpedantibus exhibent. CorbaviiE deinde, atque Licae, Uduinaeque Comitatus priorum quad latera cingunt, quorum duo priores, ejus amplitudinis fuiffe tradun- tur ut 72. in Te dominia comprehenderint; Carlovitiorum Comitum e Torquata Romanorum progenie oriundorum uterque ditioni fubje- dus Nec minor fama fpatiove Cliflise tradus, cujus Comes Mladi- nus Banus fuerat, de quo 2do lib. fufius, quanquam is ad Dalmatiam iam fpedet. Turn Bihacianus ab fplendida urbe atque arce & Hunna eas fluvio in Iofulae modum circumlluente, appellatus. Hoc regnum celebrius Epiicoporum fedibus habetur, quam Sclavonic.5 deleta enim tyranmde Dacorum Sifcienfi urbe & in Colapim detnerfo D. duirino ultimo ejus loci Antiftite, D. Ladislaus Zagrabienlem fubfh- tuit de quo fuo loco, Syrmienli in fuo ftatu permanente. In Croatia vero (itus eft Modrufienfls, qui quod Corbaviae etiam fuam habuiffet habitationem, faepius Corbavienfis eft appellatus: deinde Segnienlis, X^ovienfis, Rofonenfis, ac Tinninienlis. A Croatia iaevam tendendo Mylia, Moefta live Bolna imminet, a dextera Dalmatia jacet, Sandiflimorum Regum ac Rom. Imperato- rum fcecunda mater. Uxc magnitudine fua Croatiam ac Sclavoniam ex fu per at dequa plura iequentibus libris memoratu digna, quam a Delminia urbe appeilatam quibufdam placet. Ilia in iuperiorem ac in- Croatia Sclavonic, Liber Primus . 39 mferiorem dividebatur, quarum prior Servia, pofterior Bulgaria, Bul- garis ac Triballis earn incolentibus appellata eft, Ciabro fluvio nobiii eas interfecante. Service caput Senderovia, feu Saraandria eft, non procul a Belgrado in Danubii ripa flta: Bulgaria Nicopolis a ponte Celebris, quern Trajanus, dura cum Getis prselio dimicaturus effet, ex- truxerat: Serviae deinde conjunda eft Dardania, Macedonise parte ab altera confinis, Anchilis zEnes patris natale I'olum, & gens Virgilii Poetae verlibus celebratiftima. Sed Bofna, ab ejufdem nominis -fi rani¬ ne appellatione fumpta, inter Hunnam, Savum, ac Drinum Bebiolque montes collocata, longitudinem inter duo flumina Hunnam & Dri¬ num exporredam miiiiaribus Germanicis 40. habet, Iatitudinem vero inter Bofhas fontes ac confluentem Germanicis miiiiaribus 15 dedu- dam, Earn regionem Sclavi Gothis expullis occupaverant, fed va¬ riance concordia ac difcoraia Hungaris ceflerat. Ejus caput jaicia eft, arx in edito monte ad ovi limilitudinem conftruda, ad cujus ra¬ dices urbs Celebris Pliva ac Y r erbano fluminibus fepta jacet. Duos Regnum iftud velut Principatus habet, quorum alter Ducatus S. Sa¬ bs, alter Varbofania leu noftrate lingua Herczegovina didus eft. At- que haec de numero, magnitudine, ac terminis horum Regnorum pau- cis adnocaffe fufficiat, ccetera, fi quae defiderari poiTunt, ex decurfu Hi- ftoriiE fupplebuntur. Finis Libri prim l GEOR- 40 Memorut Regum, if Ranorum Dalmatia M E M 0 R I M REGUM, et BANORUM DALMATIA, CROATIA, ET SCLAVONIC, GEORGII RATTKAY, LIBER SECUNDUS. I llyricam Gentem alteram omnium aliarum ab Apoftolo Paulo Ec- clefiae membrum fub capite Chriflo efFedam, ex Adis Apoftolicis difcimus$ primam fiquidem Syriam fuifle ex eorundem Apoftolicorum Aduum cap. n. conftat, ubi Barnabas Tarfum profcdus dicitur, „ut qusereret, inquit Lucas, Saulum, quem cum inveniffet, perduxit An- „ tiochiam, & annum totum converfati funt ibi in Ecclefia, & docue- runt turbam multam, ita ut cognominarentur primum Antiochise di- 5 , fcipuli, Chriftiani. „ Pertranfeuntes autemSyriae Civitates ac Phry¬ gian & Galacias Regionem, tametfi in Afiam iter inftituerint, vetati tamen l'unt a Spiritu Sando,inquit idem facer Textus cap. 16., loqui verbum Dei in Afia, fed profedi in Myfiam Illyrici Provinciam, quas omnium Hiftoricorum confenfu nunc Bofna dicitur, eandem Chriftia- na Religione imbuerunt, nec in Bythiniam redire conatos Spiritus JESU difcedere permifit, donee pertranfita Myfia Troadem urbem Altera ex marltimam Antigoniam aliis didam defeenderent, ubi mira Paulus vi- iUyrica* a ti Macedonis per fomnium vifa fpecie, fe nutu Dei in Macedonian! Paulo advocari perfenfit. Porro etfi Tullius in oratione pro Flacco Myfiam •oftveriT ^ nfer i°“ s Afias Regionem elfe dicat, quia tamen Paulum Spiritus Dei •oavera. ^^[ ute j n ^fia l 0 qui, teftante Luca, prohibuit; non hanc proinde Myfiam Afiae Provinciam, fed aliam illyrici portionem Pannonite vi- cinam efTe dicimus, praefertim cum Strabo eofdem Afiae populos ut originem, ita & nomen ab his duxifle aflerat. Guamquam etfi My- fios Illyricanos non convertiffet, & Afiaticam pertranfiifle Myfiam nemine converfo dicatur, ut Scripture Iktera fonare videtur, quia ta- men inde Troadem poftremam Afiae Regionem ac poftea Macedo- niam ven.it, Macedoniaque juxta plures, ac praecipue D. Hieronymum in HJyrico contineatur, ut ex Epiftola ad Heliodorum in Epitaphio Ne- Croatia, tf Sclavonic, Liber Secundus. 41 Nepotiani, & Epiftola ad Geruntiam five Ageruchiam , ubi a Con- ftantinopoli ufque ad Alpes Julias Iliyricum producit, conftat; alte¬ ram Ulyrici Gentem a Paulo converfam fatendum eft. Difteminato Neapoli ac Philippis verbo Dei, Paulus deinde Theflalonicam dariffi- mam Macedonia urbem prsfens acceflit, & Timotheo, quem ex Afia fbcium fibi adfciverat, ad Irenam Licinii Thracis Regis filiam The£ felonies eo temporis commorantem introducente, eo Dodore Chri- ftianis inftituta dil'ciplinis ex Ethnicafit Chrifti Virgo, Timotheo earn irena Vir. facris undis eluente, quae multis deinde gravibufque fiibjeda eruciati- 8° m y r »- bus pro Chrifti nomine ad Virginitatis Laureolam Martyrii adjunxit pauio palmam. Eofdem Paulus Theffalonicenfes longiore deinde Epiftola,convsrfa, fidei documenta continente, erudivit. Hinc & ipfemet Epiftola ad Romanos teftatur, fe ab Jerufelem per circuitum ufque ad Iliyricum replevifte Evangelium Chrifti$ neque ilia verba, ufque ad Iliyricum, eo aceipienda funt fenfu, ut terminos duntaxat Ulyrii attigifle intelli- gatur, fed quod vere ipfum Illyrium pertranfiens Evangelio Chrifti praedicato, eofdem populos Chriftianos effecerit, omnino dicendum, ut ex locis Scripturs fupra citatis manifeftum redditur. Unde & S. Hieronymus, dum feribens ad Marcellam, verbum Dei totum ubique fuiife d-ocetj verfabatur, in quit, cum Thoma in India, cum Petro Roms, cum Paulo in lllyrico. Petrus porro Damianus mulfo am- plius Pauli labores per Iliyricum amplians: refpice, inquit, Paulum^"^ de totum pervagantem Iliyricum, fufeitantem mortuos, fubvertentem & p a uia° templa Deorum. Hoc idem Gregorius Nyftenus fermone de S. Ste- phano , hoc Dorotheus Tyri Epifcopus, hoc Joannes odavus ad Re¬ gem Rulgarorum conteftantur. Guare non exigua fubit animum ad- miratio , quod Joannes Tomcus Epifcopus Bolds in Regia Illyricana foecunditate Piomse Typis Vaticanis edita,. lllyricam gentem primam ab Apoftolo Paulo Chrifto acquifitam aflerat. In vita quippe Irens Virginis & Martyris base habet: cum sterns , inquit, benignitatis eonlilium eo tenderet, ut lllyrica Gens amplitudine fua inter omnes alias Nationes per Aliam, Europamque maxima , prima ex gentibus effufo per Chriftum fenguine mercaretur; & quod immediate verbis S. Lucs in Adis Apoftolicis, cap. 16. opponitur, fubjungit: fed 6c ulterius in Myfiam progredi eodem (piritu obftante prohibentur. Ea- dem in vitaTryphonii Virginis repetit, & authoritatibus SS. Patrum pauio fupra a nobis recitatis perperam examinatis, quibus Paulum in lllyrico fuifte affirmant; is eo verborum fenfum protraxit, ut primes a Paulo Illyrii populos converfos, iis verbis affirmari contenderet. Succeifere Paulo Lucas Evangelifta in Dalmatics [Ecciefis cura, Li¬ no Petri fuecefibre tefte , quemadmodum & Titus eodem Apoftolo F fe- 42 Manork Regum , Banorum Dalmatia, fecunda ad Timotheum atteftante, ac poftea Hermes. Ex Petri au- tem fchoia Marcus Evangeiica clarus hiftoria, in ea parte quam Dal- matiam fupra mare prope Carnos ftylus Ecclefiae Romans appeilat, nos vero Croatiam vocamus, fuam impendit operam. Domnio Salona- rum condidit Eccleiiam» ut alios omittam complures utriufque Apo- ftoli Alumnos; ut mirum non fit Ulyricos ejufeemodi Magiftris primi fublellii, tantum in Chriftiana pietate profecifie, quantum clariftimo* rum Heroum agmina in Illyrico, tabulis Eeclefiafticis atteftantur. Verum diverfis in his Frovinciis imperantibus uci nonnunquam alia Imperatorum fupervenit potenda, ita incolarum plantata a viris Apoftolicis fides, nutavic fiepius. Anno fiquidem Chriftianae falutis DXLVII. Strogilus Totilae frater Illyrici Regno per vim potitus, Myfiam inferiorem quae nunc Bofiia dicitur ingreflus, cum & ipfam brevi fubjagafiet, in Dalmatian^ defeendit, ac urbes maritimas deprae- datus eft; Scardonam Oppidum & Salonas totius Provinciae empo¬ rium diruit & evertit. His necdum maiis fatiatus, mifit cum parte exercitus fiiium fuum Suejoladum ad Daimatiam Mediterraneans quae nunc Croatia dicitur expugnandam , olim Croatia uti & Corvati po- puli, vetuftioribus vero Scriptoribus Latinis Curetae didi, Lucani Poetae verfibus celebrati, quo tempore mirum quantum Chriftiana fi¬ des debilitata eft in Bofiia, Dalmatia & Croatia quibus eo temporis Suejoia- Suejoladus fummo cum Imperio praeerat Chriftiano nomini infeftifli- us Rex * mus> Strogilus cum Caefare Juftiniano interea confligens , praelio vittus occubuit, Suejoladus vero anno Imperii fui duodecimo vita de- Selimirus c e d ens > filio fuo Selimiro Regnum reliquir, aera Chriftiana 559. Hie Rex. Patri natura ac moribus longe diffimilis, tametfi & ipfe Gentilis eflet, omnes tamen fibi fubjedos perhumaniter ac perbenigne habebat, jus fuum cuique tribuens, neminem lae-di permittens, & in exigendis vedigalibus nullum inter Chriftianos ac Barbaros habens diferimen. Quare plerique de coetu fidelium, qui ob perfecutionem & fevitiam Patris dilapfi fuerant, rediere, brevique eftedum eft, ut tota Croatia populoiior fuerit numerata; Selimiro autem , cum unum & triginta Mladiuus annos regnaflet, e vivis fublato fiicceffit Mladinus, anno nimirum Rex ’ Quingentefimo Nonagefimo, filius mitis admodum, & paternae man- luetudinis asmulus, qui fiiium tamen luae probitatis minime parem, in- genioque averfum didum Razimerium progenuit: hie cum jam ado- levifler, ccepit infolefcere, & regnante adhuc Patre par in Regno do¬ minium exercere. Fatis concedente Mladino, Regni gubernacula Razime- fufeepit Razimerius, avitee humanitatis penitus expers, ac inimico prorfus in Chriftianos animo. Non pauca Regni oppida, quae ab il- lis habitabantur evertit incolis in fervitutem redadis, fediis praecipue in- Croatia t? Sclavonic, Liber Seciinius . 43 infeftus, qui maritima Dalmatia; incolebant loca. Itaqne quae avi, pa- trisque benignitas coli frequentarique fecerat, vafta.ac del'olata ejus reddidit duritia. Plerique Chriftianorum latebras libi quaerebant, ad Multi in l'ylvarum deferta, montiumque folitudinem fefe transferendo, ac vi-^^.‘g tam mifere admodum fuftinendo, dum (pern fovent, fe Deo mileran- te meliorem tandem Dominum fbrtituros. Neque ea fpes eos fefel- lit, quamvis ad quintum usque Regem dilatus eft eventus. Etenim haud multo poll moritur Razimerius absque liberis , nullaque poft le proleteK&a, multis interea pro Chrifti; nomine, quibus fides vita po¬ tior erat, omnia extrema perpeti magis eligentibus, quam gentilitatis erroribus implieari, occuinbentibus. Unum illud memoria dignum de illo, Aimonius apud Baronium in annum fexcenteftmum quadra- gefimum notat, omiflb quidem ejus nominequod tamem in veteri quodam manufcripto codice e tenebris a nobis eruto repertum eft, quod cum Dagobertus Francorum Rex fecialem ad eum; miftflet, pro repetendis mercibus, quibusdam mercatoribus Francis ablatis, di- xifletque Razimerius expetere fe Regis Francorum amicitiam, Legatus vero refpondiflet, non efle poftibile , ut fervi Chrifti cum canibus foe- dera jungerent, turn deinde Razimerius repofuit: Chian dbquidem vos fervos Dei elle profitemini, & nos canes funnis; ideo qua? vos nequiter contra ejus germs voluntatem, ut,inutiies famuli, nobis fre¬ quenter conceditur, morfibus ip fa ulcdciatque iia Legatum e con- fpeftu abjecit. Scitum prorfus a Gentili didtum, quod ft Chriftiani noftri fortius animo fuo imprimerent, non dubium , quin optimus Deus rabidiffimi illius Mahometici Canis exacuatos dentes aut omni- no contererety. aut faltem magis retunderet. Sublato igitur absque Omni pofteritate ftazimerio, divina ita difponente providentia, quin- tus ab iis in Regnum-vocatus, nomine Satimerius, qui omnino abfti- Satimeriw nuit a fidelium infeftatione, atque in omnes partes asquo animo fuit. Rex * Eo regnante in publicum prodibant, qui diu latuefant, quique antea mecu conterriti, partim a fide defecerant, partim diffugerant, priftina libertateuft, ad fua quaeque loca redibant. Ea tein peltate vir qui- dam nomine Conftantius Theffalonicus,, niulta vitae fan&itate pra?di- tus vivebat, philolophiae documents, apprime eruditus; hie divinitus inlpiratus, cum de Thelfaionica fe transtuliflet, totam fere Bulgaro- rum Provinciam veritatis praedicatione ab erroribus vindicavit. lin- peravit hie Satimerius cum Razimerio Tyranno, atque Mladino opti- mo cuique amabili annis uno fupra quinquaginta; tametfi ignoretur, quot eorum quisque Imperii tenuerit gubernacula,, hoc uno folum Sa- timerius praecipue dolendus, quod necdum expleto Imperii anno, quod piillime inchoaverat, vitam terminarit. Sed Dalmatarum Re- F 2 gum 44 Memoria Regum, Banorum Dalmatia, gum nomen & authoritas ab eo praefertim enituit tempore, quo in- dinato Romano Impede, & ejus reliquiis in oriente vix retends, va~ ftato Illyrico ejusque praecipuaportione Dalmatia,deletis Romanis Praj- fidiis fub Heradio Phocae fiieceflbre, per Avares, qui Simacato eorum temporum feriptore Conftantinoque Porphirogenito teftibus, cum Go- this Sclavi font habiti; Heraclii hortatu in fuos defolatores armis in- furgentes, Patrio folo recuperato, authoritate iegibusque ab Apo- ftolica Romana fede acceptis, hoftiumque reliquiis per Sacerdotes ab Apoftolico throno fubmilfos ad veram pietatem addudis & fibi admix- tis, Reges fibi ex fuis Croatarum Dalmatarumque titulis decorarunt. Budime- Guare hoc ipfb anno Satimerio vita ac Imperio fundo cum Budime- &' Apoft* f i us ’ vlr humanitate animique manfuetudine & iple praeclarus, anno lus. infequenti Diadema Sceptrumque fufeepiflet, a Conftantio viro integer- rimo Chrifti religionem edodus earn utrisque amplexus eft ulnis, fi- deique ftatim lavacro purificatus. Et quoniam literis quoque non pa- rum inftrudus erat, cum Philofophis aliis incredulis dilceptatione au- fus contendere, nonnullos ex iis in Chriftum credere compulit. Erat tunc fummus Ecclefiae Pontifex Joannes IV. natione Dalmata, qui per omnem Dalmatiam plurimas mififle pecunias refertur a Baronio, in annum fexcentefimum quadragefimum primum, ad redimendos nimirum captivos, quos Sclavi gentiles, fub Razimerio in illas Regio- nes grafiantes, fuerant depraedati. Hie Pontifex cum mirifica Con- ftantii opera inaudiviffet, videre ilium cupiens, ut ad fe veniret, per literas petivit; vir igitur fandus Conftantius, cum interim apud Budimerium credentes in fide confirmaflet, & authoritate Apoftolica Presbyteros aliquot ordinaftet, Romam eft profedus juftis Apoftoli- cis id pofcentibus, fidelesvero, quibus Budimerius prseerat, interea temporis omnes uno ore laudabant Deum,& Dominum Jefum Chri¬ ftum , qui pro falute in fe credentium fuftinuit Crucem. Rex porro quibusdam latinae linguae peritis negotium dedit, ut coadis in unum litoralis Dalmathe quondam accolis atque habitatoribus, loca oppi- daque fuperiorum Regum impietate diruta ac delolata reftaurarent, quo Chrifti nomen longius latiusque diffunderetur. Videbat prseter- ea diverfos genere ac lingua permixtos confufe conftipari, & eos quemque fuis locis, fuisque legibus diftinguere maturabat. Sed dum SeniorumSapientumque Concilio fuper ea re deliberat, nee quic- quam, quid fado opus eflet, fatis compertum haberet, legatos Ro¬ mam ad fummum Ecclefiae Prasfulem, & Conftantium & Auguftum mittit, ab eis rei, quam facere decreverat, confilium auxiliumque pe- tens, & aliquos de (apientum numero viros, cum veteribus locorum urbiumque Scripturis Regnique fui finium atque jurium, qui difpo- nere Croatia Sclavonic, Liber Secundus. 4 $ nere omnia rite edodi fcirent, & in ftatum Tuum redigere; quo reli- gionis a fe populoque fuo fufcept^ fides, rebus rede conftitutis, cer- tior atque diuturnior haberetur. Hac audita legatione Pontifex & Chriftianam propagari fidem inteliigens, incredibili afficitur gaudio, poftulataque concedit ultro, & extemplo ad Regem Cardinales duos totidemque Epilcopos fimul deftinat, quibus tertius Honorius Car- dinalis praeerat. Advenienti Regi in Campo Cliuna, prope Arcem Clisza Regni Dalmatiae, cum magno procerum fiiorum comitatu Apoftolici hofpites occurrere, & ab univerfis honorifice TuTcepti funt, Ibi per dies odo Viri Apoftolici & Caefarei aliud egerunt nihil nift ut Omnibus perTuafum eflet in Chriftum credere, fidem religionem- que propagare, communi omnium faluti confidere, & quidquid dein- de Romans fedis authoritate definitum fuiflet, ratum habere. Per illos deinde Presbyteri confecrati, fundatae & eredae Eccleliae, leges rogatae, & quaecunque novitiis Chriftianis neceflaria erant, plene per- fedeque fuere conftituta. Turn demum cundis audientibus, fcripturae per dies quatuor Iedae, & prout hae monebant regiones divifae me- taeque finium finguls impofitae, ac Jura conftituta. His peradisBu- dimerium Regem facro Chrismate delibutum fandificavere, & in di- gnitate Regia, quam jam obtinebat, opportunis benedidionibus confir- maverunt, imponentes reliquis omnibus, ut Temper dido ejus audien- tes eflent, juffaque perftcerent, & Tuis poll ilium haeredibus pari Au¬ dio obfequerentur. Turn Archiepifcopos duos creavere, quorum unum Salonas, cujus quidem urbis pars maxima erat diruta, & quae- que egregia Gothorum immanitate atque faevitia vaftationibus de- formata, alteram vero Diocleam Dalmatiae urbes miferunt $ EpiTco- pos autem alios aliis iocis praeftcientes, horum Archiepilcoporum juris- didioni ac regimini Tubjecerunt, Eccleliarum sdificia, quae proftrata jacebant, rurfum Tunt ereda, & ipforum confecrationibus Tandifica- ta; Regis praeterea edido cautum eft, ne quis ulliusEccleliae Jus ufur- paret, ne quis Clerico injuriam faceret, ne quis adverfus Ecclefia- fticam libertatem ire praelumeret; Ted ut omne Ciericorum Jus, ac poteftas Praepofitorum Eccleliae arbitrio dcfiniretur, laelae Majeftatis reus eflet, li quis contra auderet attentare. Poftquam cun£ta in fuum immuni- redada funt ftatum & ordinem, hoc eft maritima mediter raneaqu e ^ s ft f c c a cl f n Dalmatiae loca, & qu« inter flumina Dravum & Savum Danubium hisRegnis. influentia jacent. Regionemque, quae a Delminii ruinis usque ad locum, qui Valdemini appellatur, & ab hoc usque Dyrrachium urbem Adriatico mari incumbentem protenditur, quam & Bosznam ftatue- runt ripa Drini fluminis diviTam a Dalmatia. His itaque Teparatis Du¬ ces deinde conftituerunt, quos Banos didos voluerunt, LatiniTribunos F 3 vo- origo Ba- Dorum. Cur ali- qmndo p1.ures,ali- quandt) u- nus t'ueiit Baam, 4 S Memorise Regum , Banorum Dalmatia , vocant. Porro nomen hoc Ban didum, meo quidem judicio, puto a voce proprii idiomatis Boian, id eft timendus, quafi ille, qui hujus effet officii ac dignitatis, caeteris fibi fobjedis metuendus, ea ra- tione, qua apud Rafcianos etiam ejusdem dignitatis perfona Starofta, a fonedute didus appellabatur; fob his creati font Centuriones, ita didi a militum numero, quibus praeerant; finguli Bani, feptem Cen- turionibus imperitabant, major natu ex Centurionibus, cum Banis Jus dicebant. Hujus Centurionis locum, ac dignitatem, modo Vi- ce-Banum tenere credo; Duces vero ad Jus populo dicendum cum quinque Confiliariis Prastoribus conlidebant. Infoper Magiftratus, officia dividentes, qui Provinciam regerent, exigerentque vedigalia, a Ducibus conftituta, & quasque Regno plebique expedientia provi* derent. Ita Ludovicus Tubero, qui quamvis plures etiam de rebus Hungaricis fcripferit libros > Francofurti poftea poft mortem ejus An¬ no milldimo, foxcentefimo terdo, tefte Ifthuarlffio in annotationibus manu fcriptis, editos, hunc titnen de rebus his Illyricis, nulla atas impreflum vidit. Et fane, quamvis diligentiffime plurima luftrave- rim, in paucorum tamen Banorum nomina incidere potui usque ad annum millefimum, ducentefimum, decimum fecundum. Quia vero Banorum incidit mentio, plura de iis adnotanda videntur, & impri¬ mis nulli mirum videri debet, olim plures fuiffe conftitutos Banos, nunc vero unum duntaxat poni, cum ex prinuevo eorum ftatuto qui- libet Banorum. non nili feptem Centuriis praseffet, & in tanta vero populi plurium, Regnorum multitudine plures numerarentur Centu- riae. Sed & pofterioribus temporibus plures ejusdem Regni Banos fi- mul fuiffe conftat, aliquando vero unum duntaxat, prout nimirum rerum ac temporum ftatus, perfonarum in officio conftitutarum vir- tus, & regionis cujusque exigere vidcbatur conditio, quod, id' ipfom ex litteris Ferdinand! Primi, ad Petrum Keglevicium Banum datis lu- culenter patet, quarum tenorem hie fubnedimus,, quasque in ipecie amici cujusdam opera legimus. ,,Ferdinandus divina favente dementia Romanorum, Hungariae, „ Bohemias, Dalmatiae, Croatia & Sclavonic Rex.. Magnifice fide- j, lis dilede; prasteriere jam multi dies, cum literas tuas, per pro- ,, prium hominem ad nos miflas accepimus, ad eas tamen refponde- „ re noluimus, priusquam nos de omnibus rebus , pro confervatione „ tuitioneque Regnorum iftorum noftrorum ordinanda refolveremus, ,, ficque & tibi magis conveniens & refolutum refponfum dare po£ „ femus. Tibi itaque nunc gratiofe fignificamus, Nos ftatuiffe cogni- ,, ta nimirum fidei tu fandulum fonat, feu potius ultima lyllaba didionis pri- mae relida, & lecundae prima dctrada Sandum Catholicum dicere potes, ea ratione, qua Carolus Rex Hungarian, olirn Carobertus, id eft Carolus Robertas nominabatur, ubi & ultima primas, & lecundae didionis lyllaba prima detrahitur. Ita igitur eognominatus eft, ut iplb nomine Chriftianae pietatis, ac opdmi patris probitatis imitandae admoneretur ; qui cum adoleviftet, Patris omnium, qui ante ilium regnarunt, praeftantiffimi veftigia lecutus, lacris deditus, facraeque Religionis plurimum ftudiofus erat. Cumque in omnibus fefe fumma cum laude gefliftet duobus fupra viginti annis, mortcmque obiiftet, Wladis- fpj us e j as Wladislaus anno aerae Chriftianae lepcingentefimo tertio fuc- aus ReK * ceflit in Regno : hie quidem & corporis viribus & animi fordtudinc praeftabat, led vita & moribus Patri Avoque non fatis ftmilis habeba- tur. Pa rum eaim achnodum rdigiofe vixit, nee juftitiae ferviens, nec legibus parens, quin imo pravis animi cupiditatibus deditus, nihil fi- bi non licere exiftimabat, quod collibuiffet ; venationibus deledatus plurimum , eui cum intentus die quodam citato equo feram inlequi- tur, in foveam non modicae altitudinis corruit, unde eum totis arm- bus elifiim, exanimemque extraxere, tarn inopinam fcilicet, jufte numi- ne Wdicante adeo liberam vivendi legem, incurrendo poenam. Non Daimati* abs re exiftimaverim hie adnotare, quod quemadmodum olim haec c r ^ no arma Regna cum Hungaria Tub unam coivere coronam, ita India cum Ftegi- converfionis luae ac piilfimorum Regum primordia 11milia prorlus ha- bus primis buere; Ut enitn primo Geyfit Chrifti fidem amplexus, nequaquam Hunganae. e fg cere potuit, quod de omnium fubditorum converfione animo conceperat, led filio Stephano perficiendum relinquere debuit, qui deinde ab Alberto Pragenli Archiepifcopo fidei iavacro purificatus, & in Croatia Sclavonic, Liber Secundus. 49 in fide, ac dignis Chrrftiano Rege raoribus eft imbutus, ipfe quidem turn per fe, turn per alios religioiae vitae deditos, omnes fere fibi l'ub- jedos ad veri Dei cultum, difciplinas jugum & Evangelii legem eis perfaadens, adduxit: Aftricum Abbatem ad fummum Chrifti Vica- rium petiturum deftinat, ut recens converge Pannoniae largam bene- didionem impertiretur, omniaque ab ipfo conftituta, fua firmaret au- thoritate. Filium vero Emericum habuit Angelicis inftrudum mori- bus juvenem, at Regni fucceflorem Petrum prorfus dcgenerem, & tantis priorum Regum ac Ducum pietatis exemplis, nec quicquam ad bene vivendum atque gubcrnandum motum. Ita pariter Satimerius primus in fide orthodoxa, fuavi Chrifti fefe ftibmittens jugo ,, popu- lum fibi a Deo concreditum, ad eandem Chriftianas vitae religionem reducere fatagebat; fed mirabiliter altiftimo Dei confilio hanc Apo- ftolatus praerogativam Budimerio refervante, Satimerius neutiquam ad finem perduxit , fed Budimerius adhibita fimul pia Conftantii in- duftria omnem facrse fidei, Ecclefiafticorum dogmatum, Chriftiano- rurn morum, Juftitiae legum, Regni finium ac limitum caeterorumque univerfbr.um graviflimorum negoriorum molem fiiis humeris fuftinuit, fua virtute ac induftria ftabilivit, fuis denique fandiflimae vitae meritis piilfime terminavit. *Cui tametfi deinde optimus fuerit filius Szueto- licus, poft hunc tamen regni fucceftor Wladislaus, omni humanitate orbus, cundisque aufterus, exitu divine vindidae plena, & longe mi- ferabiliori Petri Regis, vitam cum Imperio exhalavit. Sed\ad Reges redeamus. Extindo Wladislao non minus infelici, quam inopino mortis genere, ut nec annorum numerus, quibus regnavit, nec initium filii Polisz- ejus, quo reg.nufn ftifcepit, Poliszlai reperiatur; ita nimirum, uti pro- laiJsRex, borum in bcnedidione memoria manet, fic apudDeum inviibrum de- perit, ut nec in annalibus prolixitas flagitiofe tradudae vitae pofterita- ti tradatur. Et quamvis hunc Poliszlaum juvenem animo quidem prasftantem, Ludovicus Tubero adverfusAttilam ftrenuiftime dimicaf fe, eunique in Pannoniam ignominiofe regno fuo pulfum recefiifle referat: hie tamen author in hoc fall! & fibi non conftare vel ex eo convincitur, quod Patrem adhuc hujus Wladislaum, Regnum fiium inchoafie anno Chrifti feptingentefimo tertio, una cum aliis bene po- natut ftipra diximus: Attilam vero omnino conftat morte lublatum multis antequam vel in mundum editus Poliszlaus fuifiet annis, nimi¬ rum quadringentis quinquaginta quatuor. Hie itaque Poliszlaus tam¬ etfi nullam poft fe mafculam reliquerit prolem, filia tamen ejus nubi- lis viro tradita, duos genuit filios, & cum Poliszlaus anno regni lui decimo leptimo vita decefliflet, alter ex nepotibus ejus natu major G no- 1 50 Memorise Regum, & Banorum Dalmatia, Sefeesz- nomine Sebeszlaus regnare coepit , cumque circa initia quad Imperii tosRex. ^ Scodram oppidum Regni Albanian Gotthi obfediiTent, iile coada non parva manu, audader impigreque caftra eorum invafkj ut primo ftatim impetu eos oprimeret ; hoftium igitur, qui belio Regnuni {hum lacefliflent, & aggredi non dubitaverint, ftatim pars alia csefa, alia capta, alia in fugam converfa, nobilem illi vidoriam reliquit; ne- que enim profpere pugnare Temper poftunt, qni plus audacue, quam virium prasfeferunt. Et hunc quoque Sebeszlaum Tubero Attilam Regnumftmm poft Gotthos fufos invadentem infecutum fcribit, fed ut in priori erravit, ita in pofteriori craflius adhuc haliucinatur. Ab- folutis itaque viginti quatuor regiminis annis, haud parva reram be¬ ne geftarum fama poft fe relida, ut qui pads bellique artibus pluri- Bladmie- mum prseftitiffet, duos de fe liberos reliquit, Mibivorium natu majorem ms ex. ^ Bladimerium minorennem, qui licet regno inter fe partito, amiee invicem, ac cum aliis nationibus vixiflent, Mibivorio tamen poft an- nos duodecim absque pofteritate decedente, in Bladimerium fraterni- tatis jure refidua regni pars devoluta eft, qui cum ex filia Pannonia; Regis liberos procreaftet, anno vigefimo Imperii fui fatis concedens Canimerium primogenitum in regem fubftituit, qui quidem regnum inter Patrueles antea divifum folide conjunxerat, & preecedentium potentiam regum fuis operibus squavit: fed quoniam ob quondam animi duritiem invifus plurimis erat, Croatia praefertim ab eo defci- vit. Quamobrem rex in furorem a&us, coado repente exercitu Ma¬ cedonia?, Epiri, Myfisque fuperioris, ad eos qui defecerant debellan- Canime- do s eft profedus. Caeteruni non minus illis ad repugnandum ani- a’croatis mus erat 5 arm ati itaque obviam proceffere, in Campo, qui Clunia belio in- nuncupatur (ubi Budimerium cum legatis Apoftoficis ac Caefareis terficitur. p r i mlim habuiffe conventum jam fupra retulimus) acriterque inter fe concurrunt: diu asquo marte pugnantibus, tandem interfedo Cani- merio rege, vidoria a Croatis ftetit, belloque impofitus finis. Poft hunc intra quadraginta annorum decurfum, quatuor confequenter Turdis- regnavere, Turdislaus, Oftrivorius, Zolimerus & Tribislaus, quorum vor : £ ftli . ^ m P erio quia calamo digni occurrit nihil, eos compendii facio ; Tribislaus otium & pax erat, & ab armis quies, praeterquam quod horum po- &Zoiime- ftremus, cum multa in eos, quibus prseerat, intoleranda commiflfTet, a ius Reges, Myfiis, qui nunc Bofnenfes appellantur, interficitur, interfedique ca¬ daver in fluvium conjicitur, ut lepultura quoque honiinis careret, qui Capime- ab humanitate alienus erat; hunc fecutus filius Cepimerius, qui po- nadus paterae caedis authores poena affedos vita fpoliavit. nosprae- Eo regnante ambitiofa Germanorum gens a Septemtrionis partibus Uq fudit p rsdae alienique avida veniens, nulla data eaufa Iftriam occupavit, cum- Croatia ef Sclavonic, Liber Secundus. St cumque Dalmatise fines armis lacefiere caepiflet, rex eis obviara pro- cedens inito praftio eos facili negotio majori ex parte neci datos,paii- ciores fuga dilapfbs vincit, ac e Regni finibus eliminat Germane** rum Princeps ut excitata jam odia in amicitiam verteret, metuens ne iidem, quos injuria affeciffet, fibi fuisque vices rependerent, regis na- tam fiiio fuo matrimonio jungi poftulat: quam tametfi difficulter, ut temerarius aiieni regni invafor, poftea maximis muneribus ad regem miflis obtinuit tamen, & amice pofthac alter altero eft ufus per annos vinginti quinque, menfes feptem, quibus Cepimerius imperavit. Excepit Regnum Szuetoszlaus filius, qui Bulgaria quoque impe¬ ravit , ob infitam fibi animi manfuetudinem omnibus pariter charus: hie Radoszlaum filium adeo tenero compledebatur amore, ut vivens adbuc ilium pro fe regnare juberet; Rodoszlaus vero , ut tanto be- neficio fc non indignum probaret, mortuo brevi Patre, non tantum Regni ejus, fed etiam virtutum fefe prasftitit ex afle haeredem, pater- nosque mores imitatus, laudabiliter prorfus in omnibus gelfit, hoc uno infelix, quod prolem fibi fuisque longe degenerem fortitus fit: filium enim Szeislaum habuit in tantum vitiis corruptum, ut ei Apo- ftatte nomen palam ab omnibus exprobraretur; Eccleffte inobediens, vivente adhuc Patre regnum affe&ans, in omnes demum protervum ae injuriofum exhibuit fefe, quibus tandem eommotus Banus Croatia didus Bilitus, ejusque protervitate graviter ofFenfus, cum iis, quibus praeerat, a rege defecit. Rex vero graviora ex hac fcintilla veritus incendia graffatura, defertores fuos perfecutus, facile in poteftatem redegit ultro fefe dedentes, ne regi fuo adverfari viderentur, dum fi- lii impotentem animum deteftantur. Verum Banus ipfe, cum non- nullis pertinacius Regi quoque refiftens, fuga folus elapfus eft ; eis qui fefe regi fubmiferant T crimen remiffum, veniaque data, quos au- tem Szeislaus ceperat, in fervitutem redegit, Prsefe&is copiarum fua- rum oblatos, monitus turn a Patre filius, utaffabili comitate benigno- que in omnes animo eflet impofterum, neve communem Republics pacem fitnilibus perturbaret diflenfionibus, cum ipfius, fi quando rex efie vellet, incumberet curae, excitatos ab aliis fedare potius, non novos excire motus. Sed indigne ferens paterna monita, jam diris deftinatus filius, primum iratus patri, quod rebellantibus peperciflet, feditionibus deinde nefariis animum intendere coepit, plurimos mill- turn centurionumque Croatarum terrore compulfos, fub fuis fignis rnilitare cogens, quorum deinde opera ufus, Patrem e Regno expulic, & in Croatia fedem dominatus fixit. Radoszlaus regno exutus, Ca« ftrum cum paucis quosfecum habebat confugit, quo cum filium fibi adhuc infenfum adventare inaudiviffet, vehementer angi coepit, comb G 2 turn Szuetosz. laus Rex. Radosz¬ laus R*x« BilitusBa* nus Croa¬ tia; a Rege deficit. flzeislaus mifera peric 5 2 Memoria Regum, Banorum D dm mice turn magis quam fuum dolens periculum, cum quibus inde raptim de- cedens, ad mare usque fei'e fuga proripuit: fed tunc etiam tergo in- ftare holtem filium cernens, cum equis in mare fimulirruit, &ad fco- puluin quendam continenti proximum , natando omnes pervenere; atque ita tandem infelix Pater, ne una cum illis, qui eum fecuti fue- rant, perditiftimi filii manu trucidaretur, vix effugit: cumque ibi per dies aliquot manfiffet, nec fe fatis in tuto putaret efle, fato quo- dam, Deique miferatione contigit, ut navis qusedam de Apulia fini- bus, Dalmatiam verfus, iter habens praeternavigaret, quse clamoribus evocata fcopulo applicuit, deinde Regem cum toto comitatu exci- piens converfa navigatione transvexit in Apuliam, ubt illi expoflti, terreftri deinde itinere Romam contenderunt, fcopulus vero ille, qui fugientes exceperat, Regis nomine Petra Radoslai eft nuncupata. In¬ terim impius ille filius fugatoPatre Regna omnia pollidet, donee Deo ulcifcente, hoftili manu interemptus poenas daret, fcilicet ne quis diu- turnam impunitatem fceleri fuo fperet. Etenim cum inter venandum feras cum Principe quodam inter Pannones potente, dido Vido Q fuit hie vir nobilis ejus familiaj, ex qua Vidus flmiliter didus, apud Salo- monem Regem fummi habitus, tempore Divi Ladislai & Gey fie Du- cum originem traxit) jam antea mutuis intricati odiis obviam fadi fuiflent, & novae repente inter eos, incertum qua de caufa, exoriren- tur rixae, Szeislaus Vidum in fugam cum fuis conjecit; ac inter perfe- quendum jam hunc, jam ilium irrequieta enfis rotatione caedens, ipfum confecutus Vidum, inflido primum vulnere, ex equo deturbat in terram, ruentique imminens caput abfeindit. Inaudiens hsec Vidi uxor ingentis animi mulier, adit Pannoniae Regem auxilium petitura, quo cunda concedente continuo vim magnam miiitum comparat, Szeislai Regnum occulte ingreditur, ac ipfum in agro forte venan- tem reperit, infperatoque milite undique cingit. Capitur igitur Szeis- laus nihil tale veritus, & ad Vidi conjugem captivus ducitur. Juflit mulier exacerbata mariti caede Szeislaum in vincula conjici naribus- que atque auribus truncari, & omnibus oftentui efle, foedum fane fpe- daculum, led tantis hominum flagitiis non indignum! vefpere tan¬ dem in flumen Savum cum vinculis dejedus aquis praefocatur. At¬ que hunc demum habuit exitum ilia in Patrem impietas, in Deum- que contemptus- Audita filii nece Radoslaus Deo gratias egit, jufta ejus judicia, qua poterat, Iaudatione extollens, qui & noxios punire, & innocentibus mifereri confuevit: accepta tandem a Summo Pon- tifice benedidione , Roma difeedens in Regnum fuum eft reverfus (quamvis Orbinus Romae mortuum, ac in Sando Joanne Lateranenfi fepuitum fcribat) manfitque inter Dalmatas maris accolas, Croatis inju- Croatia Ef Sclavonic, Liber Secundus. 53 iujuriam oranem remittens quod impium tecuti fuifient filiiim, nec quicquam inique in fe commiftum exprobrans, adClementiam, quam ad vindi&am, Temper propenfior. Atque ita inter proipera & adver- la temper conltanri in Deum pietate perteverans, fine beato anno Chrifti odingentefimo feptuagelimo quinto conquievit. Natus ei interea filius Coiomannus fuerat,qui cum ob infantilem adhnc aetatem teeptra tenere nequiret, ne Proceribus inter te difcor- dantibus Regnutn ruin® pateret, falubriter ad Branimirum eligen- dum confentere. Refer* quidem Tubero, defundo Radoszlavo ftatim filium ejus Colomannum omnium confenfu in Regnum fufTedum, ted tnalim Baronio fidem adhibere, qui in Annum odingenfimum teptua- gefimum teribens affirmat, a Joanne odavo Pontifice, Branimiro, Prin- cipi quandam fcriptam efle Epiftolam; hunc vero Branimirum Joan¬ nes Tomcus, ex aliis etiam teriptoribus Dalmatian Regem & Patrem Goftumili, iilyricanse foecunditatis in vita beati Ivani deteribit. Eledo igitur, ac de more undo in Regem Branimiro, anno odingentefimo, teptuagefimo fexto, qui defenfor pacis interpretatnr, omnium in eo animi defixi haerebant, turn quod in omnes aequo fuifiet animo, turn quia fumma juftitia, prudentia, ac felicitate Rempublicam gubernafi fet. Hujus Principis tanta in Deum pietas & obtervantia erga Petri Cathedrain extitit, ut,quod aliquot antecefiorum injuria fuerat variis cafibus omiffum, publica legatione fe l'andi Petri fubditum fit pro- fefius. Extant liinc Apoftolicse literae ad eundem a Joanne o6lavo Pontifice transmiflae, quarum paulo fupra ex Baronio meminimus, quibus exaggerata fingulari ejus pietate, benedidionem Apoftolicam expeditam Regi Regnoque Rotnanus Pontifex impartitur. Hunc Bra¬ nimirum Bonrmius nulla de cauia Sueropilum appellat, conftituitque ad annum odingentefimum oduagefimum, quo fimul tempore Bul- gari longe prius ad fidem Chrifti redudi, cum adhuc Schismatici fo- rent, catholics fidei dogmata receperunt, quorum deinde Rex dele- gato filiis Regno ad inonafticam Religionem confugit. Expletis de- mum Imperii fui annis quatuor fupra vigefimum, &fubrogato in Re¬ gnum fiiio Goftumilo nono Chriftiano leculo, Branimirus in coelum migravit; demortuo fimul Colomanno Radoslai fiiio, Juvene Pater- narum virtutum ex afle haerede. Antonius Wramecz in fuo Chro- nico fcribit, hunc Goftumilum anno odingentefimo trigefimo fecun- do in Regiam evedum dignitatem, ted eruditifiimus Baronius omni- no contrarius eft, qui ancecelforem hujus Branimirum circa Annum odingentefimum ieptuagefimum odavum, ut fupra didum eft, collo- cat, cujus Temper authoritati libentius adhasremus. Itaque Goftumi- lus anno nongentefimo, ritu folenni in Regem undus, omnia optimi G 3 Re- Branimi- tus Rex. Goftumi- lus Rex. 54 Memorise Regum, ef Ranorum Dalmatia , Regis executus munia, quamvis filium progenuerit Ivanum, attamen absque Regiae dignitatis fucceflione deceffit e vivis; Ivanus enim ar- dentioribus coeleftium delideriorum flammis incenfus, vivente adhuc Patre, Eremum elegit Eohemicam & magni praecurforis, cujus no¬ men gerebat, aemulando virtutes, lalutatis Parentibus formidololos fylvarum flexus Duce Angelo pererrabat: /cujus vitam uberius expli- catam apud Joannem Tomcum in Iilyricana foecundicate eft videre; Virum casteroquin judicii approbati, nifi quod in Chronographia la- pfus, hunc Ivanum ad annum Domini odingentefimum quinquage- fimum feptimum, ejus veto Patrcm Goftumilum ad annum nongente- fimum ponat, unde needle eft, eum in annis triginta tribus fuifle la- plum. Csterum Goftumilus annis regnans duodecim vivere defiit. Advenerat jam annus reparatae falutis millelimus fecundus, Cheanus qu 0 Chean Samuelis fucceflbr Bulgarias Regnum gubernabat, Rex R voniae la " potentia atque animi magnitudine ciariflimus; hunc Sclav! fuum quo- cum Divoque voluere. Inauguratus igitur Cheanus Rex Sclavoruni, amplifi- pueaat n0 cata v i r * urn potentia, ulturus, ut putabat, fuperiorum temporum, quas Bulgari acceperant injurias, & ft fata voluiflent, paraturus libi in Hunnos Imperium, cum recens primo divi Stephani in Pannoniss Regem anno millefimo prime, inauguratio praeceftiftet, Exercitum educit. Stephanus vix a Scythico bello, quod adverfus Gyulam avun- culum fuum geftit, conquiev.erat, cum repente nuntiatur Cheanum Bulgarorum Sclavorumque Regem, qui Imperio Ducum paruiffent in ordinem ab eis redadi, patefado fibi per Moelias itincre, eduxifte exercitum in inferiorem Pannoniam & paffim oppida incendere, po- pulari agros, praedas agere; turn vero adverfus hunc hofteni, ex priori vidoria fadus alacrjor, nihil cundatus obviam procedit Ste¬ phanus & referre pedem inter iuos fines Cheanum cogit. Cheanus, cui nota eratHunnorum multitude, validis denuo comparatis Exercitibus anguftias montium, quaStephano iter erat, occupat, prasfidia fuis locis diiponit, ipfe veto ubi pro re fua vilum eft, idoneo loco caftra facit; labovatum graviter eft a Stephani militibus, dum juga montium oc- cupata adverterunt, repulfts deinde non line fuorum gravi ftrage ho- ftium praeftdiis & per declive dedudas aliquot Cohortes, quas hoftium impetus fuftinerent, dum Stephanus cum reliquo agmine fubfecutus aciem inftitueret: non vires,non animus, non peritia militarise Chea- no defuit, fed fortuna; nam ut certaminis dedit lignum fuis, tanta vi atque impetu Stephani aciem adortus eft, ut non Ducis tancum, led & militis boni officio fundus videretur. Sed poll aciem cruen- tarnque dimicationem, fuorum multitudine adjutus Stephanus, ce- dere tandem Cheanum coegit j fed 8 c captum vivere noluit, ne, li ho- minem Croatia Sclavonic?, Liber Secundm. 5 ^ mincm annonira peritifllmum, proinde quietis impatientem, quod ex captivis cognoverat, fuis reftituiffet, novi identidem belli ilHs author beret, quantum vis aliis parcitum fit captivis. Et fane mirum videri poteft, virumjam turn fanditatis opinione celebrem adeo fe feverum erga potentiftimum atque eximium Regem exhibuifie, ut omnibus vita condonata, in folum Regem & jam captum fsevire fit vifus. Prseda ingens in caftris capta, & in ipfis Bulgarorum oppidis & urbe, quae Cheani fuerat fedes, quam Themonam fede Archiepifcopali Bulga¬ ria notam fuiiTe puto. Erat ornnino, ut Cafpar Pechius refert, aurl atque argenti & margaritarum vis magna, quam Bulgaris tunc de- beliatis in Pannoniam transferebat, major Jonge, quam ante ipfe Ste- phanus poflederat. Memorabile hoc atque cruentum prselium inter potentiflimos duos Reges commiffum, fiuccinde nimium, nec quic- quam pro honore Cheani laudatiffimi licet Regis, Petrus Ranzanus perftringit, Joannes vero Thuroczius in Chronica Hungariae capitc trigefimo, tametfi & ipfe breviffime tangat, fat tamen virtuti Cheani tribuit, dum multis laboribus & belficis fudoribus devidum fcribit j fed optime Pechius, qui utriqueRegum fuam reddens laudem in neu- trum eft injurius. Antonius Wramecz anno millefimo, trecentefimo quinto hanc fcribit contigifle pugnam, fed hie author frequenter in Chronographia labitur,ut proinde dignius fit tribus fupra memoratis Hiftoricis, qui anno millefimo fecundo fadam afferunt, fidem adhibere. His iisdem temporibus nature debito concedente Goftumilo, Croatiae Regnum Regis titulo Szudomir, Dalmatis & Croatian Ba- Szudomir nus, occupavit ac polfedit, & duobus ferme imperavk annis, qui-^cSSto bus Chean in Sclavonia regnabat. Subiato deinde indigna cede Ban Croa- Cheano Sclavonic, ac demortuo absque haerede Zudomiro Croatie tiamoccu ' Regibus, orbata regna Principe, mira premebantur follicitudine, at- pat ‘ que ut tamo validiora adverfus hoftes quoslibet in futurum effice- rentur, pro more unanimi confenfu indidis Comitiis, Terpimeri Principis filium Generum Bani Zudomiri, Crefcimerium appellatum • Crefcune- qui tunc Bosns & Dalmatia? imperabat, aliis Crifimeriura, aliis Cra- rlus Rex * fimerium didum, in Regem eligunt, unguntque anno millefimo ter- tio. Hie Princeps in omnibus fane laudandus, naturae fortunseque bonis aeque infignis, fed praecipue in Deum obfervantia atque cultu, publicaeque pacis amantiffimus, cujus virtutum famam cum divus Stephanus Pannoniorum Rex inaudivifiet, & ut praeterea Bulgarorum atque Sclavorum animos ob Cheanum interfedum, vaftatamque Bui-, gariam concitatos fedaret, filiam Crefcimeri in connubium Emerico filio poftulavit, unde poftea divus Emericus Ducis Sclavonic titulo decoratus fuit: meminit connubii hujus etiam Joannes Tomcus in 11 - 56 Mcmornt Regum , r gf Banorum Dalmatia ,, IUyricana fcecunditate, vitae Emerici: vixit Crefcimrrus regnans an¬ nual unura fupra trigefimum. Addic Orbinus, jure hujus matrimo¬ nii, inter Emericum & filiam Crefcimeri initi, Hungaros Croatiam vendicare fibi voluifte , atque Banos ad adminiftrandum Regnum quosdam deftinaffe: verum Croats repudiates Hungarorum Admi- niftratores, ex fuis fibi Regem elegerunt. Reperi fragmentum quoddam Conftantlni Porphyrogeniti, in quo filius Crefcimeri Mi- roslaus in Patris locum ftiffedus, annis quatuor imperans, & a Bano Privvnius Sclavonic Privvnio refertur vita privatus. Ludovicus vero Tubero, Banu5° mae RicceiTorem Crefcimerii filmm Zuonimerum afteric, quod, nifi Cre- fcimerium duos habuiffe filios dicarnus, unumque alteri in imperio fucceffifie, Rare non poteft. Sedut ut fit de Miroslao, Zuonimerum certo conftat omnium Hiftoricorum confenfu, Dalmatia & Croatia fuifie Regem j quamvis nemo certos Imperii ftatuat annos, cxcepto Tuberone, qui eundem feptem Glympiadibus imperafie narrat, nifi forte & Ik dicamus, quod verofimiiius arbitror, Miroslaum Sclavo¬ nic Regno prsfuifie, Zuonimerum vero D aim ads & Croatiae, ut brevi elarius elucelcet ex Baronio. Zuonimerus igitur, alii Zoiimi- Zuonime-rum appellant, fed alter etiam fuit Zolimirus, qui poft Qftrivorium Cro?ti*& ut f u P ra retulimus, regnavit t Zuonimerus fnquam, Patre licet Ca- Sciavonis.tbolico genitus s ab avitai tamen fidei finceritate in initio defiexeratj B. e x. q.jo tempore gens Servorum, ut refer! Curopalates apud Baronium, quos etiam Croatas vocant, exiit ut Bulgariam redigeret in fervitu- tein , quamvis irrito conatu, cujus belli caula Bulgarica Ecclefia gra- vibus affeda eft moleftiis turn ab boftibus, cunda-rapina, esede v ig- neque mifeentibus 5 turn- a Magiitratibus Exadoribus, ipfos Epi- icopos cmdeliter divexantibus ;. qus mala ejus tunc Provincis Archi- epifeopus Theophiladus eximius Ecclefis Dodorfuis depiorat ad diverfbs Epiftolis. Sub idem ternpus Paulus Groan's Bamis, non Ib- lum opibus ac clientelis , verum prudentia atque animi magnitudine quoque infignis, prsclaram nadus opportunitatem, utpote qui ad- verfus Bulgaros univerfas Groatarum copias, fummo cum Imperio Paulus d UC ebat 5 Zuonimero fadus refradarins, totam fibi (ubjecit Croatiam: Banmeaiv nec bac. contentus adfeitis in focietatem Raufeiis Comitatum Chelmi democcu-occupat, & ad Ralcis Regnum fubjugandum proficifcitur.. Ver.um E a£ ‘ Stephanus.Ccecus Rafciae Rex, numerofo conflato exercitu occurrit Paulo Bano 5 eumque ab ingreffu fuorum finium arcet; Zuonimerus quoque interea compatatis, e Dalmatia copiis eundem prslio fundit } ac in veterenr: reftituit fidelitatem., Circa base fernae tempora, poten- Bani Re-tiffimi etiam in Bbsnae’Regno fuere Bani, qualis fuit Tuartcus a Sa- sail ' JSEa 'iiiuele. adbuc Bulgarorum Rege a Knez Veliki id eft Conics Magnus co* Croatia: Sclavonia , Liber Secundus . 57 cognominatus, poftea vero etiam in Bosnae Regem eledus. Hunc i'ecutus Barich, quo mortuo Culinus Banus fex i’upra triginta annis Bosnae praefuit, cujus Tub Imperio mirum quanta felicitas & rerum omnium affluentia per ilJas partes floruit, unde proverbium ad po- fteros manavit, quando feiiciora tempora memorabantur, Culini Ba- ni aevum praedicari & in memoriam revocari fblere. Vir fane non tantum militari virtute fortis, fed & religione pius, multumque Ro¬ mano Pontifici, flepius ad eundem miflis muneribus, juxta vetuftif- fimam Bosnenfium Banorum conluetudinem, femper afFedus extitit. Sed ad Zuornmerum regrediamur, qui & ipfe deinde ab impia ido- iorum fuperftitione refipifcens, & germanam Romanae fidei ample- xus veritatem, non folum ornamentis ac Religione fuperiorum re¬ gum nulli poftponendus, fed legum praeterea praecipuus obfervator & proinde peflimo caique maxime invifus erat. Eo turn regnante profpere inoffeni'eque fuccedebant omnia, ut fama virtutum ejus Sa¬ lomon, Gey fa, & ; Ladislaus commoti, ei fororem matrimonio jungere non dubitaverint: bellum nullum geltum, nifi cum Carinthiis, qui ali- quid Dalmatian vaflaverant, & ejusdem Regni Marchiam occupave- rant, pro qua recuperanda Zuonimerus Solamonem Pannoniae regem affinem l’uum advocavit; hie cum Geyfa Duce advolat, Marchiamque receptam Zuonimero reftituit, acceptis ab eodem maximis & rege di- gnis muneribus. His abfolutis quieverant bella, opes augebantur, nec pauperibus timori erat divitum avaritia, nec plebs potentiorum vim formidabat, omnes pariter tuente & protegente ipfa Regis ju- ftitia,qua2 neminem prorfus a nemine vexari patiebatur. Cumque omnium pro fe par cura eflet arva colere, pecudes alere, negotiatio- nibus exerceri; nunquam antea regna ilia ulla rerum copia opulentio- ra effe memorabantur. Abtmde in eivitatibus erat veflis pretiofa, de- coraque arrna, & phalerati equip exquifita lupellex, aurique & ar- genti vis maxima, gemmae, margaritae & quaeque alia, quae mor- talium animos vel seflimatione vel p.ulchritudine allicere folent. Me- morat Tubero, Zuonimirum a Croatis interemptum, eo quod per li- teras lummi Pontificis ad recuperationem terree fandae invitatus, id fe fe fadurum promtiffime obtulerit. „ Sed Croatarum Gens , in- ,, quit Tubero, protinus indignan coepit, ita ut vix perlegi patere- „ tur literas; non folum itaque non confenferunt literis, & horta- „ tioni Pontificis, verum etiam in Regem Ilium infurgentes, magno „ tumultu & vociferatione conqudti. funt, ilium hujusce rei autho- „ remefle, ut ipfi relidis conjugibus,. liberis, patrioque folo, pro- „ cul per alienas domos errent, aliena fequantur Imperia; nec ex- ,, pedire fibi loca ilia fanda fi liberentur. Atque ita infefta concio H ,, pefli- GodefcaL cus Scla¬ vonic R-;x,& Martyr. S8 Memorue Re gum, if Banorum Dalmatia, ,, peffimis ufa confiliis nequivit inhiberi, quin repente fandiflimum „ Regem Zuonimerum invadentes, multis conficerent vulneribus „ atque interimerent. „ Hsc Tubero. Sed pr^terquam quod haec Zuonimeri caedes a nullo Hiftorico- rum alio, qui de illo tradidere, memoretur, Tomcone excepto, qui Tuberonem videtur fecutus; in hoe tamen Tubero fibi conftare non videtur, quod cum & ipfe Regem fandiffimum ac praecipuum divi- narum humanarumque legum obiervatorem afleruiffet j cujusque Tub imperio nulli divitum potentia formidini efiet, & qui populum per tot annos in tanta continuillet difciplina: is idem deinde populus ipfi Regi in publico Comitiorum alterius etiam Dalmatiae Regni con- {eftu, violentas inferret tnanus, qui nec ruricolae aut gregario cuipiam nocumento efle audebat. Accedit deinde, quod non Zuonimeri tem¬ pore Romanes Pontifex Chriftianos Principes ad terras l’andas recu- perationem fit hortatus, fed feptern annis poftea, eo fcilicet tempore, quo Divus Ladislaus Hungariae Regem agebat; nam conftat exRan- zano, Bonfinioj & aliis, Divo Ladislao jam creato Regi fummam bel¬ li hujus praefeduram a Romano Pontifice fuifie delatam, quo tempore Zuonimerus omnino ex hac decefferat vita. Demum fufpedum fe mihi Tubero redditcum de Croatis fcribit, cum Temper fere, oblata occafione, fine caufa hanc gentem inurbane perftringat, Et forte quod Sclavoniae Regi Godefcalco a fuis accidit, ut mox dicemus, id Tubero de Zuonimero eft fufpicatus: mortuus itaque Zuonimerus absque liberis piiftime, qui totum a converfione fua pie vitas curium traduxerat, anno millefimo, lexagefimo nono, conjugi interea fiiae Lepas Divi Ladislai Sorori, Regna legans teftamento. Jam iupra re- tulirnus, Miroslaum Crefciinerii fiiium annis quatuor Sclavoniae prae- fuifle, cui Godefcalcus inRegnum fuccefiit. Hie Princeps, Authore Baronio in annum millefimum fexagefimum quintum, chriftianas reli- gionis ftudiofiflimus exticit propugnator , qui cum per plures annos regnando magnam Sclavonic partem a paganifmo ad fidem conver- tiflet & in reliquis convertendis indefefle laboraret, ab iisdem conju- ratione fada comprehenfus, ac fuftibus casfus, deinde per fingulas Sclavorum civitates dudus ad ludibrium, cum a Chrifti nomine fledi non potuiflet, truncatis manibus & pedibus in plateas corpus ejus projedum eft , caput vero dhfedum pagani conto praefigentes, in ti- tulum vidorias Deo fuo Radigozt, quod interpretari poteft charus hofpes, immolaverunt j ipfiusque uxor Regis Danorum filia nuda diu cafe eft, ac demum cundis oceifis.qui perftjterunt in fide, omnes Scla- vi ad paganifmum relapfi funt, authore hujus cladis Piuflb, qui foro- rem Godefcalci habuerat , qui & ipfe domuin reverfus obtruncatus / Croatia tf Sclavonic, Liber Secundm. 59 eft, Hadenus Baronius ex Adam. Cum vero Godetealcus marty- rium fubiiflet, orbatum Sclavonic Regnum Principe, poft longas in¬ ter diftentientes Proceres agitatas controverfias, tandem Zuinimero adhuc turn in vivis Dalmatia & Croatia imperanti defertur; ut qua fere temper Regna eodem gaudebant Principe, jam rurfum ejusdem Regis imperio, ac focietatis foedere jungerentur. Coeperat Imperii Jura ConjuxZuonimeri eodem defundo Ladislai Soror exercere, cum nonnulli Principum, qui viri I'm hoftes fuerant, arma paraflent, qui- bus Regina regna i Hi relida vellent adimere : ilia in nomine JESU Ladislai fratris auxilium implorans obtinuit, ut & ipfe fuas cogeret copias, ferretque forori opem, qua fugatis adverlariis, qua fua erant, tranquille impofterum retineret. lnterjedo dein tempore , feptimo jam elapfo Regiminis anno, moriens & ilia eadem Regna Ladislao fratri, quo nemo illi fanguine propinquior erat, reliquit: ipfe vero ea Regna Hungaricae adjunxit Coronae; atque ita demum horum trium Regnorum ab anno quingenteluno , quadrageftmo teptimo, usque ad Divum Ladislaum, & reliquos fibi fuccedentes Hungarian RegeSj viginti quinque continuata terie^Regina excepta Conjuge Zuo- nimqri, & Zudomiro Bano, fuere Reges. Sed graviffima hie oritur difficultas, ob inlignium Authorum difleniionem: etenim Cardinalis Baronius in annum millefimum» teptuagefimum fextum , vult Deme- trium quendam didum Zuinmur a Gregorio Septimo Pontifice Sum- mo , in Dalmatian Croatiaeque Regem, luffragantibus Procerum votis , creatum; cum caeteri fere omnes, qui de Hungarorum Regibus accu- ratius tradiderunt, Divo Ladislao, vel potius forori ejus vidua;, in eundem annum initia Regiminis eorundem Regnorum concedant. Et quidem Baronius ita habet. „ Interim admiratione plane digna res accidit, ut quo anno HenricusRex fe fchifmate ab Ecclefia feparavit, Rex barbarus els te conjunxerit, fubditumque conftituerit. Siquidem hoc eodem anno millefimo feptuagefimo texto, Mente Odobri, Deme¬ trius idemque Zuinmur didus, Croatia; Dalmatkque Dux, in Syno- do Salone in Dalmatia a Legatis Apoftolicte Sedis , Gebizone tunc Monafterii fandorum Bonifacii & Aiexii Abbate & Folcuino fori Sempronii Epifcopo, habita, nomine Gregorii Papa;, ab iisdem Lega¬ tis, Regio nomine dignitateque inveftitus eft, per vexillum, entem, feeptrum, & coronam. Ipfeque de concordi totius Cleri, Populi- que Croatarum Dalmatarumque confenfu, pro eodem Regno fidem Sedi Apoftolicas, ipfique Gregorio, ac ejus fuecefloribus, in manus Legatorum juravit; tributumque annuum ducentorum Bizantiorum in perpetuum conftituit. Eft enim de his nobile monimentum in Vaticana Bibliotheca in codice, qui inferibitur Centius Camerarius, H a de 6o Memoria Re gum, Zf Bmrurn Dalmatia, de Cenfibus Apoftolicae Sedis , extatque infuper ejusdem Gregorii poftea data Epiftola ad Vecelinum Ducem erigentem fe contra Deme- trium, qua fub interminatione excommunicationis jubet eum arma deponere, & fi quid contra eundem Regem haberet, judicium Sedis Apoftolicae, cujus fidelis eflet, expetere. „ Atque h«c Baronius. Cae- terum hie difficultas folum de anno, nam eundem fuifle Regem Zuo- nimerum, quern BaroniusZuinmur dicit, liquet vel ex eo, quodquem noftri proprio idiomate Zuonimir didiim voluerunt, eum Baronius appcilatione latina Zuinmur nuncupavit; bene praeterea conlemiunt, quae fupra retulimus, quod a vers fidei tramite a principio deflexiflet, & quod Baronius affirmans Barbarum nominat Regem, poftea le fubditum Ecclefiae Romanae conftituifle. Denique ubi Vezelinum Ducem arma lumere adverfus Regem voluifle feribit, inde forte Tu- bero fufpicatus peremptum omnino fuifle, Quantum porro ad an¬ num attinet, exiftimarim ego Centium Camerarium, unde Baronius haec depromlic, aliquot praeteriifle annos, vel certe Zuonimerum non regnafle annis triginta quinque, utTubero voluit, quod ego quidem magis probaverim, cum alioquin Tuberonis lapfus faepius animadver- terimus. Hoc in univerfum obfervare licet, omnes propemodum ve- tuftiorum horum Regum nominum deflnentias vel a laudis, vel pads flgnificatione translatas atque ufurpatas fuifle, ut lingula confideranti nomina patebit, cujus nimirum rei quisque Audio magis teneri videbatur. J Finis Lib r i fe cun di. ME- Croatia £r* Sclavonic , Liber Tertius. 6 1 MEMORY REGUM, et BANORUM DALMATIAE, CROATIA, ET SCLAVONIC, GEORGII RATTKAY, LIBER TERTIUS. D ivus Ladislaus decedente Lepa Regina fbrore, cum jam & horum gubernacula fjlcepiflet Regnorum tellamento iibi a fbrore le- gatorum, ac infaper Apoitolica authorifate, ad quam Jus Dalmatici Croaticique Rcgni pertinebat, ut fuperiore libro de Budimerio ex Tu¬ ber one, ac de Zuonimiro ex Earonio oftendimus; eorundem Regno¬ rum jure donatus eft perpetuo. Quamobrem quaratione hodie Hun- garicae Canceilaria; ltylus fubjeda haec fibi Regna vendicet, ac partes fubjedas appellet, non video. Tametfi enim fada Sedis Apoltolicae donatione, Regulorum quidam fubinde ab Hungarieorum Regum fi¬ de feceflerint, Regnorum tamen vi atque armis fubjedorum domina- tionem legere nusquam licet. Et vetus quoque Hungarian Regis fty- lus in operis Tripartiti Part. i. Tit. 13. expreffus habeatur his verbis: Quoniam omnes, inquit, Domini Praelati, Barones, Magnates, Nobi- lesque & Proceres totius Regni Hungariae, nec non Regnorum eidem incorporatorum ac partium fibi fubjedarum. En, quam aperte per fe Proceres totius Regni Hungariae, nec non Regnorum eidem incor¬ poratorum, per fe partium fubjedarum diftinguat; ac Pronomen quo¬ que Sibi , quam ad partes Regno Hungariae tarn ad regnorum incor¬ poratorum fubjedas referri poteft ac debet. Partes vero regnis fub- jedae lunt, Hungariae quidem Moldavia, Valachia Tranfalpina & Traniylvania; Iftria Dalmatiae > Liburnia Croatiae, &Marchia, qu Casfa Germanorum feptem & amplius millia, capto Rapoltho fraudis capti Pifonii Authore, Hungarorum tria cecidere. Interceflere aliquot poft Geyfam Reges, quorum res geftae circa regna noftra nullae traduntur a fcriptoribus, praeterquam quod Ste- phanus tertius variis artibus Dalmatarum ammos, Venetorum largi- tionibus ferme corruptos, in officio & fide retinuerit; Banum quo- que invenio neminem, usque ad Bancbarmm ffib Andrea fecundo conftitutum. Hie vir magnanimitate plenus de genere Bor oriundus fuerat, quem Pechius non Bancbanum, fed Benca Banum appellat j crediderim ego Sclavo idiomate Benko, id eft Benedidum Banum 3 Latino vero fermone Banca a peregrinis hujus linguae fcriptoribus vo- citatum: Sclavonic Banum fuifle, vetera Capituli Zagrabienfis ftatu- ta teftantur; ubi eidem Capitulo latifimdium quoddam, ac pofleffio- nem fat amplam & opulentam ex Patrimonio fuo donaffe memoratur. Ejus in rebus gerendis tarn eximia habita eft apud Andream Regem prudentia ac militaris virtus, ut Andreas fe abfente, dum in Afiam fupremus copiarum Chriftiani nominis Dux proficifcitur 3 eum fummae rerum praefecerit, ejusque fidei uxorem Reginam, liberos, atqueAulam totam concrediderit. Habebat in Matrimonio Benko Banus matronam nobiliffimam, formaque liberali confpicuam, pudicitia tamen rara, & quae ornaret formam fimul atque genus, unde originem duceret. Hanc Reginae Gertrudis frater, qui fororem abfente Andrea falutatum ve- nerat, confpicatus, amore ejus exarfit, captusque eft illico. Cumque hie morbus in dies magis atque magis crefceret, neejam luftinere vim mali pofiet adolefcens, queri npud Reginam ccepit, parum fe fe- licibus avibus in Pannoniam defeendifie , quod correptus aegritudine intolerabili vitam acerbam duceret, ad quae foror opem pro viribus pollicetur. Denique amoris flammis patefadis, Regina biandiriis mu- lierem aggreditur, verbis alloquitur lolito blandioribus ac molliori- bus tentat promiffis. Hsc cum nequicquam fierent, majus quiddam aufa eft. Certa die, nec cuiquam praeter fratrem cognita, omne illud meridianum tempus, quo folitudo foleret & quies effe in Aula, in ea cura pofuic, ut Matronam vel in vitam amatori traderet; cum falfb fi- bi perfiiafiifet, tametfi pudicitiae jaduram feciffet ilia, taciturnam tamen vel coadam timore, vel certe captam amore adulteri. Introduda igi- tur in amantis cubiculum ignara fcelerad confilii pudica mulier, cum juffa manere non obtemperaret; Regina cubiculo egreditur, relida ilia fratri inconceflo amore aeftuanti: dimiifa poft contaminatam pu~ dicitiam infelix Matrona ad Regmam revertitur, arte diffimulans fe ab ilia proditam. Hinc commune cum marito domiciiium 3 certa pro I con- Benco Ba¬ nus Scla-» vouisiv AuTae Re- giae praefi- citur. 66 Memoriae Re gum, £sf Bcmorum Dalmatk , confuetudine hora repetit; quo poft obita Aulas munia reverfus multano&e maritus abditara illam in conjugali Thalamo, flentemque invenit. Caufas quaerenti rem omnem narrat; & te Benko Bane , inquit, indignum bonorum Virorum commereio, & me dignam mi- nime, quae deinceps luce hac fruar, fpiritumque ducam, exiftimato, nifi utriusque noftrum calamitati confulis; ergo aut tu jugulum pe¬ tes hodie, non jam tuas conjugis , neque enim tuis jam amplexibus dignafum, fed infelicis, tametfi non fiia culpa, adulterae, ut tuam mea morte falutem redimas, fiatque hie thalamus tibi novo conjugio felicior, aut non impune’ feret fceleratus & idem violentus adulter immanem furoris fui audaciam, Regina foror impudens & inauditum lenocinium. Sed te mihi fuperftitem cupio, te meliore deinceps conjugio beatum vivere, nam fi noftras injurias voles perfequi, & re- ferre male meritis, quod debes, nimirum jufte fa&i indignas poenas repetet regium genus, & in te tuorumque perniciem conipirabit: me igitur atque hanc cervicem feri Benko Bane, ut tam faevam & acer- bam fortunam, atque hac etiam forte crudeliorem, a tuis liberorum- que communium, turn propinquorum ac neceffariorum avertas cervi- cibus. Atrocitate rei & uxoris precibus exanimatus , attonito fimilis aliquamdiu ftetit Benko Banus, tandem doloris atque juftae irae vi pau- lum fuperata ad (e redire, rogare mileram, finem lacrymis, finem pre¬ cibus faceret, indignum dicere marito feriente cadere charam conju- gem, quas nihil peccaverit: aequius efte ducem execrandi facinoris pce- nas dare dedecus atque injuriam paftis, monere quiefeeret, dum, quas hue pertinerent, curaret ipfe. His di&is egreditur, & per cubicula- rium, fidiflimum quemque fuorum in Ccenaculum intempefta node con- vocat; hos convenire maximo numero intra aedium clauftra ante lu¬ cent jubet, auxilio futuros, fi illorum operam requirat, fequentis diei neceBitatem adverfus inimicos quacunque tandem forte obje&os id po- ftulare, ipfe clientum & famulatus catervam, qua in aula niteretur, fe fequi prima luce jubet accurate armis occultatis. At qui confecutus eft, die non fe in Aulam contulit prius, tametfi vocatus, quam epulari Reginam cognovit, ratus adeffe una etiam adulterum, in quern velut retenta diu clauftris fera impetum fadurus erat j ille cum non rever- fam eo die ad reginam a fe oppreflam mulierem intelligeret, feu pu- dore, feu mali alicujus omine, aberat a fororis menfa j quae res cum inftitutum Benco Bani nonnihil remoraretur , vinci tamen non po- tuit morte omnis impatiens indignatio. Itaque exprobrato prius de- teftabili fcelere, reginae vulnerainiligere pergit, nec ante deihtit, quam Magnani- vidit exanimatam. Tumultus interea ortus in regia, & major jam ticiuus. iU P a ^ lm turba Benco Banum defendentium conlpiciebatur, horum co¬ rona \ ' » Croatia, Sclavonic, Liber Tertius. 67 rona cindus, fadi rationem reddidit iis, a quibus vim metuerc pote- rat. Ita ad fuos lares & Conjugem incolumis eft reverfus; mox re Tamilian amicis commendata, continuato diebus ncdibusque itinere ad Regem contendit; ad quern in Afiam cum jam perveniffet, indi- cata adventus caufa & reginae morte, non defuiffe ftbi facultatem inquit, qua caveret faluti fuse caefa Regina propter turpe Jenocinium, & miferum uxoris cafum, nili tueri poffe caufam juftiflimam apud Re¬ gem juftitise amantiflimum firme fibi perfuafiffet. Nil enim adum un- quam ab Andrea prseter aequum & bonum, & exadam juftitiae nor- mam ab eo obfervatam cum in aliis rebus omnibus, turn in perpetua vit£ confuetudine; petere, fe in judiciis facrofandis inviolatisque exa- minatum cognofceret, ut, ft convidus eftet, ipfe fceleris in dominum nefarii meritas legibus daret poenas; lin reginam non immerito a fe interfe&am docuiffet, Regis fententia abfolveretur. Haec cum dice- rentur amicis Regis praefentibus, nemo omnium fuit, qui non extem- plo mutata fententia in Pannonias Andrcam reverfiirum putaret, tur- batum rei inopinatae atrocitate. Caeterum nec perturbatus plus ni- mio vifiis eft, & fe memoria tenere dixit, quam de fe Romano Ponti- fici, reliquisque Europe Regibus fpem feciffet; atque hac de caufa fe admoneri, ut domefticis difficultatibus pofthabitis, tametfi gravibus illis, pergeret ducere exercitum quo conftituiftet. Redire igitur Ben- co Banus juftus, & expedare Andreae reditum, quo tempore aut ab¬ folveretur , fi juftas fadi fui rationes habuiffet, aut condemnatus pe- riret genere mortis digno tanto facinore. Mifti etiam Legati in Pan¬ nonias, qui Principes, quorum fidei regni cura cum Benco Bano commiffa fuerat, admonerent, quid eftet Andreas vifum de Benco Bani poftulatis, & ut fe abfente quieti publics darent operam, fal- vis etiam Benco Bani rebus. Exado in Judaea triennio, ac reportata infigni a Sultano Aegy- ptiorum vidoria, ab Epifcopis & proceribus Regni feftivis excipitur exclamationibus; at inter triumphales bene rei geftae plaufus reno- vabat animi dolorem conjugis miferabile fatum, quod toto belli tempore magno animo tulerat. Ingreffo igitur in regiam, commu¬ ne cum regina cubiculum in memoriam revocavit, nec jam tanti ca- fus atrccitatem latere voluit diutius. Benco juftus fadi fui cognitio- nem regi,non aliis committere: orare vero ille, ne in fummo rerum humanarum faftigio conftitutis alia eftet poena lenocinii, & violate in- nocentis matrons pudicitia?, quam quae decreta legibus eftet in rel^- quum genus mortalium; contendere id etiam, ita de fe judicaret Andreas, ne quid dedifte affedibus credi poffet, quod reginae non- dum convidae legibus vim intulerit, ac etiam interfecerit: atro^ita- I 2 tem 68 Memories Regum, &f Banorum Dalmatia, tem facinoris reginae in caufa fuiffe, nec fe aliud, quam hujus fadi culpam deprecari; quam committi ideo oportuerit, quod tanto ter* rarum fpatio Rex abfuiffet, quern animadvertere in fcelus prope inau- diturn dignum fuerit. Negari ereptam Benco Bani conjugi pudici- tiam, atque ita regina duce Sc adminiftra, non poterat: difeeptatum Regis fen- aiiquandiu, jurene a Benco Bano jugulari ilia potuerit, caufa non- nusabfol- dum examinata Judicum fufFragiis. Res cum eo fpedare videretur, vitur. ut ampliatus Benco Banus iterum caufam diceret: rnihi vero, inquit Andreas, nec morte muldatam reginam difpiicet, quae regiam igno- to ad hoc usque tempus Hungaris fcelere contaminavit, & Benco Banum mea fententia abfbivo, molefteque fero pollutas eorum fan- guine Pannonias, qui ut perirent, non erat neceffum legibus. Vi- vet Benco Banus me Judice, nec bonis fortunisque fuis exutus extor- ris vagabitur, fed quae aliis intra regni mei fines bene beateque vi- vendi facultas eft conceffa, ea fruetur ille. Ita voce Regis lervatus Benco Banus, agros & bona, unde excidiffet, recepit: uxorem & quos fuorum amififfet, recipere non potuit. Regem enim fecuto Ben¬ co Bano, jugulatae reginae liberi implOrato Principum auxiiio, quos Andreas in Pannonia manere juffiffet, nec quicquam infecuti proficis- centem ad regem Benco Banum; verfo in iliius domum furore, non liberos ejus tantum & conjugem necavere, fed omnino, quicunque ex iliius familia fpiritum ducerent. Nec contend hac caede, veftiga- vere propinquos & fanguine, aut privata aliqua neceflitudine illi jun- dos. Jugulati & ii promifeue cum intirnis Sc vernaculis ad unum ora- nes, praeterquam qui fuga elapfi folum vertilfent. Sed rediere & ii in fuas fedes regis de Benco Bano fententia cognita. Bela iv. Gfuum Andreas humanis excefliffet anno falutis millefimo du- centefimo trigefimo quinto, Bela filius natu major Comitiis regalibus rite habitis Rex confalutatur, quern tamed! Bonfinius in Principio pa- ternam aequitatem ac juftitiam retinere ftuduiffe affirmet, Pechius ta¬ in en plus nimio fevero erga fuos & averfo fuifle animo refert: pa- trios exofum mores, Cumanorum libidini atque licentiae, quos in regnum datis eisdem ibi fedibus admiferat, indulgentem & addidum; ob quod non immerito infelix omnibus Temper praeliis fuifle memora- tur. Vix quinquennium regnarat, cum Tartarorum adventus Hun- • garorum animos graviflime perculit, totque deinde Rex cum gente fua i'aeviffimis Tartaricorum bellorum fludibus eft jadatus, donee in Dal¬ matia velut e medio naufragio ad fecuritatis littus eft delatus. Ibi a Regni proceribus liberaliflime habitus, ubi etiam plurimis, iisque Croatia^ P raec ^ ar ^ s P°P U ^ 0S gentis noftrae diplomatibus ac privileges donavit, diiicat. ac urbem Zagrabienfem in Monte Graeco amplifftmis dotatam gratiis < fun- Croatia Ef Sclavonic, Liber Tennis: 69 fundavit atque extruxit, bonaque, quae nunc arcis Medued cenlen- tur, Philippo Quarto Epifcopo Zagrabienfi dedit, qui pcftea Ecde- fiae pecumis arccm elegantiffimi fortiflimique in edito monte opens* ad confervandos tam regios, quam Ecclefiae, turbatis iiiis temporibus thefauros, a fundamentis aedificavit. Varasdinum quoque inSclavo- nia a Patre Andrea fundatum, iibertatibus ipde auxit, Cliffiam in Dalmatia aliaque piura. Eiapfo tandem triennio, audito Rex Tartarorum ex Hungaria Familis receffu, opera Ctuciferorum Iniiilae Rhodiance, ac Comitum Frange- ^' an § e P* panorum, quos opibus poliere ac bellicis dele&ari artibus intellexe- rat, reducitur. Hi enim cum in Dalmatia & Croatia ad Savum us¬ que late imperarent, excidium Pannoniae miierati, cum auxiliaribug copiis, ac validiilimo equitatu Regem in Hungariam reftituere circa annum miilefimum ducentefimum quadragefitmim tertium; quare ob rem bene geftam non folum ampliftimis privileges, fed oppidis & pagis, ut diplomata regia plane teftantur, honorifice donati funt. A clariffimis profefto ifti majoribus degenerare noluerunt, qui, ut Ro¬ mani lane referunt Annales, in Senatorio Ordine prseftantiflimi Tem¬ per habiti, & ut D. Hieronymus ad Demetriadem fcribens, ac Ani- cii generis, ex quo originem trahunt ac cum Auftriaca Domo fan- guinem jungunt, nobilitatem extollens affirmat, nullum aut rarum in illo fuifie, qui non meruerit Confulatum. Urbanis tandem fa&io- nibus popularium fuorum in Dalmatian! feceflere, ac in Croatian par¬ te, quam lapideam vocant, fedem fibi Segniee aptarunt, & inter II- lyricos Proceres Principatum Temper obtinuere. Ex hac omnino fa- milia tot viri celebres, & illuftres Bani, tot genuini Martis alumni, velut e trojano equo prodiere, ut nulla alia, tametfi celeberrima, earn square videatur. Nam & praeter viros potentia, opibus, atque arte militari infignes, Tiberio quoque fan&iftimo Imperatore, Gre¬ gorio Magno, ac Thoma Aquinate Angelico gloriatur. Hujus prs- ftantiffimae gentis Tplendorem mira Dei providentia ad hanc usque diem non minus in urbe Roma, quam in lllyrico, digna talibus ata- vis pofteritas Frangepanorum Procerum virtus, temper eundem ex- hibet. Sed de hig & alibi data referendi copia, agemus pluribus. Porro Emericimi Bebeck Tub Rege Bela Dalmatian & Croatiae Varii I10- Tuifle Banum, veteres teftantur regni literae; fimiliter extant in Ar- chivio regni literas, quibus memoratur ad annum miilefimum ducen- nt rum a * tefimum teptuagefimum Tecundum, fuilTe quidam Stephanus Sclavo¬ nic Banus, & Provinciae fimul Styriae Capitaneus, cujus tamen co¬ gnomen ignoratur: verum liunc etiam Bebekum fuifle TuTpicor, dc quo paulo infra, Joannem & Radoslaum Comites Tratres habuit, I 3 ^ cum Croati* Bani. Memrict Regum , Banorum Dalmatia, cum quibus fuper tricefimarum 'quarundam perceptione & abolitione, ftec non fuper divifione tributorum provenientium in Ztenisniak & Zamobor graves habuit controverfias, qua? omnes Auguftino Epi- fcopo Zagrabienfi mediatore fuere confopita?. Girca ha?c vero tempora usque ad nonagefimum nonum , fu- pra duodecimum centenum Croatia? Banus Nicolaus de Frangepani- bus traditur, cui deinde fucceftit Martinus, tribus fupra decem diver- fis religiofarum famiiiarum viris, coenobiis extrudis, ac inter reliqua Divae Virginis in Terfath fama clariflimus. Jacet ibidem fepultura? mandatus cum conjuge Urfula , ac Fratre Bartholomao, nec dubium quin idem innata pietate ampliflimam Beata? Virginis Bafilicam Oftaria? vocatam, e quadro fedo lapide extruxerit, quae ut olim animarum afy- lum,ita pofteaBarbarorum vaftationibus profanata fortunarum ac vitae Groatico populo extitit; cumque annis centum undecim miri operis fornix absque ullo ftetiffit tegumento, anno millefimo, fexcentelimo , quadragefimo quinto, menfe Decembri, plurimis pluviarum, nivium ventorumque impulfibus fatifcens collapfbs eft, ea tamen Dei benigni- tate,ut cum fexaginta in ipfa Bafilica extruda fuerint militum inhabi- tantium mapalia, omnes tarn homines, quam jumenta, fint confervata. Anno vero nonagefimo nono fupra duodecies centenum, fub Andrea tertio dido Veneto, Croatia? Bani fuere, Joannes &Henricus, ignoti tamen cognominis j fadiofos Bonfinius refert, eo quod cum aliis quibusdam regni proceribus a Bonifacio Pontifice maximo, Ca- rolum annorum undecim puerum, Caroli Sicilia? Regis fiiium, per Le- gatos in Regem expetiviflent, & licet Andreas humanis poftea excef fiflet, longa tamen, eaque graviflima, inter Optimates funeftiffimarum cladium exorta eft difcordia; pars enim Carolum, pars Wences- laum, Ottocari Bohemia? Regis fiiium, pars denique Ottonem Ba¬ varia? Ducem, Regem clamitantes fequebatur. Caeterum hi duo Ba¬ ni in Civitate Caproncenfi, monafterium nobile Fratribus Francifca- nis extruxerant, ut ex vereri eorum Diplomate conftat. Eodem anno Sclavonic Banus fuifte traditur Euftachius; annis vero infequenti- bus, id eft millefimo trecentefimo & trecentefimo primo, quibus Ve- neti ob occupatam Ferrariam a Clemente Pontifice holies Ecclefia? pronunciati funt, & feveriflimo interdido affedi, ac Tepulana conju- ratio adverfus patricios Venetis intercept, Jadrenfes temporuin novi- tati freti, ejedo Michaele Mauroceno Comite Sexto, Hungaris ad- ha?ferunt: Clatfis ad id continuo comparatur , praeficitur ei Bellerus JuftinianuS) claffemque cum equitibus mille, quibus Dalmalium Hifpa- num Veneti pra?fecerant, fpedata? fortitudinis & experientia? Virum, haud procul ab Jadra in continentem exponit. Ad mille paflus pro Croatia Sclavonic, Liber Ter this, ji Jadrae moenibus Praefe&us Dalmatia Paulus Clifise Comes & Barms cam validiflimis copiis prope metatur, vallo & folia utrinque Caftra Daimati* muniuntur. Tota asftas fine praedaro facinore transa&a, jam ingrue- J adram bat autumnus, & nulla adhuc potiundae urbis Ipes erat. Banus ad obfl a * allum converl'us, Dalmafium a Venetorum fide fiibducit, duo aureo- rum millia cum perpetuo ftipendio pollicetur, fi ad prsftitutum diem ad Jadrenfes transfugerit, varia prseterea adjicit emolumenta. Quibus addudus Dalmafius ex compofito cum univerfo equitatu, fub praetex- tu oppugnand^ Civitatis, urbem ingreditur, & ex pado promifia prae- ftantur. Hie pod menfes aliquot, ad tegendam perfidiae notam, in¬ ter Venetos & cives de pace agit; quare utrinque fufpedus effe cae- perat, defperata tandem pace naufragium paffus, in ltaliam trajecit. Civitas deinjde a Joanne Superantio Duce mitis ingenii, Bano cum copiis redeunte, in fidem recepta, & cum remiflk conditionis mira in- dulgentia Jadrenfium animos fibi promeretur. Sed nec illud omit- tendum, habuerat Rex Andreas Janinum quendam Venetiis cum duobus aliis fratribus accerfitum, ejus Urbis Civem, fibi cum primis charum, quorum fratrum natu minimus Marcus appellatus, Zagra- Abaliena- bienfis poftea fuerat Canonicus. Andreas Janinum Meduediae Arci vi^ b |^ a fe occupatae, ac bonis fimul adminiftrandis Caftellani officio praeefle gra b. arcis voluit; qui deinde & Regis favore & facultatum opulentia inlolef- Medued. cens, debitam Epifcopo Ecclefiaeque fubtraxit obedientiam, nullam iis, ut debebat, bonorum utilitatemfed Regi duntaxat adminiftrans. Mortuo Janino Regis voluntate fucceffit alter fratrum, & illo extindo tertius Canonicus, qui Epifcopi quoque Joannis nutu hoc muneris obtinuerat, ea Epifcopum in id fpe inducente, ejus videlicet ope, ve- lut Ecclefiae hujus beneficiarii, arcem ad ecclefiam vel poftliminio re- ciituram. Verum ille impia auri fame fedudus, mortuo Andrea Rege Stephano Bebeco Sclavonic Bano , grandi numerato are , arcem cum bonis venditam facrilege ab ecclefia abalienavit. Bebeeis fine mafcula defcendentibus prole, arx cum bonis ad Cilia* Comites, iis- que deficientibus ad Corvinum Banum devenitj a quo Carloviciis fortem ubique pro patria operam navantibus, dono data fuit; quo¬ rum ultimo Joanne, una filia Zrinio Nicolai Sygethani Patri nuptui tradita, caeterum liberis orbo, arcem cum filia genero relinquente, eti- amnum Zrinianorum Comitum poteftati paret. Verum ut paulo fupra meminimus, diu anceps ftetit Hungaria, privatis procerum de eligendo Rege legitimo ftudiis difcordantibus, donee tandem nono difeordiarum anno Auguftinus de familia Divi Dominici, natione Dalmata ,ex urbe Tragurienfi ortus, eo tunc tem- poris Zagrabienfis Ecclefiae Antilles, graviffima peroratione in Pe- ftano 72 Memoria Regum, & Banorum Dalmatia ftano campo fub general! Regni conventu procerum animos in par¬ tes Caroli non inflexiflet. Etenim daufa jam decimi tertii Chriftiani le- culi periodo, Clemens Papa V. Gentilem Cardinalem e familia Mino- rum ledum, virum fanditatis ac prudentise opinione eximium, ad Hungaros legatione fungi jullic: qui Spalatum in Dalmatian! veniens Regnicolarum animos Carolo reconciliare aggreffus eft. Poftquam ibi res pro voto fuccedere cognovit, in Croatiam progreditur, ac mox Zagrabiam adeundo, Auguftinum ut laborum Comjtem & con- filiorum diredorem, & Hungarici negotii cooperatorem futurum, Bu- dam Regni fedem abduxit fecum; ubi anno integro fedandis Optima- tum animis abfumpto, indido denique Statuum omnium folemni con¬ ventu veteri gentis inftituto, jufiu legati facunda fua eloquentia, fic turbae fubmovit turbas, procerum ac populi univerfi inflexit animos, ut omnium voces in Carolum faufta precantes coiverint anno chri- Carolus ftian$ falutis millelimo trecentefimo decimo. His abl'olutis Legatus Rcx ' cum Auguftino Viennam urbem Gallicam ad generale Concilium a Clemente Quinto indidum proficifcitur, quo abfoluto Auguftinus ad Ecclefiam fuam Zagrabienfem fefe recepit, & quoniam inter alia Viennenfis Concilii Decreta cautum fuerat > ut bona fecularium vio- lentia Ecclefiis adempta, eisdem reftituerentur ; dum bonus Paftor circa facrorum decretorum executionem fatagit, ut fert humanee cu- piditatis infatiabilis conditio, omnia fibi per fas & nefas vendicantis, praecipuas nobilitatis & Dynaftarum, qui tempore longi interregni quaecunque liberent, licere fibi perfuaferant, animos in fe concitavit. Mladinus Praecipuus non folum Auguftini, led ipfius Dei apertus hoftis ex- CroS'l titit Mladinus Georgii Cliifi$Comids,&Scardonae Domini filius, Dal- sdavon. matiae , Croatia Sclavoniseque Bonus, is enim cum Paulo Bano Pa- t vraiiu & trl]0 ^ a0 Dalmatiae, Joanni & Henrico Croatia, Euftachio vero Scla- ' ' voniae Banis iucceffilfet, & ut majorum ftemmatibus aeque ad divitiis per ea tempora turgidus(non folum enim parens ipfius, fed & avus ac proavus ex Banis Bofnenfibus defcenderant) regia potius abfbluta, quam Banali delegate authoritate, occafione turbarum Hungarici Re¬ gni, D alma cite & Croatian dominio abutens, praeftantiftimas quasque civitates, oppida & arces privato jure ufurpans, & a majorum pietate longe abnorrens lacris & profanis rebus manus injiciens, Tyrannus intolerabilis evaferat, adeo ut Epifcopos, Abbates, Abbatiffas, alios- que Praelatos Ecclefiafticos fimplici nutu deponeret inftitueretque, bo- naque Ecclefiarum pro arbitrio occuparet, diftraheret, alienaret, Py- ratas magnis clafiibus ex Adriatico mari Italicis littoribus depraedan- dis emitteret, & uno verbo per futnmum nefas Ecclefiae puritatern contemnendo, ex aliqua tindura lacrarum literarum, quam fibi pro furn- Croatia Zf Sckvoma, Liber Tertius . 73 fun-jm feientia arrogabat, omnibus gravis & exofus habebatur; ad- eo periculofo greflii incedunt ii Principes, qui cum Saule facerdotale munus temerarie invadunt. Ilium itaque Auguftinus, cum tanquam fui gregis diffipatorem & Ecclefite turbatorem, fepius humaniffimis alloquiis ad faniora confiiia capeflenda hortatus fuifTet, adeo parum profecit, ut eundem in deteriora Temper prolabentem infenfiflimum hoftem experiretur, eoque res deduceretur, ut ne regia quidem au- ' thoritate potentiffimi Tyranni petulantia pofTet cohiberi. Etenim anno ante obitum Auguftini millefimo trecentefimo vigefimo fecundo,, cum Tragurienfes & Sicenfes cognofcerent fe ab impio Mladino in- tolerabiii tyrannide opprimi, excuflo illius jugo, arrna contra eumVe- netorum protedione freti corripuerunt. Ille vero ingenti exercitu comparato, integro menfe Sicenfes incredibilibus afFecit incommodis, univerfo illorum agro devaftato ac in folitudinem redado, unde ipfi- met cives nobile monafterium fandi Andrete, manibus Seraphici Pa- Eris fundatum extra moenia civitatis, neforet hofti munitio, foloaequa- re coadi funt, ficuti aliud tale Deiparse dicatum etiam ipll Tragurien¬ fes affecere ruinis hucusque fadum atteftantibus, Nec tot mail’s exfatiatus Tyrannus , evocatos ex urbe Sicenfi Tub fide publica Saracenum Michaelem & filios Elias Radonauerii, totius urbis primarii civiSjCrudeliter in eodem agro fubjecit gladio, ficuti pri- dem cum quarto eorum fratre captivo egerat. Inde ad campum Tragurii properans, conlimilis feritatis eftedus in eosdem patravit. Fuit attamen Auguftino alicui folatio, quod eodem anno Proceres Dalmatia? ac Croatia? cum ipfo Paulo fratre Mladini impatientes ejus immanitatisj armis mutuo fumptis, tyranni fevitiem ita deprefTerint, ut captum deducerent ad Regem Carolum, qui turn temporis prope civitatem Tinninienfem cum exercitu accefFerat, vindicaturus indi- gnam necem perpetratam parricidio & facrilegio nepotis ex Fratre Paulo fufcepti, ejusdem Mladini in caput Pauli Draskovich Scardo- nenfis Epifcopi; jam turn nimirum familia lisec alto in Ecclefia? gra- du, maximarum dignitatum futura hseres, jecerat Fundamentum. Un¬ de Magiftratu fpoliatus, captivitatem fubire fuit coadus in ipfa Zagra- bienii Civxtate, in qua fumma impietate fandiffimum vexaverat Epi- fcopum. Itaque Mladinus Tyramus dignitate, Fortunisque omnibus fpoliatus, in liar Jafonis alterius Tyranni Machabaeorum hiftoria infa- mis, poftquam principatum non obtinuit, ut notat facer hiftoricus, H- nem infidiarum confulionem accepit: fugiens enim e captxvitate, de civitate in civitatem, ut refugalegum & execrabilis fadus eft: inter- cedente tamen fandi/Iirno Praefule pro fuiscivibus, in Tragurienfiuni tandem, hoftium fuormn manus incidit, quibus talem animorum man- 74 Memorise Regum , E f Banorum Dalmatia, fuetudinem landus Civis Augufiinus poft decimum qnartum annum in Zagrabienfi Fr^elatura exaduin, & (extum in Lucerina jam vita fundus impetravit e coelo, ut hoftem acerrimum Diis hominibus- que invifum, ejusdem absque dubio fandi Praffiuiis interceffione refi- pifcentem & ad bonam frugem redeuntem, quamdiu i'upervixit, com- modis & obfequiis cofuerint, eidemque mortuo nobile lepuichrum. pietatis Tragurinae perenne monumentum, in fua Cathedrali cum fe- quenti pofuerint infcriptione, ad hanc usque diem marmoreo tegu- mento, ante marmoream ibidem Cathedram, live Evan gelid verbi ad cives habendi pretiofum fuggeftum exftante, ftyio iiiorum tempo- rum non ignobili: Heu gemma fplendida jacet /ub lac pet [ ^ Cujus valor periit nunc in fojja tet Miadinus Magnificat, qui Clijfict fit Comet , fids fola fpes, cur turn cito ru Georgii Comitit memories bo Natus , atque dominus Almifi Scar do Probitatis titulus , morum Zf bono Ut flot vernans , defluit Vir tanti valo Croatorum Clypeus forth Zf ipfe er Inter omnes fortior volens Jive que Ejus mortem impiam cerno pro peccat Sclavonic gentium evenijfe grat Flete Sclavi nobilem nepotem Bano Largam vejtram copiam pads Zf horn j Sic preces alti/fmo date Creato ? ^ Quod ipfe mifericors parcat peccato j Hadenus Epitaphium Mladini pro barbarorum temporum Sty¬ lo quanta maxima diligentia fieri potuit, ex marmore jam tranfeun- tium pedibus attrito, ex Joanne 7'omco in vita Eeati Augultini ex- cerpfimus. Sane verfus ilii: ejus mortem impiam &c. monere viden- tur, Mladinum hanc barbarae crudelitatis feveritatem Sclavicse gen- tis Procerum egifle impuifu, ut proinde pro eorum peccatis gratis impiam mortem, id eft ingloriam ac fine pietate, officio utpote for- tu- r' r LI 3 ? . > it \ na y ris at it X rum Croatia cf Sclavonice, Liber Ter this. 75 turns que privatus, ac captivitate mulftatus, fubiiffe dicatur, illique, quorum in Hindu egerat, mortem ac facinora ejus deflere admonean- tur. Morurns t radium odavo die, fed incerti Mends, Calendis ve¬ to Maji armo 1340 traditus fepulturae. Poft Mladinum Sigismundus Ferrarius, Demetrium Banum ex familia Chakiana, fandi Mauritii Ordinis Praedicatorum pattern, Ruffe fcribit, verurn neque annum, ne- que I'ub quo Rege, aut cujus Regni Banus fuiffet, quidpiam appo¬ int ; folum id fe ex archivio Banflano defumpfiffe affirmat; quod proinde cujus iifc fidei, liberam cuivis relinquo fententiam. Ego fa¬ ne adduci ad fidem habendam baud poflum, cum nunquam Chakiani, urpote Tranfyivani, hifce in regnis poffederint bona, lege porro ve- teri cautum elfet, neminem bonis ibidem carentem, hac officii digni- tate perfuBgi poile, ob quam edam caufam Francifcum Balallam in Critienfi conventu a fimili dignitate repudiatum narrabimus. Inaugurabatur in Regent anno miilefimo trecentefimo quadra- Ludovi- gefirno feeundo poft obitum Caroli Ludovicus, iis favoribus, ac tam cusR,ex ' propitio populorum, ac ordinum omnium confenfu, quo nemo alius precedent!urn regum; ex hujus enim generofa indole, ac ftudiofiffi- nta patris & avi educatione, laufliffima quaeque, ut eventus poftea fir- raavit, vulgus ariolabatur; nihil flquidem antiquius a fufcepto jam regimine habere, videbatur, quam eomem & affabilem omnibus fe fe praebere, populum fuurn crebris concionibus ad bene fperandum animare , & militari exercitatione armorum bene peritum redde- re. Hie fane Rex adeo regna haec noftra curse fibi fufeeperat, ut nul- Ins priorum Himgarorum, tam follicitam ac vigilantem, & in coer- cendis fa&iofis ac rebellibus & in repellendis extraneis inimicis, in- duflriam adhibiterit. Ubi enim primum elapfb ab inauguratione bien- nio, id eft anno miilefimo trecentefimo quadragefimo quarto, in Croa¬ tia Dalmatiaque, a plerisque regulis cum ingenti nobilium manu, quorum Principes Venetorum faftionibus follicitatos rumor erat Gre- gorium Cyriaki & Joannem Nilipcium fuiffie (eorundem Regnorum Banos Mladini motos exemplo facile fufpicari poiTumus) novos ex- ciri motus intellexit: e veftigio Stephanum Bosnae Regem, qui qui- dem ea tempeftate in Illyricum & Macedonian! usque regnum pro¬ pagator & Stephanum ejusdem regni Banum focerum fuurn, cujus filiam Elilabetham liberali forma foeminam connubio fibi junxerat, ad id bellum- evocavit. Illi fiquidem quum oppida multa & caftella in Croatia, magnamque Sclavoniee partem occupaffent, quanto res cun&atius agebatur, tanto major periculorum fiebat acceffio. lta- que addudtis auxiliaribus Bosnenfium copiis, numero & robore prs- ftantibus, ad Savum amnem cum iisdem Ludovicus eaftra junxit. K 2 Croa- 7 6 Memorise Regum , Esf Rmorum Dalmatia , Croatiam ingrefli ad oppidum Bihicium pervenere, ubi cum aliquam- diu metatis caftris ftativa habuiftent, ita rebellium anirnos igne &fer- ro confternarunt, ut omnes ad veniam implorandam venire cogeren- tur. Atque imprimis duo Rcguii defedionis audores, quos baud pau- cus nobiiium numerus fequebatur, impetrata venia & accepta pace omnes in Ludovici riianus jurarunt, be legitima tributa quotannis penfuros, imperata faduros, & fidem fuo Regi perpetuo fervaturos. Hasc ubi gefta funt, pacatis Regnis hi a Rege dimiffi, & foluta caftra. Non multo poll: Ludovico nunciatur, Gregorium in Croatia nova rur- fum rnbliri, defeciffe a data fide,&pr£eftitum contempfiffejusjurandura, IndoiuitReguii perfidiam Ludovicos, & quantum pro tempore fieri po- tuit, exercitum inftauravit, & AndreamMagiftrumEquitumTranfylva- niae Waivodatn cum duabus legionibus in Croatiam properare juffit. duo ubiperventum, cruento utrinque ccmmifl'o praslio, Gregorius tan¬ dem vidus, oppida, quae defecerant,recepta & provincia pacata, Gre- gorioque obfequium perpetuum promittente, fadionibus impofitus fi¬ nis. Confopitis inteftinis hifce feditionibus, ad recuperandum a Venetis Dalmatiae regnum, quod fat longo tempore occupatum tenebant, ani- mum viresque omnes intenditLudovicus. Jadrenfes fiquidem prsecipue per feciales ad ilium miffos, ultro polliciti effent, fi in Dalmatiam cum exercitu veniret, fe non modo antiquum obfequium praeftituros, ve- rum etiam urbem, portum & agrum, fortunas denique omnes ultro dedituros. StudiofifTtmam Jadrenfium fidem Ludovicus haud quaquam afpernandam ratus, univerfas vires in eorum tutela ftatuit experiri; ingentem proinde comparat exercitum, quando cum validiftimo fibi hofte rem fore intelligebat.’fed nec Veneti minori apparatu terra mari- que inftrudi advenere, atque ftatim pro mcenibus Jadrse in continent! militari opera munidonem extruunt, pro qua faepius acerrime a Ludo¬ vico, quamvis irrito conatu, dimicatum; unde tandem Ludovicus re in- feda in Pannoniam, ad commodius rem tempus dilaturus eft reverfus. Verum ne otii quidquam Ludovico a fortuna conceffum videre- tur, in Apulia illi exortum fuerat bellum, quo demum feliciter confe- do, ac Sicilia? regno in manus Pontificias relignato, compofitisque Italiae rebus, in ingratum redadus otium de occupatis lllyrii provin- ciis, & in primis de ufurpata a Venetis ora maritima , follicite cogita- re coepit. Gravate ferebat in Italics gentis populos inftaurare bel¬ lum, ne imperandi potius amore, quam recuperandi fpe id indicere videretur: literas proinde primum, ac cum deinde feciales ex more gentium ad eosdem, qui Dalmatian urbium, quas illi dudum occupa- tas tenebant, repetundarum gratia profici(cerentur, expedite Nec tolerare facile poterat, nobiliffimum maris Adriatici tradum , tot po- Croatia zf Sclavonic, Liber Tertius. yf puli Romani Coloniis infignem, ab Attila primo in ditionem afier- turn, qui ante Venetorum urbem, latiflime in orbe imperarat, ab illis effe occupatnm, qui Hutmici belli fuere reliquiae. Res aiu literis & legatis agitata, faepe per oratores repetita Dalmatia, literarum tan¬ dem & oratorum opera ludificata ornnis. Nec minus quidem illud graviter patiebatur, quod primo verba fibi dari, deinde propria im- pudenter abnegari fentiebat, armis dirimendam litem effe ratus, ns quid inconfultis proceribus ageret, Senatum indixit. Ubi ad Patres de oecupata Dalmatia, ac de Sociis in poteftatem affertis retuiic, haud pauca confecutus de fufcipiendo in Venetos belio , magno omnium affenfu fit Senatuseonfuitum , deinde deledus habetur longe quam antea major. Annales Veneti centum, Hungarici quadraginta hominum miliia in caftris Ludovici referunt numerata. Totus ita- que Adriatici Maris traclus Regis inundavit milite , ac cum cseteris, qui officere potuiffent, clam inita focietate , uno tempore Jadram, Sibinicum, Spalatum, Traguriumque obfeditj defcendens deinde in Tervifinum agrum, plerique Principes ac Nobiles Regi adhaeferunt. Atque ita demum ob ingentem belli molem e Dalmatia copias revoca- re Veneti cogebantur, ne dum foris rem impenfiuc curarent, domi graviffime laborarent: unde deftituta Provincia, obfeffae a Ludovico urbes, ac aliae certatim in ejusdem ceffere poteftatem. Hac addudi neceffitate, denuo ad Ludovicum Legatos mittunt, ut quibuscunique tandem conditionibus & pa&is , ab eodem pacem obtineantj atque hsec demum mutuo ftatuere confenfu: ut Venetus Dalmatia tota ex- cedat, neque Regni iliius titulos ufurpet impofterum; nullam praete- rea fe in eos quaeftionem habiturum animadverfurumve promittat, co recu- qui in Tervilino belio faviffent Regi, quin & perpetua immunitateP erata * donentur; e contrario Ludovicus quidquid in Iftria,Terviffno, &Cene- teli agra Venetis ademiffet, his ultro reftitueret. Polliceretur infu- per Rex,fe neminemDalmatici nominis pyraticam exercere paffurum, imo daturum operam, ut omnia in Dalmatia Venetis haud aliter tuta forent, quam antea fuiffent. Atque ita invitis licet Venetis foedus percuffum ac Dalmatia recuperata. Casterum, cum Ludovicus quadraginta regnaverit annis, & men- fibus fere duobus, plures durante ejus imperio fuere Bani; & Thuroc- zius quidem cum Bonfinio meminerunt Petri cujusdam, Viri impigri £**[ s u gjl atque ftrenui, quem primo ad gubernandum atque a Lithuanis prote-nusDaim- gendum Rafciae Regnum, cum Emerico Bebeck, cujus etiam fupra &Croatiae* meminimus, emerito jam prorfus ac omnino veterano milite Bano transmiferat. Hie idem Petrus, fumma nominis fui, ac militaris virtu- tis commendatione, Civitatem Bonnonienlem adverfus Mediolanen- K 3 fes 78 Memories Regum , S7 Banorum Dalmatia, les Optimates, Barnabonem, & Galeacium precibus Pontifieis Urba* ni Quinti a Ludovico expetitus defendit, ac in manus Asgidii Car- dinalis Legati Apoftolici refignavit $ demum nioto Venetorum infti- gationibus inter Carolum Imperatorem & Regem Ludovicum belle, Ladislaus Apulise Dux & Petrus Banus, cum expeditilfimo equitatu, in Moraviam mittuntur, qui provinciam ingrefli vicos & caftella quse- dam improbe munita populantur & incendunt, pecora abigunt, mul- tosque abducunt captivos, onufti denique prsda, ac laudis prsemio Matthaus meritiflimi domum revertuntur. Cujusnam vero Regni Petrus fucrit Sciavo- 3 R anus » teperire certo non licuit, quod idem de Matthseo Marotta, qui DisBaaus. ad annum milleiimnm trecentefimum quinquagefimum in literis vetu- ftioribus fuiffe legitur, dicendum. Hunc tamen Sclavonic praefuiffe, fufpicari pofiiimus ex eo, quod cum Nicoiao Zagrabienfi Antiftite 3 c Ludovici Vice- Cancellario ill! interfuerit prselio, quo Stratimirum Buigariae Principem, Imperatorem lefe ejusdem Regni nominantem, captivum in Epifcopi Caltellum Gomnek didum, fitum ad tertium a Chasma lapidem, ducendum ac cuftodiendum eisdem Ludovicus com- milerit; qui tamen cum fidem le perpetuam ac obleqmum Ludovico pragftiturum pollicitus fuiflet, magnifice donatus, reddito Regno di- milTus eft. Similiter Petrum Croatia & Dalmatia: Barium dixerim , cui deinde Dominicus de Macbovu, ad annum millennium trecentefi¬ mum quinquagefimum primum, illi demum Joannes Horvaty, omnium infauftiftimus Banorum fucceflerit. Anno infequenti millefimo , tre- centefimo, quinquagefimo prime, in Valachia Oppidum Severinum, a Severo olim Imperatore aedificatum, ac vetuftate collapfiim, inftaura- vit Ludovicus, totique Oppido adjacenti tradin', Nicolaum Banum didum Severienfem, fumma cum poteftate prsfecit, quemadmodum VariiBani. & j n Regno Rafcias Dominicum Oftify Banum Machovienfem, cum Zemere Vice-Bano> qui partes eas in Jura Hungarici Regni conce- dere juberent. TJnde in his Tranfalpinis partibus Tradum quendam Machovienfem appellatum reperiri putem , cum ftepius tarn in Privi- legialibus literarum Inftrumentis, quam in aliis Hiftoricis hujus nomi¬ nis Banus faille legatur, ut jam de Dominico diximus, & in hunc an¬ num millefimum trecentefimum quinquagefimum primum Stephanus de Macho in quodam Privilegio reperitur, poll hunc vero Nicolaus de Gara 3 ejus, quam Sclavoniam dicimus, partis indigena (Pofegam enim verbis, Arx & mons Garavicia didus habeturj & quoniam du- bium qoibusdam videtur, lllyricame an Hungaricae Garay fit natio- nis, brevi Iftvanffy teftimonio hunc evellimus fcrupulum , qui folio *44. haec habet. Adhaeferant ei Joannes Banffiuu 5 Petrus Marcins Polegae Conies, natione quidem Hungarus, led qui duda Lauremii Ga- Croatia if Sclavonic, Liber Tertius. 79 Garay Alia, fedem & domicilium in Ulyrico haberet, See. Hsec Iftu- anffy. Vir mirae virtutis, ac fingularis in arte militari difeiplinae, apud BonSniutn & Thurocium invenitur , qui non folam hoc Bana- Nicolaus tus honore, fed poftea quoque meritis id fuis expofcentibus Palatina- ^ n ^f s ar & tus dignicate a Ludovico honorifice donatus fuerat. Porro alii etiam Palatmus hide oriundi, tametfi alterius fuifient Regni Bani, inde tamen cogno- mina ufurpavere, unde originem ducerent; etenim in annum millefi- n j a or iu a . mum treeentdimum o&ogeftmum primum legitur totius Sclavonic Ba- dus > mis Joannes de Macho, & Stephanus de Lindua didus Banffy, quo¬ rum pofterior, at & hoc breviter attingam, Haholt cognominabatur, qui Patrem Jacobum Sclavonic iimiliter Banum habuic, totum enim Veruche Comitatum in Sclavonia poffidebatj unde Stephanus filius^^** Hungarica Appellatione Banfly, quad Bani filius diftus fuerat, quam jaSSrum quidem nominis originem ex vetuftiflimse hujus Familial privilegio, Il-cogno- luftriftimi atque integerrimi Patroni Palatini Drascovicii opera, anno- mSl1 ' tavimus. Sed anno lexagefimo nono fupra tredecies Centum mori- tur Vroffius Nemania Rafciae live Serviae Rex, cujus filiam in uxoretn duxerat Tuartcus, id eft, Valerius Jablanovich Regni Bosnee Banus , qui hujusce Conjugii titulo, poft Wkaftinni fatum, Regium nomen ad feptem alios reges fuccedentes libi progreflii temporis transmilit. Atque hi quidem in arduis quibusve bellorum negotiorumque diffi- cultatibus fidelem Temper Ludovico navavere operam, horuna iabo- re, induftria, ac dexceritate libi fuisque laudis ac gloria; famam inter chriftianos Principes fummam comparaverat: & quod ad rem no- ftram pertinet, his egregie ubique depugnantibus, Dalmatiam fus fecit efle poteftatis, Bosna;, Ralcis, Bulgaria regna; Valachiae Li- thuaniaeque Provincias, horum gubernio ac fidelitate, in fuo oblequio ac fide retinuit. Denique cum has omnes fuperaffet, Veuetorum praecipue faftum, recuperata Dalmatia, attenuatum fuiffe Ludovici ar¬ te, & in hoc regnum affeftu nemo dubitat, qui, ut occupatam e Ve- netorutn faucibus Dalmatiam aftereret, & fuas & fociorum vires ex- periri voluit, ne a magnis coeptis magnanimus Princeps , cui parera dim nunquam fortitum eft Jllyrium, turpiter definere videretur. Nec immerito htec egit Ludovicus; horum enim Regnorum pernicie ac fan- Amor guine contempto, facile fe vincendum fentiebat, neque dubitabat, fe- Ludovici* lici eorum progreftu vi&ori libi Europam patere, & quia terminos Regis, gioriae fu$, non locorurn fpatiis aut Imperii dilatatione, quam ade- ptus fuerat, led nominis fui immortaiitate quam affe&abat, metieba- tur, in animarum quoque lucrum, ut Chriftianum decebatRegem, cu- ram ac cogitationem follicitam impend.it: ut proinde in Bosna, Pere- grini Epifcopi Bosnenfis viri fan&iftimi opera ufus, Patarinos pernh go Memorut Ftegum , Zf Banorum Dalmatia, ciofiftimis implicitos erroribns ad fidem adduxerit. In Sclavonia quoque noftra, cum multos depravatis opinionibus imbutos intellexif- fee, quibus Saccrdotes ex Divi quondam Hieronymi inftitutione Sa¬ cra miniftrabant, ad veram fapientiam reduxerit. His igitur abfolu- Jo^nes tis Nicolao, de Gara in apicem honoris Palatinatus fublimato, Joan- vath Dai- ni de Horvath Banatus Dalmatian, Croatia, & Sclavonic dignitate mat.croa-infignito, Stephano de Laczk Tranfyivanije Vaivodatu collato, Paulo voda Ba- demum Italo prselatura Zagrabienfi remunerate, aliisque Regni offi- Busialelix ciis eo temporis vacantibus diftributis, annos fex fupra quinquaginta explens, anno falutis 15B2. matura quidem state, fed multis magis exantlatis laboribus, magnificisque cumulatis triumphis, in coelos per- petuum triiimphaturus a'biit. Sublato ad fuperosLudovico, proponitur in feenam, Carolus co> gnomento Parvus, alias Secundus: mundi fabula, fortune Indus ac ludibrium, ambitionis pila, clariftimumque humans inconftantiae fpe- culum; cui quantum antea inftabilis Dea fe benignam atque placi- dam in adipifeendis honoribus ac regnis exhibuerat, tantum incnide- liffima ac funefta ipfxus nece rebellem ac feveram prseftitit; pnlcherri- mo nobis lcilicet documento, ue cum ad fumma quseque mag no omnium hominum applaufu extoilirmrrmagis nobis verendum efte, quam gratulandum advertamus. A morte Ludovict, quern onirtis fexus, ordinesque omnesr indifto triennali in univerfo Regno luftu Carolus & deplorabant, filia ipfius Maria, ob infignia Patrk inerita, omnium ggg naRe 'confenfu atque fuffragio Regnicolarum Rex ddignatur, & facto dia¬ dem ate coronata, Regimen lufctpit; verum cito plerosque Optima- tum tcedium & fatietas feeminei coepit imperii, ac prsefertim Paulum Epifcopum Zagrabienfem» Joannem Banum» Stephanum Tranfylva- niae Vaivodam, & Andream fratrem ejus, ac Stephanum Simontor- niam, unde haud Pane felicibus aufpiciis Neapoli Carolum Parvum accerfendum, Zagrabienfemque Prsefulem ad eum ablegandum decer- mint; quam ille quidem legationem fub fpede lingular is devotionis, votique exfolvendi caufa Romam fe proficifei fimuiando, prompte fufeepit fimul & ex arbitrio Procerum peregit. Carolus enim domi- nandi libidine fuccenfus, nec contentus fui regni qiiiete & tranquilli- tate, oblatum regimen civilibus laborans dilBdiis, amplexus eft. Con- feenfis igitur cum Paulo Antiftite Oratore navibus, moefta licet Con- juge adverfa ominante fata, velis inflam aquis fe concredidit, & op- tatis vends fpirantibus, ubique fortuna obfecundante, alta maria ful- cat, donee ad Segnienfe applicuic Littus. Huic Segnia urbs mariti- ma, Arx rupe celfa prominet, Dalmatiae quibusdam, aliis vero Croa¬ tia Metropolis. Qui vero in Dalmatia ftatuunt * Croatia Metropo- Croatia if Sclavonic, Liber Tertius . 81 lim Bihicium efle volunt. Inde afperitate montium minime tardatus,' ad Zagrabienfem Civitatem Sclavoniae primariam venit, ubi euni ejusdem urbis Epifcopus ac Orator in multarum affluentia rcrum gra¬ ta hofpitalitate fovit, donee novi Regis adventus fama latius divulga- retur; tandem egreflus inde, comitantibus & applaudendbus Regnl Proceribus, foemineumque Sceptrum deteftantibus Budam pervenit, ibidemque coronatur. Sed penes Carolum diuturna non ftetit pote- ftas 5 quod nimirum ambitu, prava calliditate, & fimulatione potius, quam vero patrocinio eandem adverfus Mariam affedarat. Etenim Palatini Garae aftu, manu vero Blafii Forgach, cui Arx Ghymes, ob patrandum facinus promifla , dataque poftea fuerat, confentientibus in feel us Reginis, infelix Carolus capite faucius, vitam, famam, re- gnumque reliquit Hungaris. Paladnus rei fucceflii admodum confir- matus, cum militibus ad id praeparatis Regiam occupat, Arci, fori- busque praefidium imponit: turn vero illucefcente die altero, permix- ta militi extera pagana multitudo , ad rapinas converla, nec aetati, nec fexui parcit: ex amicis Caroli quicunque occurrunt, pafiim ob- truncantur, caedibus per vicos & compita graflatur; & multo crude- lius omnino faeviifiet, nifi Joannes Banus, unus ex omnibus Caroli partibus adhaerentibus, in tamo furore intercefliflet; bic enim cum valida manu Portam, quam vocant Sabbathi } non fine crudeliflimo certamine occupavit tumultumque confbpivit. Quaenam vero poll Caroli caedem, quam anno falutis 128$. fa* 1 dam ferunt, acciderint, quam gravia, quam magnorum virorum ne- ce, & luppliciis funefta, difertis Bonfinii verbis potius , quam propriis proponere libet, „ Poft Caroli ca?dem, inquit, Regina cum Nicolao Palatino, Blafioque parricida fine prtetoriana cohorte Sirmium, Sa- vi aecolas Myfiosque luftrant, nihil interfedo Carolo ultra verentes, omnia fibi tuta putant, nulliusque infidias fufpicantur. Cum Divi Jacobi fefto Diacum verfus iter facerent, ecce in medio campo Joannes Croatia Praefedus, qui Caroli Regis partes potiflimum olim ledabatur, audito Reginarum & Parricidarum adventu, coada tumultuaria multitudine, cum multis Equitibus eas adoritur, ut ini- quam Caroli mortem, veluti fas efle putabat, data occafione ulci- feeretur. Cum Aulici Palatinique homines fe hoftibus impares efle nofeerent, in primo congreflu dedere terga, ne vano conatu omnes juxta caderent. Blafius Forgach ingenita fretus audacia* primosque impetus excipiens equo aeturbatur, captus in Regina- rum conl’pedu, quae curru vehebantur, confeftim obtruncatur. Pa- latinus delperata (alute forti animo mori ftatuit. (duare telis un- dique petitus tot adverfo corpore fagittas ferebat, uc fine earura L fra- a a >} a >r » a it » 5 } » )) a g2 Memorht Return , Banorum Dalmatia, ,, fragore brachia circummovere non poftet: fubiere tandem pleri- „ que currum, fubreptumque pedibus Paiatinum humi fubvertunt, & M ante Reginarum confpedum obtruncant:. „ Pergit deinde Bonfi- nius preces & lamenta Reginarum ad Joannem fada, Elilabeth® Ma- tris occlufis faucibus in proximum flumen Boflutam feu Bacuntium didum fubmerfionem, Maris vero in Croatiam abdudionem, ac in arcem Crupam Tub cuftodia inclufionem enarrare; qaam tamen au- dito Sigismundi e Bohemia in Hungariam adventu , fuppiicatnte fibi prius Maria, & ad facrofanda Divorum Lyplana juramento fide farl- cita, fe univerfarum injuriarum oblituram > patrisque loco femper Joannem habituram; tandem reftitutis univerfis rebus ejus, infigni apparatu comitatuque Budam remittit. Coronato in Regem Sigis- mundo, & in Budenfem reverfo Regiatn, per multos dies de pacando Sigfsniun- Regno & componendis Optimatum licibus agitatum eft. Maria vero, dus Rex. cu [ nihil materna vindida videbatur antiqiuus, dies ac nodes ad id Sigismundum irritat, inaudicas injurias, & illata probra oculi* objicit, mortemque Joannis, in fe ac matrem Tyranni, inftantiilime poftulat. Vincitur tandem Regins precibus Sigismundus, ac Legiones duas cum equitibus expeditiffimis comparat, in Bulgarian! adverfusTurcam fe bellum moturum fimulans. Interea Amicorum litteris admonetur, Joannem Croatia Preefe&um Pofegam, quod regale foret oppidum, clam tutandi fui gratia occupafie, loco quidem & arte munitillimum. Jbi igitur admotis machinis die noduque acerime oppugnatus, ne ad extrema redigeretur, clam Arci fe fubtrahit, ac ea parte, ubi Amicos forte fuos fe praeftolari lenferat, coeca node fefe fubripit. Mox traje- do Savo, Dobor Regni Bosnae Oppidum , ubi Zagrabienlem Antilti- tem cum plerisque aiiis efie noverat, fubivit. • Horum arte plerique Dalmatarum, Bosnenfium, Sclavorum & Croatarum, a Sigismundi fi¬ de defecerant. (duo intelledo Sigismundus Savum trajicere ac Dobor Oppidum circumvenire eft coadus. Celerem & audacem Regis obfi- dionem hi admodum formidarunt, into usque adeo lunt abfterriti, ut Joannes ne in anguftiis iterum fe occluderet, ante acerrimam (e cum nonnullis obfidionem inde proriperet, ratus eadem fe fug® fortuna potiturum ; verum multo aliter, atque fperaverat, res accidit. In Regis fiquid-m infidias concidit, captivusque in Sigismundi confpe* dum adducitur, quern diligenti cuftodia is aflervari jubet. Interim Dobor expugnat, & Epifcopum capit, Bosnam poft haec, Croatiam deinde, Dalmatiamque onnem in ditionem fuam recipit. Pacatis re- gionibus in quinque Ecclefiarum urbem Rex cum univerfo exercitu fe Mors recipit, captivosque omnes adduxit. Ibi pro dira Mari® libidine de J^rvnis j oanne fupplicium fumptum eft; revindis enim ad palum manibus Croatia &f Sclavonic , Liber Terms. 83 per Urbes, Vicos, & Compita curru circumvedus, candentibusque fru- ltillatim forcipibus paflim difcerptus, poftremo ad genitorios usque gradus tradus quadripartitoque diffedus eft, cujus frufta corporis fingulis portis, ad deterrendam aliorum audaciam, impofita. Caeteri capite muldati. Zagrabienfls Epifcopus hujusce novitatis audor ad facrofandam dignitatem cum Capitalis efte non poftet, Epifcopatu publicatis bonis abdicatus eft. Atque hie fuit tragicus ille infauftifti- miBanorum omnium Horvati vitae terminus: cujus immanes poenas,ac crudele fuppiicium unius foeminae, vindidae avidte, voto patratum,ac inftar alterius Herodiadis Joannis caput perfequentis, violato infuper, quod ad facrofanda Divorum Lypfana praeftiterat juramento; illud inquam, l'utnmse impietatis vindidae genus dum attentius conftdero, non nifi in indignationem furgit ahimus. <3luid enim unquam Joan¬ nes com mi fit, quo fe vir tantus, tam barbarae crudelitatis reum con- ftituiflet? novitatis, inquit, Audor cum Epifcopo & Regiae Primipi- Jus fadionis fuit: ted nunquid Palat’nus Gara impiae fadionis au¬ dor non extitit, dum per fummum fcelus perfida fidei fimulatione Caroli Regis vitae, ac dignitati Regiae ftruxit infidias? an non paulo fupta Cyriachium &Niliptium iteratis vicibus in Croatia, Stratimi- rum Principem in Bulgaria, Ludovico perduellionis fuifte reos retuli- mus? quod fi Joannes Mariam Reginam captivitate dehoneftavit, at quae non infamia, dum hie ipfe Sigismundus Mariae Dominus Garen- fium Palatini fiftorum infames fubire eft coadus carceres? an non ex- oculatos Hungariae Reges legimus ? Scd quid plura, plena Hunga- rorum Hiftoria eft rebeliibus, ut aufim dicere, nullum fere fuifte Re¬ gem , qui in fe refragatores non habuiflet, quando vero de his omni¬ bus tam immane fumptum eft lupplicium ? quid quod ifti nulla obla- tacaulajufta, lola aut levitate animi, aut libidine dominandi ftimu- lante privata ftudia fint confedati, ac talia patrare auft: quam vero aequiflimas Joannes nofter, alium qusrendi Regem, foemineumque de- teftandi feeptrum rationes habuerit, in comperto eft. Nam cum vi- derent plerique Optimatum, Elifiibetham Matrem Palatinum potifli- mum in confiiium admittere ? nimium ei credere, ex ejus fententia cunda gerere, nihil denique inconfultd illo conari; quis haec vir pro¬ bus ac fidei conftans, aequo animo patereturP cum Palatinum audo- ritatis multum apud Reginam adeptum intelligerent, unde confulere deinde coepit, ne fuos Proceres nimis extollat, nimiumvedonet, quan- doquidem jam potentes effedi, imperata non facerent, detredarent fidem ac obfequia; praepotentibus quibusdam attenuandas efte vires, auferendos quoque Magiftratus quicunque formidolofi efient: unde multos fibi e proceribus Regina habere fufpedos occcepit, in pleros- L z que nefenfi® Joanuis Baou 84 Memorise Regum , If Banorum Dalmatia, que immerentes odium & fufpicionem concipit, quemvis denique e gratia fua Garae nutu promoveri, aut fubmoveri patiebatur : cum htec, inquam aliaque plurima quaecunque cuperet, pro libidine fua fieri intelligerent, nullus fane probus tam tranquillae mentis, ac con- ftantis fibi animi effe poterat, ut ad molienda nova non moveretur. Sed regio, inquit rurfum aiius, facrilegas temeravit manus fanguine. Ita quidem, fed ubi interfedus ab Ungaris Rex Petrus ? ubi Palatini Garae perfidia Carolus inceremptus ? hoc nimirum fado preeclat e fa- mofurn illud fuum ftabilivit didum : Coronatnm l'acro Diademace Regem, vel fi bellua foret, nunquam fine magno laedi pofle fcelere. Ubi Gertrudis Regina Andreas conjux, a Benko Bano neci data ? quis horum unquam non capitali dico plexus fententia, aut fupplicio, fed vel publicatis bonis condemnatus ? neque fane Gara nefandi fceleris debitas exfolviffet poenas, nifi ulcifcente Joanne vitam jure pofuiflet. Et fane nee Maria diu iniquam tulit in Joannem vindidam, paucis enim elapfis annis, repentino fublata fato, infaufto fimul omine foris Sigismundo depugnante, e vivis deceffit; & ipfe poftea Sigistnundus, tam ignominiofe confentiens neci, infami captivitatis fub cuffodia, lugubres traduxit dies, pallidasque amariflimis lacrymis inundans ma- xillas, poenas dedit. Quamquam nec Joannes adeo in Reginam ac Pa- latinum offenfum oflendiflet animum, nili Tuartcus Bosnae Rex eum fua fraudaljet tutela, cui in Uszore tradu aliquot alfignatis Bominiis, majora adiiuc fpoponderat, fi tumultuantibus ita rebus Ungaricis, ejus ope Ungaria potireretur, ut Orbinus refert. Neque tamen heec eo dida velim, ut violentas Joannis in Regium fanguinem manus in- nocentes afferam; id folum dixiffe animus fuit, eum, nullo Juris ordi- ne indido ac fervato , imo contra fidem facramento ad facra Divo- rum Lypfana prasftito fancitam , tam acerbas fubire debuifle poenas, quas nemo aliorutn teque reorum fubiit, in viro generis ac dignitatis fplendore confpicuo, plus crudelitatis quam juftitiae fpeciem prsebuiffe. Atque haec pro Joanne dida funto. Sigismundus, ne, ut quondam Xerxes Perfarum Rex, pofl: in- felicem belli in Graecia gefti finem fuse improvilionis poenas daret, lie ille ad Nicopolim anno millefimo trecentefimo nonagefimo fexto infeliciter pugnans, fugitivo fimilis altas Danubii ac Maris aquas na- vigans Conftantinopolim. inde Rhodum, ad Regnorum denique Dal- . matise, ac Croatian oras appulit. Duo de viginti menfibus partibus deMarot- in iftis commoratus, tandem Joannis Archiepifcopi Strigonienfis, ac Cro? ab & Stephani fratris de Kanyfa, turn vero praecipue Joannis de Marotta Sciavonf Sclayoniae, Croatiae, ac Dalmatiae Bani poftea etiam Machovienfis, Banus an- Joannis Horvathy fuccefforis anno millefirno trecentefimo nonagefi- no 1390. mo. Croatla Sclavonic, Liber Tertius. %$ jmo, quo fupplicio affedus eft. Sed rurfum novercante fortuna, anno quarto poll redudum Regem, jam gens fere univerfa, ex omni ordine, a Regia defecerat fide, & limis eum oculis omnes intuebantur: duo» ram & triginta equitum caedes, Nicopolitana clades in invidiam, Marias vero obitus, & inita poft illius mortem intemperantia foemi- namm praecipue, quibus prae licentia coeiibatus fe fecerat obnoxium, in contemptum adeo gravem liunc adduxerat, ut mox fado impe¬ de, in ipfa Budenfi Regia die fando Vitaii facro, Regi manus in- jicerent, hoftili more frementes caperent, diftraherentque. Fatum fiortafie Julii Casfaris fubiviflet, nifi Marotta Banus cum paucis a- micis interceffiflet. In vincula demum, ac fquallidum conjedus car- cerem adhibitaque Procerum cuftodiae cohors, filiisque Palatini Garae cuftodiendus eft aflignatus tam diu, donee captivi Regis gemitus afii- duos Gararum Fratrum Mater, Nicolai Palatini conjunx, diu tolerare non potuit, fed tandem filiis efficaciflimis perfuadet rationibus, quo, fi ialuti fuae impofterum quoque confukum velint, Regem e cuftodia mifi fum faciant. In feriam hasc filii fumferant confiderationem, ac variis de¬ lude mod caufis,accepta demum per matrem jure jurando aSigismun- do immunitate, deomni bonorum, fortunarum, honoris ac vitae fecu* ritate, in Moraviam, inde in Bohemiam, Sigismundum e cuftodia di- mittunt. Audita Regis eliberatione, Marotta Banus praecipuus e Regis amicis ulciscendi avidus, earn Ungarias intulit vattitatem, utTurocius afferat, fuse aetatis fenedutem, ejus minime oblitam fuifle. Sigismun- dus ex Bohemia in Ungariam ope Hermanni Ciliae Comitis ac totius Sclavonic Bani Soceri fui reverius, in omnes olim conjuratos fimula- tione ufus, tandem confulto in Sclavonia, ubi amicos fe habere {en- tiebat, minusque quosvis fibi refiftentes formidare videbatur, univer- ialem indicit Diaetam. Comparuere quidem frequend numero Ste- phanus Laczk Vaivoda, cum reliquis fadionis fedatoribus: at ecce in mediis negotiorum confultationibus, figno dato, Stephani edici- tur caufa, ac e veftigio turn ob crimina Majeftatis laefae, turn quod primus Bajazethem Turcarum Imperatorem in Sclavoniam induxiflet, gravesque ibidem, ac univerfum Sirmium per eundem depopulatio- nes edidillet; a Nobilitate captus, a lidore vero eft capite plexus. Cseterorum, alii gravi asre, exilio alii muidati. Con'quieverat Sigis- mundus ab his inteftinis rebellantium motibus annos plures, donee & Imperiali Diademate, & Bohemico ornaretur feeptro: at ecce cum annus falutis 15. fupra 1400. ageretur, in Regno Bosna? Hernoia Spaletii Dux, multis Turcarum centuriis in focietatem afiertis, vana correptus temeritate, a fide Sigismundi deficit; folum enim a Paulo Chupor Bosnae Bano in praefentia Sigismundi mugitu femel per jo- L 3 cum Marotta Banus i] Bosnam saittitur. 86 Memoria Regum, Banorum Dalmatia, cum falutatus, eo quod afpe&u & moribus bovem referret, adeo hac irritatus eft injuria, ut graviflima Bosnenlibus intulerit detrimen- ta. Proceres, quibus Regnorum cura au&oritate Regia credita fue- rat, Bosnenfium novitate commoti Reipublicse fociorumque faiuti conftilere coguntur. Jtaque contra&is celerrime copiis , turmis Equitum Joannem 1 Marottam Banum, Joannem Garam, & Paulum Chupor Regni Bos- nae Banum rite prafficiunt, cohortium praefe&uris Nobilibus afligna- tis. In Bosnenfium Provinciam exercitum fat amplum aeducunr, manusque cum hofte conferunt, & licet ford animo, utrique fuis freti viribus, diu ancipiti dimicaffent marte, tandem tamen a rebei- libus ftctit Victoria. Multi Ungariae proceres in hoc occubuere prse- lio, plerique etiam capti, Joannes Gara, & Joannes Marotta in captivitatem incidere; quippe qui dum turpiter cedere nolunt, non- nullis ex hofte ceefis, demum circumventi fe l'e tandem dedidere. Gara poft multos dies voto ad facroi'anctam Euchariftiam nuncupa- to, disrupiis pedicis, e duro fe fe vindicavit carcere: Marottus, ab* negata fugae copia, muka fc ab hofte pecuni i redemit. Paulus vero Chupor, qui pari fortuna captus fuerat, immaniorem naftus hoftem, bovino tergo infutus in proffuentem ab Hernoia, cum his verbis de- merftis eft: qui fub humana fpecie bovina quondam voce utebaris, bovinam quoque nunc cum voce formam indue. Amiffa a noftris hac Victoria majorem fane Bosnte partem , Bajazetes deinceps in po- teftate retmuit. Nova hie oritur difficultas, cum ad annum 1384. fub Maria Stephanus de Lindua totiiis Sclavonic, Stephanus vero Philpes de Machov, Thempllnus de fanfto Georgio, Dalmatiae, & Croatias Bani in generali Wungarorum conciiio inveniantur, quam- vis Joannem Horvatthy a Ludovico conftitutum fuiffe, & tragicum ejus exitum ad annum 1390. accidiffe certo conftet. Similiter ad annum 1405. Sigismundi Imperatoris Decreto 3. Machovienfis dun- taxat Banus Joannes Marotta, Dalmatia:, Croatiae & Sclavonite Ba¬ rn's, Paulo Biffeno, & Paulo de Pcth exifteutibus ponatur; ab hifto- ricis*vero idem Joannes Marotta ante & poft annotatum annum hi- fee tribus Regnis praefuifle conftituatur, quae qua ratione ftare poft fint, aliud occurrit nihil,quam vel hiftoricos in annorum fupputatio- ne lapfos, vel hos duos medio tempore praefuiffe, ac Marottam de- nuo eisdem fucceffiffe, quod alias etiam taciturn fuiffe, pofterioribus temporibus advertere licebit, vel eodern plures fimul. fuiffe tempore. Sane crebrius hae nobis, & paflim occurrent difficultates, quarum aliam non reperio caufam, quam hiftoricorum ricgKgentena annorum animadverfionem jquod alias etiam obfervabimus. Guanquam Hifto- Croatia: Zf Sclavonic, Liber Tertius. 87 ricorum etiarn confuetudinis fit, eorum prseterire nomina, quorum tempore memorabile accidit nihil j qaemadmodum ad annum 143 Sigismundi Imperatoris Decreto fexto , in venire eft Hcrmannum Ciiise & Zagorite Comitem, Socerum Sigismundi totius Regni Scla¬ vonic, de quo pauio fiipra, Joannem praeterea & Stephanum Fran- gepanos Dalmatia & Croatise Banos, quorum tarnen pofterioram mentio apud Hiftoricos nulla extat. Ad annum pari ratione fupra citatum 1405. in Decreto Sigismundi tertio, memorantur filii duo Comites Frank, & Simon filii Konya Bani, quorum ilie Curiae Re- giae Judex, hie porro fanitorum Magifter fuerat, cujus fane deno- minationis originem,ni/i agnomen alicujus Bani fuifle credamus,non fatis aftequor, quamquam & hujus Konya Bani origo, nomen, an- nusque incerta atque ignota nobis veniunt. At Joannes Marotta vivis tandem excedens, in Ecclefia Nitrienfi fepultus requiefeit. Hifce eisdem temporibus, Stephanus Loi'oncius Banus,, ad com- pon ndas in Tranfdpinis partibus Waiachorum Prineipum difeor- dias, a Sigismundo miftiis legitur 3 verum cujus fuerit Regni Banus, non conftat, cum Marottam vivum adhuc gravi $re redemptum a Bosnenfibus retulerimus, ejus vero fuceefTorem ad annum 1418 Da- videm Laczk de Zanto, ex vetuftioribus privileges fuiffe legamus. Qui, cum duos in Regimine annos non exceftiftet, ejus geftorum nul- lun Scriptores fecere memoriam. Porro hie Lofoncius, cruento Walachia commiffo bello, dum hofti impar effet, poft multam partis cius"°fja- utriusque ftragem, capitis fuidamno, vitae pariter, & bello ibidem aus * finem dedit. Mortuo Sigismundo, Dalmatian pars magna, Veneto- rum largitionibus corrupta, ad eosdem deficit. Succedit Davidi Bano in Prasfeduram anno falutis 1420 Matth- ko, id eft Matthias de Thalocz, Ragufinis ex Patriciis oriundus, quern Matthko Bonfinius Dalmatiae folum, Thurocius vero Croatia fimul ac Sclavo- niae toti praefniffe narrat, potentem in Regno Virum, famaque cla- matcroa- riflimum> uterque confentit. Hie Banus defundo Alberto Sigismun- J* n ^ cla ' di fucceflbre pro Wladislao Lithuania Duce, ut TJngaris imperet 5 aaaoi42o. cutn Epifcopo Croatiae Tininienfi, vel ut Callimachus yult Segnienfi, in Poloniam unanimi Procerum confenfu anno 1440. decernitur, qui e fententia confedo negotio, cum Epifcopus apud Diicem vclocio- rem urgens profedionem, cum Ladisiao Palloehio remanfiffet, ipfe vero Banus cum Joanne Pereni, ac Emerico Marchalli Waivodas fi- lio, iegationis ColiegisReginse ac Optimatibus felix nuncium adferre maturadet; Regina interea feu qui defperaflet Marem parere, cum tantarum rerum in fpem natum intueretur, crudele nimium & imma- ne videbatur, fi veluti propter novi conjugis charita'tem, facratidimo- rum 88 Memorise Regum, & Banorum Dalmatia rum affedtuum oblita, mater a debita Regni fucceffione filium exclu- fiflet; feu adduda perfuafionibus quorundam, qui rei Polonae male affedti erant, praefertimque TJlrici Comitis Ciliae, qui tutorem fe po fthumi fore, ac fummam rerum obtenturum eredebat, fententiam mu- taverat. Atque ideo Legates qui redire julfi pertinaciter mandata per- egerant, in caeterorum Optimatum odium adducit, ac redeuntes ad ie in vincula conjicit, moxque voluntatem fuam immutatam divul- * gavit. Eodem tempore fuere Bani, Nicolaus de Wylak & Ladislaus de Gara Machovienfes, quorum pofterior Preefedura quoque Viffegradi- enfi ac Coronae cuftodia fungebatur. Verum cum ftudiofius Regina partes fedaretur, ac fimulato tantum ad umbratilem inaugurationem Wladfslaos Uladislai obfequio comparuiflet, ibidem detentus VifTegradum Po- Rex ” lono Regi tradere cogitur, ac tandem ab officio afleryandse coronas amovetur. Nicolaum Wylak hujus temporis Croatia Banum Bonfi« nius ponit, fed Librariorum vitio, illo in loco hunc irrepfiffe credo errorem, cum ipfe poftea una cum Thurocio Machovienfem fuifle conftanter affirment, quibus & Callimachus fufffagatur, qui Mathiam e cuftodia Elifabethae , Tonfbris fui ope, eliberatum narrat,ac denuo regnorum fuorum nomine , perpetuam fe fidem Uiadislao fervaturum fpopondiffe; fed & Franco Thalocz frater Matthconis Wylakium an- teceffit, de quo brevi. Venit & a Rege Bosnas ad Uladislaum Le- gatio apparatu Virisque infignisj quae repetito gentis fuae primor- dio, eundem cum Polonis audorem generis ac communem linguara Bosnenles habere cum dixiftet, & ob earn linguae, ac originum velu- ti cognationem Regem fuum magnopere gaudere, quod coeptis Ula¬ dislai felicitatem adefle vulgaretur: foedus deinde & amicitiam fan- diffime cultam fervatamque inter Bosnas & Ungarise ad id tem- stephani p 0 rum Reges, vel iniri vel renovari poftulavit. Gratiflimo ab IJla- nse 6 vaticu dislao legatio accepta animo, auxiliaque adverfus Turcam, ac focie- mnm, tas oblata, pari referuntur affedu. Fuerat hie Rex Bosnas Stephanus Dabiffa, frater Stephani Dabiffe Bosnae Bani, de quo fupra; vir re- ligione fidei, ac animi magnitudine inlignis, qui cuin Regni fui par¬ tes fiepius a Turca vellicari fenfifiet, neque ab ejus temporis Roma¬ no Pontifice, ac Venetis praef’ertim expetitas obtinuiffet fuppetias, dicere folitus fertur,* adventurum adhuc tempus, quo Chriftiani Prin- cipes fummo dolore torquerentur, quod fais dim conftri&i anguitiis, Bosnenlibus laborantibus, debitis auxiiiis opportuno non adfuerint tempore, id quod fane praefentia noftra tempora, heu nimium quan¬ tum ! fed cum Phrygibus fero deplorant. Croatia Sclavonic, Liber Tertius. Moritur interea circa hsec tempora Mathias Banus, hac officii dignitate tribus aut quatuor fupra viginti fundus annis, cui nec jux- ta votum fuum licuit TJladislai partibus in prselio favere, quod con¬ tra Elizabetham committere fuerat coadus. Res prorfus mira, duo Machovienfes Bani in diverfas diftradi fadiones Nicolaus de Wylach & Ladislaus de Gara uno limul concurrere praelio: Nicolaus cum Hunniade Joanne viro seterna memoria, fed nullis condignis laudibus celeb rand o, Demctrii olim Epifcopi Zagrabienlis ad duodecim equos ftipendiario, TJladislai partes , Gara Reginae tuebatur. At ftetic ab IJladislao vidoria prteclaris illis Ducibus praseuntibus. Duos reliquit Matthco Banus fratres Zovvanum & Franconem , quem Thurocius quodam loco Perconem appellat: id eft, Joannem & Francifcum. Hanc fpedata? virtutis, magnanimitatisque familiam, Sigismundus Im- perator ob rem ubique bene geftam nimis extulit, omnibusque ho- noribus excoluit , unde cum Mathiae trium contuliftet Regnorum Prsefeduram, Joannem Auranae Prioris officio & Capitaneatus Nan- dor Albenfis r quam a Georgio Delpoto dono acceperat, decoravit. Franco deinde, fatis concedente Mathia fratre, in Banatus Dalmatia?* Croatia & Sdavoniae dignitatem fub Uladislao fubrogatur. Sed de Joannis virtute hie aliquid dignum referre puto. Eodem fere anno, quo Albertus e vivis deceffit, Amurates affiuan- te mutuis diffidiis Pannonia Rafciam occupavit, ac Georgio Delpoto Principe ejedo, Hungarian! folicitare coepit. Aggreifus igitur Bel- graduin, Thaurunum olim didum, quod Savus ac Danubius utrinque ailabitur, ardiffima cinxit cbfidione. Prosfuit Arci fat valido cum Praffidio Joannes live Zovanus Talocz Ragufanus, quem Callimachus Blorentinum exiftimavit, ea ingenii caliiditate, ea animi invidique roboris magnitudine, qua fe univerfe antiquitati in generolitate pa- rem, nobis qui ab hac illius virtute longe abfumus, fuperiorem, pofte- ris etiam admirabilem reddidit,. Animates liquidem m feveriffima' oppugnatione fpatio feptem meniium exado, neque apertis irruptio- nibus, neque moenlorum conqualfatione, neque ampliffimorum mu- nerum pollicitatione, neque demum clam adadis cuniculis, aut Ur- bem, aut Joannis virtutem expugnare potuit. TJnde cum dedecore fummo, nec minori fuorum detrimento £cum Callimachus feptemde cim millia, Bonfinius vero viginti quinque ibidem diverfa fortuna in- teriifle ferat} pedem inde referre fit coadus. Joannes vero ob AI- bam ftrenue defenfam perpetuam fibi, domuique fuse Iaudem pompa- ravit. Succeflit in officium loanni, qui illud ob conk dam annis an laborious ffitatem in manus Regias refignaveratj ficceflit, inquam Joanni Joannes alter Corvinus didus -luniad ; decebat nimirum v’ro Huniadr M ' taro ^ 9 © Memorise Re gum, £f Banomm Dalmatia , fif&VaT taI ? ex ^ mio » vimm quoque paris virtutis, felicitatis majoris fufficere; voda qui non. tancum arcis hujusPraefe&ura,verum &BanatuSzeverienftfub *^ em tem P us 5 ac Tranlylvaniae ftmul Vaivodatu eft honeftatus. Fratri vero Mathiae, qui duobus & viginti annis Banatus officium adminiftra- verat, Franco de Thalocz, at paulo ante retulimus, in trium Prasfe- Franeode fhiram Regnorum anno 1442, fuffeftus eft. Hujus fab regimme Ula- DdmatL ^islao R e gi caeterum fideliffimi, utpote cujus opera praecipuis in prae- Croarix & Iks ufum fuifte poftea conftabit, cum prsedi&a extiterint Regna, ne- Sclavon. f c j 0 quomodo Callimachus referat, inftigante Ladislao Gara Bano 1443? an ’ Machovienft, univerfam Dalmatian), ac Croatiam ab Uladislai defecift fe fide, adeo, ut paucis diebus fiimmo populorum confenfu prope ju- ftum exercitum in armis habuerit Ladislaus: adverfus quos deinde miftftet Corvinum, ut ft forte intra ferri diicrimen cum fuis Ladislaus ab inftituto fe retrahi pateretur, aut ft parum perfuadendo proficeret, vires adhiberet. „ Guum vero {preta pads oblatione Ladislaus ar- „ mis, non linguis, decertandum refpoadiftet, infelici omine congre£ „ fus, fuis plerisque authoritate ac opibus preeclaris in captivitatem „ redaftis, laluri fuse fuga confuluit. Corvinus vero a re bene gefta „ retro qua venerat, ad Uladisiaum cum captivis ac praeda rediit. „ Ille captivos haud fane darker increpitos, fideique ac jurisjurandi „ admonitos, prasterea cognationis, qu£ propter communia vetuftse „ originis primordia inter Polonos, Croatkeque, ac Dalmatian culto- j, res diet, quafi contra languinem fiium arma fumpfiflent, in cufto- „ diam tradi juflit. Sed poft paucos dies captivi omnes liberaliter „ dimifli, plerique etiam viatico, aliisque rebus neceffariis adjuti, qui grato animo fidelem fiibinde operam Regi, multis gerendis rebus „ prasftitere. ,, Atque hasc Callimachus. Sed mirum fane, quod nec Thurocius, nec Bonfinius, nec Orbinus, ullam defe&ionis hujus attingant mentionem, cum prascipuas casterum Corvini viftorias haud quaquam prastermiierint, Bonfiniusque admodum Callimachum de rebus ab TJladislao geftis, paucis exceptis, fecutus fuerit; unde labe quadam fufpicionis Callimachus carere non videtur, aut reliqui incu- riiprorfus, rem tam memoria dignam negligentes fuere fcriptores. Cseterum tametft Uladislao tribus imperii fui annis feliciter omnia profpereque, du&u Corvini,adverfus Turcam fucceflerint,ulrimus ta- men, quo ruptis cum Animate induciis ad Varnam Bulgariae Oppi- dum infelici dime pugnavit, funeftiflimus prorfus ac fatalis fibi, totius- que Nobilitatis Ungaricae flori accidie. l multis vulneribus confolfus, moribundus ex equo cecidit, ha ,a res Turcorum fuperior habebatur, nec jam miiites tantum eurrus etianr oppugnabantur. Quorum nonnullos impetu prm° ever ^° s ^ diripi Rex vidit, cum Corvino propere illuc contend 1 * ne > q uoc \ a d- Ver fit' pugnae unicum' Praefidium fuis futuruni erat, ab hofte praeripe- M 2 retur. 92 Memoria Regum , & Banomn Dalmatia , retur. Ejus advencu fortima fubito mutata eft; verfi enitn in fugam Turd, ultra duo millia pafluum csefi fiigatique funt; tantus erat ar¬ dor infequentis a tergo Regis: qui revocante impenffus Corvino, tan- dem omiffis fugientibus, rurftis Delpoto & Franconi laborantibus au- xilio accurrit; redintegraverant fiquidem Turd pradium ex tota illuc Valle converfi. Cumque acrius inulto reftanratum fuiffet certamen, invedus Rex in hoftes, equo vulnerato ac in prseceps labente, per dexcrum effufus armum telis Janicharorura obruitur. Arnilfo Rege, ac dilapfis exercitus ordinibus, e Ducibus non niff Corvinus, Defpo- tus, ac Franco cum aliqua exercitus parte rediere.* Atque hie mfaii- jftus Regias vitse Uladislai terminus, anno Regni ejus quarto, faint is veto noftrse quadraginta quatuor, fupra 1000 & 400 accidit; quo in praelio Regis potiffimum, Corvini, ac Franconis enituit virtus. Vix cum Banns longi itinefis ac certaminis fefllis laboribus do- mum revertiffet, pacataque fuae quondam credita regna curse fe reper- turum gaudebat, nunciaturUlricum Comitetn, qui Szagoriam, Varas- dinum, Campronciumque Oppidum, praster alia multa tenebat , audi¬ ta Regis morte, ac infaufto Corvini fucceflu, nova moliri, & qua-Jra- gefimae refipifeentise tempore, univerlam Croatian! Sclavoniamque infeftis armis perturbare; multa in utraque provincia oppida occu- pafle, & ni in tempore provideatur, perbrevi totam Dalmatiam in Tyrannidem redadurum. Admonitus de his a Francone Corvinus, ac ut in Ulricum fecum arma defledat, folicite inftat. Haud mora, Corvinus praeter Dravum fubiens, ut in hoftis confpedu fuit, proxi- ma node tumefeentem fluvium, cum quatuor miliibus equitum dudan- te Francone natando trajecit: mox infeftam Ciliae Regionem incur- fat, vaftat agros, vicos incendit, incauta nonnulla Caftra capit: tan- ta Regionem trepidatione complevit, ut de publica deditione cogita- ret. Ulricus fasvo repentinoque bello in fuas temeritatis poenitentiara addudus, a Corvino & Francone pacem fupplex poftulavit, qua data, (e Coronse Ungaricae perpetuo pariturum effe pollicetur. Supplicem Duces Comitem ad Regni Patrumque obfequium redadum benigne "radaverunt. Cum regalia ad campum Racos Comitia propediem Parent, pacata Provincia relidaque ibi magna parte copiarum, ad * ncU um Conventum uterque Ducum proficifcitur. Comitiorum empo*, ^ cum per 8etateni Alberti pofthumo Ladislao, qui turn Rex . CJa ^ atu Tuerat, feeptra tenere non liceret, de Gubernatore Hunga- Corvkm g*rvi n i 1 in’vT, mq , Ue G ^P as De( P° tus > Nicolaus Wylak jam turn Guberna- urvmi 111 v . at podatu Coilega, ac nofter quoque Franco Banus, quis- tuTtur”^* 9 ue P r ° mends tiig amicorum obtiriuiffent ffilfragia, Corvini tamen prudentia, asquitas, comitas, invida belli virtus, prae omnibus pal- mam Croatia Sclavonic, Liber Tertius . 95 mam tulit, sc Gubernatoris munere fungi a patribus juflus eft. Sti~ raulabat Interim Corvini animutn Varnenfis clades, ac nominis ibidem perpefta jadura. Sed nec Barbara infelentia, obtenta vidoria, Tur- cam quiefeere patiebatur: unde Corvino nova dignitate, & authori- tate vires fappeditante, colledis ac motis rurfum copiis, ad Merulae campum Regni Rafciae deventiim eft, quo cum Amurathes a tergo sum fuiflet mfectitus, nec Scanderbegi, feu Caftriotae, Albanias Epiro- tarumque Principis auxilia praeftolari permifiifet, ad immaturam pu^ gnae feftinationem continue folicitat: at cum Corvinus nullam fibi ab hofte quietem dari fenfit, triduo acerrima dimicatione certatum eft, adeo, lit ex Corvinianis ofto , . Turcarum vero triginta quatuor millia cecidifle ntemorentur. Hoc in praftio, uti & in Varnenft exi- mia Franconis virtus & animus generofus vehementer ab OrbinoFrancois commendatur, qui tertio jam die fortiflime pugnans, tandem obruen- Meruh a te barbara muititudine fuperatus, & velut gloriofa fidei vi&ima im- Turds in- molatus occubuic anno falutis 1448. Banatus vero fui anno fexto. terllcltur * Gloriola e vivis morte fublato Franco Bano, quis ei fubftitue- retur,longis agitatum eft difeeptationibus; cum enim Optimates in- telligerent, officium hoc magnse id temporis exiftimari dignitatis, Mathias plurium autem potentiffimorum Procerum animos ob semulationem Rex ’ gubernationis Regni Hungarian graviter irritates fuifle; ac inter cee- teros Nicolaum Wylaehum magnopere offenfum fcirent, ut vel hac oblata occafione ejus fedaretur animi motus, cujus potentia civilis feditionis formidini efle poterat, ad Machovienfis Banatus ac Tran- fylvaniae Vsdvodatus honores, hunc ei quoque Banatus trium Re- gnorum gradum addidere , anno quadragefimo nono ftiper 1400, Et fane vei ex hoc prterogativa dignitatis hujus haberi poteft, quod N < c oTaus Tranfylvana ac Machovieniis adminiftratio , utpote tarn d;itans,ac re- s^hvo- mota a Sclavonic Regno , ei quafi impedimento potius futura vide- niaefenus batur; pofthabita nihilominus non folum hac tarn gravi diftantium I 449» locorum incommoditate, verum hac honoris adje&ione, & i!Ie fuatn fraenari ad tempus pafliis fit ambitionem & Optimates plurium fimul dignitatum in unam perfonam amplitudinem diftimulare fine coadi, quamvis pofteaad annum 1464- collegam Praefe&uras Banalis Emeri- cum de ZapoJya Regni Bosnae eo temporis Gubernatorem habuifte coniperiatur. Wyiachus praeclaris ortus natalibus, ex Wyiachio Oppido , cui in prascefta rupe, arte & natura arx prasfidet munitifll- ma, ac pro totius Syrmii capite habetur, originem traxit, quid prio- ribus geflerit temporibus, jam fupra infinuatum eft: fed cum ea (e gejfi fe recognofeeret, nobilitate infuper generis, animi magnitudine, optbus, authoritate, ac non parva geftorum gloria intumeicens; nec M 3 hiSj 94 Memoria Regum , & Banorum Dalmatia, his, quas adeptus fuerat dignitates, dira dominandi libido contenta, Regno fe dignum arbicrabatur. Unde cum Palatino Ladislao Gara, qui fecum Machovienfis praefuerat Banus, ac Paulo BanfFy ubique Michaelis Szilagii pro Mathia Corvino laborantis, conatibus fele op- poluitj nec in eledionem unquam Mathiae affenfum praebuiflet, nifi vi ac metu adverfe partis armorum adadus: ea tamen conditions ab eo id fadum, ne illi unquam Ladislai Corvini ctedes, cujus non poftremus extiterat audor, objiceretur, & veterum injuriarum ac ul- tionis oblivio in perpetuum aboleretur, quod & fadum; fperabat ni~ hilominus inconfultas adolefcentiae gratia praeceps in Rege cOnblium, quotidianos errores, crebras in regendo injurias, quibus non medio- cris deinde poenitentia Hungarorum animos incelferet, & magna re¬ rum mutatio fequeretur ; verum Ipedato Regis ingenio, quum praeter aetatem circumfpedum elTe cerneret, angebatur nimis, ac e fpe futurae dignitatis Regiae omnino dejedus, omnia limulato fidoque fa- ciebat obfequio; unde cum Mathias ad recuperandam coronam ani- mum advertiflet, & ad Fridericum Oratores expedivilfet» Nicolaus elandeftinis Imperatorem quotidie Internunciis de non reftituenda corona, folicitabat: quin potius erumpenti jam apertis armis Fride- rico , ipfe quoque cum cribus millibus fortitfimorum equitum, ac co- hortibus peditum quatuor e Sclavonia ac Syrrnio edudis, lmperato- rio fefe ad Kermendinum junxit exercitui: peritiflimum rei bellicasr fortiflimumque virum maxima pugnandi incelferat libido, quare nec abftinuere a certamine manus cum Mathias Duce Simone Magno, qui hoftibus obviam properare juflus fuerat; cumque Corviniani nu- mero ac viribus inferiores effent Csefarianis, fremente Wylacho ter- ga dare coadi funt: ea tamen moderatione Nicolaum ulutn dicunt, ut fulis hoftibus a caede gentilis fanguinis omnino juflerit abftinen- dum. Itaque cum Mathias aperto marte nil fe proficere intelligit, au- xilium ab arte quaerit; confpirationemque hanc diffolvi oportere ju- dicat; Ad potiores igitur confpirationis authores, ac inprimis Ni¬ colaum Oratores mittit, qui eundem ab incoeptis avocent, luadeant- que Rempublicam inteftina dilfenfione diu labefadatam, non ultra ve- xandam, e fuperioribus malis futura conjiciat, honeftius congentili ac legitimo Regi, quam peregrino fadiofoque parendum. Item do- mi amplilfima quaeque munera, latiores dominatus, & commune cum Mathia Imperium polliceantur: fe Regalem praeter titulum a Repub- lica traditum nihil libi refervaturum. Demum admoneant, ut irn- pofterum perfidise parricidiique notam & univerfeljngariae invidiam evitet. Aftiduis hujuscemodi legationibus foUcitatus, tandem vinci- tur, Croatia & Sclavonic, Liber Tertius .. $$ tur, ad Regiamque fidem redit. Et vero cum Nicolaum ad feditio- nera fechmdam ambitio impulerit, ei Bosnenfis Regni Corona a Ma~ thia promittitur, qua fa&a promiflione ejas avidum regnandi peni- tus explevit animum; adjecit ad hasc Mathias, ut cum denuo ad Cae- farem Coronae repetundae gratia Legatos mififlet, id muneris cum Nicolaus Varadienfi Antiftite Stephano Pallochio, Benedido Thurocio, Wyla.^|^ r ^,°~ chio quoque fingulariter commendatum voluerit. Denique quo fena- torem Patriae graviffimum fibi magis devindum redderet, eo omni¬ bus benevolentiae iignificationibus ardentius profequebatur. Cum in Moldavos ac Tranfylvanos civilibus dillidiis tumuituantes compefcen- dos defcendiflet, Michaeli Szilagio Avunculo fuo, Regni Gubernatori, Nicolaum Collegam efle voluit; Pannoniam fuperiorem iliius univer- fam, hujus inferiorem cum tribus Illyrici Regnis lmperio fubjedam. Cum fingularem Mahometes Oratorum fuorum pompam ad Regem deftinarat, C^ylachus admittendi, introducendique copiam habuit: cum Mathias Bosn® Rex, Corvini olim paranymphus, fatis concef- lifiet, fecundum veterem fponfionem Regni Bosnae Corona Nicolaum donavit. Atque in cundis quoad Wylachus vixit, confiliorum fuo- rum non fotum participem, fed moderatorem etiam adhibebat. Nul¬ lum porro (blidius amoris intimi erga Nicolaum argumentum fingi potell:, quam quod, ut Bonfinius refert, gloriabundus fiepe retulerit, fe Nicolao Bosnee Regi, cum eundem per officium vifitaffet, aegro- tanti pedum digitos interfricuifle. Fuerat ei filius Laurentius, Du- catus titulo in Bosna & Syrmio honoratus, Juvenis paternse virtu¬ es ex afle haeres a Mathia filii loco temper habitus. In vetufto Ca- pituli Zagrabienfis Privilegio a Mathia dato, Emericus de Zapolia cum Nicolao Sclavonic praefuifle legitur. Ubi Coronam Regni Bo.s- nae Wylachus fuerat confecutus, quindecim circiter annis Sclavoniae Regnum laudabiliter moderatus, Tranlylvaniae Waivodatum Joan¬ nes Pancratius & Nicolaus Chupor fortiti funt; Banus yero Sclavo¬ niae Comes Jan feu Joannes Wittowecz deGreben, ac totius Zagoriae Comes conftituitur, quo triennium duntaxat vivente eidem fucceflit Joannes Thuz de Lak, Osvaldi Zagrabienfis Epifcopi frater, vir po- Joannes tens ac militia clarus, anno mille/imo, quadringentefimo, texagefimo quinto, Dalmatiae, & Croatia Tribunatu annis uno & viginti incerta nus 1465. tamen de caufa vacante. Nam imprimis nullum omnino in Hiftoricis a morteFranconis reperire potui ,& quamvis in quibusdam annotamen- tis ad an. 1464 EmericumZapolya Dalmatiae & Croatian praefuifie obter- vaverim, iis tamen, uti nec derogare fidem, ita nec prceftare omnino aufim, prscipue cum in Diplomatis cujusdam Regis Mathiae epilogo, ad annum 1469. ubi regiorum officialism, ac dignitatura nomina ap- poni J 9 6 Memorise Regum , 1st Banorum Dalmatia, poni folent, ita claufum reperiam: datum per manus Reverendifli- mi inChrifto Patris, Domini Stephani Cardinalis, Colocenfis & Bac- chienfis Ecclefiarum Archiepifccpi, aulae noftrae Cancellarii, anno 1469. Kalendis Martii &c. ac poft recenfita Epifcoporum nomina fubdit: Item Magnificis Michaele Orszagh Regni noftri Hungariae Palatino, Comite Ladislao de Paiocz Judice Curiae noftrae, Joanne . Thuz de Lak Regni noftri Sclavoniae Bano, honoribus Banatuum &Croitt» Dalmatiae & Croatia Regnorum noftrorum* nec non Severienfis va- Banatus cante. Nec lane fufpicari fatis licet, quid fubefle caufae poffit, haec diuvacat. ^0 j> e g na integris uno & viginti annis, tot enim a morte Franco- nis interveniunt, line Capite Juftiti® & armorum fuifle derelida; un¬ de nec mirum, quod Bonfinius alicubi intirnet Mathiam in Dalma- tiam & Croatiam expeditionem fufcepiffe, forte ob Comitum Frange- panorum fratrum mutuas inter fe difoordias, quorum quisque caeteros Provinciarum Regulos pro i’ua aliicere parte fatagebat, fed Tran- fylvana, ac Latronum quorundam ex Bohemia in TJngaria graflan- tium feditione revocatum rediifte, hinc & celeberrimus Corbavi^ Comitatus antiquiffimae R.omanse Torquatorum , feu ut noftri appel- lavere, Carloviciorum fainiliae, qui feptuaginta duas in fe continuif fe arces fertur 1467. in cineres quafi redadus, ingentique hominum muititudine abada depopulates eft. Sed ad Banum Thuz redeamus, qui omnibus caderum decoratus talentis, multis etiam exercitus prae- liis, charum fe cundis prsebuiffet, nifi ingens animi ferocia & fubi- ti intemperantesque motus exofum reddidiftent: unde multi e nobi- litate, de injuriis, de violentiis, de peculatu quseri occoepere: non sequitate Chriftiana, non Principum benignitate, non denique Regni legibus, fed avaritia, vi, atque armis, ab eo univerfa adminiftrari. Dolendum omnino, e viro alioquin pra^elariftimo haec nunquam ex- tirpari potuifte vitia, ob quae eum tandem accipere finem eft adadus, ut refignato Tribunatu l’olum vertere cum i'uis debuevit. Etenim, Joannes cum Zagrabiatn e Bosna fe Mathias recepilfet, quo Turcas triginta Jitu 2 prt millia hominium in diram abducentes fervitutem infecutus, ac cum v^tur & victoria recuperatae praedae reverfus fuerat, Proceres Sclavoniae Re- fuSI? tlaS Judicium poftulavere. Id propterea fadum, quia ex Optimati- bus & nobilitate multi homicidii, latrocinii, & rapinarum plerique, nonnulii peculatus, repetundarum alii poftulati. Joanni Tuz quo- que dida dies,quod ubi Regi didum eft,mox ilium in Judicium non venturum effe praedixit. - Hie enim genere, opibusque prafttans in¬ ter potentiffimos diu Proceres eft habitus, multumque apud Regem confilio, authoritate, prudentia valuit: annos aliquot quaefturam, item varia munera cum laude gedir, Incidit autem in fufpicionem la- Croatia if Sclavonic?, Liber Tcrtius . 97 invidiamve Principis caufa nemini Tatis explorata. Multa huic oppi- da caftellaque in Sclavonia Pannoniaque fuere. Detra&o judicio, ad declinandam inimicorum invidiam cum liberis & fortunis Venetias feceffit, fexaginta aureorum millia Tecum adportafle fertuf; ibi, co- gnita viri dignitate, in Patritiorum ordinem a Venetis admifliis eft, vitaque tranquilla annis pluribus fruitus. Verum tametfi hoc o&uagefimo Tupra 1400 anno Joannes Ve¬ netias transmigraverit, anno tamen adhuc Teptuagefimo Banatu fe fe Regis juflii abdicaverat, quo non nifi quinque fundus fuerat annis; poft quern deinde anno eodem Teptuagefimo Blafius Magyar, vir im-S}agyw piger ac ftrenuus, multisque probatus occafionibus, quatuor Regno-Dalmatia, rum Banatus honoribus, Dalmatia? Tcilicet, Croatiae, Sclavoniae &fckvon Bosnse decoratur. Et fane, cum jam ab initio primi libri ex literis & Bosom Ferdinandi primi, ad Petrum Keglevicium Banum datis, recitaveri- Banus mus, unius Tubinde dexteritate ac militari fortitudine regna integra I47 °* gubernata fuifle: eujus Blafius virtutis, prudentiae, militaris difciplf- nae, authoritatis denique apud univerfos fuerit, facile ex Regnorum quatuor delegata adminiftrandi poteftate conjici poteft. Ungaricae eum fuifle originis, cognomen ipfum conteftatur, at cum Dominia ac opulentiora in Regnis hifce Ladfundia militari manu fuiflet confe- cutus,Banali quoque fungi dignitate permittebatur. Exorfiis fub Ma- thia publica gerere munia, primo Svehlae, caeterorumqueBohemorum Latronum Ungariam deprasdantium fupplicio afficiendorum prsefiq- tur,ut & captos debita pledat poena & pertinaces in quodam caftel- io fe fe tuentes, arte qua poflet, Ungaria propulfaret. Is infequen- ti die, ubi Svehlam captum accepiflet, pro caftelii porta cruces lon- go ordine difponic, fuper has eminentiores quasdam, ubi Latronum Princeps praependeret, inftituit: mox ad fupplicium edu&i omnes r fufpenfique, quorum in medio Svehla, a lateribus vero hinc 8 t hinc intimus fecretorum collega Sacerdotis nomine abutens, cum armige* ro, ftipantibus utrinque iaqueo fuffbcatis 3 50. Tam tetro Tociorum fpeftaculo casteri, qui in prsefidio remanferant, abfterriti, ad hoftis arbitrium fe fe dedidere, ac ita demum Hungaria infeftantium prae- donum latrociniis opera Blafii eliberatur. Mathia deinde Rege adver- Tus Georgium Podiebradium infefta caftra ad Brunam metanteab- eunteque Georgio, Blafium Rex cum Paulo Kiniflo in Blafii olim pa- laeftra educato, cui poftea, ob ingentes corporis vires, ac fpe&atam animi fidem, filiam quoque connubio Blafius junxerat, in ardiore Brunenfis arcis obfidione perfeverare jullit, ipfe Olomucium verfus caftra tranftulit. Paucis elapfis menfibus Blafius cum Paulo rem for- ticer gerentes, arce pociuntur; Blafius Ulyflis ob belliearum reruna N aftum» 93 Memorise Regum , Or Bunorum Dalmatia, aftum , Paulus Ajacis ob inauditara corporis animique fortitudinem inde nomina referentes. Atque haec Blafius, nondum Banali infigni- tus honore, gefliffe memoratur. Na&us porro dignitatem ei quoque interfuit praelio, quo in Bosna defperatam Hungarorum cum Turcis pugnam, ac in immaturam fugam prolapfam, trecenti Croatarum mira animorum fortitudine, adeo feliciter reftaurarunt, ut non folum Hun- garos ab internecione liberaverint, fed & praeda ingenti onufti, re- preffis hoftibus, in Regia caftra, turn demum cum Rege Zagrabiam ovantes fint regrefli. Hie Rex cum Proceribus de iterata Friderici Imperatoris foederis ac induciarum interruptione con/ilium agit : affertur interea rumor, Comitem Joanne m e nobiiiffima Frangepan or um famiiia adverfus Veglenfes Infulanos ditioni fine fubje&os, gravibus obortis diffenfionibus, arma moliri. Infulani Venetorum, Joannes Mathiae implorat opem: expeditur in fuccurfum juffu Regis Blafius Banus, cum quinque cohortibus, tribusque equitum turmis: hie in Jifulam trajicit, Mufellum Oppidum vi capit, urbemque Vegliam ob- fidione cingit. Veneti ab Jnfulanis poftulati fufficienti auxilio ad- maturarunt, Joannem Comitem periculo Infuianae feditionis ter- rent, precibus ac pollicitationibus plurimis onerant, ac denique con- ftantiam fidemque Regi debitam expugnant. Perfuafus fiquidem Joan¬ nes jus, quod in Infula retinebat, Veneto remifit, Arcis deditionem fecit, ceffit Infula, Venetiasque cum uxore ac prolibus navigavit. Blafius Banus cum Triremes quatuor fupervenille advertiffet, veritus, ut cum redire vellet, fibi non foret integrum, accepta publica fide in continentem £e recepit, domumque reverfus abiit. Duna haec in Dalmatia geruntur, in Apulia Turcus Hydruntum occupatj quo cafu ad generi fui opem Rex Ferdinandus confugit, validiflimus duo- rum millium equitatus a Mathia miffus, cui Blafius Banus & Nagy Janos praeerant. Ii cum in Apuliam trajeciffent, & mari & terra Hydruntum obfeffam effe accepiffent, ut Illyricas Italis vires often- tarent, ea, qua Itala caftra ingreffi funt bora, cum Turcis congre- di voluere. Turrim magno prasfidio munitam expugnarunt, quam pro porta ad fontem proximum Turci conftituerant, potentique pras¬ fidio & munitione obfirmarant: multi utrinque caefi, noftri tandem ea potiti, fic hoftium audaciam fane reprefferant, ut amplius egredi non auderent. Demum Blafius compulfis ad deditionem Barbaris vi¬ ctor, & magnis a Ferdinando Aragonio Siciliae Neapolisque Rege, Mathiae focero excultus muneribus, cum triumpho redierat. Defun&o Mathia Rege, cum in varias Proceres de eligendo Re¬ ge partes diftra&i fuiffent, jam eleftum quidem, declarare tamen Pro- ceres nolebant, ut Sambucus refert, donee Croatiae Banus declaratio- ni Croatia Sclavonic, Liber Tertius . 99 ninon intereffet, quin poftea Blafius ab Alberto Wladislai Ungaro- rum declarati Regis fratre, eodemque Regni competitore ac asmulo in partes tradu&us, ejus inaugurationis pompse interefle recufavit: imo ut fidem fuam Alberto probaret firmius, cum Beatrix Regina qua- dringentes expedites equites fua pecunia condu&os, ut Wladislao* cujus connubium vehementer ambiebat, gratificaretur, eidem auxilio mififlet; ii ab Blafio Bano cum veteranorum valida manu in itinere deprehenfi non multo negotio fufi, equis, armis, impedimentisque omnibus exuti dilapfi font. Verum Blafio hasc vibtoria ultimum ope- rum fuit, eodem enim itinere gravi morbo correptus, quod Alberto ejusque partibus plurimum attulit incommodi, e vita exceffit, hasrede omnium bonorum unica filia nomine Benigna, teftamento relida: quam eventu fterilem Paulo Kinifio, ut fopra retulimus, nuptui tra- diderat. Hie ille eft Blafius Prasfe&orum Mathis; Regis pugnaciflimus, confilloque & manu promtiflimus, quern Mathias ex gregario milite, To¬ la virtutis commendatione, ad fommos militias honores & divitias alie- nas virtutis incitamento promoverat. TenuitTribunatum Blafius annis quatuordecim minimum, magna ubique rerum bene geftarum laude. Invenio quidem in vetuftioribus Regni Sclavonias literalibus in- ftrumentis, ad annum miliefimum quadringentefimum leptuagelimum quintum Joannem Ernuft, Comitem Zolienl'ern, Sclavonias Banum fuifte, ac Ladislaum Hermannum de Gereben habuifle Vice-Banum* foiiul etiam Provinciae Crifienfis fuifte Comitem j ad annum vero mil- le/imum quadringentefimum feptuagefimum fextum Sclavonic Banum fuifte Petrum Bochkay de Raszinia; fimiliter ad annum millefimum quadringentefimum nonagefimum primum poft Mathias fata Ladis¬ laum de Eghervara Antonius Vramecz notat Croatiae praefuifte* Tur- casque magna foi laude fudiiTe ; ac mirum prorfos, quod nec anna- lium feriptores, nec Bonfinius ipfe 3 ullam Bochkay, aut Ernuft faciant mentionem, Blafius prseterea anno 91. Tatis conceffifle ab Iftvanffio re- fertur, nec Prasfe&uram unquam refignaft’e legitur: nifi forte fi dica- mus, quod fidem omnino habere videtur , Petrum hoc muneris obti- nuifle, dum Blafius extra Regna Regis juifo, variisque longioribus,, quas non paucas curse fuse commifias habuerat , diftineretur expedi- tionibus. Extat in Archivio Capituli Zagrabienfis expeditoria Blafii, qua teftatur, fe aliquot millium fummam ab eodem Capitulo ad Apu- lianam expeditionem profe&urum, obligatis bonis mutuafle. Quan¬ tum ad Ladislaum Eghervara, Chronographia Vramecz confirmatur kadMans a Bonfinio, qui de eodem base paucis tradit :,, eodem,inquit, anno, id %herva- „ eft 1494, Ladislaus Eghervary, vir probitatis & prudentias fingularisj Croat™ a & ,, non fine magno Reipub. detriment© mortuus eft. Hie Mathias Sciavoa. M a „Re- Banus “ Mathias GerebuS fc’smus. too Memorise Regum , Banorum Dalmatia, „ Regi bello Auftriaco egregie operam fidemque (bam probarat, cum „ exercitum cjus Temper duxiflet, & Silefiae ac Lufatise Praefe&uram », magna cum laude^geffiflet, Dalmatiae quoque, Illyrico & Croatiae „ ea virtute praefuiflet, ut Turcarum copias memorabili clade quin- „ que eorum millibus occifione deletis affieeret; & Gennanis ex II- lirico puifis provinciam ad fidei priftinae officium redegiftet. Demum „ praefe&ura depofita Magifter Tavernicorum creatus, quietioris nt- „ pote ac trailquillioris officii munere dele&atus, in eo ufque ad rrsor- „ tem perfeveravit. >, Hsec Bonfinius, ubi tamen initse Praefe&urae, nec depofitae annum notat. Graviorem adhuc auget difficultatem Mathiae Gereby, Corvinx Regis confbbrini, Banatus, de cujus trium lllyrici Regnorum Praefe- Qrura, nec antiqua Regni monumenta, nec Hiftoricorum celeberrimae commemorationes dubitare finunt; verum in quae is tempora confti- tuendus fit, res plena laboris non exigui eft. Blafius Magyar Joan- ni Thuz fucceffit, refignafle Tribunatum, multo minus eo privatus us- quam mvenitur; anno 91. fupra millefimum & quadringenteftmum eum e vivis exceftifle jam retulimus, ac eidem Ladislaum Eghervara liibrogatum docuimus. ltaque quo Gerebum fuifle tempore dicamus, aliud fupereft nihil, quam quod Bonfinius infinuat, Blafium quendam, nullo appofito cognomento, Budenfi TJrbi & Arci Uladislai Bohemi tempore praepofitum fuifte, in cujus poteftate praeter Urbem& Arcem corona quoque Regia depofita fuiftet: an tamen nofter hie Blafius ex officio translatus , an alius quispiam fuerit, pro certo non conftat, quamvis Gerebi certiffima Banalis dignitas ad annum 1484. divinare translatum cogat; aut certe, quod verofimilius dixerim, eodem fimul cum Eghervara tempore Prsfeduram egifle. Ut utfit,quocunque tan¬ dem fuerit tempore , certum tamen eft, eum hac fundum fob Mathia annis circiter feptem dignitate, neque aliunde haec certi temporis du- bitatio difficultatem habet, quam a feriptorum negligent annotatio- ne, quo eorum quisque coeperit aut defierit anno, quod nos, quan¬ tum fieri potuit, ftudiofe emendare conati fumus. Hie igitur Ma¬ thias Gerebus, Petri Gerebi Palatini deinde frater, Mathiae Corvini Confobrinus, Vir domi militiaeque clariffimus, fub ipfo Mathia Rege prima militiae jecit rudim „nta. Ac imprimis dum Jaicia Bol'nenfis Re¬ gni Urbs, atque Arx firmiffima ac princeps a Rege obfideretur, ac demum ChriftiDei natali die deditione caperetur, MuftaphamTribu- num Turcarum, qui feriptis ad Regem literis fortiftimum quern que ad fingularem pugnam fibi offerri elato anirno poftulabat, ja- que Rex indignabundus, quod nemo ex veteranis citatus, ad nomen ret’ponde- ret, Duces, Prasfe&osque copiarum I’evera voce fegnitiei increparet, re- Croatia Sdamn a, Liber Tertius. rot repente prodiit, & cum hofte fortiter & intrepide congreflus eft, opi- nioneque longius extrado certamine, quamquam vulneratus, vidor tamen evafit, hoftemque equo deturbatura interfecit, & caput ejus a ccrvice diftedum ad Regis pedes projecit: a quo cum ob admiran- dam juvenis virtutem, turn mutuam propinquitatem, efFufe lasto, infl- gnem equum cum aureis calcaribus, ornamenta nempe equeftris di¬ gnitatis de manu tradita, fpedante exercitu, & collaudantibus omni¬ bus, dono accepit. Hoc jado fortitudinis ac militaris virtutis funda- mento» frequentibus deinde exercitatus praeliis, usque ad Banatus di¬ gnitatem ei gradus patuere. Potitus itaque Ulyrici Regnorum Praefe- dura, cum Mathias Auftria; occupandae feftinatione teneretur, Tur- cae optimam fibi oblatam rati Illyricum vaftandi occafionem, eorum feptem equitum millia per Corvatiam in Carinthiam & Carniolam ad diripienda quasdam Emporia eruperunt, in reditu ad Hunnam amnem Croatia, qui Savum Tub arce Dubicia influit, abdudis decern millibus captivorum & ingenti praeda, licentius per Croatiam divagantur: quo irtelledo Mathias Banus, adfcito in auxilium Comite Bernardino, Pe- tro Garay, casterisque Provincial Reguiis, eos infperato adortus ad in- ternecionem cecidit, omni prasdas ac captivorum copia recuperata: quo in praelio Bernardini Frangepani virtus nimium enituifle perhi- betur. Adfuit Gerebus Coronationis quoque tempore Wiadislai, quam inaugurationis pompam miro equorum, armorum, famuiorum- que apparatu exornavit. Demum circa annum milleiimum quadrin- gentefimum nonagelimum tertium e vivis exceflit, magno fui apud omnes relido defiderio. Relato inter Divos Mathia Rege, de Regni fucceflore a priori non degenere, diu multumque inter Optimates agitatum eft; cumque frequens Oratorum ordo e diverfis Regnis, pro fuo quisque laborans Principe, quo in Rcgnum fuccederet, advenifletj nec Joannes Corvi- nus Mathias filius, & paternis meritis, & propriae naturas qualitati- bus, & plurimum amicorum fretus auxilio, ultimum inter corri va¬ les locum obtineret: ad eas tandem cum illo Uladislaus Bohemias, &Uhdis!3t» in praefenti Ungarias deledus Rex (quod illegitima ei genitura, quo ^ e r *J IuQ ’ minus Regni gubernacula teneret, obftare videretur ) devenit conditio- e nes pacis neceflarias potius, quam honeftas, ut conceflam nimirum ei, & de manu traditam, omnem ultra Dravum flurnen Ulyrici ditionem, usque ad Bosnas, ac Dalmatias limites & oram Adriatici Maris, abiblu- ta prorfus ac Regia teneret poteftate: ita tamen, ut ft absque libe- ris, ficuti fummo cum noftro inrbrtunio evenit, dccederet, omnia ad Regnum Hungarias revolverentur. Demortuo deinde Mathia Gerebo, ipfemet Banatus munere perfundus eft. Is igitur uti erat N 3 miti 103 Joannes Corvinus Dalmatiae Croati*& Sclavon. .Banus, 5 494 “ Pr'yilegi- nm Fran- gepano- rum. Memories Regain, & Banorum Dalmatics, miti liberalique ingenio, obliterata offenfarum memoria, inftrudif fimo equitatu, validisque peditum deferiptorum cohortibus pompam omnem inaugurationis Uladislai ftudiofb animo condecorayit, ipfique ante alios ornnes geftandse Corona munus delatum fuit, ac deinceps Corvinus fincera & inconcuffa fide Uladislai partes fecutus eft. De- fecerat quidem in partes Casfaris Chriftophorus Frangepanus annu- ente Patre Bernardino, Jacobus Zekell, & Civitas Zagrabienfis, quae a fexcentis Germanis militibus cuftodiebatur: quo intelledo, repente Corvinus Urbera obfidione cingit, ne iliinc a Cafareanis afliduaera- pinae fierent, ac frumentarise convediones interciperentur. Cum au- tem Jacobus Zekell, qui ad Casfarem reddita ei Petovia & Rachis- purgo tranfiverat, obfeflis auxilio veniftet, ab eodem Corvino fufus fugatusque eft, & Zagrabienfes fpe dejedi omiflaque pertinacia de- ditionem fecerunt, Germanis incolumibus in patriam ire permiflis. Maluiffet equidem Corvinus paternae virtutis eemulator cupidifli- mus, cum Chriftianae fidei jurato hofte bella gerere, ditionisque fines propagare, quam inteftinis procerum diftidiis fedandis incumbere, in quibus & Chriftianae charitatis vinculum & humanae fbcietatis jura quandoque laedi neceflum eft. Sed ut quondam non minus nervo- ie, quam vere Divus Chryfoftomus: meum ac tuum, inquit, frigi- dum illud verbum, &,quidquid eft malorum, in vitam noftram in- vehens, innumeraque gignens bella, eo interdum infedationum ac perturbationum animos hominum inducit, ut nec facra, nee profq- na praecepta coercere poftint: hoc fane Corvinum adegit, ut abdi- catalllyrici Praefedura, privata contemns vita, Regnis hifee, quae Jibi gubernanda obtigerant, fruduofam navare operam non potuerit. Verum quia lftuanffius has in Regno dillenliones ac alios Corvino in officium fuccedentes,, eorumque gefta , continuata narrat ferie, ejus haec omnia verbis expedire lubet. Erant in eo Illyrici tradu complures Italic! atque Romani fan- guinis Proceres, Frangepani, Urfini, Torquati, quos vulgo Slunios, Blagaios, ac Carlovicios olim vocabant, fed qui jam majori ex parte ftirpitus interci'derunt, ac alii majorum gentium Comites, quibus Bela Rex patria extorris, & in eas Adriatic! littoris infulas a Tartar s pulfus, ante quadringentos annos, quod eorum opibus, armisque iublevatus Regnum repetiverat, ampliftimas opes, latifundia, Arces- que & Civitates, ac Infulas beneficiorum memor liberaliter dederat, lata lege perpetuae immunitatis, ne ii, eorumque pofteri ad Tribunalia quorumeunque Magiftratuum ad dieendam caufam cogerentur, led privato folius Regis judicio & cognition! refervati cenferentur. Ortis igitur inter Frangepanos Comites Bernardum Joannemque, privata- rura Croatia £? Sclavonic , Liber Tertius. 10J rum fimultatum caula, controverts, quum faepe inter eos crudelifli- me armis cercatum fuiffet, idque Corvinus deinceps praecavendum ju- dicaret, eis ut pofitis armis lites & difceptationes fuas Patriis legibus decidendas permitterent, fepiflime ac fumma cum feveritate injunxit. At illi veteri Belae Regis induito fubnixi, neminem fe praeter Regem, qui ipforum lites dirimat, ne fibi ipfls prsejudicent, recognituros re- Ipondebant: quern graviffimis curis & bellorum tumultibus occupa- turn , privatis litibus decidendis vacare non poffe fatis intelligebant. Et Corvino, ut remiffius ageret, occafionem obtulerat contrahendae cum Bernardo affinitatis cogitatio, ut qui non multo poll filiam ejus Beatricem ex Veneta matre elegantis & decorae formas Virginem, fibi in Conjugem dudurus erat. Interea Jaiciae praefidio, quae Cor- vini ditioni erat attributa, Turcae dies & nodes tarn aperta vi, quam occultis infidiis, adeo imminebant, ut, nifi Joannis Giulani Praefedi la- bore, vigiiiis, & induftria eis occurfum fuiffet, qui militibus ftipendii & cibariorum inopia laborantibus, quod omnis circa Regio diiiu- gientibus agricolis vaffata defertaque effet, de fuo providebat, Civi- tas & Arx incorn parabilis ftrudurae ac munitionis, una cum aliis pro- pinquioribus locis, quae eodem in dilcrimine verfabantur, fame & re¬ rum neceffariarum penuria compulfa hoftibus facile ceiiiffet. Quibus. rerum difficultatibus adadus Corvinus, omni Illyria Imperio ac Ma- giffratui cellit, illudque Uladislao reddidit, contentum le fore affir- mans oppidis clientelisque fuis, & ditione, quam privato jure usque ad eum diem tenuiffet. Mittitur itaque in Dalmatian!, eique conjun&asCroatiam&Scla- Emericus voniam, Emericus Derencenius, qui cum Collega Joanne Botho eas D yg e & c T e 0 '. regiones adminiffret, jurique dicundo fimul & tuendis finibus praefit. armes Ho- Quod genus Praefedi Banum proprie Ulyrii olim vocitabant, licuti thus Dal- Bifpani Almirantem, voeabulo tamen poltea ad alias etiam Praefedu- & at sckv* ras, quae in mediterraneis habentur, pedetentim derivato. Hi igiturBani. infelicibus q,ufpieiis in partes Illyrici cum copiis delati, quanquam Tur- -cas ad Hunnam fluvium excurrentes, aliquot fecundis pradiis fubmo- viffent, priinisque initiis fortunam cceptis arridentem experti fuiffent 5 ea tamen, ut Temper eff varia mutabilisque, in deteriorem verla, infeli* ces eventus fortiti, ambo brevi interjedto tempore hoftium armis pe- riere. Ut autem a felicioribus ordiamur, illud repetendum eff, quod cum Taurunum in Syrmio & Temesvarum fuperioris Hungariae prae- fidium nodurna expeditione urendo agros, & populando excurriffent, ac Stephani Bathori villas rapinis, incendiisque deformaffent, abdn* disque multis incolarum milbus, non lotige a Varadino adis praedis effent reverfi: illud incommodum Emericus Derencenius Illyrici Eras- fe- Joasnes Bothus fub Brinia interfici- tur. 104 Memoria Regum , & Banorum Dalmatia , fedus, cum Bernardo Frangepano, Caroloque Corbavias Comitibus, aliisque Croatia Regulis, majori hoftibus illato detrimento repende- runt. Cum enim Turca ad Hunnam fluvium, qui e Dalmatarum mon- tibus ortus, finuofo curfu per intima Croatia defluens, modo lenis & placidus, modo citatis aquis celerior, fub Arce Dubicia Savo mi- icetur, magno numero populabundi yagarentur; a noftris, quos mo¬ do nominavimus, occidione deleti flint, captis hoftium mille quingen- tis, totidemque csfis, reliqnis in profluente Hunna fubmerfis. Hoc feliciter confedo praelio,& ad majora animum prseparando, inteftinis impeditus tumultibus, a propagation Regni finium ad com- ponendas privatorum controverfias, vires & ingenium intendere de- buit Emericus. Adegerant ad hasc eum Frangepanorum armis mixta* difcordiae, ut paulo fupra meminimus: rejeda tamen in prsfens im- portuna fori & tribunalium perplexitate, Bernardum Frangepanum indomito animo hominem, Segnias maritimae Urbis obfidioni incum- bentem, armis lllatis ad officium reducendum ambo cenfuere. Qui- bus rebus ille intelledis, Segnia relida, ad fua defendenda redire, ac ad Briniae Arcem fefe recipere fuit compulfus: ea eft non procul a Ma¬ ri cum fubjedo oppido vetufti operis; quam cum Derencenius cum Botho collega perluftraret, qua parte foret commodior oppugnatio, & Bothus prope moenia verfaretur, plumbea glande ex arce emiffa idus in veftigio concidit. Ejus morte Derencenius Collega, ac cae- teri ordinum Dudores exacerbati, multo majorem oppugnationem inftituendam decrevere, admotisque tormentis Frangepanum ad acci- piendas deditionis conditiones compulere, eo quidem properantius, quod Jacuppem ulterioris Bofhse Praefedum exadae virilitatis Spado- nem magno qxercitu ad vaftandas, depopulandalque Illyrici Carno- rumque regiones, quae erant in propinquo, irrupiffe audiviffent. Con- fluxerant ad Jacuppem evocati ab eo e Thracia & Macedonia equites, qui a Turcis Acangii vocantur, ita ut decern millium equitum nume- rum copiae ejus excederent; cum quibus tanta adhibita cejcritate ver- fus Carnos Urbemque Labacum irrupit, ut prius ingentem mifero» rum populorum numerum abduxerint, quam quifque hoftes adventa- re, aut adefle audiviflet. Erat in partibus Maximiliani Caefaris Jaco¬ bus Siculus, qui contrada celeriter quingentorum equitum ala, ac non afpernendis Germanorum peditum auxiliis, hofti occurrendum ftatue- rat. Sed ille incredibili ulus celeritate, abdudis captivis,eodem quo venerat itinere redeundum, vitandamque fi qua fieri poflet pugnam omnem flbi propofuerat. Jam hoftes in Modrufienfem agrum rever- tendo pervenerant, valles potius dixeris prasaltis montibus in oblon¬ gs coronas ipeciem circumdatas, cum & a Derencenio cum omnibus co- Croatia & Sclavonic, Liber Tertius. . 105: copiis tam fuis, quam auxiliariis, parato ad dimicandum animo ex~ pedari didicit. Aderat cum Derencenio Bernardus Comes Frangepa- nus, ac Nicolaus & Joannes ejus Fratres, cum fuis Dalmatici &lllyri- ci nominis militibus. Carolus quoque Corbavise Comes,e Torquato- rum illuftri familia, ac Petrus itidem Comes deZrinio, cum multa Nobilitatis earum regionum parte ;ncc tamen,fupra agreftium manum, o&o millium numerum excedere dicebantur. Ferunt Jacuppem, quod multo majores hoftium copias effe exiftimaret, non parvo metu per- culfum, a Derencenio per nuncios e captivorum grege deledos, tu- tum fibi ac exercitui iter poftulaffe: quod earn irruptionem non in partes Prasfedurae ejus fubje&as , fed in Carnos feciffet: ilium vero non nifi dimiills captivis concelfurum refpondifTe, cumque convenirO nequaquam poifent, turn vero ad arma deventum. Porro Derence- cenius, quurn fe & copiarum numero inferiorem , nec equitatus ro« bore parem hoftibus animadverteret; vitandum omne praelii difcri- men teftabatur: ac pedem referre, & caftra ad Modrufiae maenia re- ducenda, donee id ab ipfis integris, ac fylvarum & montium commo- ditate adjutis fieripoffet, prudenter confulebat; nec verendum effe, lit in eo receptu aTurcis impedirentur, qui nequaquam pugnae avidi, latis fe lucri reportaturos arbitrarentur, fi cum captivis ac prseda do- mum redire permitterentur. Hasc a Derencenio fingulari prudentia re&iffimoque judicio prae- vifa erant, nifi fortuna fanis confiliis fucceffum eripuiffet. Namque Bernardus Frangepanus pugnandum omnino & in perfidos hoftes an- da&er irruendum, captivosque & prsedam omnem ab eis extorquen- dam, idque ad officium ejus pertinere differebat, utpote qui omnibus copiis praeeffet. Quod fi ipfe inani metu confternatus pugnam detre- &et, fe fuis faltem cum copiis hoftem exanimatum pavore, onuftum- que praeda, & precarioiter petentem, invafurum: eum omnis accept! detriment! culpam fubiturum, feque ejus apud Regem & Principes, fi fata e pradio falvum reduxerint, reum peradurum. Nonnulli etiam Praefe&i & Centuriones Ulyrici eum petebant, ne militum virtuti dif- fidere vellet, qui fuperiori anno, ipfo Duce, ad Hunnam flumen eos- dem hoftes fere ad internecionem deleviflent, & non exiguum rei mi- litaris ufum habere viderentur. Ouibus verbis irritatus Derencenius, fe ea, quae de vitando praelii periculo diiTeruiffet, non fuse, fed exerci- tus faluti confulendi ftudio in medium attuliffe. Gfuando tamen omni¬ bus tam fixum & certum ineundee pugnae ardorem effe videat, ne infolitae formidinis, aut ignavite nota perftringatur, fe quoque necef- fitati, & infaufto, ut quidem animus prsefagire videretur, certamini ma- aus dare: precarique Deum Optimum Maximum, ut, qui modo ini O’ caftris* Noftri fumma clade ca‘dan- tur. To 6 Memorise Regum, tf Bamrum Dalmatia caftris tantopere feroces & prsefervidifuerintqeundem in acie aninnum, eandem in dimicando conftantiam retineanr. Dum haec a Ducibus difputantur, Turcse quadam veluti rabie efferati, e denfioribus fylvis, per quas iter fecerant, egrefli, acie inftru- da explicatisquc (ignis, noftros provocare ad praelium coepere; quod metuerent, ne Jacobus Siculus, fed is jam redierat, cum Germanicis copiis adventaret, ipfique a fronte & a tergo circumventi, & veluti indagine clauli manus conferere cogerentur. Itaque Derencenius tribus agminibus, quae in quadrata latera denfarentur, fadis, attolli (igna & explicari, tubas canere, & primum agmen in hoftes irrumpe- rejubet. Pngnatur diu & magna contentions; & Jacuppes fuis la- borantibus jamque inclinatis, recenti equitum fubfidio, fine mora fiip- petias ferens, adcurrit. Contra Derencenius magna voce Bernardum Comitem compellans, nunc, inquit, fortiflime vir nutantem hoftium aciem ardenti animo invade, & qui pugnae audor fuifti, vidoriam et- iam invida virtute nobis praefta. Nec mora, Bernardo in hoftes fe acriter inferente atrox & cruentum certamen inftauratur; quo diutius protrado, dum utraque pars ardentiffime pradiaretur, ac Derencenius, ubi plurimum periculi imminere videbatur, adcurrendo & l'uos co- hortando aciem reftitueret, ad extremum Joannes Frangepanus ab ha- ftatis Turcis trajicitur. Ejus cadaver, dum noftri, ac imprimis Geor¬ gius Biatcovicius Narifii in Dalmatia Regulus, eripere conarentur, Tur¬ cis contra auferre iliud conantibus, cadenteGeorgio, pugna magis ac magis recrudefcit. Poftremo noftri viribus impares, cum ipfo Ber¬ nardo terga vertunt, & foede profugiunt. Quae res totam aciem or- dinesque, qui adhuc Turcarum impetum vimque fortiter fuftinebant, mirum in mo dum perterrefecit fecutnque in prscipitem fugam traxit. Derencenius cum tertio aginine, quod in fubfidiis collocaverat adhuc viribus integer adcurrere , vociferari, fugam retentare conatus, dum fruftra omnia efie, feque nihil proficere videt, in confertiftimos hoftes irruic, eique cum fortifiimis familiarium acerrime pugnanti equus lan- cea confoditur, quo cadente, pedibus non minus acriter dimicando fe tuetur, donee gladio, quo peritilfime utebatur, capulo tenus perfrado ab hoftibus circumventus, non fine vulnere capitur. Cui cum labo- ranti filius, quern uniewm egregiae indolis habebat, ac frater opem fer- re vellet, cum paucis familiarium qui fupererant equitum adcurrere. Sed neque illi jam ab hoftibus capto quidquam opis attulere; & ipft ambo circumventi atque crudeliffime interfedi funt. Cecidere ex noftris, praeter Joannem Frangepanum & Georgium Blatcovicium, nonnullosque clarioris nonvinis Tribunos,quinque millia hominum & fepeuaginta feptem, omnia figna amifta, ex hoftibus mille * aut Croatia cr Sclavonic, Liber Tertm. 107 aut eo amplius defiderati: plurimi etiam vulneribus acceptis debility ti; domi vitam finivcre. Derencenius ipfe Banus, Sc Nicolaus Comes Derence- Frangepanus, cum multis nobilioribus equitibus Ungarici atque Illy- rici nominis, inter captives fuere ; hie demum multo auro fe redemit, ilium autem Jacuppes Bizancium ad Bajazetem Principem , cum aliis captivis quam plurimis, ac fignis omnibus dono mifit; ubi in carce- rem feptem turrium conjedus, tribus poll menfibus, moerore animi ob amiffum exercitum, ac filium fratremque trucidatos contabuit* vitamque cum morte commutavit anno falutis 1496. Ejus cladis temeritate Frangepani acceptae fama cum Budam al- lata eflet, TJladisiaum incredibili dolore affeeit ; neque enim ignorabat, plerosque omnia adverlse fortunee incommoda ejus negiigentiae at¬ que focordiae tribuere, omniaque ejus di< 5 ta & fada in diverium inter- pretari. Quod unum in praefen.s auxilium perditis rebus ferre pote- rat, ne Provincia capite careret, Ladisiaum Canifianum, aliis Georgium Ladisiaus didum, in Illyricum mifit, qui illis Regnis & orae maritime cum pote- n^Daim- Bate praeeflet, fimul & Jaiciae, ac Segniae tuendae curam gereret, eique Croat. & haud contemnendum equitum & peditum numerum in fupplementurn ,Scl ? v °- eorum, qui clade Derenceniana perierant, attribuit, &, ut primo quo- M94 , que tempore illuc contendere maturaret, in mandatis dedit. Porroj tametfi Corvinus abdicata praefedura in fblitariam fe re- degerat vitam, nec fie tamen ab aliorum infeftationibus quietus per- mittebatur j Stephanus fiquidem Scepufienfis Comes Palatinus, Arcem Joannis Corvini in Illyrico abfentis Szamobor didam edito in mon¬ te fitam 9 nequaquam prsemonito Rege obfedit; cui quanquam Uladislaus feveriffime interdixiflet, ne arcem occuparet, quae nui- lo aequitatis jure ad eum fpedaret, ille tamen fpreto Regis imperio r earn deaitione Prasfidii in fuam poteftatem redegit. Sed & Ofvaldus Difturbia Zagrabienfis Epificopus, qui foluto Budae conventu poll Regis difeef- jj^ n * fum in illyricum te receperat, caftella Epifcopatus a Corvino Duce vorSu" occupata, quippe quod a Germanis paulo ante receperat, beilo recu- perare contendit j nimirum opportuna Corvini, qui apud Kinifium erat, abfentia ihvitatus. Quare Rochonico, feu ut vulgo noftrates lin¬ gua fua vocant, Rakovacz obfeffo & capto , arina hide ad alia oppi- damilitibus, quos e Germania evocarat, crudeliflime fe gerentibus ; transtulit. Corvinus tanttE rei nuncio confternatus, nulla interpofita mora, omnes fere inferioris Ungariae copias, permittente Kinifio, co- git, & Laurentio Duce Nicolai Bofnae Regis filio. ac aliis nonnuliis ad fe cum equitatu fuo tradudis inZagrabienfcm agrum, omnia quaecun- que adempta fuerant, interpofitis conditionibus recipit. Et OsvaldL «xercitu , qui trium miiliuoi ttumerum explebat , profligate, omnes> O' 2 E-ph io8 Memork Regum , is 9 Bmrum Dalmatia, Epifcopatus villas incendit: neque agris, ncque Incolis ullis, quan- quam innocentibus parcit. Ladislaus autcm Kanifay, qui Provin- ciae cum imperio praeerat, ut tanti belli incendium extingueret, quo multas Regiones facile conflagraturas non inani dudus conjedura pro- fpiciebat, Corvino Caftellum ab Osvaldo receptum ipfo non repugnante Osvaldo, reftituit: & iis inter fe reconciliatis, qui prior a padis &foe« dere recefliffet, is ut Majeftatis reus eflet, edido fanxit. Hac prsecla , *a Ladislaus,!inter viros maximos lumma cum fui laude fada compolitio- ne, gravi poftmodum, eoque diuturno correptus morbo, fex Praefedura fundus annis, vitam adhuc rerum bene gerendarum laude finire cu- piens,abrampere coadus fuit anno quingentefimo fupra millefimum. Rex con. Kanifiano vita fundo, Corvinus cupiens fe Regi gratum exhi- ceiebrat b £re j curain tuendarum Illyrici Provinciarum denuo fufcepit, anno Veruciae quingentefimo fupra millefimum in Conventu Veruciae celebrato, cui nif &cor" ^ ex “lterfuit, adjundis ei duobus millibus equitum, fancita infii- vinus ite- per lege, ut quot annis quadraginta millia nummum aureum, decern coSS* m ^ibus equitum Provincialium ad inhibendos Turcarum incurfus fu- tur. * “' ftinendis penderentur: qua fimul occafione Osvaldus Zagrabienfis, cum ducentis adveniens equitibus facile decimas a negantibus eas ex- torfit. His abfolutis, percuffum eft cum Venetis foedus, cui feriundo audoritate potiflimum Alexandri Pontificis addudus fuerat Uladislaus praefertim cum in triennium quadraginta millia aureum nummum, Ve- neti vero centum polliciti fint; quo viribus limul conjundis adverfiis Turcam progrederentur: accepta igitur pecunia cum reliquis Hunga- riae praefidiorum Praefedis, turn etiam Joanni Corvino Illyrici Proregi, in ftipendium ad conducendos milites datur, &, ut Turcis ubique quam maxime noceat, edicitur. Ac Prsefedi Turcae* qui Varbofaniee in Eosna & Samandriae in Syrinio in omnes occafiones excubabant, cognitis per exploratores fuos Pannoniorum apparatibus, cum exor- tum hand dubie bellum arbitrarentur, priores & pacatiores arma pa- rant, ac quanquam major eorum pars ad Bajazetis claflem & caftra in Grseciam difcefferat; tamen tumultuariam militum raanum cogunt, Morolachios & Martalaflios peditum genus rapto vivere adfuetum, ac agreftes undique ad certum diem adelfe & arma fumere; equitum turmas, quae domi ad tutandos fines relidae erant, in caftra conve- nire jubent: ac Jaiciam Bosnenfis Regni caput adoriuntur, rati locum commeatu omni rebusque ad defenfionem.idoneis imparatum, pri- usquatn fuccurri anoftris poffet, facile capi polfe. Sita eft Arx Jai- cia in edito monte, faxeoque5 & fama eft, ab Italo Architedo ad iimilitudinem Neapolitans Arcis, quae ab ovo nomen habet, oliin adiflcatam,ab ea nomen fumpfifte, quandoquidem Jaiciam apud Illy-. ri- Croatia Sclavonics s Liber Tertius. 109 ricos ovum fignificare certum eft. Defpedat Urbem ad radices mentis egregie munitam, fub quibus duo amnes navig&biles Verbanus & Pliva in unum concurrunt: cum non longo fuper arcem intervalio tertius in Verbanum amnis influat, Bofiuta nunc didus, quern ve- teribus Bacuntium vocatum quidam putant, demerfae in eum Elifa- bethae Reginae Hungarias infelici cafu celebratum, qui poftea omnes uno Verbani nomine accepto, late patent! in planitie decurrentes, ? ad Gradifcam Savo commifcentur. Sed Corvinus veloci hoftilium copiarum concurfu, earumque confiliis intelledis, Uladislao celeriter fignificat, auxiliaque lubmitti poftulat; qui nobilitate omni arma capere jufla, obfeife Arci fine mora opem ferendam mandavit. Quae cum legniter pro periculi ma- gnitudine, ac tardius quam id exigeretur, convenirent, Uladislaus miffo Emerico Czobor, qui recufantes vi adhibita compelleret, bre- vi ad Corvini caftra haud contemnendum militum numerum coegit. Petrus etiam Gerebus Regni Palatinus ducentos equites & duas co- hortes peditum expeditorum mifit; ipfe quoque Corvinus tam e fuis, quam Frangepanorum, Carloviciorum, Zrinianorum Comitum, ac casterorum Procerum clientelis & militibus liaud mediocres copias fumma celeritate comparavit: ita, ut juftum fere exercitum contra hoftes educere pofle cenferetur. Itaque cum has copias in confpe- dum Urbis adduxiflet, & hoftes adventum fuum minime expedatu- ros exiftimaretj illos magno & alacri animo obviam progredi, & prslii fortunam experiri velle animadvertit; quod omnes caftris egret fos, ftrudis ordinibus in acie flare videret. Ipfe quoque & cssteri copiarum Duces, aut vincere, aut mori parati, fine mora quadra- tis agminibus occurrunt, ac fublato utrinque clamore congrediun- tur, diuque fortiter pugnant. Sed cum Turcae noftrorum impetum nequaquam fuftinere poflent, ac plurimi ex eis gladiis telisque no- Turcs a ftrorum occumberent, tandem funduntur, tergaque dare, & qua- quisque potuit, in proximos montes & lyivas ac convalles diftii-iiigaatur. gere incipiunt. Noftri infecuti, magnam eorum ftragem edunt, par¬ tial caefis & capcis quam plurimis, partim in proximum flumen infi- lire coadis; ubi cum impeditas utrinque ripas, & noftros infequentes cernerent, aut abfumti flumine periere, aut cundabundi, qua al- veum amnis tentarent, a noftris capti, aut interfedi fuere. Perie¬ re ex Turcis ad quatuor millia fed neque noftris incruenta ftetit vi- doria, quandoquidem ex Corvini copiis amplius mille milites in pri- ma acie defiderati funt, nec multo pauciores fauciati. Liberata per hunc modum Jaicia, Corvinus magnam ab omni¬ bus laudem confecutus, Arcem, qua idibus tormentorum. hoftilium O 3 quafi Mors Jo- annisCor- vinlBani. 116 Memorial Regum , Banorutn Dalmatia, > k quaffata erat, refici,' & commeatu aliisque rebus muniri juffit: eam- que Joanni Giulano Viro militari & induitrio, fibique imprimis fido qui etiam antea earn defenderat, tuendam attribuic. Uiadislao autem equos & captivos infignes & miiitaria figna dono mifit. Nec conten- ti hac clade Turcae in Pofegam ac Valconem Sclavonic, ut nunc vo- cant, Comitatus iterum populabundi excurrere : verum occurrentibus iis Joanne Bano, Jofepho Somio, ac Petro Comite fandi Georgii, qui foluta Jaicias obfidione in Hungarian! profedi fuerant, cumu- latas temeritatis fuse poenas rependere. Tot igitur praeclaris celebra- tum vidoriis Corvinum, intemperies ejus autumni, malignasque fe- bres in ipfo setatis flore rebus humanis exemere, cum triginta quin- que aetatis annos nondum expleviffet. Reliquerat quidem liberos, ex Beatrice Frangepana Chriftophorum & Elifabetham, fed qui in te- nera aetate fato fundi, nomen & familiam ejus propagare non po- tuerunt. Viduam ejus integra state, forma prsecellenti, opibusque & fortune bonis affiuentem, poftquam demortui jam viri funera elu- xilfet, Uladislaus Georgio Marchioni Brandeburgenfi, fororis fuae filio, connubio junxit: accidit mors ejus anno 504. fupra 1000. ad- miniftrato binis vicibus annos feptem tribunatu. Sepultus eft Corvi- nus pompa celeberrima in Sclavonia in sde Divas Virginis Lupogla- vae, cui Patres ex inftituto S. Pauli primi Eremitas viventes, cum adjundo nobili & diviti Ciauftro prsftmt, quod una cum templo. Hermannus Ciliae Comes ac Sclavonic Banus fingulari pietate extru- xerat, multis a Joanne deinde ac Beatrice conjuge donatum prse- diis, ac villis, variis etiam Regiis ditatum muneribus, ac inter cae- tera patris fui Divi Mathis paludamento Regio pervetufti operis v ex materia rubea confedo, ac Phrygio opere auro intertexto. Alia quoque ejus Ordinis Monafteria, inter quae Remetenfe, fimiiiter in. Sclavonia, liberaliffima munificentia annuis attributis redditibus au- xit & ditavit. Et quamvis Regnorum cura & poteftas, juxta vete¬ ran cum Uiadislao padionem, in eundem caderet, Arces tamen plerasque & Dominia, qu«e amplifiima quaeque in Sclavonia Jure pri¬ vate poffidebat, cum fine liberis deeellifTet, amicis fuis, ac prseci- pue qui bellica fub ipfb elaruere virtute, una cum caetera ditiilima fuppelledile teftamento legavit: ac pauio ante mortem Benedido Rattcajo fortiffimo viro, ac omnium fuarum copiarum, vel, ut Privi- legium ejus loquitur, Gentium Armigerarum generali Capitaneo ob epregiam ubique navatam operam, Caftrum Urbocz vulgo Nagy Thabor appeliatum, una cum Caftello Jurkethinio amoena planitin fito r & urbi Varasdienfi propinquo, asterno nomjne poffidenda dono €edit* cui Rattcajus & polt mortem gratus eife cupiens in eadem. Divas Crcatid £sr Sclavonic, Liber Tertius. in Diva* Virginis ?ede Lupoglavienfi ad pedes Corvini fepultus jacere voluit. Hi deinde memoriae Corvini vetere charadtere infcripti ver- fus leguntur: Anno Domini millefimo quingentefhm quarto, Offobns duodecimo, die, bora undecima no&urnali , Heros ultimos dies Joannes Cor vims claufit extremos; Sub Eremo Corpus ad Clau/trum Lupoglava tumulare juffit Afpice rem char am, bini bine inde cingunt gloria Virginis Aram, Dux Joannes X? Filius ejus Chriftopborus, quibus adjint gau¬ dio trim. Et fequitur dum lieu it , tua dum viguit, o Joannes, poteftas, Fraus latuit, pax in Regno ijlo, tui tempore firm a fuit , Regum atque honefias. Porro in. Dalmatia, & Illyrici Praefe&ura, quam Corvinus ftngu- lari cum fui nominis laude gefterat, & egregia virtute domi forisqne coniervaverat, Uladislaus fuccedere juflit Andream Bothum, &Fran- eifeum Balaffium, cognomento Giarmathium. Qui cum Cri/ium ve- niflent, quo in loco jus dici & confilia Provincis agitari confueverant, Andream Bothum Nobilitas aequo animo admifit, de Balatfio, quod And „ eas vir crudelitate infamis, & faftiones alere diceretur, nec in Provincia Bothus & Arcem aut ditionem polTideret ullam, tumultuofe reclamatum eft, & MUTeno- Uladislao fine mora indicatum, ut alium ejus loco mittere velletj quod vicfosBaui cautum legibus diet, ne, qui bonis carerent, eum magiftratum gerere *505. poflent. Quod ille re comperta haud gravatim concdfit, revocato- que Balaffio Marcum Miflenovicium> e Camifatio Croatiae nobili loco . ortum, qui Arcis Budenfis Praefe&uram obtinebat, Botho collegam futurum eo ablegavit, ficque animos Provincialium facili negotio pa- cavit. An memorabile quidpiam hi geflerint, nihil eft in Hiftoriis le- gere, {olum ad annum is 12 obitus utriusque invenitur^ cum enim Andreas, inquit Iftvanffius,& Marcus Miflenovicius, qui praefeduram Illyrici gerebant, Andreas quidem in Arce fuaZtenisnacia morbo diu- turno oppreflus, Marcus vero > dum equum currentem circumageret, ejus lapfu luxata cervice repente exanimatus, e vivis exceffifient; Ula- , dislao curam reliquere alios ei Magiftratui praeficiendi. Hsc Ifth- vanffius. Pe. 112 Mcmorut Regum , Banorum Dalmatia, Hsziau Be " Petrus Beriszlaus Epifcopus Vefprimienffs , quod ex iis partibus Banus* S originem duceret, & ditione, ac ciientelis polleret, tradita jufiii Re¬ is 12 - gis Joanni Bornemiszae, qua antea fungebatur, aerarii Praefedura, de- ledus eft, qui unus utrisque fufficeretur. Et cum in Provinciam ve- nifiet, brevi occafionem virtutis fortitudinisque fuse declarandse for- tuna ei obtulit. Nam cum Turcae magno numero Savum trajeciflent, & Regionem inter Savum & Hunnam fluvios adjacentem paflim po- pularentur, ac fero & igne vaftarent, colledis quantis in re fiibitanea & tumultuaria potuit copiis, eos non procul ab arce & oppido Dubi- STb©- cenfi, Hunna in Savum influit, adortus eft; infignique edita pu- risziaoBa- gna hoftes fudit atque fugavit, & fugientes longe lateque perfecntus, Q0 * amplius duo millia eorum interfecit, captis quamplurimis, & multo maxima parte in Savum demerfa, paucis natando evadentibus, ita ut hoftes audaciae perfidiaeque fuae & violatarum induciarum cumulatas poenas dedifle viderentur. Atque hac ftrage perculfi, finnal etiam qua- licunque induciarum vi coerciti, excurfionibus & praedis agendis ali- quandiu abftinuerunt. Quid casterum officii ftxi tempore geflerit, haud licuit invenire, prasterquam quod, cum anno vigefimo fiipra millefi- mum quingentefimum varias Turcarum injurias ulcifci, ac capti prae- fertim Tininii fuccenfus ira, uiterioribus hoftium conatibus refiftere & amiffa recuperate contenderet, contrado fat valido militum numero in itinere apud amnem Corannam in infidias praecipitatus, nec Petro Cruficio, jemulo virtutis ipffus invidia ftimulante, fuppetias ferre vo- lente, ibidem interfedus fuit; annis odo, quibus Magiftratum fibi de- mandatum, fumma cum omnium fatisfadione, ac folerti vigilantia ad- miniftraverat, expletis- Et tameii Beriszlaus utrique priorum anno 3612 in Ulyrici Pradedura fubrogatus fuerit, anno tamen infequenti, tertio fcilicet decimo fupra 1500 in Authentica Capituli Zagrabienfis littera relatoria reperitur Emericus Perenius, vir gravis & leverus, qui in locum Petri Gerebi in Palatinatus quoque dignitatem fubledus erat. Ejus Stephani Perenii filius, quern .Mathias Rex ob conjuratio- nem Cafitnirianam adverfus fe initam, in o.rdinem redadum, bonis omnibus fpoliaverat, ita tamen ut poftea huic Emerico veluti infonri ilia teftitueret, qui etiam non multo poft viduam ipffus Gerebi Doro- theam Canifianam connubio fibi junxit, atque fie Arce Valpone in Sclavonia potitus eft. Quare adeptis in Illyrico bonis uno ffmul tem¬ pore & Paiatinum Pannoniae & iWfedum totius Illyrici & Segniae Vrbis maridmae Capitaneum eadem Capituli Zagrabienfis littera fuit fe teftatur. Guod peculiari plane ratione pro pofterorum memoria obfervandum occurrit. Collegam fane Beriszlai fuiffe ne:effiim eft, ^uantumyis annos, quibus h me Illyrici Magiftratum admmiftravit s , nec * Croatia, Sclavonic, Liber Tertius. 113 nec quae ejus tempore geflit, invenire liceat,imo an Banalem anPala- tinalem prius adeptus fit authoritatem, quove dignitatis auc aetatis an¬ no vivere defierit, seque obfcurum majores nobis reliquere. Quae ve- ro Palatinus egerit, ea fufe Iftvanffius variis in locis eft profecutus. Ambitionem hominis dominationis cupidiflimi, hifce prasfeduris ex- pleri debuifte reor, qui caeterum pleraque faftu tumens perperam egi£ ie legitur. Fatalis prorfus magnorum Virorum niorte hie accidit an¬ nus , nam praeter Beriszlai csedem Georgius de Frangepanibus Colo- cenfis, Vir gravis ac Reipublicae amans, Divi Francifci familiae olim Alumnus; Thomas quoque Cardinalis Bacocius Strigonienfis, Vir extremae prudentiae, ac duobus Hungariae Regibus moderatoris quafi loco Temper adhibitus, fummo quidem communis boni detrimento, fed imminentibus turbulentiflimorum temporum procellis in tranquil- lioris portum vita? fefe fiibduxere. Verum enimvero dum Ludovicus Uladislai lucceflbr, ann6 vige- Ludovi- fimo primo, fupra millelimum quinquagefimum, Mariae Conjugis co- CUi Rex * ronationi, ac Bohemicis incumbit negotiis componendis, per aliquod tempus Illyricum Provinciarum Praefedo poft caedem Beriszlai } ma- gno fuo incommodo, carere cogebatur; dumque de eo fubftituendo lentius quam temporis urgebat ratio, deliberat; Turca Oftervitiam arcem cum oppido in fabjedis Licae & Corbavae campis fitam, quam olim Bela Rex, dum a Tartaris in Dalmatian! pulfus per ea loca exu- laret, opportuno loco condiderat, improvifa eaque nodurna irrup- tione cepit; turn quod a paucis defenderetur, turn vero quod mi- lites quidam corrupti, ad quos vigilia* ejus nodis pertinebant, locum hoftibus introeundi fumma cum perfidia dediffent. Tentaverunt eo- dem tempore per fimilem fraudem Scradinum & Crupam nec opinato occupare; fed virtute Pnefidiariorum magna cum ccede rejedi fuere. Itaque Joanni Carlovitio e Romano Torquatorum genere orto, Cy- Joannes riaci illius magni, qui Andreae fecundi Regis tempore claruit, Prone. uufsT poti, ac Francifco Battianio in Uladislai patris aula, ac deinde cum Francif- ipfo fimul a teneris educato, viris domi militiaeque Claris, provincial!! SniuSSau adminiftrandam tuendamque demandavit anno 1522. Quamvis Ste-mi^aa, phanus Brodericus folum Battianium pr^fuiffe feribat. Fuit hie Bro- dericus, ut de eo pauca dicamus, ejus Illyrici partis Alumnus, quam hodie Sclavoniam appellamus, utrisque apprime literis eruditus , ac proinde Ludovico Regi cumprimis charus; quare Cancellarii munere fungi jufliis eft, ad quern Magiftratum, ex legatione Romana, quam tunc obibat, paucis ante menfibus accerfitus fuerat; feriptorum quo¬ que geftorum Ludovici poftea memoria clarus. Vix Carlovitius cum Battiano Praefedura? curam fulcepere, cum virtuti eorum probanda?, P vel t, ijrifto- phorus Frange- panus Dahnat. 114 Memorise Re gum, Zf Banorum Dalmatta* vel jam antea probatae exercendae felix fefe ac fauftum obtulit prin- eipium. Etenim Ufrephus Verbofaniae, feu nt vulgo dicitur Hercze- govinae Bosnae Provincial Prsefedus, in locum Ferrhatis nuper.prae- lio deled fufFedus, cum aliis Samandriae. Praefedis, collatis in unum fententiis ac viribus, coadoque ad viginti amplius millium Turcarum exercitu ad obfidendam Jaiciam contenderunt. Majora etiam tor- menta currulia odo, prseter minores colubdnas, ac inftrumentorum °ppugnandi s urbibus idoneorum haud parvam copiam in caltris ha- bebant. Nondum le Jaicis Praefedura abdicaverat Petrus Keglevi- tius, vir fortis, & qui in omnes hoftium conatus intentiffima cura vi- gilaret, habebatque Legatum JBIafium Cherium pari fortitttdine virum ijifignem. Hi Regem de coniiiiis hoftium tempeftive certiorem red- didere, acut auxilia in tempore mitteret, multis poftulatfere. Interea Petrus de frumento, farina, & commeatu, pecorisqile certo numero ex remotioribus locis, atque ex fuis fundis, in arcem convehendis profpicere, quaeve necelFaria tolerandae obfidioni erant, fumma indu- ftria diligentiaque curare. Jam Turcae ab aliquot diebus muros ur- bis, atque Arcis, ab ea parte, qua Corvini tempore oppugnatos me. minerant, continuis tormentorum idibus diruere cceperant : cum Lu- dovicus haud ignarus, quantum momenti in eo loco confervando po- fitum elfet, quanquam Proreges Illyrici fumma poteftate, ut diximus, Joannes Carlovitius, & Francifcus Battianius defignad eflent, nec quicquam de eorura fide, ac militari virtute dubitaret: munus tamen ferendorum obfefils auxiliorum Chriftophoro Comiti Fraugepano, an¬ te alios committendum duxit; ad quem Ludovicus literas ac nuncios miferat, preces & promilfa ampliffima quteque fpoponderat; quod is difciplinae miiitaris Magifter ac dudandi exercitus magnum ufum & peritiam habere diceretur, ut Jaiczianis laborantibus opem ferat. Fe¬ cit haec Chriftophorus magis charitate patriae dudus quam Ludovici obfequiorum ;• evocavitque in fortune confordum veteres Duces & Praefedos, Petrum Crufitium a Cliflia, Gregorium Orlovitium Segnia, Frangepanos gentiles luos cum amplis clientelis, nec non Georgium Blagaium, Joannemque Zrinium Comites, ita, ut paucis diebus fatis amplam manummilitum,adjunda nobilitate, in fpeciem jufti exercitus coegiffe videretur. Atque his demum copiis, tarn faufto ac felici ob- fidionem urbis ac arci« fine folvit, bellumque adeo profpere termi- navit, ut poftea Ludovicus de infigni vidoria incredibili affedus laeti- tia, Deo optimo Maximo adis publice gratiis eum pro fortiter nava- ta opera, partoque de hoftibus infigni triumpho collaudatum, ftipen- diisque & muneribus liberaliter excultum, novo titulo honeftarit: ut nimirum Regnorum Dalmatiae, Croatia?, & Sclavonic defenfor ap- Croatia & Sclavonic?, Liber Tertius, 115 pellaretur. Carlovitium quoque & Battianium Banos partim bonis Croat, & & latifundiis, partim Praefeduris & ftipendiis, pecuniaque donavit. ntedefen- Hujus tarn pnrclar® vidorite ac defideratse Patrice eliberationis feriem for. fufius enarratam apud Iftvanffium petere licet. SbuT" Porro tanti femper hi duo Proceres Bani, ut ad eos oratio re-donati. deat, a Ludovico aefhmati fuere, ut hunc ipfum Frangepanum Chri- ftophorum Bud® poftea per triduum detentum ob yerberatum Am- brolium Salcanum Strigonienfem Archiepifcopum ad eorundem inter- pofttionem dimiferit. Sed nec parum Ludovicus ea Chriftophori de- tentione fibi nocuiffe vifus eft ; in maximo fiquidem totius Reipubli- c® periculo, dum Solimannus ad Mohachium copias cogit, eum ut exercitui praeeftet fuo, nimis onerabat precibus.. Quod ille quidem nondumillat® oblitus injuri®, ut ipfe rebatur, haudprorfus prasfti- tifiet, nifi Battianius cum Carlovitio operam fuam in eodem Ludovi¬ co reconciliando impendiffent, ut qui Regem ei prius benignum fe- cerant, eundem poftea Regi obfequentem redderent. Et quidem Fran- cifcus de more noftr® gentis Comitia ad Oppidum Racciam, non procul Poiega diftans, indixit; in quibus cum Chriftophoro Comite Frangepano, ipffus potiflimum & Carlovicii Colleg® opera & ftudio transadum eft, ut copias , quae ex Dalmatia & Ulyrico cogerentur, ad Regem in caftr&perduceret, & ifthic Imperatorio munere funge- retur. Fuere autem ex Crifienff tradu, qui eo tempore ionge late- que patebat, deledi, Joannes Erneftus cognomine Harnpo, Sigismun- dus Paganus, Stephanus Prafchocius & Balthafar Hobetitius : ex Va- raldinenli Ladislaus Rattcaius, ex Zagrabienfi vero Nicolaus Voyco- vicius, Adami Protonotarii filius. jufius eft prseterea, ad eum diem cum ibis & ejus Tradus copiis a Joannes Banffius e Verucia adeffe. Itaque relido in prtefidium ac tutamen Patri®, adverfus quemlibet ho- Bat ^ nu . s ftium incurfum, Carlovitio proficifcitur Battianius, affuitque Domini- Fur^d^' co die ante pugnam cum elegantiflimis copiis; fuere ad tria rnillia be Hum equitum, at non ita multi pedites. Venerant cum eo ex Proeeribus, Joannes Tahy, Joannes BanfFy, Ladislaus & Cafparus Rattcaius fra- tres, quorum pofteriori tutela Regii corporis cum Joanne Calayo, ac Valentino Turco, viris pugnaciffimis commifta fuerat- Et quamvis librariorum mendo apud Iftvanffium Cafpar Raicaius, apud [Brodefi- cum Cafpar Rafcay legatur: Rattcaium tamen, tam ex vetuftioribus familiae liujus literarum monumentis, quam conjedura ipfa unius im- uiutatione duntaxat liter®, fiiifte facile alfequaris j pr®cipue eum uter- que Scriptorum in eadem non conveniat litera: quanquam omiftis conjeduris, f ’ ta, pro more ola literarum authoritas Kegiarum, in brevi quidem cnar- veterum fcriptorum, quibus Ludovicus Ladislao & Cafpa- P 2 ri Illytici egregie praelian- tur. 116 Memoria Regum , Banorum Dalmatia , fi fratribus, peculiar! ratione apparatum ad hocce bellum indicit, fuf- ficere queat. Nec tamen inficior, Cafparem Raskay alium quempiam fubinde ab Iftvanffio recitari. Venit quoque poftridie ejus diei mane Simon Erdeodi Epifcopus Zagrabienfis, cum fratre fuo Petro , cum feptingentis amplius equitibus, viris, equis, armis decenter inftru&is, ut refert Brodericus. Comparato undique in hunc modum exercitu, qui viginti fex millium numerum exceffifle non traditur, is aciei in- ftru&us eft ordo, ut Banus cum fuis de veteri confuetudine dexterum teneret cornu, priniumque congreftus exciperet ac fuftineret impe- tum $ quem quidem adeo profpere noftri fuftinuere, ut nifi quidam alii negleda lege miiitari, relidis ftationibus ne primo pugnae fervori defuifle diceretftur, confufe rem egiffent, pro parvo noftrorum nu- mero, plena fortaffe potiti fuiflent viftoria. Ea tamen divinae bonita- tis erga Banum, ac caeteros ejus, benignitas apparuit, ut cufh ibidem flos ceciderit Hungariae, ipfe cum fuis faltem potioribus incolumes evaferint. Tametfi vero quidam Scriptorum, ut Brodericus refert, quem ta¬ men utpote modeftior non nominat, noftros fibi fuga confuluifle, ac defertores Regis appellare petulanti lingua non fuerit veritus; eum tamen Brodericus, praefcns ejus praslii fpedator, ac poftea fcriptor hifc ce refutat verbis: „ Nam^quod ad tres illos attkiet, ad cuftodiam ,, Regii corporis deputatos, conftat eos ab hofte, ad quem reprimen- „ dum mifti fuerant, non prius redire potuifle, quam fuerit tota acies „ noftra in fugam converfa, capto etiam irno ex eis Calaio, & eodem „ in loco a duobus fociis liberato. Gluo molcftiori animo ferendum v cenfeo, quod aulus fit quidam Oratione de hoc publicata, fi Oratio i ilia vocari debet, noftros fui Regis defertores falfo vocare. An de- ,, feruifle Regem fint cenfendi, qui omnia illi officia bonorum ac fi- „ deliflimorum lubditorum praebuerunc, qui omnes fere in eodem, in „ quo Rexjacuit, campo jacuerunt, teftati morte etiam, quam fidi n fuo Regi, quam amantes Patriae fuerint. Sed idem ille egregiusHi- „ ftoriarum fcriptor, qui haecfcribit, & qui tot convitia in gentem noftram ingerit, hujus etiam cladis Hiftqriam fcripfit, ut me pudeat ,, eum ita impudenter, rem fibi ignotam in vulgus prodere fuifie au- ,, fum. „ Haec Brodericus. Inciderat fortuito Battianius in Palatmum, aequa forte cum ipfo fuga e praelio eiabente, turn deinde Nemettyvarum digrelfus, quod a Ludovico olim poft mortem Laurentii Syrmii Ducis dono acceperat, miferabilem ac deformem prorfus Patriae ftatum fecum contemplans, quam faftuofo aufu hoftem nimium potentem aggredi, quam temera- rhe forttinae alese innocentis vitam Regis, ac univerfe Reipublic* pri- ' Croatia Sdavonia, Liber Tertms. it? prifthram decus committere fmt aufi, quam demum inique nullam hr; - pofterum, am e fervitute barbara , aut exterarum nationum Imperio relpirandi facuitatem fint nadi: cumque videret partem Ferdinan- dum Auftriae' Principem pofcere, partem Regnum ad aliquem exPro- cerum ordine, tacitis votis translation vellej Francificus interea cum Collega, donee res in quameunque partem expediretur, dementis Surmni Pontificis auxilia, ad tuendos Praefeduras fuse fines, & potiffi- mum Jaiciam & Clifliam, ob Turcarum viciniam in pericuio conftitu- tas, imploranda cenfuere; mifTo ad eumThoma Caminiano, Viro im- pigro nobiiique in ea Illyrici parte, quae nunc Sclavonia vocatur, ge- nere orto. Qiui cum Romam veniffet, ac Regis interitum, quern jam Clemens non ignorabat, multis verbis deploraflet, ac itineris fiui cau- fis explicatis, poll: non longam aut diuturnam moram, Menfe Janua- rio, die decima, 1527 a Jacobo Sadoleto Cardinale, Pontificis refpon- fum literis comprehenfum, intellexit; fe auxilia, quae expedat, cupe- re ex animo polfe ad eum primo quoque tempore mittere, fed fe fuas- que res, fandamque Sedem Apoftolicam in eo ftatu effe, eisque per- turbationibus & anguftiis undique premi, ut multo magis alienaegeat ope, quam fuam cuique ferre valeat. Si quando Deo adjuvante, in- commodis illis liberaretur, virefque adeo debilitatas aliqua ex parte re¬ cuperet, atque etiam res Hungaricas in certo ac concordi aliquo ftatu effe intelligat, quantum in fe effet, eis non defuturum. JBattianius repulfa intelleda, quanquam fefe ab omnibus, ipfoque Summo Ponti- fice, communi omnium patre, derelidum doleret; vigilando tamen .& agendo, eas arces provifo commeatu, ac aliis neceffariis, non fine difficultate impraefens confervavit. Verum ubi diverfi Procerum in diverfas, de fubftituendo Rege, Ferdinan- diftradi fuifient partes, Batthianius cum Carlovicio deferto Joanne dus e ^ s ^ Scepufienfi Waivoda, qui jam Albs; a plerisque Magnatum Rex fa-pSnfu** lutatus, atque coronatus fuerat, partibus Ferdinandi Auftriaci, cum Re s es - nonnullis Sclavonic Optimatibus adh«lit,conftanterque perfeveravit; aliis univerfis in partes Joannis deficientibus. Comes enim Criftopho- rus Frangepanus relidis Ferdinandi partibus, quas ob fimultates non folutorum ftipendiorum, aliasque graviores caufas deferuiffe videri volebat, a Joanne Partium Illyrici Pro-Rex & Banus, ut appellant* declaratus fuerat, fumma omnium rerum poteftate ei permiffa, & Ar- cibus ac agris quibusdam Palatini upa affignatis. Isque navandae rei avidus Francifcum Batthianium, quem a Ludovico Rege eodem Prsefedurte & Magiftratus titulo cohoneflatum Ferdinandus quoque confirmaverat, ac alios Ferdinandum fecutos, armis & hello perfe- qui decrcverat. Adhseferant ei Joannes Banffius, Simon Epifcopus P 3 Za- i ig Memorise Regum , ef Bmorum Dalmatia , Zagrabi$, Joannes Tahius Ordinis Equitum Rhodiorum Auranse Prior, Petrus Marcius Pofegas Comes natione quidem Ungarus, led qui duda Laurentii Garay filia, fedem, & domicilium in IUyrico ha- beret , clientelisque & equitum alis eo tempore pollens potensque eft Mutuafa- fet, ac Joannes Erneftus, cognomine Hampo, qui ampliflimas in Dra- iiiyrkx) m y i ac Murae peninfula arces & Oppida obtinebat; atque e nobilitate alii complures: ut tria millia equitum, & decies mille pedites in ca¬ ftris haberet, pecunia quoaue, a Joanne in Stipendium mifla, alas equitum, & certum peditum numerum conduxerat, ex quibus jufto contrado exercitu, tormentisque comparatis Fecrium ante omnes alios, vi & armis exagitandum iufcepit: ejusque arces Rofiniam, Cu- fterocium, Pecrecium, acPetrovinam expugnavit, ac incenfas &con- orematas fingulari crudelitate ftftoaequavit, quod fe ab illo inique la- ceflitum,& infidiis petitum conquereretur: quum enim Frangepanus e caftris ad Velicam Regiam, qute eft Arx non procul a Savo amne, cum valida equitum ala, ipeculatum hoftes profedus efiet y Pecrius e fyl- va, in quam locatis infidiis fe fe abdiderat, fubito provolans, tanto impetu pugnam iniverat, ut Frangepanus periculo proximus vix ho- ftium manus evafurus crederetur, nili promptiffimi militum Equeftris Ordinis e caftris in auxilium tempeftive adcurrifient. Vitato periculo exinde digreflus, primo ad Crifium celebre Oppidum caftra poluit ; nec ibi diutius moratus, omnia fere loca, quae ad Dravi decurfum ftta erant, expugnatis praefidiis aut iponte fe dedentibus occupavit; po- ftremoque adverfus Battianium, quem cum exercitu, ac Germano- rum auxiliis e Styria ac Carinthia & Carnis accitis ad ripam Dravi prope Varasdinum caftra habere intellexerat, iter intendit. Erant in Battianii caftris, praeter Joannem Carlovicium Colle- gam, & Joannem ac Nicolaum Comites Zrinianos, Lucas Siculus Jacobi filius, Georgius Szlunius e Familia Frangepana adverfarum partium Ducis propinquus, Francifcus Blagajus, e Romana clariflima Urlinorum gente originem ducens, Petrus Keglevitius Jaiciae Pra:fe- dus, omnes viri clariflimi, belloque & armis celeberrimi, & navan- dae opera; cupidiffimi; accedebant etiam Germani auxiliary Duce Nicolao Comite Turriano, adeo, ut Battianus & focii tam numero copiarum, quam robore militum, hoftibus non impadres effie cenie- rentur; fed illi incertum quibus de caufts (quanquam ft totius belli eventus refpiciatur, utili admo^um five cafu, five confilio fadum efte conftat) Frangepani advenrantis fama perculfi Dravum fado pcnte tranfiere, & ad Ormosdum iti Styria ad ulteriorem fluminis ripam oppidum 5 fe fe recepere. Quorum # difceflu cognito, Frangepanus quanquam pugnae avidus, quod tamen fiumen holte utramque ripam Croatia if Sclavonic, Liber-Terms. 119 obtinente, absque manifefto exercitus detrimento periculoque tranfire non poffet, eos infequi deftitit & ad Zamlaciaro, quod erat peculiare ditionis Batthyaniani. hofpitium Ducis Qppidum, caftra reduxit; ibi- que Ducibus & Proceribus, Praefedisque in Confilium adhibitis, an hoftis perfequfendiis aut in Regiones Hungaricas trans Dravum du- cendus exercitus effet, quod per occuitos nuncios a ftudiofis partium ad tranfeundum follicitarent, iique fe ad defedionem paratos effe fig- nificarentj ad deliberandum propofuit. Omnibus & fibi imprimis con- fultius vifum eft, Varasdinum obfidendum effe, ne quid a tergo ho- ftile relinqueretur, & interea iis, a quibus vocaretur, refcribendum, ne quid in officio propenfioris voluntatis & ftudii remitterent, & ejus adventum , qui expugnata Urbe breyi futurus effet, tacitis votis paratisque animis opperire vellent. Itaque edito profedionis figno tormenta promoveri, & eorum magiftros cum peditatu progredi jubet, ipfe cum equitatu fubfequi- tur, & in agro ffiburbano haud procul caftra locat. Sed trahente fato dum operi extruendo, cui tormenta ad expugnandam arcem, ac- cepta in poteftatem per deditionem urbe, imponenda erant, invigi- lat, ac circa idem incautius obambulat; ab arcenfibus Palatini mili- tibus ferena luce confpedus, tria minora in eum iidem direxere tor- menta, e quorum uno idus globo, lethale inter femur & umbili- cum vulnus accepit. Sed diffimulato cafu compreffoque plagae dolo- re, equum adduci juffit, & eo confcenfo rejedis, qui officii caufa fer- re opem volebant, in caftra reverfus eft. Ad qua? quidem ejus fau- ciati fama celeriter perlata omnium animos vehementer contriftave- - rat. Eum enim cum fpecie proceri corporis, turn virtutis & forti- tudinis laudibus infignem, ac veluti communera difeiplinae militaris Magiftrum omnes valde amabant. Itaque cum ad praetorianum ten¬ torium equo defcenderet, & eum Joannes Banffius fublevare vellet, ab eo prohibitus eft; cumque tarn medicis, quam fibi ipfi infanabile vulnus videretur, relida in praefens rerum privatarum cura, Duces & militum Prsefedos ad fe vocavit, ac cum moefti triftesque conve- niffent, gravi fermone differuit, fibi quidem non adeo grave ac mo- lefturn accidiffe, quod fortuna plerumque inlolens & infefta bonis confiliis, ultimum fibi vitae finem attulerit, quum nec timere mortem fciat, nec tales exitus plerisque militaribus viris, & Ducum ac Impe- ratorum quam plurimis ufu veniffe ignoret, & omnibus femel uno, aut altero genere mortis vita excedere neceffe fit, fed animo praecipue angi & confici, quod Joanni R.egi operam, quam coeperat, morte prieventus praeftare nequiviffet,eos proinde omnes orare & obteftari, ne ilium deferere velint, fed oppido in poteftatem redado, conti- nua- 120 Memoria Regum , Banorum Dalmatia^ nuata obfidione, Arcem quoque captam adjiciant, fe fato cedentera Telinquerc illis Joannem Tahium, virum militias rerumque ufu peri- turn, quem foi loco exercitui praefuturum fequi poffint. Ante omnia benevolentiflimi Regis, fed iniquiflime Regno exa&i, caufam fpedan- dam efte; enitendumque omnibus corporis & animi viribus, ut re- tenta ei Illyrici pofleffione, & Ungaris fponte operam promittentibus in belli focietatem adfcitis, ilium ab exilio fuperis bene juvantibus rediviva virtute & felicioribus armis in folium reponant, ut ab ejus rebus incegris ac liberalitate fingulari, tam publicis omnium, quam privatis fingulorum meritis perfolvendis ccrta praemia expedare pof- fent. Poftremo unum hoc extrcmi muneris officium ab ipils univer- fis etiam atque etiam vehementer petere, ut offenfarum, ft quas ani- mo concepiflent, & injuriarum omnium, Ci quibus fe affedos putarent, haud gravatim oblivifci, fibique jam jam ad Superos in coelom rni- graturo Chriftiana pietate ignol'cere velint. Hasc quum dixifl’et, in- tuentibusque, qui aderant, omnibus rerum humanarum recordatione lachrymae obortae efient, ipfe fe in ledum compofoit, ac non mu to poll deficiente voce, oculisque & fenfibus hebetatis, aliquandiu fimi- Chrifto- Hs exanimato jacuit, deinde eadem node a familiaribus effedo illa- a tus, quum ad Martinachium pagum perventum effet, vir nobililfi- nunSmus & fortiffimus extindus eft, magno fuorum omnium dolore, in- tur * credibilique partium Joannis detrimento, quee poft ejus interitum in dies in pejus ruere coepere, ac poftremo ivere prsecipites. Ejus cadaver, magna clientum veteranorumque militum frequentia, ac multis cum lachryinis, quod nullam prolem reliquiflet ditione ejus omni, ac prasamplis opibus Ferdinando fratri relidis, Modrufias tu- mulatum eft. Poftero die Battianius intelledo Frangepani interimDravum ite- rum remenftis, quod illius morte copias omnes in veftigio dilapfas, obfidionem folutam, pacata praster fpem omnia reperiflet ; prolpero rerum fucceffu lastus Crifium Oppidum antiquitus ad convencus cele- brandos delignatum, Comitia indixit. Atque eo frequentes proceres cum conveniflent, ab eo partim fpe praemiorum & pollicitationibus perfuaft, partim minis, & extremorum quorumcunque denunciatione territi, annitente etiam omnibus viribus Pecrio, fuffragiis omnium concurrentibus in partes Ferdinandi conceffere, Joanne Banffio, & Si¬ mone Epifcopo Zagrabienli exceptis, qui fingulari conftantia, omni¬ bus contemptis periculis ab Joanne, quanquam exule & inope, avel- ii nullo modo potuere. Et fane feliciorem ac laude multo digniorem pofuilfent Bani operam, ft maximis Bosnae, ac Croatiae, quae i'ecuta funt taaUs fuccurriflent ; quam quod inteftinis fadionibus intempefti- ve Croatia & Sclavonic, Liber Tertius. 121 ye nimium alias nationis Lmperium ambire coeperint: fedulam enim nimis in tuendis Ferdinandi partibus navavere cperam. At dumTur- cas in omnem nocendi occalionem intent! Jaickm ac duodccim finiti- mas Bosnae Arces, Joannis qucque Carlovicii Bani dominia in Crova- tiaLycam, Uduinam,Corbavam fedem Epifcopalem occupant, ii of¬ ficio fuo tninime prorfus fatisfecifle jndicandi funt, quamvis Carlovi- cium in Arce fua Medued gravi detentum segritudine, nec fins labo- rantibus opem ferre valentem, excufatum facile qnisque dixerit. Cujus etiam morbi atrocitate anno infequenti 1531 Vir nobiliffinms nullis relidis liberis extin&us eft. In eo progenies antiqua ac illuftris Cyria- corum, feu Carloviciorum, e Torquata veteri Romanorum familia originem ducens, prorfus defecit, haereditate ejus omni, quas fupere- MorsCar- rat, Joanni & Nicolao Comitibus Zrinianis, e forore iilius progenitis obveniente, idque Ferdinando Rege liberaliter approbante. Familia hsec ad Manlium Romanum equitem, Torquatum poftea didum ; ge¬ nus fuum refert, qui cum Galium juvenem armorum peritia ferocien- tem atque jadabundum, fupcrbis indutum veftibus aureoque torque ornatum, duello confeciftet, torque ipfi detrado atque collo fuo velu- ti vidoriae fuperatique hoftis figno impoflto, Torquati deinceps nomen obtinuit. Ejus deindepofteriurbanis fadionibusimpulfi, mutatis Roma¬ nis fedibus in Croatian oram devenere & nobili occupata arce in Croatia Dalmatiaeque finibus fttaCarlobagh nuncupata, Carloviciorum pcrpe- tuo cognomentum ufurparunt. Quid vero Battianius his in periculis egerit, aut ubinam commoratus fuerit, nihil de eo annales prodije- re. Carlovicius celebri funere in aede Divas Virginis Remetenfi Scla¬ vonic, apud Patres Eremitanos, cujus Benefador inftgnis olim fuerat, tumulatus requiefcit. Durantibus his fadionum tumultibns, Joannes Chriftophorum Frangepanum fuarum partium Banum in Illyrico conftituerat, Ferdi- nandus vero Battianium a Ludovico jam olim Prasfedum rurfum confirmaverat, ut jam fupra diximus; verum ubi Joannem Banffi, ac Simonem Zagrabienfem Epifcopum ftngulari conftantia Joanni Regi Battianius favere advertiftet, multis tandem inter eofdem antea, qua Diaetalibus publicis, qua privatis interlocutoriis habitis altercationi- bus, Battianus tot viciffitudinum pertcfus, fublato infuper e vivisCol- lega, Prasfeduram fupremi Magiftratus renunciat; qui quidem annis aliquot iummo cum infortunio lllyrici, ob multorum difcordiam fub- fequentem asmulorUm, vacabat. Eodem tempore Cliffia Arx caste- rum inexpugnabilis, ac in cdito montis cacumine fita, quas multis an¬ nis a noftris rragno labore, egregiaque virtute defcnfa fuerat, inter- cmpto ejus fortiilime pugnante Prsefedo Petro Crufitio, in poteftatem Q ho- 122 Memork Regum, Banorum Dalmatia , lioftium devenit: fimul etiam clariflimi Heroes, tam Illyrii, quam Ale- rnanni dudore Cociano, ac Ludovico Pecrio, quorum pofterior inte- rea Banali munere in dudando exercitu fuqgi juffus fuerat, in expedi- tione arcis EfTek interiere; nam militibtis fame prope enedis. ac tur- piffimafuga eisdem defertis, Duces rediere, milites vero hinc inde pa- lantes, aut hoftium, aut mortis praeda fuere. Ob quam ignominio- iiflimam deferti, ac perditi exercitus famam Pecrius ad Ferdinandum accerfitus, in Cuftodiam Grascii conjicitur, feptemque ibi detentus an- nis, aegre poftmodum amicorum opera eiiberatus, luminibus jam qua¬ il orbatus, rediifle domum fertur. Cocianus vero in cuftodiam Vien¬ na ftmiliter conjedus ac ope mulieris cujusdatn primaries eiiberatus, in Coftaniciam Zriniorum Comitum arcem profugiens, ibidem inter- ceptus & juflii Ferdinandi a Nicolai Comitis familiaribus interficitur. Eum Jovius lib. % 6 . genere Croatam, & arcem Coftaniciam ejus fuifte ditionis fcribic, fed malim hac in parte Iftvanffio contrariuin fentien- ti, velut magis rerum noftrarum perito fidem adhibere. Atque hsc duo immenfi ponderis Croatia & Sclavonic illata detrimenta, accide- re ad annum, quo Battianius Magiftratum refiignaverat, millefimum quingentefimum trigefimum feptitnum , quo odo prope Olympiads bus, magnifice perfundus dici poflet, nifi principia egregie gefta, ve- cordi fine terminaftet: quippe cum nequaquam aut prudentis, aut communem ainantis falutem Naucleri munus efle dignofcatur, fum- mis claflem jadatam fludibus, naufragioque vicinam, clavum defere- rej atque privatis fpedatis commodis, extremis earn involvendatn periculis, ie in tutum fubtrado, dere- linquere. . Finis Lib r i ter tii. ME- Croatia Sclawma, Liber Quartus. 123 MEMORISE REGUM, et BANORUM DALMATIAN CROATIA, ET SCLAVONIC, GEORGII R ATTKAY, LIBER QUARTUS. Q uartus memorias noftrae fequitur Liber, quorum primum ac fe- cundum ita inftitueramus, ut eos comprehenderet Reges & Ba¬ nos, quos Illyricum e fuis habuiffe conftat; tertius vero eos referebat Banos, qui regliis hifce jam uoftris Coronae Hungaricae annexis & conjundis, ac ejusdem Regibus parentibus, Illyricum gubernavere. Quartus hie demum eos ob cculos flatuet, quos invidiffima Aullria- ca Domus fufeepto horum Regnorum Imperio,Proregis munere fun¬ gi, ac vices fuas obire juffit. Subftitnitur itaque Batthianio juffii Fer¬ dinand}, in cujus partes jam Illyria, omnes concefferant, anno mil- lelimo quingentefimo trigefimo odavo in Banalem dignitatem Petrus £ et}us , Keglevicius, ac Thomas Nadasdius, Viri & nobilitate generis, & me- C iul, eV & ritorum claritudine, & opum abundantia celebres. Verum dum ii Thomas pro dignitate officii ac perfonarum inaugurationi fuse incumbunt jDalmatf Amurates Cliffiae Praefedus cum via'nis prae/idiis Dubiciam Arcem Croat. & Zriniahorum Comitum, ad Savi ac Hunnae conduenta fitam , quod | c]a L° D ’, perpaucos in ea effe defenfores, & exiguam com meatus copiam ha- anu53 bere intellexiffient, parvo labere oblident, invadunt, capiunt. Cujus captae fama perterriti milites, qui in praffidio Jeszenovacz pofiti erant, quod multain pulveris fulphiirei copiam haberent,illa vacua relida at- que fuccenfa dilapfi fuere. Quibus rebus permoti Keglevicius & Na- daftius, utSifcia, Hraztovicja, caeteneque, quae adhuc fupererant Arces, iplaque Zagrabia imminenti periculo eximerentur, copias co- gere, & Turcarum injuriis propulfandis obviam ire conftituerunf.. Sed illo ob valetudiftem, qua nimis incommoda utebatur, domi fub- fiftente, Nadaftius Jeszenovacz ditionis Procerum Sempceiorum nee opinantibus Turcis aggrelTus, milites, ut lcalas apponere, & muro$ afcealu fuperare contenderent, juflit. Quorum & praec-ipue Marei Q z Th% Nachftius Banatum reli^nat. Keglevi- cius eo privatur. Nicolaus Comes a Zrinio Ba nus 1543 124 Memories Regum , if Bmorum Dalmatia , Thomaflbvicii Prsefedi tantus ardor fcandendi muros, ac in Arcem evadendi celeritas fuit, ut repuifis & diffugientibus, qui refiftebant* Turds pundo temporis potirentur. Sed Nadaftius praeda quas reper- ta erat militibus divila, arcem foJo sequavit. Et fane noftri relum- ptis animis ulterius progreftiiri erant, comparataque clafficula earurnt navium, quas Saicas, feu Nazadas vocamus, tam e fiumine, quam continent! inftituta oppugnatione, Dubiciam recuperaturi videban- tur, cum per exploratores, qui Belgrado haud procul illinc did:ante convenerant, conftanti fama adfertur, Solimannum ingentibus iteruni copiis & viribus in Pannoniam venire, jamque haud procul Saman- dria, prima antecedentium agmina caftris locum occupaffe. Caete- rum is terror noftros juxta ac holies in diverfum afFecit, 8c noftris quidem audaciam omnem infregit, illos vero, ut ad caftra Principis fui tot partis vidoriis lasti proficilcerentur, incitavit. Vermn de his Banis,quid in Officio geffiflent, nifiil ultra memo¬ rise prodham eft, quanquam antea bello clariffimi, prudentia,, ufti rerum, & apud omnes authoritate plurimum valuilfent: & Keglevi- tii quidem laus tam Pra^fedurae Jaicienfis tempore, quam antea ab Iftvanfiio celeberrima commemoratur, ipflus infuper Ferdinandi litte- ris ad eura dads initio a nobis recitatis, virtutem ac fbrtitudinem ejus commendantibus. Verum Nadaftio breyi Praefeduram refignan- te, Keglevitius aliquandiu prsefuit folus, ut clariffime ex Iiteris Fer¬ dinandi fupra memoratis 1540. datis liquet; unde non rede Iftuanf- fius iisdem Pofonienfibus Comitiis anno milled mo quingentelimo qua- dragefimo fecundo celebratis, & Nadaftium refignafle 8 c Keglevitium dignitate motum feribit. Et fane, ft finis principio refpondifiet, me- rito Keglevitius inter clariffimos Heroes cenleri deberet: at aviditate bonorum & avaritia correptus, reus Majeftatis laftse, ac legum, re- fuga fadus, meditato etiam ad Turcas refugio, totam laudabiliter transadam vitam, 8 c canam jam setatem, cum feptuagefimum excef fiifet annum, ultimo dedecore turpiffime maculavit; ob quae etiam fa- cinora juflu Ferdinandi dignitate motus, quam annis quatuor admi- niftraverat, domi deinde inglorius humanis exceffit. Amoto e Ma- giftratu Keglevitio, publicis in Comitiis juffii Ferdinandi & appro- batione omnium, trium Illyrici Regnorum Banus conftituitur Nico¬ laus Comes a Zrinio 154-3., cujus jam turn eximiam fortiffimi Adole- feentis virtutem perfpedam habebant, cum Pefthana obfidione Vitel- lium & Perennium cum Turcis praeliantes, adeo viriliter cum qua- dringentis Illyrici nominis equitibus adjuviffet, ut is potiffimum cc- leberrimam omnibus vidoriam peperifle fit judicatus. Croatia Sclavonic, Liber Qmrtus. 12$ Celeberrima quoque femper familia ifta Zriniorum habita fait & ab aliquot jam fseculis vel ipfo Comitum titulo gloriaturj nec facile difcernas, an virtute militari quoadmmodo innata potius, an favore Virorum Frincipum ac. popularium, quamvis neutrum illi nn- quam defuerit, opulentiflima femper dominia & honores ampiilfimos obtinuerit. Ejus familiar Viri Subych olim cognominati de Oftervicza, poftea vero ubi Comitis titulo decorati fuerant, ab arce Zryn in Croatia fita appellationem ufurparunt. Sed Nicolaus primam Bana- tus fui arridentem excepit fortunam; etenim cum Solimannus anno 43. fupra 1500. exiguo iabore quinque Ecclefias, Strigonium, Al- bamque occupaftet, ipfeque jam feflo exercitui quietem conceftiirus, domum reverteretur; Tartarorum aliquot miliia ad vaftandutn Jau- rienfem agrum excurrere juflerat. Erant nihilominus in caftris cir¬ ca Jaurinum copiae quaedam, quae tuendae Regioni excubabant, inter eas Nicolaus Comes de Zrinio Illyrici Praefedus, Andreas Battho- rius, duo Bartholomaei Croatae, ac caeteri quamplures Duces, Prs- fedique. Ii cum Tartaros ex caftris hoftium excurrifle, & obvia po- pulari cognoviflent, cohortante Comite Zriniano in eos coercendos majori quo potuerant numero, caftris exire, ac foedam moribus cul- tuque corporis gentem armis aggredi conftituerunt. Itaque Zrinius in itinere Paulum Rattcajum oppidi Papenfis Praefe&um, virum ma- nu, confilio promptum, fibi adjunxit, & cognito ab exploratoribus Tartaros ad Zomlionis agrum praedabundis agminibus difcurrere, eo cum univerfo exercitu mature progreffus eft. Nec Tartari vifis 110- ftris eorum congreftlim vitandum duxere, fed fine mora arcubus & fagittis acceptis, quibus in praelio pociflimum valerent, noftris obviam prodire non dubitarunt. Rattcaius praecedebat cum duobus Bartho- Jomseis, Zrinius Comes cum caeteris haud procul veftigiis eorum in- fiftebat. Nec mora: noftri inclinatis haftis in eos irruerunt, multos- que equis deturbatos ceciderunt. Noftri, qui fequebantur, fuis nihilo¬ minus laborantibus maturam ferunt operam, magnum haftaruin numerum in hoftium pedoribus ac lateribus acri illato impetu perfrin- gunt, plurimosque ex eis equis dejedos occidunt; vim eorum Tartari nequaquam fuftinentes, in effufam fugam converfi,terga dant relidis omnibus captivis, quos populando & vaftando ceperant. Noftri eos in paluftre quoddam coenofumque nemus cceco procurfu delatos (metu enim & pavore exanimes, quorfum fugerent, non animadverte- rant) infecuti, magnam eorum partem, relidis equis, coeno & pa- ludibus implicitam, partim ceperunt, partim trucidaruntpars poft longam colludationem ibidem interiit, plerique a mufcis culicibusque male habiti, etiam in caftris perierunt, plures etiam, qui fummo la- (d 3 bore 126 Memorise Regum , £r Banorum Dalmatia , bore forte eniti potuerunt,ab agricolis, quorum familiam exuftis do- mibus affiixerant, fine mifericordia paflim caefi fuere: adeo ut ex Tar- taris amplius tria millia, tam praelio quam in fuga, cecidifle certo con- ftiterit. Porr© lit humanarum rerum fert viciffitudo s nec in eodem un- quam aequalitatis gradu fortuna confiftit, feliciora Nicolai principia adverfa iors excipiens, fecuto infortunio 5 ejus gloriam nonnihil ob- umbrafle vifa eft. Nam ubi Ulamanes Bosnse, & Malchus Hercegovi- nae Praefedi in Illyricum excurrentes , Velicam arcem ab agreftibus proditam, ac montem Claudium nullo valido Pradidio firmatum occu- paffent, fortunam ulterius tentandam arbitrati, itinere inter Crifium & Ivaniciam fado, earn Regionem Provincial Varasdinenfis, quae in¬ ter monies fita, ac ufque ad Somfeduaram exporreda, Sagoria appel- latur, crudeliter populari,ferroque & igne vaftare conftituerunt. Quod cum Nicolaus Comes Zrinius Illyrici Prorex ac Georgius Bildenftei- nius Germanus, qui Styriae & Carinthiae copiis praeerat, ab idoneis exploratoribus didiciflent contrada & ipli valida equitum manu fir- misque peditum cohortibus obviam hoftibus eundum, collatisque fi- gnis defendendam proviciam fufceperunt. Cum autem anteceden- tium Turcarum agmina Crifium praetergrefla, e fylvis continuis, ad Confchmae feu Zeluiciae arcis planitiem, quanquam non latam ac fpa- tiofam, perveniffentj Zrinianae & Bildenfteinianse copiae eis apparere coeperunt; quas cum hoftes vidiftent, vocifefari ac proclamare, pete- reque 5 utindidis momentaneis induciis, ex utraque acie conlpicui & promptiffimi mil’itutn infeftis haftis iub publica fide concurrerent. Erat e Dueibus Paulus Rattcajus, qui tale confilium damnaret, &, ficut erat, fraudem dolumque fubefie praediceret, id enim a Turcis non aliam ob caufam peti videbatur, quam ut copiae universe , quae in denfioribus vaftifque fylvis lento gradu adventabant, ad prarcedentes fuorum turmas pervenirent^ ac in noftros toto virium robore figna'. inferrent. Dum inhunc modum coneurrentibus noftris & Turcis, hafts ad ducentarum‘numerum adverfis pedoribus franguntur, ac nonnullis fauciatis, caeteri incuriofius quam res pofceret, agitant, Ulamanes pri- mo e fylva cum fills prodit, ac inducias effluxjfTe fidemque publicanr delude proclam at, & in noftros folutis ordinibus difperfos omnibus copiis irrumpit. Noftri fingulari animorum prtefentia cum eis pu- gnam meant, pedites e nemore fclopetis rem gererejubcnt, SedMal- chi fuperventu, quum metu perculfi pedites terga vertiflent, equitibus quoque repente animus concidir. Zrinius & Rattcaiiis eos retentare. coixati fituftra operam perduut. Bildenfteinius quoque aliquamdiu Ger- ma* Croat ice tf Sclavonic, Liber Quart us. 127 manos pugnam fuftentantes animare contendens, poftremo a Turciszrinias acriter inftantibus funditur; & pedites quidem noftri faltibus & mon- im P rof f e - trbus protedi hoftium inlequentitim impetum vitavere, equites cum tepu * ,u ' u ’ ftiga haud quicquam proficerent, equis defflientes exemplo cohortium in proximas fylvas Tele pedibus proripuere. Zrinius praeftantiffimo vedus equo, quern Marcafium vocabat, cum diu reftitiftet, & fuorutn f igam filtere vellet, equo vulnerato ad Confehinam vicinam profuge- re coadus eft, & quum equus ejus a Turcis infequentibus alterum vul- nus profundum circa ilia halts cuipide iilatum fuicepiflet, eoque ma¬ gus debilitatus, fupra arcis pontem concidiftet, pedibus evadens, inar- cem receptus eft. Bildenfteinius jamjam ab hoftibus capiendus, reli- do equo, in fbftam arcis prsealtam infiluit, parumque aberat, quin miferabili cafu aquis immerfus interiiflet, nifi Stephanus Balevitius, qui nandi peritus una in(iluerat,non ferens virum infignem ducemque (uum, tam foeda & indigna morte extingui, opem opportune attulif fet, cumque comas ejus quod detonfae eftent, manu capere non po£ fet, barbam quam prolixam gerebat, profundo aquarum gurgite exe- mit, attonitumque & aquas evomentem in arcem perduxit. Paulus Rattcajus,Stephanus Dersffius, Francifcus Tahius, ac major pars no- ftrorum in tutum eval'ere. In ea pugna a noftris male pugnata*, pau- ci milites defiderati funt, quod peditatus fylvarum, & montimrr bene- flcio protedus integer effugerit, equites vero, partim ad lylyas, par- tim ad vallum & aggeres propinqme arcis dilapli, tormentis ex arce emiftis defenderentur. Sed equorum, quos noftri metu perterriti de- feruerant, magnus numerus in hoftium poteftatem devenit. Turcae hac parta vidoria a diripiendis incolis, vaftandaque pro- vincia abftinuere: ac paucis fuorum amiflis, inter quos Demirhamus cognomento Spanacovicius inftgnis alas Camengradianas Praefedus fuit: qui in primo haftarum concurlu cum Stephano Segovitio, Zri- nii Comitis equitum Praefedo,congreflus, ad falutandum, & cum fum- mo honore amplexandum Zrinium procurrerat, ac poftremo in acie fuerat interfedus, inde Banialucam rediere. Verum quia hie Paulus Rattcajus celeberrimus Temper eft habitus vir, de eo quaedam adhuc absque jadantia nominis,breviter inferenda videntur. Obeximia igitur militaris virtutis merita Ferdinandi Cubicularius & Papae Praefedus anno 1551* Emericus vero Telcqueflius Vesprimio fuerat, viri Ift- vanffi teftimonio excellenti virtute ac militari feientia praiftantiffimi, eo turn tempore Veliganes Perfi Albas Prasfedus, ex omnibus Praefi- diis magna Turcarum manu colleda, omnem inter Jaurinum Sz Pa- pam regionem late popuiari Scvaftare coepit, in ea excurfione quatuor Turcarum millia fuiffe dicebantur. Atque Rattcajus, ac Telequeffius cum 128 Memorise Regum , if Bamrum Dalmatia, cum cognito hoftium itinere procdnflent, ac e Tata Gregorius Petri- siianus adveniflet, ad initia fylvas Bacanias haud procul Vesprimio ob- viam hoftibus procedendum decreverc, eisque a populando reverten- tibus, ad locum, cui pontiTabulato nomen eft, occurrere; Vdigianes, vifis noftris ftatim fubftitit, figna ac frontem in eos obvertit, neque certamen detredavit. Cum concraris acies promoverentur, jamjam- ex infidiis, pro-fog*** quas hie in Varasdini fuburbanis, ille vero in Mariana Valle Vi- nicenfi iocaverant, opportune egrefli, eum &Turcas paflim igne & ferro in omnia obvia graflantes, duobus exereitibus interclufos, re- lidis captivis, & mulds fuoruin amiflis, fingulari tam publice quam privatim accepto detrimento, pedem referre coegerunt. Nam prae.. ter aliquot clarioris nominis ordinum Dudores filium GaifFerem, quern ex tribus majorem habebat, cum Joanne Margitido infigni equitum Praefedo congreflbm, mucronato enfe, quern equites in prio¬ ri ephippii parte appenfum geftare fblent, per ilia adadum amifit, & cum incredibili moerore luduque, eo, unde venerat, profugit, nemine e noftris defiderato. Nec tamen ejus irriti conatus, neque privato amiffi filii dolore retardatus, copias iterum collegit, &Chas- mam Arcem ad ejusdem nominis flumen fitam obfidione cinxit, quam Lupi Gfulani Epifcopi Zagrabienfis milites, numero non plures vigin- ti, negligenter cuftodiebant: qui repentino metu territi, extemplo ei portas aperuerunt. Gua capta ad Veruciam oppugnandam copias J" rc * duxit,haud procul Dravo fitam,cui Georgius Erodianinus cum quin*&vST quaginta plus minus peditum cohorte praeerat: is cum per explora- eia m oc- tores, advemum hoftium didiciflet, a Luca Siculo commeatum & res cupaat * neceflarias, maximeque pulverem fbiphureum, cujus inopia laborabat, per litteras & nuncios petere non ceflabat. Sed cum is ea curare negligit, aut cundando moratur, holies fuperveniunt, ac fadis in Mo- nafterio Monachorum, quod prope Arcem erat, aggeribus tormenta promovent, moeniaque Arcis, quod vetufta neque valida efTent, vim atque idus tormentorum diu perferre non potuerunt, ita, ut Brodia- ninus, priusquam Ratkomalius & Petrus Reszedich Dudores ordinum cum peditum Centuria, a Siculo in fubfidium miffi advenirent, pacifci cum Ulamane & deaitionem facere cogeretur. Dombronem quoque ejusdem Zagrabienfis Epifcopi Oppidum Turcae non multo poll: dire- ptum & fuccenfum concremavere. Nec his content! malis Turcae: Malcus, qui nuper Ulamani vita fundo fuccefTerat, occupandae Crupae & Coftaniciae imminebat, nifi Nicolaus Zrinianus eas novis praefidiis rebufque neeeflariis muniviflet. Nihilo tamen minus duas arces de¬ ltas Bunich & Peruflich didas, e regione Corbavis Etas* quae ab JR. obitu i jo MemoriaRegum, Banorum Dalmatia, obitu Carlovicii vacuae relidae erant, reftauravit, additis tedo & por- tarum valvis, ut in iis tutus excurrentibus 1'uis foret receptus. Haec, habita aliquanta a tumultibus requie, a Zrinio domi ada. Verum brevi certus affertur rumor, Aly Eunuchum, unum e qua- tuor purpuratiSjjuflu Solimanni ad obfidendum Sygethum cum ingen- tibus copiis adventare, cumque oppugnatio jam aliquot continuata fuilfet diebus, noftris interim fefe fortiffime tuentibus, Nadasdius Pa- latinus olim Illyrici Banus, cum Hungarici & Illyrici nominis copiis, quo Aly Sigetho averteretur,Babociam expugnandam ftatuit. Itaque dum hoftis Sigethana obfidione occupatur, Babociae muri noftrorum idibus verberati magnum patefaciunt hiatum, adeo ut Paiatinus ir- rumpi pofle arbitraretur .* fed animadverfo amittendae Arcis periculo Acomates, qui tuendee Arci praefedus fuer'at, majorem Turcarum par¬ tem clam ex Arce dimittit, nunciatque Eunucho, ni quantocyus auxi- lio adfit, de Arce ac reliquis in ea relidis defperatum iri. His intel- ledis Eunuchus, intermiiTa obfidione Sigethana, cum toto exercitu Ba- bociam eo fine divertit, ut manus cum noftris conferat. Zrinius cum Zrinms Illyrici Prorex eftet, vetere belli confuetudine primi dudandi agminis Tui-cas niunus a Palatino fufcipit: praeit igitur cum niille fuis, quos fiecum profligat. adduxerat,& adjundo fibi Joanne Lencovicio cum Styriacis, ac Scla- voniae Stipendiariis, ternis fortiffime congrefius vicibus, triplicem re- portavit palmam, aliquot Turcarum millibus defideratis. Denique a fortitudine animique robore ita rem geffit, ut hoftibus quoque mira- culo fuerit, parva manu tantam aggredi multitudinem. Confedo fe- liciter hoc praelio rurfum Zrinius cum fuis, & Lencovitius cum Scla- vonico peditatu, cum Ferdinando Principe juventa fervido Coroth- nam arcem adeo feliciter occupavere, ut milites, nec expedato Du- cum Imperio, muros fcandere, portas fecuribus divellere , holies tru- cidare, fumma Principis admiratione, noftris triginta tantum occum- bentibus, confpicerentur. His ablolutis Princeps Ferdinandus Vien- nam, Zrinius domum fuam, Lencovicius in Sclavoniam, caeteri quo¬ que ad fuas quisque ftationes conceflere, inftantemque hyemem in hi- bernis ovantes ac plaudentes quievere. Volvebatur annus quinquagefimus leptimus fupra millefimum quingentefimum, quo Nicolaus Zrinius poll duodecimum annum ge- ftae Illyrici Praefedurae Magiftratu fefe abdicaverat, nec adhuc qu'is- quam in ejus locum fuerat fuffedus ; nihilominus tamen refignata etiam dignitate, verum fie feinper amantiffimumque Patriae Civem, multis poftea clarus facinoribus declaravit : & quidem vel maxime in ilia vulgi etiam cantilenis celebrata Sigethi obfidione, cum locum il¬ ium tolerata priori obfidione celebremj prtEclara poftea ibi morte obi- ta, Zrinius Banatum reiignat *15 f. Croatia: Of Sclavonic, Liber Quartus. 131 ta, longs celeberrimum reddidit; cum per odo & triginta dies acer- rimum infenfiflimarum gentium impetum conftantiflime perferendo, * defperatis poftremo auxiliis haud inultus cecidiflet, nec incruentam hoftibus vidoriam reliquiflet, cum viginti amplius millia hoftium ibi¬ dem periifle certo conftet. Sed cum alias a plerisquc Scriptorum rae- morise fit traditus pofterorum obfidionis hujus exitus, ne ledori one- ri videamur fuperfluitate, ad illos eum remittendum judicavimus. At dum Zrinius Banatum in Regias reponit manus, nec ullus ad- huc ejus loco fubftituitur, Turcae fraude & proditione Simonis Loft- ha°coft*- hohar e Carnis oriundi Arcem Coftaniciam duobus millibus aureo- niczam rum venundantis, nodis unius labore, clandeftina fada irruptione, paucorumque fuorum caede, in poteftatem redigunt. Unde non multo poft Croatia penetota, omnifque inter Hunnam & Colapim regio in extremum rerum omnium difcrimen delapfa, & in earn, quae nunc apparet, vaftitatem & folitudinem redada eft. Ut jam de Croa¬ tia vere did poflit: Impreffit ajtis Moenibus Hoftile Mars aratrum; Ubi fteterunt Per gam a, jam Nec flu&uant Arifla. Quod ubi Ferdinando nunciatum eft, nioeftitiam fimul curamque Petrus ei injecit, ac ne major calamitas ingrueret, neve hoftes magis infiul- ollmaT* tarent,Petro Erdodio, virtute ac fortitudine ejus fretus, lllyrici Prae- Croat. ’ fediiram dedit, ea qua Zrinius habuerat poteftate; hunc autemMagi- b^ 011 * itrum Tavernicorum fecit. Et quidem jam antea virtutem fupra 1557.' probaverat Erdodius, cum occupata ab Ulamane Chafma ac Verucia, ejus populationibus ac incendiis irritatus, comparataque ex clientibu’s fubditifque luis haud contemnenda militum manu , ac confilio cum Sacerdotibus Collegii Zagrabienfis, qui Sifciae Praefidium militare ha- bebant, Georgia item Comite Zlunio, aliifque quorum virtuti ac viri- Excurfio bus confidebat, communicato, claflem ex iis navigiis, quas Saycas feu Nafadas vocamus, fine mora comparavit; fecundoque Savo delatus, genti ho- fortem operam ante alios omnes navante, ducemque itineris fe prae- Jj™ cae ‘ bente, Marco Thomaflovico, incomparabilis virtutis viro, Gradifcam da. pr *' & Velicam arces cum fuburbanis late patentibus, improvifa fada irru¬ ptione diripuit, magnaque csede Turcarum edita, & rerum omnis ge¬ neris , hominumque & pecorum, militarium etiam equorum prseda abada, fuccendit & concremavit, vidorque claflem & navales focios, ac incolumem reduxit exercitum. Fuerat hie Petrus Erdodius tertius hujus nominis, ejus Petri filius, qui duda in matrimonium Puchamia R a in- Infigne Miracu lum. 132 Memories. Regum, Banorum Dalmatia incertis tamen de caufis una cum Conjuge poftea , ablato fecum am. pliflimo thefauro, folis bonis filio reii&is Venetias migraverat. (riuan- quam nos faepius inter privata Cognatorum hujus familite coiioquia ■ differentes, earn fuiffe caufam intelleximus; nimiam videlicet ergaPa- trem inobedientiam ac proterviam; atque cum tumidis fervidse ado- lefcentiae fpiritibus agitaretur, eo irreverentiae ac contumeliae progref- fum, ut contcmpto Dei naturaeque praecepto Patris faciem palma con- tundere, ac barbam fputis & i'alivis contaminare non fuerit veritus. Qua depium graviffima cxacerbatus Pater contumelia, diris devoto filio impiiffimo folum mutavit. Nec inultus maledidionem Pams impius fenfit filius. Duorum fiquidem annorum fpatio rubicundam Temper ac cruentam Sacri Corporis Chrifti hofiiam, dum in facrificio Miffae elevata populo adoranda monftrarecur, confpiciebat. Tandem a facrato quodam viro rei tarn ftupendae ac diuturnae caufam percun- dans grave fe quoddam fcelus committere debuiffe viro facrato do- cente intellexit: at ecce fubita fynderefis malufque vermis patrati criminis momordit confcientiam, eoque tam diu ftimulatus fauciaba- tur, donee ad Divam Virginein Lauretanam profedus, animum fa- cra Exomologefi non expiarat. Reconciliatus Deo in reditu Vene¬ tias divertit, aPatre quoque veniam commifTorum delidorum fupplex poftulaturus; quam quidem pius Pater, Chriftiana motus benignita- te, clementer induliit, fed de thefauris, quod jam in Archivum Sena- tus Veneti translati fuiffent, elargiri nihii dabatur. Ea nihilominus deinceps vitae morumque integritate vixit, quae Chriftianum militem addeceret. Et licet ablatis a Patre thefauris maximum fuftinuiffet detrimentum, quia tamen complures arces amplamque ditionem a Cardinale adhuc Thoma comparatam relidam habuerat, virtute quo¬ que fua arcem Czefar vocatam in limitibus Styriae & Sclavonic fitam fuerat adeptus , eo brevi evafit, ut & ipfe inter fuos pace belloque clariffimus fuerit, & reliquos ejus familiae inter Pannoniae Illyricique proceres etiamnum ab annis jam 120. amplius opibus & dignitate confpicuos florere videanius. Sed infeiici prorfiis accidit infortunio in dignitate jam confiituto, ut, dum Joannes Lencovitius excurrentes ac populantes Turcas Divae Helenae vicum, aequali diftantia inter Zagra- biam & Ivanichiam fitum, fumma hoftium clade, ingentique parta praeda reprimit, ejus vidorue particeps, gravilfimis podagras doloribus detentus, e(Te non potuerit. Acerbiori vero multo torquebatur dolo- re, quod fimili impeditus aegritudine noftris Crupse laborantibus aMu- ftapha Bosnas Praefedo obfeffis auxilio effe nequiverit: & quainvis Aufpergerus, qui Croatiae finibus IllyricaGermanicaque flipendia me- rentibus praeerat, ad feptem miilia felediffimorum virorum in caftris, quos, Croatia Sclavonic , Liber Quartus. 153 quos, praster eorum confiniorum Praeftdiarios, Erdodius Banns & Zri- nias miferat, Zluniufque Francifcus ipfe prsefens fecum adduxerat, Eefeufio habuiftet; non fempiterno tamen dedecore ac infamia ut Iftvanffius g e rlf er ' carpit , Slunium cum Petro Farcafticio in pugnam jam ruentem inter- dixit, fed cum prudenti judicio numernm ftiorum militum ionge infe- riorem hoftiii metiretur, quo fortuna forte, ut Temper inftabjjis eft, ad- verfante proftrato, captaque arce, nec in exercitu deinde novo con- gregando fiducia ulla coliocata, {pern refurgendi obviandique hofti quampiam haberet; fatius arbitratus eft, amiifa Crupa integ*as Patrise vires confervare, ne utroque deperdito univerfas demum res Illyrici Defenfto prascipites ire neceffum foret; quemadmodum fane & poftea iplo Au- Auf P er * Ipergero acie fublato, multa Croatia Dominia amiffadocumento fuere. geru "Occupata Crupa, ac ftatim poftea Novia, Muftapha profpero lae- tatus fucceifu, finguiari Aufpergi contemptu, majora arroganti animo volvere ccepit, & ad earn lilyrici partem, quae inter Crifium & Ca- pronciam fita eft, igne ferroque vaftandam & depopulandam animum adjecit. Itaque coa&o ex Bofnenfibus jufto exercitu, qui ad feptem- decim millia hominum efficere dicebatur, traje&o Savo lends itineri- bus ad Obrefcum pervenit, haud procul Crifio diflitum. Nihil famae de ejus adventu habebat Petrus Erdodius, qui eodem animo, ut Tur- cicam ditionem inter Sopronciam atque Velicam & Monoflonem (hunc montem Claudium veteribus fuifle appellatum quidam putant) infeftis armis popularetur, Savum cum mille quingentis equitibus, ac tribus pediturn millibus trajecerat. Erat cum eo praster fuas peculia¬ rs copias, Joannes Giulanus ex Vinicia, Matthaeus& Simon Keglevi- tii, Joannes Alapianus Socer ejus, Joannes Geftinus, multique alii ex nobilitate egregii ac fortes viri; neqile tamen Muftapha de ejus co- natibus quicquam cognoverat, quum forte non procul Obrefco no- ftri quoque caftra pofiiere, caftris Turcicis tamprope, ut ex eodem amne, qui ibi decurrebat, uterque exercitus aquaretur. Animadver- terant Turcarum prascurfores noftrorum antecedentium veftigia. Sed ea Erdodius tanta induftria celaverat, ut prius equitatum longo or- dine protenfum & exporre&um praeire: deinde peditatum confertim fuccedere, & antegreflorum veftigia proculcare juberet, ne hoftes, quanquam diligenter fcrutantes, equitum praefentiam animadverte- terent. Itaque regrefft Muftapham edocent, praeiviife fads magnum peditum numerum, ut imprefla telJuri pedum veftigia indicare vide- tentur; fed tamen illos, ut nullo equitatu fubnixos & aliorfum ten- dentes non admodum formidandos exiftimare; quamobrem ibidem exercitum fubitaria caftra locare, militefque corpora curare, & equis ex amne potatis pabulum dari jubet. Idem etiam Erdodius, & reliqui R 3 Du- 134 Memoria Regum, & Banoruni Dalmatia, Duces , quod meridiei tempus elfet, ut copias laffitudine itineris fati- gatas, nonnulla quiete, & cibo, quern fecum attulerant, reficerentur, facere: feque curare, & equos ac jumenta ad aquandum ducere in- coeperunt. Quum pabulatores ad amnem progrelii, complures holies conlpexiflent, ad eum, quo noftri confederant, locum fumma celeri- tate, & curfu provolarunt, primique ad arma conclamarunt. Contra Turcae quoque, qui noftros ad eundem amnem viderant, holies adel- l'e eodem fere temporis momento fuis lignificarunt. Sed noftri prio- res equos contendere, ac peditatus omnis cohortantc Erdodio, ac Legato ejus Marco Thomalfovicio, caeterifque Ducibus, fclopetis ac- ceptis, in Turcas imparatos, & inopinato cafu trepidos, tuncque pri- mo equos frenantes acrem impetum facere. Etfuga potius quam pu- gna Turcarum fuit. Multi in veftigio caeli, multi capti; fed muito maxima eorum pars in proximas fylvas relidis equis\ & rebus omni¬ bus attoniti profugere. Muftaphas & pauci alii, qui ei oblonanti aderant, nulla fada mora aut pugna, arreptis fubito & contends equis fylvarum & montium beneficio protedi in tutum evatre. Cum paucis iis, qui obitis excubiis parati, & equis infidentes vigilabant, ac ad fclopetorum fragorem , & diftona^ fugientium voces adcurrerant, leve & minutum praelium fuit; in quo cadentibus paucis caeteri per varia, qua; cuique notiora erant, compendia palantes & difcindi au- fugerunt. Capti ex hoftibus 128 , fed muito plures caeli, equorum ve- ro tam militarium, quam farcinariorum ingens numerus fuit, inter quos Burdones duodecim iplius Muftaphas cum impedimentis, & re¬ bus haud contemnendis, quas vehebant, intercepti cum plurima& va¬ ria fcutorum, haftarum , lodieum & ejufmodi caftrenfmm fuppdledi- lium copia. Contufa per hftnc modum tumultuario praelii genere Muftaph# & hoftium ffcfocia, rarius deinde & cautius excurliones fa- das , diuque earum partium incolae ab illorum infolentiis quietiores fuere: & vidoria majori Erdodii & noftrorum gloria, quam hoftium caede, aut detrimento parta. His noftris feliciter fuccedendbus levioribus praelii^ Solimannus Ob denegatum jam biennio, ac non perfolutum Induciarum. a Caefa- re vedigal,.ira cxcandefcens, ingentes Aliae, Europaeque cogit copias, Caefarique Maximiliano Ferdinandi fuccelfori indicit bellum: atque Maximi* Jcum pro comperto haberet, a Sigethanis, quibus Comes Zrinius pras- Rei? "erat, fuos frequenter imped, Mehemetem quoque Bolhae Prasfedum ab eodem interiedum»Sigethum expugnandum fufcepit. Maximilia¬ ns quoque audito Solimanni adventu, juftum Jaurinutn verl'us exer- citum, qui opponi polfit, adducic. Sed Petrum Erdddium Illyrici Proregem, ac Francifcum Slunium Comitem e Frangepana Roma¬ nes Croatia & Sclavonic, Liber Quartus. 135 ftae ftirpis Familia oriundtim, ad tutandos Regni limites, cum Nobili- tate earum partium in Peninfula, quam Dravus & Mura fiuvii effi- ciunt, ne quid detrimenti eae partes accipiant, juflit excubare. Amif- fo demum Sigheto interfedoque Zrinio, cum caftra tam Caefaris, quam lilyrici dilapfa fuiffent, Erdodius, quum filiam Stephano Dersf- fio elocare veliet, breyi nuptiarum fblemnitatem celebraturus in Hun- gariam prpficifcitur; qua abfbluta, eoque inde in Illyricum reverten- diB« bus turgentibus, interclufa refpirandi facultate, Vir in aliis, praterrSSS*' quam *57 *■ Rufiico- rum Re- bellio J575* 136 Memorial Regum, tf Banorum Dalmatia, quam in tuenda valetudine, cautus & lagax, immatura morte extin- dus eft, cum Banatum annis fex feliciflime atque fupra aetatem pru- dentiffime tenuiflet: tanto acerbiori militum ludu doloreque, quod moriens nullos liberos reliquilTet; & ea Frangepanorum Familia, quae a Slunio Oppido denominabatur , vetufta & clara in eo prorius defeciifet, Varasdino folemni pompa ac comitiva, quam nuptiis co* honeftandis adduxerat, Zagrabiam devedus in Cathedrali Divi Ste- phani Regis Bafilica, rubro tedus elaborato marmore cum hae in- fcriptione tumulatur: M E M 0 R I M SPECTAB1LIS, AC MAGNIFICI DOMINI. FANCISCI SLUNII de FRANG. Segnias, Vegliae, Modruftiaeque Comitis, Dalm. Croat. & Sclavon. Bani fideliiftmi & fortiflimi, Anna Soror, relida Magnifici Ni¬ colai Olah Czazar &c. Fratri charifllmo pofuit. Yixit Annos XXXVI. Mortuus II. Decembris MDLXXII. Varasdini. E I D E M. Slunia Stirps cecidit Francifcus Martis Alumnus Infeftus rafts , terror er atque Get his. Eft proavis darns, fed dextra pmmprior usque Conftlioque , infert damna cruenta Scythis. Banus erat Dalmat , Sditvorum tumque Or oat a, Praliii commifit , faufta Trophaa tulit. Sed quia Pannoma vix jpes eft ulla falutis, Ni Deus accurrat , quid Jiiperejfe velit'f Ergo Diis mixtus potiori parte triumphal, op tegit marmor , mens pia novit iter. Hi marmori Icpuichrali incifi verlus* pedibiis tranfeuntium at> trico, quam vis inelegantes ac minus venufti, illis tamen temporibus ufitati leguntur. Habuerat quidem Siunius fupremi Magiftratus Collegam Geor- gium Drafcovicium Epifcopum Zagrabienfem, Virum on ni fcientia- rum genere, & amicitia Prindpis, & legatione Tridentinas Synodi celebrem, Slunio tamen omni difciplinae militaris mole incumbente; proinde cum Siunius e vivis excefljftet, rufticorum & agricolarum plebs» Croatia: & Sclavonic, Liber Quart us. 137 plebs, rrsilitise peritiam cum eodem concidifle rata, quodque intoleran- dis fervilium operum ac pecuniariis exa&ionibus opprimi fe a Dominis quereretur, temeraria in nobilitatem ufurpavit arma; eoque res periculi procefferat, ut, nifi mature Drafcovitius habito Provincialium concilio, Cafparem Alapi, & Matthfeum Keglevitium cum nobilitate, & Colapianis Prsefidiariis a Regno interteneri folitis, adfedandamnefariae colluvionis Piditionem delegiflent, & adverfus eos quantocyus properare mandat Pent; inteftino tumultu deformataPatria penitus evertenda videbatur. Verum profligatis rebellibus, ac Matthaeo Gubecio, ferrea Corona Za- grabise redimito ,horrendoque fupplicii genere, ufiirpati Regii nomi¬ nis temeritatisque praefumptae poenas luente, ea omnis feditio, do- mita agricolarum infolentia, finem accepit. Poft haec ubi Drafco- vitius in locum demortui Comitis Sluny alium fibi confortem Ma- giftratus poftulaffet, neque quispiam alius praater Cafparem Alapium, Drafcovi- virum alioquin militarem, nifi quod nuper direptae a Turcis per fo- ^ Col ‘ cordiain Canifae reus diceretur, occurreret; eum Collegam indulgente cipft” Ca- CseTare accepit; & is tradita juffu Casfaris Georgio Comiti Zriniano JparemA- Canifa in Illyricum reverfus eft. -Felicem hujus Alapiani a Turcis lapy * eliberationem majores referunt; etenim cum Sygethanse obfidionis tempore fortiter pugnans in hoftium manus captivus incidiftet; quod Feiicis homo ftatura pufillus, deformi vultu, corporeque vitiato eflet, pro ^ a la £T t e gregario quopiam ac fimplici habitus quingentorum duntaxat flo- te eiibe/* renorum pretium pacifcitur, & quamvis ab alio Turca fuo olim ca- ratio * ptivo fuiflet agnitus, quia tamen comem ac benignum herum fue- r£t expertus, clementiam taciturnitate refarcit, monetque ut quan¬ tocyus de litro deponendo curam fufcipiat, ne protra&o longius tempore, ab aliis ftemmaejus, opulentiaque Turcis innotefcat. At- que ita ufus Alapi beneficio filentii Turcici, conftitutis de more pro fe vadibus obligatum redemption^ pretium per alios remiffurus a Turcis abit. Eo difcedente, Turca, cui Alapius fuerat cognitus, ex fociis confulto fcifcitatur, ubinam deformis ille ac contemptui habi¬ tus captivus foret? Pro litro, inquiunt, reportando dimiffus abiit; at quodnam, inquit ifte, eliberationis ejus pretium? 500. ajunt focii flo- renorum. Turn admirabundo attonitoque fimilis exclamat Turca: „ Eheu, inquit, Cafparem Alapy virum militia infignem, ftemmate „ clarum, opibus redundantem pro 500. dimittitis florenis? ubi nunc ,3 Turcica in inveftiganda viri dignitate latuit curiofitas ? adeone 3, vos fagaces caeterum ac cautos, vultus ejus corporisque deformi- „ tas fefellit, quafi vero nobili viro minus venuftum efle haud li- „ ceret, & non pretiofum etiam fub terrae ramentis, fcabritieque la- j, teret aurum. „ S His 133 Memoria Regum , £ 3 * Rmrum Dalmatia, His aliisque verbis exaggerata fociorum incuria, exacerbati om- nes, fubito confceniis equis abeuntem infequuntur Alapiurn, fi in itinere forfan ignarus viarum recipi poflet errabundus. Verurn ille Deo propitio, fortunaque comite, adeo feliter compendiofos gradi- tur tramites, ut fpe citius in Arcem luam Camniciam pervenerit, in- deque redemptionis pretium per captivum alium cum hoc refponfo transmiferit t ,, gratulari fe plurimum, quod, cum pinguem manibujs „ tenuiflent caponem, eum tamen non eos deplumare fcivifle; 500. „ hos florenos penfuros adhuc favente numine Turcas. „ Ita de¬ mentia ac bonitas etiam ab hofte culta beneficio ceflit. Dum Aia- pius Regni Magiftratum fufcipit, Maximilianus interea Pofonium indicit Comitia, ad quae, cum nemo ex Magnatibus venire videre- tur, quod Dobonem &Balaflam, publica oblata fide, cuftodiae ni- hilomintis mancipaflet, eundemque fibi cafum caeteri evenire pofle dicerent $ Georgium Drafcovitium Banum, qui eo, reli&o tamen do- mi Alapiano > profe&us fuerat, & Paulum Bornemiflam Epifcopum Nitrienfein, quae eflet tantae alienationis animorum caufa, & an ipfe ullam caufam praebuiflet, fub fide ac juramento privatim perconta- tur. Illi vero quoniam fe ad fidem adftringi ajunt di&ures fe, quod fentirent. Nam nihil eorum, quae in libertatibus fuis eflent obfer- vaviflet, & ideo caufam efle a fe illis praebitam. Ad haec Maximi¬ lianus more fuo, cur fe ante non admonuiflent; illi vero inquiunt, quantum fibi licuiffet, in comitiis publicis, & confiliis fads dixilfe. Ergo> inquit, fe fateri culpam: deinceps tamen vifuros, nejufte de fe quisquam conqueri pollit. Et ut ad alios Regni Proceres publicC) nomine dent literas, promittantque nullum fibi efle periculum me- tuendum, jubet, veniant tantum publicorum negotiorum tra&ando- rum caufa; ita literas publics fide interveniente ad eos mimmtur. Abfoluto in hunc modum Regali conventu fingulisque Optima- tum ad fua remeantibus, brevi interje&o tempore de Joannis Cor- vini elargitis fuper bona diplomatibus deinde orta dilputatio; ac prascipue arcibus Sumfedia atque Ztubica, qus privilegiorum infir- mitate, uti praetendebatur, tametfi extra juris curfum ab familia He- ningh occupats fuerant; quas neque precibus deinde univerforum Maximi- Regnicolarum j n publicis conventibus , neque lege adduci potuit, {JoJfin V1 ut Jure tantum caufam cognofcendam permitteret; cogitabat enim Sciavon. fadda tanquam una Provincia aliquod uni liberorum parare matrimo- occupat. n j um> Turn ad poflefiores bonorum, atque arcium fingulos mandata mittuntur, uti Privilegia quasftoribus prselententur, ii de eorum fir- mitate cognolcerent, atque ftatuerent. Nam cuni ea bona & plc- raque alia Joannes Dux Corvinus, fiiius Mathiae Regis, cum orbus li- Croatia, Sclavonic, Liber Qucirtus. 139 liberis effet, bene merit is fuis ac Parentis diftribuiffet, intendebat privilegia omnium ac fingulorum invalidate, ac poffeflionem omnium quocunque tandem modo ufurpare ; quod fcilicet nemini prreter Regem, aut cui Rex conceffiffet, lege Regni haereditates donate li- ceret, Sed Mathias Principatum Sclavonic amplis Privilegiis filio donaverat, quern etiam in Regno fliccedere voluit, fi praematura morte prasventus non fuiflet: cum vero paulo ante mortem Proce- res petiiiTet, ut filium in Regem aflumerent, maluerunt praefentia commoda ut ipfis turn videbatur fpe&are, quam diuturnam ac per- petuam fecuritatem. Nam in ampliffimo & opulentiffimo Regno ipfi florentes, dum quisque augere potentiam fludet, debile ac Jangue- fadum Regnum polteris transmittentes, brevi fuos atque Patriam inimicorum protervitati tradidere : »adeo in longum differre, quod mature geque bene prseftari poteft, periculofum ell. Mathias enina Joannem filium ft mature, uti facere poterat, frbi fublegiffet, omni¬ bus mails, qusecunque hadenus perpeffi fumus, aut deinceps patie- mur,.nos liberate potuiflet. Attamen ipfe reprehenfione caret, quod quas ipfe ad perpetuitateni Regni perficere non potuit, monuit ta¬ in en., fuafit, petivit, & li contra facerent, p ns dixit omnia quse eve- runt mala. At cum Sclavonic Nobiles ac pauci ex Proceribus, quibus vetu- Ra Regni libertas magis cordi fuerat, femel atque iter urn Cadari fup- plicailent, ne eos in fuis bonis turbaret, neque Jura atque Privilegia fine debito judicio producere cogeret, hominibus prsefertim privatis & extraneis legnm ignaris, neve inter tot mala amiffis patrimoniis Re- gnoque, novam atque indignam calamitatem ipfis adeo acerbe accu- re rponfuiB mularet ; neque tamen ad base defifleret poilulata, nulla commifera- tione, nedum Juris Regni habita ratione $ tandem exacerbati refpon- derunt , majores fuos armis acquifivifie, & commeruiffe bona; &fere omnia propter fidem inconcuiTe fervatam amififfe., nulla autem ab ill© virtuti refpondentia fenfilTe beneficia: jam ex reliquiis non fplendo- rem familiaram, fed vix vitam ipfam fuftentare; fe non xiifi cum vi¬ ta atque anima bona fua amittere. Tem demum hanc rem per filen- tium rransmifit. Quas ob res tanta erat animorum cohfternatio, ut pene ab ipfo Joanne fecundo Patrocinium feie dedituri quaefiviffent, Et fane nifi bellum Venetum res Hungaricas praeoccupaffet, omnium fimul tunc reliquiarum TJngarise &lliyrici perdendarum, fummumpe- riculum adiiffet, Atque utinam etiamnum is nobis ineffet animus, nt dum pudenda Alemannorum permilficne ac indulgenda proprii qute- flus caufa, a fordidiffmia Thracum natione dominia noflra, ac eoruna limites veliicantur, atque per vim & omne nefas occupantur j eodem S a con- 140 Memoria Regum , Banorum Dalmatia , confilio, animo, conftantiaque virium, majorum noftrorum inliftentes veftigiis uteremur. Interea temporis Ferrhates Bofnenfis, cum Aufper- gum Croatia ltmitum Prasfedum acie fuftuliifet, & partes illae Duce orbatae moererent, nullam moram aut otium dandum ratus Bu ft mini, noftrorum nata ^ e ac Czafinium, quod ad Jus ditionemque Epi- arces oc- fcopi Tininienfis pertinebat, admoto tormentorum terrore, ac Preeli- cupant. diariis diffugientibus obtinuit: emiflis etiam, qui Colapianos urendo populandoque vaftarent, Caftellum Zrachicza, quod fpeculse inftar ad Colapis ripam e materia ac roboribus contextis erat extrudum, igne conjedo concremavit. Deinde cum nemo adhuc in locum Aulpergi . fufFedus elfet , & improfpero ejus cafu omnes veluti attoniti confuli- que animis nutare viderentur, modica fuis quiete data, Zriniam Ar- cem, Comitum Zrinianorum domicilium, a qua veluti natali folo ipli cognomen ducunt, admotis tormentis expugnavit. Erat ilia duplex, & muro duplici cinda, ita ut,fi propngnatores idoneos & Fortes nada, elfet, facile fervari potuilfet. Verum Petrus Camenianus imbellis pe- ditum qui locum cuftodibant Praefedns, vix expedatis aliquot ferrea- rum pilarum idibus, Fubito pavore perculfus, accepta a Ferrhate fide Arcem dedidit. Gfuae ei more Turcico ita fervata eft, ut captivus in Bofnam abduceretur, ibique diuturno tempore fervatus, tandem in- certum, an non ex compofito dimilfus libertati reftitueretur. His profedo tantilque ciadibus tanta vaftitas ftragefque edita eft , ut ab eo tempore in Illyrico, necdum fpe aut rel'urgendi facultate oblata, plurimi incolarum qui fuperfuere in varias Afiftrije Pannoniaeque par¬ tes , praefentium aut futurorum metu, defertis fedibus migrafle con- fpiciantur. Rex? P Maximilianus urgente magis Patre Ferdinando, quam Provincia- lium votis acceptatus, multis invifus, injurius plurimis, humanis exce- dens Rudolphum fuccelforem reliquit, atque habenas Imperii affecn- tus, anno feptuagelimo odavo Fupra milleftmum quingentelimum pri- ma aulpiciis fuis Comitia ad Kalendas Februarias Pofonii indixit, in quibus poft decreta nummorum & pecuniar fublidia , Magiftratus quofdam diftribuit; & in locum Joannis Liftii Epifcopi Jaurienlis & Cancellarii nuper Pragae extindi, Georgium Drafcovicium ab Epifco- patu Zagrabienli, in Kungariam transtulit, ac ei in Praefectura lllyri- ci> duodecim ab illo annis laudabiliter gefta, Chriftophorum Ungna- dium Agri$ Prsefedum fuccedere juflit. Alapianus quia poftulante phorusUn Drafcovicio in Banatum Collega adicitus fuerat, idem quoque Un- ^nadius gnadio Praefedura celfit. Et fexto poft relignationem dignitatis an- “JJ? S no e vivis excefiit, quarto Kalendas Aprilis anno falutis odogelimo quarto fupra miilefimum quingentelimum- In EEde deinde Divae Vir- Croatia Sclavonic, Liber Quartus. 14r Virginis Remetenfi Patrum Eremitarum rubeo Banali vexillo tumulo fuperappenfo, fepultus requiefcit. Eo qui fecutus eft anno Carolus Princeps, qui Caefaris volunta- te Regia dignitate Iilyricum regebat > coado ad Pruccum Oppidum, in Murae amnis ripa fttum fuorum concilio, communicatis cum Caefa- re confiliis, Copias e Styria, Carinthiifque, & Carnis, cteterisque fuis Provinciis coegit; eisque Georgium Kevenhillerum cum fuminolm- perio prssefie juflit. Joannem vero Ferenbergum, quiCroatiae, & Vitum Hallecum, qui Sclavonic militibus praeerant,ei adjunxit. Chri- ftophorus etiam TJngnadius, qui Ordinibvs & Statibus eorum Re- gnorum Bani nomine non ita pridem praeefle juflus erat, nobilitatem fumptis armis hand contemnendo numero in caftra adduxit; ita ut confiuentibus etiam Labacenfibus, & Goricianis, Iftrisque, jufti exer- citus fpeciem habere videretur. Ejus autem animi propofitique erat Carolus, utealoca, quae anno fuperiori a Ferrhate & Bofhenlibus Turcis contra pada induciarum, llngulari illorum perfidia, noftro- rumque ignavia in poteftatem redada erant, prime quoque tempore recuperarentur: ne occupatis ab hofte lemel atque iterum opportunis Arcibus & munitionibus, in Carnos & Iftros & Japides, & intima fuae ditionis expeditum diris hoftibus iter pandererur. Erat exercitui per delerta, & confragola loca progrediendum, denlique faltus, & faxofi montes fuperandi, per quae tormenta currulia, & commeatus innume- ris carris impofiti, magno tarn hominum quamjumentorum labore, magnaque difftcultate vehebantur : Ducum tamen induftria, ingens operarum numerus, qui enatas in via arbores, dolabris & fecuribus exfeinderet & deturbatis grandioribus faxis iter complanaret, erat comparatus. Itaque primo Bulinium perventum eft, idque difFugien- Noftrialf- tibus pedeftris Ordinis militibus, quorum exigua manu cuftodiebatur, q uot Ar * facili negotio recreptum eft. Eadem celeritate Czafinium, Zrinium, per a nt C & atque alias cis Hunnam flumen Arces, dilabentibus Turcis, in noftro-iterum rum manus & poteftatem redierunt. Ferrhates vero & Turcae, non- perdunt nifi femel in confpedum noftrorum venire aufi, leve certamen cum noftris contraxerunt; in quo perpauci utrinque ceciderunt, plures ta¬ men ex hoftibus defiderati funt: in partibus autem noftrorum Nico¬ laus Bradacius ,noblli genere ortus adolefcens, dum interfedi Turcae cadaver armis, & pelle tigridis fpoliaturus, abfque galea equo de- feendiflet, caput prsegrandi acinace idus eodem in veftigio occubuit, Ejus autem Expeditionis magna cura & labore fufeeptae is exitus fuit, ut noftris per ea loca, quae recuperaverant,idoneisdiftributis praefidiis, mature celeriterque redeuntibus, Turcae ea illico repeterent; & noftris militibus nimio pavore confternatis, ac diffiigiendbus iisdeim locis omni- S 3 bus 142 Memork Regum , Ej 5 Banorum Dalmatia, Tingoadius bus parvo labore potirentur. TJngnadius reverfus, jam antea inchoa- Zamobo- £ Um C um Crubariana Vidua de reftituendo Zamoborino tradatum occupat. profequitur, quod conjugii titulo fibi deberi affirmabat. Itaque cum Iongis difcrepationibus temporifque prorogatione nihil proficeretnr, vi tandem admota foeminam domandam conftituit Banus; & tradu- dis inprimis in partes fuas multis promiliis ac largitionibus oppidanis, quo fecurior ei oppugnandas Arcis aditus pateret 5 tormenta deinde ad vicinum collem a dextra parte Arci obverfum, in quo alba veluti via confpicitur ( cum alioquin Arx in edito monte fita, vix ab aliqua fiii parte verberari poffit) attrahi jubet, & ferreis pilis in feneftras Ar¬ cis fulminare pergit. Foemina advertens nequaquam fe in ulla domo tutam confiftere pofle, ad concameratos primum quofdam forniees, portafque teftudineas lefe recepit, fed nec ibi fecura, crebrioribus pe- tita machinist tandem Arcis claves ea conditione TJngnadio mittit, ut falvis rebus fuis ei liber tutufque concedatur abitus; atque 'ita ilia abeunte ArxUngnadii celfit poteftati. Atque haec de TJngnadio. Ve- Thomas rum an ille morte, ac relignatione genero fuo Thomae Erdodio Bana- Ban”^ US tum conc ^ u ^ er ^ c ) certo nihil conftat, lb 1 urn fex eum praefuiiTe annis, j|g^ s ac tum demum anno millefimo quingentefimo odogefimo quarto Turcas Thomam ei lucceffiffe tradit Iltvanffius; cum interim Scanderbegi profligat. p 0 [' e g $ Praefedi infelicem referat cafum, quo praeter proprium 249 capita ac ligna militaria 20 a Comite Georgio a Zrinio Capronciapi Turo$ relata doluerunt. Quocirca memorati fupra anni autumno, cum Ferrhatis Bofnae Praefedi juifu Turcarum Duces haud contemnendas cdpias coilegiF fent, in quibus ipforum confeflione ad odo armatorum millia cenfe- bantur, in Carnos gravem acerbamque incurfionem ufque ad Lubla- nos fecere, concrematis pagis, ac multis captivis in fervitutem abdu- dis. Non tulere perfidorum hominum contumelias/jofephus Comes Turrianus, qui nuper Joanni Ferenbergo in Croatia? finium prsefedu- ra fuccefferat, ac Thomas Erdodius Banus, colledilque Fumma adhi- bita celeritate fuorum copiis, hoftes jam fe cum praeda & captivis do- mum recipientes, quanqtiam numero & viribus fnperiores, ford ani- ■nio aggredi nequaquam dubitarunt: cifque primo congreflu apud Slu- nium in effufam fugam conjedis, captives omnes, qui fiipra fexingen- ti erant, liberarunt, ex hoftibus quadraginta vivos coeperunt; fed in- terfedorum magnus fuit numerus, quum ex This nonnili duos aut tres glandibus idos amififfent, Signa militaria decern illis adempta, ac Carolo Caefaris Fratri Graecium Styri* Urbem inifla funt. Celebris fane vidoria , fi hoftium numerum ac noftros tres tantum amiffos ad invicem conferas. Cft" Croatia £sf Sclavonic , Liber Quartus. Caftigata hunc in modum hoftium infolentia, annis quafi fe- ptem noftri ab infeftationibus, induciarum maxime tempore, quieverei donee Sinanes purpuratorum quartus pads pertaeftis, uti erat ingenio turbido, crudeli & furiofb, ac IJlyrici belli cupidine, quod prae aliis adminiftrandum decreverat, aeftuanti, adeo in rabiem quandam verft), per literas Hafanera Bofhse Praefedum fecreto admonuit, ut ea in par-* te bello Caefareanis illato, caulas novarnm rerum quaerere non inter-* mitteret: lie ut poftea fe ab iis contra inducias armis petitum, feri- ptis Byzantium literis, aftuta diffimulationis oftentatione conquerere- tur. Itaque Hafanem per fe belli avidum ac temerarium, facile ad irritandos armis & cruentis incur/ionibus Caefareanos impulit: prR mumque omnium colledis tota Provincia copiis, cum quinque arma-* torum millibus, ac totidem tormentibus currulibus minoris formte, quae binis equorumjugis trahebantur, acerrimarn in earn regionem, quae inter Crilium & Ivanicium eft, irruptionem fecit, ac circumlato paflim terrore Cuftarocium pagum fuccendir, caftello, quod illinc eminus peteretur, intado relido. Bofiacum autem Tahy caftellum, in quo haberi quidem tormenta, fed pulveris fulphurei ne pugillum quidem a transfuga quodam edodus erat, acri peditatus impetu ce- Hafanis pit ac diripuit, & capto ibidem Laurentio Radivano conjugeque & Noftros liberis ejus in fervitutem abdudis, injedo igne concremavit. Poftre- yruptio mo capto fatis magno circuitu ex Roconoco Verbocio & fandae He- 1 & U lenae vico, pagifque cisZagrabiam fitis, ingentem prasdam egitj ma- jorem adurus, nili ingentes pluvial autumnales itinera coeno & cre- bris lacunis impediviflent, inflatique & exundantes amnes Clogoutius & Lonius ulterioribus ejus conatibus reftitiftent. His difficultatibus circumventum, & cum captivis ac prteda redire conantem, Stephanus Grasbanius e Caproncia, Cregorius Laboharius e Crifio, ac caeteri Arcium finitimarum Praefedi, cum Germanis ac Illyricis militibus in-* fequi decreverunt, ac contento gradu veftigiis abeuntium inftiterunt, Hafanes cum noftros adventare intellexiflet, relidis tormentis, quae profundo in coeno pertrahi nequaquam poterant, pluviis nihil inter- mi ttentibus coeptum iter ita profecutus eft, ut valido a tergo equitum & peditum ps^elidio relido, ip fe cum castero exercitu praecederet. Noftri Turcarum agmen noviftimum, acerrimo illato impetu aggrefli funt, cum illudad Gradacium Epifcopi Zagrabienfis Caftellum lends paffibus progreftum attigiffent. Nec Turcis defuit animus reliftendi, qui obverfa in adverfos noftros fronte acre certamen incoeperunt, co- hortante eos Alibego & Ofmane, qui tuendis poftremis agminibus in*- vigilare julli erant. Turn pugnatur, Ofmanes expeditiflimos equites ad Hafanem qui praecedebat mittit, nunciatque holies addle, cena- 144 Memorise Regum, & Bunorum Dalmatia, men acre contra&um, & nifl fuppetias mittat, Martem ancipkem efle. Sed ilie cum cogitabundus paululum fubftitilfet, remiflis equitibus re- fpondit, fe aftiduis imbribus impediri, ut recurrendo laborantibus flic- currat$ at ft imparem fe hofti viribus videat, ad exercitum fe reck mnae- P* at - rn °dum cum noftri diutius atque acrius certamen pro¬ ds* traxiflent, nec Halanes auxilio fupervenilfet, Turcae multis ex fuorum numero amilfis terga dedere. Cecidit eo preelio Ofmanes, & com- plures Turcarum capti funt: figna militiaria viginti duo capta , quae majori ex parte pedeftria erant, cum feptuaginta duobus Turcis , in~ terque eos Muftapha equeftris Turmas Verucianas Dudor, ac equis &C caeforum centum viginti capitibus. Sed gratum militibus noftris fpe- daculum ante alia attulere captivi Chriftiani ad 400 promifcui fexus hominum numerum vinculis eorum opera foluti, & in libertatem vin¬ dicate cum holies vifis noftris fefe ad pugnam parantes, illos ftatim dimififlent. Compertum eft a captivis, tormenta non procul a loco pugnae relida die, quod fatigatis & procumbentibns jumentis ulterius .protrahi nequiviflent, itaque ea etiam in noftrorum poteftatem deve- nere. Ex noftris nemo praeter Francifcum Jaicianum veteranum equi- tem defideratus eft, qui fine galea pugnans difciifa immani vulnere fronte occubuit, & poft hoftium fugam in loco pugnae tumulatus eft, Sauciati in partibus noftrorum pauci, atque ii brevi poft omnes con- valuerunt. Hafanes hoc accepto detrimento } nihil permotus, cum domum perveniflet, duos e captivis Grascium ad Ferdinandi Principis impuberis, qui Patri Carolo fuccefterat, Curatores cum literis mifit, quibus tormenta currulia, quffi avehere ob vise incommoditatem- non potuiflet, fibi reddi poftulabat j a quibus tamen refponfum fruftra expedavit. Ardentibus hunc in modum undique bellis, ac Marte longe in- gentem armorum apparatum terribili claftico ciente, ita ut brevi to- tius lllyrii atque Bosnae vires ancipiti vidorise eventu infeftis ar- mis animisque concurfurse viderentur, fseviffimus annis aliquot Mars graftabatur; lingula minutatim perfequi, otiollmi credo, cum ea omnia ftylo eleganii copiofoque Iftuanffius fit profecutus; fummatim A Haffan perftrida hasc fuere. Haftanes repetitis vicibus, Sifciam collegii Za- nina* 1 no- grabienfis Canonicorum Praefidium firmum ac validum, Romanorum (iris ilia- olim Coloniam, ubi adhuc amplifiima veteris urbis mapalia, aut ve- rifts fquallida murorum rudera vifuntur, quamvis irrito conatu pro- pugnatoribus Ipartana fefe patientia tuentibus oppugnat. Bihicium urbem opportune & amoeno loco fitam, Templis, Coenobiis vetera- norumque militum ac Ducum fepulchris claram, fumma Chriftopho- n Lambergi Ibeordia expugnat. Caftrum ubi Petrinius amnis Cola- Croatia &r Sclavonic, Liber Quartus. 145 pi mifcetur , inter Hraztoviciam & Goram erigit, regioni cmni inter Colapim & Savum interjacent! populofiflimae ac foecundiffimse extremum futurum excidium. Erdddium Bannm fumma Stephani Grasbanii Caproncenfis Prsfedi negiigentia ac pigritia adventum tardantis, iis- que qui aderant Germanis meridiano tempore, cibo vinoque fbpitis atque aleis intentis, nec in ordinem ocyus fefe reftituere valentibus Q quamvis IUyricis haftas perfringentibus) in fugam conjicit. Omnem earn late patentem ac amoenifilmam planiciem Kerecztincium ac Old- chium usque barbara crudelitate vaftat, diripit, populatur: eoque jam fecuritatis, ac fimul temeritatis procefferat, ut ad Lomniciam amnem aucupio, ac venatu fefe obledaret, ac barbaro faftu tumidus, in Ara Bafilicae Divi Stephani Zagrabienfis equos fe fuos pabulatu- rum palam jaditaret. Verum eo eventu hsc omnia fcedifragus egit Barbaras, ut anno infequenti millefimo quingpntefimo nonagefimo tertio, Sifcianam repetens obfidionem, quam i'olam fibi negari diis imprecabatur, memorandum prorfus ac funefium de fe fuisque 5 om¬ nibus futuris fieculis documento futurus , fpedaculum exhibuerit. Colle&is enim fex amplius,ut quidam autumant, Bosnenfium ac vi- cinarum Regionum Legionibus 3 earn omnem Segefticae Infills ditio- nem, qus olim Appiano belli ac Pannoniae horreum dida fuit, de- vaftandamj ac ipfam arcem latericio ac triangulari opere fabrica- tam, ultimum reliquiarum Sclavoniae refugium, aut in poteftatem aeternum redigendam, aut penitus convellendam, foloque squan- dam fufcepit: at ecce fingulari Dei providentia, virtuteque fua Er- dodius Prorex , coadunatis in unum nobilitatis ac finium, tarn II- lyrici, quam Alemannici nominis, tam equitum, quam peditum co- piis, quae odo millium numerum complebant, hanc paucitatem leo- ninae illi ferocique rnultitudini, ac prseterita elatae clade eo oppofiiit proventu, ut omnis propemodum vicinus Colapi campus Turcico *?£® ns duodecim millium fanguine maduerit, amnisque ipfe cadaveribus re- Jr fertus, ac permeabile tranfire volentibus iter miniftrans, foedifragi Bano fa- cruoris ignominia redundaverit, Parta hac celebri vidoria minim quantum Istitiae Caefari Ru~ dolpho, Clementi Pontifici fiimmo, csterisque Chriftianis Principi- bus acceflerit: quam ut Clemens Orbi palam teftaretur , datis ad Erdodium literis ejus in tuenda RepubJica Chriftiana ftudium & ope- ram gratam fibi accidiffe affirmavit. Sed & milites facri Ordinis Re- demptoris, ob navatam faepius fortiter operam 5 fui eum Ordinis effe voluerunt miflo eidem infigni, quod folido conllabat auro monili fap- phiricis egregiae quantitatis diftindo gemmis, ac inter easdem hac Variante Epigraphe ; Donmie pdvujii me, appenfo circa pedus fym- T bolo 146 Mentor k Regum, Zf Banorum Dahmtfk, bolo Euchariftico, illudque femper fymboli nomine ufurpans: In Deo vici. Allatum hoc virtatis ejus infigne Zagrabiam faerat a duobus Ordinis ejus Primoribus; quo cum Thomas cum gentilibus families fuse, caeteraque Procerum comitiva adventaret, ab Antirifte Zagra- bienfi, Petro Doinitrovicio, foecunda ingenii humanitatisque nberta- te viro falutatus, eidem gratiis redditis, Urbem ea node quieturus conceffit. Sequenti folis die cum infigni rerum omnium apparatu in Erdddkfs ® a ^^ carn Divi Stephani Regis defeendit, ibidem folemni pompa a Miles or- Preefule facra celebrata: quibus abfolutis facrofanda miles Chrifti, diajs He- reficitur Euchariftia, ac monili in humeros impofito, Sacri Redan * creatur nS ptoris Ordinis Athletci certa verborum forma ea lege conftituitur, ut Zagrabiae. quotidie facerdotum inftar divini Officii, quod Breviarii nomine vo¬ calic, recitatione fit obftridus. Inftituit hunc Ordinem Vincentius Gonzaga quartus Dux Mantute, & fecundus Montis Ferrari, anno MDCVXII. in nuptiis filii fui Francifci cum Margaretha Sabauda, pro defenfione & propagatione Religionis Chriftianae, adledis in hunc Ordinem viginti equitibusj qui Orclo fuit poftea confirmatus a Papa Paulo quinto. Quoniam vero Ecclefiaftici Templi S. Andreae, quod eft Mantu®, credunt fe habere partem fpongfte Domini noftri, 3c tres fimguinis iplius guttas, a fando Longino Centurione & Mar- tyre colledas, Dux Ordinis fui titulum inde fumpfit, didumque or¬ dinem equitum facri fanguinis Domini noftri JESU Chrifti, feu equi- tum Redemptoris efie voluit cum hac Epigraphe: Nihil ifto trijie recc* fto. Torquem deinde confici curavit, ex virgulis aureis coliigatrs,' fupra quas eft ignis intermixtis gemmis ac aliis particulis, quibus haec verba inferipta funt: Domine prohajti me : hoc fymbolo indicare vo- lens, eos, qui in hunc Ordinem adferipti elfent, in fumrnis adverfitati- bus fibi mutuo fidem praritare, & in perpetua amicicia atque Concor¬ dia vivere debere : ut Ludovicus Godefredus in Archontologia Co£ mica de Origine ordinum militarium interpretatur, Quibus peradis, ingenti gratulantium clamore, tormentorum boatu, buccinarum clan- gore, Tympanorum ftrepitu, omniumque faufta precantium vocibus 1 aera perfbnabant, ac turn demutn fplendidi convivii hilaritate ac lae- citiatransada dies. Haec non quidem temporis ratio, fed nedend® hiftoriae cccafio nunc referenda fuadebat. Pules- Animatus Banus & praefenti divini numinis ope, & refponden- rumDucis tibus virtuti fucceffibus, Petrinii ^obfidionem julfu Casfaris repent, pTum* quam anno praecedenti imempeftiva Equenbergi ceflatione interru- perat; propriilque manibus terram aggeribus parandis egerit, gre- gariis ad maturandum opus exemplo futurus. Aderat in caftris Geor¬ gius Comes Zrinianus Canifas Prsefedus, feientia militari clarus, Fran- Croatia & SckvonU, Liber Quartm. 147 Francifcus Adolefcens Battianius prima militiae rudiments pofiturus. Sc Gottfridus Praynerius Germanicarum cobortium Dudor, quorum fententia evicit, ut folutis caftris, quae jam odo duraverat diebus, ob- fidio remittatur; ne paucitas noftrorum temere irritatae Turcarum multitudini, quae fuis laborantibus fubfldio advenerat, objiciatur, quorum confilium erat, eo fine cum noftris manus conferere, ut aut praeteritorum dierum acceptam cladem noftris ad internecionem de- letis ulcifcantur , aut & ipfi fociis praelio nupero occifis gloriofa morte parentent. Atque ita fecundo relida Petrinia, in ftationes quifque fiias, eo rerum noftrarum incommodo rediere; ut vifo no* ftrorum difceflu, quamprimum hoftis Sifciam auxilio deftitutam, ac Turri rotunda, ad Colapim obverfa,tormentorum idibus collapfa, in- terfedo etiam Calpare Grangia, captoque Fabricio, (qui poffea Con- ftantinopolim abdudus, ac in lineum conjedus faccum mari merfui interiiO loci Praefedis ad conditiones dedendae arcis noftros compu* lerit. Occupata Sifcia, Hraftovicia, Gora, ac Petrinia retenta, nulium hoftis finem flamma ferroque populandi, ac in noftros barbara ferrta- te debachandi fecit; donee Maximilianus precibus populornm Styriae, Sc Carnorum, ac Illyricorum praefertim permotus, Erdodio Prore- gi, Lencovitio Croatia limitum Praefedo, aliifque in caftra fquibus Sc ipfe prasfuitj) convenire juflis, tandem Petriniam, caeterafque arces, fat difficili labore expugnavit, & caftrum quod cervicibus vicinorum accolarum impofitum fuerat, funditus eft demolitus, quorum periculo Sifciam Turcae perculft, & ipfi incenfa arce tumultuaria fuga, qua Petrinia a quifque potuit, nafadis confcenfis profugerunt: Arce Collegio cerdotum Zagrabienfium a Maximiliano reftituta. Verum dum Caefar bellum in Pannonia Jongius trahit, Strigo- nium Mansfeldi virtute recuperat, ac cum Sigi/mundo Battorio Tran- fylvaniee Vaivoda fbedus fancit, in eoque Thomas Prorex cum cae- teris arbitris componendo laborat, Turcae quietis impatientes Bani- que abfentia illedi Petriniam demolitam rurfum reftaurant, vallo ac Praefidio firmant, Ruftanem loci cuftodite praeficiunt, vicinafque arces, Goram & Hraftoviciam, denuo expugnant. At ne graviffima iter urn vaftatam toties Parriam detrimenta fubire contingat, Thomas Pro¬ rex communicato cura GeorgioLencovitio, ac Sigismundo Herberftei- nio, limitum Praefedis coniilio earn denuo expugnandam decernunt. Quare poftpofita cundatione omni ad arcem novam Erdodianae ditio- nis caftra locant, turn impedimenta omnia Sifciam verfus expediunt, ipfi leviori apparatu Petriniam contendunt. Ruftanes advenientes noftros confpicatus contineri non potuit, quin in pugnam profiiiens de fumma rerum cum noftris ferro decernere ftatueret: verum eontra- T 2 do Noftride- nuoPetri- niam ex- pugnant. Thomas Erdddius Bana- tum re- lignat. 148 Memoria Regum , Bnnorum Dalmatia , do certamine plumbea glande a Cafpare Kurtitio per ilia trajedus , animadverfb vulnere fe cum fins In arcem recipit, brevique temerka- tem vita perfolvft, quo extindoTurcae agminatim patefadis arcis val- vis profugiunt, faiutemque vicinarum fyivarum iatebris.protedi con¬ fer vant. Noftri a captivis quibufdam re intelleda pars arcem feftini, panels iifque metu attonitis repertis hoftibus, occupant; pars fugientes perfecuti, captivos plures cum opima praeda retrados reduxere. Ac tandem fatali noftros ,deftinatoque jam dudum ah hofte fervitutis peri- culo, quod inde Temper imminebat, eximunt. Accepta in poteftatem arce valla reftaurant, ac Prasfidio Impofito curae fideique Danielis Francoli equeftris turmae Carloftadianae Duci committitur. Fama fuit, eaque tarn apud hoftes quam noftros conftans, infigne aDucibus operas pretium fieri potuifle, fi armis ulterius prolatis, Jaiciae & Bank- lucae terrorem admoviflent : neque in iis recuperandis irritos futuros fuifle eorum conatus, nifi in medio rerum gerendarum ciirfu importu- nis confiiiis ceflatum fuifiec. Confedis feliciter hifce praftiis, pacataque Provincia Thomas Er- dddius in omnibus pads bellique artibus Princeps clarus, cum mune- ri Tuo egregie a fe fatisfadum per annos duodecim , quibus Provin- ciam adminiftraverat, videret; quietis ac privatee vits amore illedus earn foilicite apud Caefarem procurabat. Itaque Casfar affidtiis ejus precibus permotus, eum fefe officio abdicare volentem dimifit, ac in ejus locum Cafparem Ztankovaccium Epifcopum Zagrabienlem, ac Joannem Drafcoviclum Crilii equitum Praefedum, praeeedentibus hifc ce bellis egregie exercitatum conftituit: fic tamen ut Epifcopo pau- cos poft dies gravi morbo e vivis fublato, folus Drafcovicius abfque Collega Magiftratu potiretur anno 96 fupra millelimum quingentefi- mum. Et quamvis elapfis annis aliquot relignante Drafcoyicio itera- to Erdodius in officium fuccefliflet, quia tamen quieta omnia fibi reli- da fuerant, ac opima pace florebant, nullum eo tempore geftum eft bellum, uno excepto ditfidio, quod publicis in Comitiis Poionii inter Haereticos & Catholicos intervenerat. Fatalis enim ilia Haerefum lues, fuis non contenta anguftiis, quo latius ac virulentius ferperet, omni contentione Sclavoni.se ac Croatia pacem perturbare , purita- tem Romanes fidei inficerc , fibique dornicilium figere introducendis damriatorum dogmatum feminatoribus Tatagebat: ad quam Reipubli- cae labem a finibus Illyrii repellendam, preeter Regnorum Legatos* Erdodius Banus omni reftitit conatu, ac ne multitudini inconditis cla- moribus vociferanti fuperandum fe praeberet, fempiterna memoria in faftos referendo exempio, publice evaginaps gladium : „ hoc, inquit „ ferro, fi aiiter fieri non.poterit, peftem iftam a nobis eliminabimus, Croatia 8 * Sclavonic, Liber Quarts. 149 ,, trefque nobis adfunt fluvii Dravus, Savus, & Colapis, e quibus „ unum novis holpitibus forbendum dabimus. „ Attorn'd ad ifta Haeretici fubmifiius muffitare, turn deinum conticefcere coeperunt. Cceterum in Omni vita fua amantiffimum fe Temper Patrice Senatorem prVlide oftendit, in confiliis maturus/ in adionibus gravis, in hiJaritate fefti-zelus. vus, in colloquio COmis & affkbiiis, in difeiplina temperate feverus, in praeliis fortunatus, in omnibus probatus. Unde refignante eo & fe- E Jus En- cundo Magiftratum, quod ob libertatis puli licae defenfionem nulla conuum * per odennium Banali dignitati ftipendia deftinata a Ccefare obtine^-e poflet, imo quinquaginta equitum ftipendium fublatum fibi vidiflet; Tavernicorum tamen fufcepto officio, & ad mortem ufque retento, in omnibus publicis tradatibus, Bockaiano preefertim, componendis a Caefare evocatus, prceclaram ubique impendit operam. Tandem an- Mors no vigefimo quarto fupra fexcentefimum Menfe Januario annis , la- ^°- mse boribus, morbisque gravatus fexagefimo fexto setatis anno in arce 1634. Crapina, fumma omnium dolore, fuique relido defideria, omnibus Chriftiano ritu munitus facramentis, humanis excedit. Inter caetera memoratu digna tria a Georgio Spifichio, qui com- pluribus annis ejus fuit a cubiculis, faepius referente accepimus, eum nimium Eutrapolice Iiifum exercuifle, pecuniam manibus tradafle, nec in convivio hilariori potu exceffifle vilum unquam; res fane quatn communis tarn difficilis, eoque mirabilior. Nec illud mirandum mi¬ nus ; prole quam foecundus fuit, tam beatus: nam prater filios natas habuit quatuor, non folum maximis jundas connubiis, fed fpeciali .prudentiae, gravitatis, liberalitatis, ac pietatis in Deum laude infignes; ut vel nunc in Elifabetha asvi noftri heroina videre licet. Una ex infigae eis Juliana nomine decennis adhuc demortua in cede Divi Nicolai op- Miracu- pidi Jazkenfis apud Avum Petrum jacet, compage membrorum atque um * cute, veftrmentisque integris, confervatae innocentise teftimonio mani- fefto , inftar pueri innocentis in Bafilica Divi Stephani Regis Zagra- biae, aut fandi Joannis Eleemofynarii Pofonii affervati. Hoc incor- ruptum Virginis corpus nos ipfi manibus noftris contredavimus, quam vis reprehenfione non careat, quod tam nobile integritatis pig- gnus, minus decenti loco honoreve confervetur. Poll femeftrefpa- tium praeparatis omnibus ad funebralem pompam necefiariis, Crapina educitur Zamoborinum devehendus; ^ pra;cedebant multo auro pha- lerati equi infignes, ac trecenti haftati eqiiites, puiium omnes induti amidum; pone fequebantur Filii, ac pradertim Sigismundus, qui prae caeteris fpecialius diligebatur,cum cceteris nepodbus, magna procerum Sepultu- Nobiliumque manu itipante. Zamoborino Corpus Zagrabiam dedu- citur, ac ea node in Urbis Parochial! Ecclefia Divo Marco facra afier- T 5 vandum 150 Memork Regum , Zf Bmrum Dalmatk, vandum collocatar. Die fequenti funns celebratur hora matutina oftava: antelata vexilla inligniaque ftemmatis bina vaftae magnitudi- nis fculptorio opere pidorioque affabre elaborata, ac monile iilud fa- cri Ordinis Redemptoris purpura impofitum, equi atrati complures, caput, oculos, calcem ufque nigra purpura, ac ex lateribus pidis ma- jorum imaginibus tedi; anteibat Nepotum numerus pulcher caete- ra multitudine praemifia, quos fequebatur Pontificum ordo, dein fere- trura Principis, poftremo Sigismundus cum fratribus, cumque primo- ribus, atque legatis. Ea fuit comitantium hominum copia, ut binis & binis’incedentibus, dum primi Bafilicam Divi Stephani ingrederentur, poftremi nondum urbe egretfi fuerint, quod fat notabilem diftantiam efficit. Feretrum illatum ledo in ade Divi Stephani prasparato, quod doloris caitrum appellant, turn inferiae per Antiftitem celebratae. Lau- datus eft inter folemnia pro ftiggeftu a Petro Domitrovitio loci ejus Epiicopo, ea eloquential facundia virique lauue, quam & Suada ei in- ftillaverat melleam , & quam merita canci Principis expolcebant j omnium enim majorum iuorum ihomam Caidmalem lequentium, hie Thomas major fuit. Inter alia maxime fpedandum erat ledus fa- ftigiatus in altitudinem prope concamerationis Templi, Inminibus vi- treis miro modo colorumque varietatibus diftindis. Sed miferatio- nem & ploratus omnibus eliciebant, filentium vaftum, conlucentes fa¬ ces, populus, templum paulo ante igne abfumptum , & quoquoverfum afniceres atrata, parietes funebralibus emblematibus fingulari artifi- cio tedi; fed quse cunda fuperabat popularitas ilia, & dementia bo- ni Principis, tacitis animis defiderata. Subiere poft feretrum Viri il- luftres, delatumque in fepulchrum clangentibus mortuali leiTo tubisf turn trecenti iHi, quos diximus, haftati, quifque fuam, quam gerebat haftam, in murum perfringentes, fragilem humanae vitae pompam de- clarantes, funeris celebritatem omnem conclufere. Annus, qui fuit a partu Virginis 1595, univerfam imprimis Scla- voniam, c'aeterafque Provincias, quas pvoxime bello expofuerat, quie- tiflimas habuit, nulla tamen fpe future pacis: quandoquidem diutur- nitate bellorum feffi Principes, quum haud dubie attritse omnium vi¬ res facile reparari non poflent, veluti conlenfu quodam arma pofue- rant, qua mox infenfioribus animis refumerent; adeo acerba inter fe odia vidi vidoreique exercebant, ut veteres controverts, quibus novas etiam belli caufas in tanta varietate cafuum addiderant, finituri Toannes minime viderentur, nifi alterutris nihil reliquum fortuna faceret,' vel Drafeovi- • oer mu tuas clades, ad internecionem bellando conciderent. t-r US Icaoue anno infequenti, quo Joanncm Drafcovitium Erdddio in offi- & diximus /non parvi in Croatia motus lub Georgio Len- Croatia zf Sckvonk , Liber Quartus . 151 Lencovitio earum partium Prsefedo, exciri coepere. Nutu fiquidem ac voluntate ejus 50 Dalmatse, cum 500 Segnienfibus nodurna uficiiflia* fraude, altas Cliffise moncis crepidines, cui arx impofita fuerat, lean- noftri » dunt , in arcem per occultum muri hiatum, qua purgamenta arcis egerebantur, penetrant, obvios trucidant , captamque arcem ingenti laetitia perfufi, tormentorum fragore & boatu fignificant. Lencovi- tius tricenariam cohortem adminiftrato fufficienti commeatu eo fubi* to mictit, arci pradidio futuram. Nec Segnienfes potitas arcis gloria contenti, fed fugientes Oppidanos Turcas infecuti, captivorum cum opima vidoria trecentorum numero Segniam dedudorum praedam fub hafta vendunt. lbraimus loci antea Prasfedus , qui Clifliae amiffae folus culpam fuftinebat, ob direptam ditiffimam fuppelledilem ira frendens, vitae- que perdendae metu, Apardem Bofiue Praefedum ingentibus onerat precibus ac promiflls, ne faluti fuse in extremum dedudse diferimen auxilio defit. Sed Turcae graviffimorum potius incommodorum per- petuis futuris temporibus, terra marique inferendorum periculo mo- ti, quam precibus ejus, juftum cogunt exercitum, Clilfiamque obfidio- ne repetunt: fed & Lencovitius cum quatuor lediflimorum miilibus fuis, praefto adeft. Ubi in mutuum venere confpedum, fiios quifque cohortatus in certamen ruit; confligitur ftrenue, pugnatur acerrime Sc alternante fortuna melioribus invida fucceflibus Lencovitius vincit, Vinciturque. Turn faluti fuse confulens, arcem cum fuis petit, ubi biduo moratus, fuos in fide & conftantia firmans, ilia excedit, ne ab- fumptis eduliis obfelfi inedia laborent; numerus eorum, qui cum Len¬ covitio exiere,ad DC milites conftituit, cumque haud procul ab arcs filenti agmine irent* Turcae in utrumque latus progredientium ingenti fab la to clamore irruerunt, pugnaque magnis utrinque viribus inita eft. Verum noftris numero longe inferioribus praevaluere hoftes, ac geminata parta vidoria noftros in effufam fugarn vertere: ita ut ca- dentibus multis & Joanne Domninio Epifcopo Segnienfi cum aliquot Sacrificulis, quos Glagolias vocant, item Andrea & Joanne Baflaniis fi-atribus una interfedis, plures tamen vivi caperentur: inter quos Georgius Paradifius, Prffifedus Segniae Weichardus Aufpergus An¬ drew ex fratre nepos, JoannesMardax, Gabriel Crifanitius, ac aliquot Centuriones Segniani. Lencovitius accepto vulnere, cum tribus fu- gas fociis ab Michaele Radecio viarum perito , e mediis hoftibus ela- pfus, poll: varios ac multiplices errores Segniam pervenit. Clecovi- tio aetate ac laboribus confedo equus fufFoditur, ac iple, cum fugere non poflet, fub rupe qiudam cava velut antro earn nodem fe occul- tavit, ac haud procul caftris Turcicis itinere fado altera node Sutur- ciam, 152 Memorise Regum, Banorum Dalmatia, ciam, ac deinde Segniam veniens, Lencovitio fe conjunxit. Magna etiam noftrorum pars trepidi , & confilii inopes, in arcem unde ex- iverant, refugere. Ferunt Epifcopum Domnionem, cum noftros in fugam verfos animadvertiflet, precata peccatorum venia benedidio- nem pro Chrifti fide pugnantibus elargitum, cui cum attentius infifte- ret, ab hoftibus deprehenfus interficitur. In hunc modum variis cafibus alternante fortuna , fub ClifJise moenibus fatis improfpero eventu, pugnatum eft , ita ut utroque in certamine, tam in diripendis caftris, quam in reditu nodurno, viri fortes ex noftris fupra trecentos defiderati fint. Caeteri incolumes, fed variis erroribus adi ad fuas ftationes redierunt. Nec Turcis in- cruenta ceflit vidoria$ quandoquidem mille circiter eorum occubuifle feruntur; & Ibrahimus fclopeto trajedus, ex vulnere mortem obiit, plurimique ex prascipuis partim in acie csefi, partim domi vitam fini- verunt. Lencovitius Segnia per idoneos nuntios confeftim Chriftia- nos bono animo efle juflit, neve defperati arcem hofti traderent, ad- monuit, feque intra odiduum redintegratis viribus, addudo fecum commeatu, & recentiori milite reverfurum pollicitus eft, daturumque Operam, ut vel invitis hoftibus arci fuppetias ferat, & frumentariis et¬ iam anguftiis quam ceierrime occurrat: jamque convenifle circiter mille milites ex Dalmatis voluntaries, quiiterum Cliffiamrepetere, & fecum una pradii fortunam cum hoftibus experiri velint. Mauritius & obfefli, fe odiduum expedaturos refponderunt, fic tamen, ut Len- covitium magnopere petitum vellent, ut promifli memor, maturam intra hoc tempus opem ferre non differret; casterum fe veniam po- ftulare, fi ipfi durae necefiitatis telo adadi fpe celerius fibi confulere cogerentur. Verum Turcse miflo in arcem Paradifio nodurna in pugna capto, omnibus qui in arce erant, liberum hbitum cum armis, & fareinis, fi arcem reddant, ultro offerebant: turn vero etiam omnes illos, qui utroque in certamine capti erant, fefe fine pretio dimifluros jurejurando pollicebantur. Paradifius multis verbis l'ocios, qui in arce erant, cohortari, ut fuss & fociorum faluti quam optime conful- tum vellent, ac conditiones a Turcis propofitas haud cundanter ad- mitterent; fatius & praeftabilius efle, cedendo adverfae fortuna?, fefe ad meliora refervare, quam negleda propria falute, arcem pertinacius tueri, quam mox inedia & fiti rerumque neceftariarum inopia coadis, ad arbitrium crudeliflimi hoftis, nec poftea cuiquam parfuri dedere oporteat. Quibus & aliis talibus verbis Paradifius ultro citroque commeando perfecit, ut utrinque de conditionibus fubferibendis tran- figeretur ac literae mutuo conficerentur , quibus confedis, captivi a Turcis dimittuntur j ipfe Paradifius, Aulpergus, Crifanitius, & alii Croatia & Sclavonic, Liber Quartus. 153 complures. Sed Jacominius, Peczius, ac Mardax, quod efient deco¬ ra forma adolefcentes, contra pada occultari retentique fuerunt: ju- rantibus quamquam faifoTurcis, iJios nodurna in acie c^fos occu- buifie. Obfeflis etiam militibus fere quingentis fides ab hofiibus fer- vata eft, & cum rebus omnibus dimiffi domum redierunt, Atque hie fuit infauftae hujus Cliflianae expeditionis exitus, in qua profe'do for¬ tune potius inconftantiam, quae & dolis & virtuti noftrorum ma- ligne defuiffe vifa eft, incufare licet ; quam Dalmatarum , qui facinus incoeptaverant, fidem ac induftriam defiderare. Paucos demum poft dies Sigismundus Herberfteinius, qui cite- riores Illyrici partes Sc limites tuebatur, exercitu coado ignoniiniam clademque Clifliae acceptam rependere hoftibus conatus, ad recupe- randamCoftaniciaia vires animumque adjecit. Venere ad eum miile € Styria equites, quos Fridericus SchafFenbergius dudabat, ex Garin- thia ac Garnis equeftres pedeftresque copis, quas Defelanas vocant, & Joannes Drafcovitius, cui nobilitas earum regionum juffu Caefaris, tanquam Bano, & veteri vocabulo noftrate utamur, parere juffa erat, eis fefe cum tribus circiter millibus, utriufque ordinis militibus, con- junxit. Itum eft primo Petriniam, ibique Lencovitius Carloftadianos ■fuos, qui Cliftiano bello fiiperfuerant, in caftra miftt, Duce Chrifto- phoro Obruciano equitum Prasfedo. Adfuere etiam nuncii Thra- cum cum literis a Radoftano Archipresbytero, ac Rajaco Vaivoda, Voino, Sc Sincone Cnefiis, Emanuele Jusbafa, Bogdano Harambafla, Novakaga, Dracula, Odabafla, aliifque omnibus, qui a Colapi ad Adriaticum litus ufque fedes habent, ccmmuni nomine feriptis (eas autem ut quam fecretiflimee haberentur, petebant) quibus ft ipfis vacua arces cum agris & fundis defertis, quae inter Colapim & Val- danum (fic antiquitus flumini Hunnae nomen fuifTe ferunt,) circiter LXXhabentur, inhabitand® conced^rentur, fe arma adverfus Turcas fumpturos pollicebantur. Sive tamen hoftium metu , & quod rebus infedis reditum fuerit, five infita ejus generis hominibus inconftantia, five ob alias caufas promiffis minime ftetere, tametft Duces nunciis pe- cunia donatis, vota eorum rata fore refpondiftent. Primis caftris e Petrinia promotis, ad Vallem Vinodoliam, qua Mofenicius rivuspraeterfluit,venturn eft, fecundis ad earn planitiem, quas planitia nominatur, amniculo Velefiiove irriguam j indeque len¬ ds agminibus diem odavum Iduum Julii, cum impediments, 8z carris, ac tormentis in Coftaniciae coni pedum dudus exercitus. Turc* pe- dites Thracibus permixti vifts noftris, priufquam Tabernacula extern derentur, ac tormentis coliocandis idoneus locus quaereretur, cymbis & naviculis transjecerunt flumen, ac ad Dedum montem , qui Arci U luper- franefe Turds deditur. 154 Memorise Regum , Btmorum Dalmatia, fupereminet, dekti eos, qui primi e noftris procurrerant, fclopetorum glandibus petere cosperunt,' fed mox alifs atque aliis auxiiio fuperve- nientibtis, uno aot altero ex illis trucidato , cymbarum beneficio, iu~ CoStani- perato flumine in Arcem redierunt. Paulo poft meridiem tormenta P romo£a > & duobus in locis collocata funt, tria quidem in edito De- detur , 1 di montis fupereilio, unde arx commode peti poterat, duo autem in ejus radicibus circa Hunnam fluvium, qui Arcem in Infula fitam cir- cumfluit: quibus arx bipartite verberari coepta eft. Apardis Bofnae Praefedus, qui Banialucse fragorem tormentorum facile exaudire po¬ terat , midis equitibus obfelfos, ut Arcem fortiter fervarent, admonuit, feque die (equenti fiibfidio venturum promiflt. Nec didis fides de- fait; eodem enim tempore, quo venturus expedabatur, ipfe equo in* Aliens, cum ducentis peditibus fclopetariis, per ultcriorem fiuminis ri« pam, verfus areem per notos tramites perrexit, noftris qui editio- ribus locis per montes paflirn tentoria fua tetenderant, eum eminus confpicientibus, ita ut eorum numerus facile iniri poflit. Sed tamen quum aliquot Turcae noftris aquationi intentis infidiantes, ad flumen capti elfent, impudenti ore ilium odingentos fecum Janiceros addu- xifle fallb referebant: adeo illi fuorum numerum pejerando, atque mentiendo fupra yeri fidem augere confueverunt, qnoniam neque plu- res eo tempore auxiliares mitti poterant; eo quod ex Bofnae praefl- diis magnae militum manus in Pannoniam, defendendae Budae caufa, translatce elfe dicerentur. Cum in hunc modum bidui fpatio arx tormentis petita verbera* retur, fed quia, interfluente Hunna, irritus omnis eflet labor, Herber- fteinius habito cum fuis confilio, navibus quas in hunc ufum fecum plauftris attulerat, & tabulatis, flumen ponte infternere conftituit. Sed indigenis viarumque peritis, pofle vado trajici referentibus paruit, moxque tubis & tympanis exercitui lignum trajiciendi dedit: primi- que Joannes Voycovicius & Chriftophorus Mernavicius equitumPrae- fedi, cum fuis turmis in ulteriorem ripam evaferunt. Eorum exem- plo caeteri equites eodem vado certatim tranfire coeperunt, & qui ro- buftiores habebant equos, lingulos pedites fclopetarios eorum cluni- bus impofitos tranfvexere, ita ut totus fere exercitus fumma celerita- te, diverfis qua quifque potuit repertis vadis, fluvium fuperaret, 3c peditatus major pars, fclopetos & fulphurei pulveris lagenulas, tie madefadae nulli ufui elfent, fupra capita tolleret, nec extantibus e flu- mine pedoribus pone fequeretur. Apardis confpedo noftrorum tran- fitu, haud dubio perculfus metu, relido in arce ordinario prariidio, cum iis, quos pridie adduxerat peditibus, ac Thracum manu, quae e Dubicia tumultuarie confluxerat, obviam noftris venit. ita ut equites baud Croatia, Sclavonic, Liber Quartus. 155 hand plures ducentis pracederent, & iis quatuor vexilla eqtieftria praeferrentur,peditefquerari&fparflm, laxiori fpatio in ordinem reda- di, quo major eorum numerus appareret, fcquerentur. Sed vixprimum noftrorum impetum fuftinuere, quin ftatim terga verterent, & equites abadis (ignis in pr®ruptos montes & prsEcipitia rupium, vix feris aut capris pervia, fugam darent: pedites vero urgentibus terga noftris, ignari quam capeflerent viam, pari terrore, fed duplici viarum divor- tio fcede profugerent. Pars enim eo arduo & difficili afcenfu, qua equites iverant, vitato, in proximas fylvas multa Alice proceraque 8c fruticibus denfiliimas fefe proripuit; pars nods tramitibus, verfus ar- cem, ac quo cuique licuit palantes & difperfl faluti condiluere, fleque facile evenit, ut etiam noftri in tot agmina divifl fugientibus inftfte- fterent. In eo fugae tumultu muiti ex hoftium numero, fed etiam ali¬ quot ex noftris equites ce.cidere, ab hoftium peditibus fubter frontes & proceriores ftirpes latentibus circumvent^ inter quos Joannes Clo- bucicius, & Ladislaus Bucovackius junior fuere, Cafpar etiam Crifa- nicius Gabrielis nuper Clifliae capti, & mox ex pado dimifli frater, egregiae virtutis peditum Centurio. Reditum deinde fub nodem ad ulteriorem fluminis ripam, ubi Oppidum fitum eft, quod line mora direptum, fed pauca fpeque minor praeda reperta fuit, quod hoftes re¬ bus fuis tempeftive afportandis proipexifient, moxque igne fubjedo ooncrematum. Diluculo fado noftri pontem extruere coeperunt, eo- demque die maturato labore ad ulteriorem ripam perduxerunt$ eo animo , ut arx tormentis tranfvedis ac propius admotis expugnare- tur. Nec coeptis optatus exitus defuiflet, ft Duces ftabili propoftto Abobfi- conftanti® decus retinendum duxiftent, verum cum incertis & dubiae 1 ^ i a 0 n I |^°’ iidei audoribus Achomatem Eunuchum cognomento Aphifem cum ce ffatur, ingentibus copiis Coftanicias opem iaturum adventare, jamque ad Sui- narium Savi fluminis tranfitum pervenifle didiciflent (quamquam is necdum Belgradum attigerat) redudis copiis & refeiflo plauftrifque impofito ponte, infedis rebus, eodem quo yenerant itinere, rever- (i funt. Sed ubi noftri in Turcas detonare ceftant, turn eorum adver- fus noftros validiflima turbulentiflimaque glomeratur tempeftas. Nubes enim ilia, quae in jugis montium Bosnag a longo tempore confediffe circumferebatur, ubi maturuit, in fines noftros omnem efFudit belli procellam, qua* fane vel eo majori terrore, ac veluti infaufto quodam prodigio nobis fuit, quia plus minus centum mil- libus armatorum , Duce Aehomate Viferio , 'ac ejusdem Eunucho Szerdar Bafta, inftar alicujus turgid® tempeftatis agitabatur. Et Vero Haflan Baftsm, qui fuperioribus annis Sifciam olim Romano- U % Him / 1 $6 Memories Regum , Zf Banorum Diilm.itk, rum Coloniam, nunc vero ubi dlolapis fluvius Savum influit, Cap!- tuli Zagrabienfis fingulare propugnaculum , fua quam accepit memo* rabili clade 8c interim, clariorem reddiderat, redditum fibi veteres Bosnae miiites credidere, ubi Szerdary ingenii vigorem, vultus tru- culentiam, oculorum vim intuebantur. Nam homo ftatura pufiilus, corpore viciatus, natura fignatus, fronte rugis perarata ac armis ob- fitae anui perquam fimillimus fuit: plurimum illi audaciae ad pericu- la capeflenda, plurimum confilii inter ipfa pericula erat; inhumana prasterea in omnes 8c maxime in Chriftiana mancipia crudelitas ; perfidia plusquam Turcica, nihil veri, nihil laridi, nullius Dei me- tus, nullum jus jurandum, nulla religio. Cum hac vitiorum indo¬ le in Caefaris Turcarum Gynasceo teneris ab annis enutritus, in mi¬ litia? paleftra eruditus, belli artibus inftrudus, Perficis tandem ar¬ mis exercitus Provinciam hanc eft fortitus. Caeterum ex quo fines noftros fulmen illud attigit, nihil prolatandum ratus, ne le cundan- tem aliquis cafus opprimeret, rnox armatam praemittit cohortem, qute Petriniam olim Bofnenfium latronum domicilium , 8c praedonum tutiftimum alylum, nunc vero (Tuperis ita volentibus]) unicum reli- quiarum affiidi hujus Regni propugnaculum, primum verbis lpe- ciofis, poftea diris etiam repeteret minis. Erat adhuc in ipfa Petrinia Daniel Francol, cujus fupra me mi¬ nimus ; artium belli haud ignarus, loci illius fummus Capitaneus, cum Georgio Preftocio, quem paulo ante cum centuria una pedi- tum Ulyricorum Drascovicius i'ubmiferat: hi cum quadringentis cir- citer partitn Germanis, partim noftrae gentis, praefidio fane per- exiguo, omnem illius belli ac oblidionis molem ftrenue animoque forti fuftinendam in fe affiimpferant; quos ubi hoftis nec precibus fledere , nec pollicitis corrumpere , nec etiam minis potuiflet in luam pertrahere fententiam , acriter viris 8c armis oppugnanduni ftatuit , jurans per impia Mahometis numina, fe illinc nifi vidorem abfceftiirum. Imprimis autem execranda tempeftas ilia, validilfima Janicerorum grandine, in quibus omnem expugnationis fpem, haud {ecus ac in triariis olim, pofitam habebat, miferam ac infelicem cin- git Petriniam, ac ne a noftris laedi poftet, profundis transverfum iiLOS qua poteft circumfodit vallis, ficque locum plurimis tutum pa- rat iclopetariis, qui moenia defendentes continuo infeftarent ; pon- tern quoque navalem, qui in Colapi ibidem erat , extemplo refcin- di jubet, poft hsec caftra locat, cuftodias, vigiliasque in vadis fu- fpedis, ahisque locis opportunis inftruit, militum catervas difpo- nit, acies ordinat, 8c quacunque noftros obleftis opem laturos re- batur, cautus prtcdudit ; inluper, quod viriurn, quod roboris ha¬ bebat, 'Croatia £r* Sclavonic , Liber Qmrtus. 157 bebat, fummo Audio opponit. Omnibus Ac ex ordine difpofitis, & caftris bene communitis, aggeres excitat, pluteos & fcaias pa- rat, bellica denique firm at tormenta, cseteraque omnia, quae non minus ad obfidionem, quam ad expugnationem neceflaria fore cen- kbat, incredibiii celeritate praparat. Subiato tandem undique in* genti clamore , ac plusquam barbaro ulutatu clafficum canit, tym¬ pana pulfat, inflat .tubas, arma capeflere, & dido celerius effrsena- ta mrlitum examina casca fubire mocnia jubet; atque uno tempore obfidione & oppugnationibus noAros premere coepit, propugna- cula deinde bellicis acriter concutit machinis, moenia denudat, pro- pugnacula fclopetis, iagitcis, & denfifiimo telorum imbre obruit j quin etiam ignem qua poteft adjicit, qui ubi iignea comprehende- rat opera, mox a noAris partim extinguitur, partim refcinditur, ac quod jam hoAi patebat, terra velociter obAruitur ; ille nihi- lominus furiis agitatus certatim noAros oppugnare non defiAit ; inAat pertinaciter, & nunc receptui, ut reintegratis ac refumptis viribus validiores faciat imprefliones, nunc claflicum canit in omnem occafionem interims; fefiis recentes , fauciis integros fubmittit j ignavos ac defidiofos acrius increpat ac urget, caeteris ut pertina- cius oppugnent, animum fimul & calcar addit ; his ampliflima fi vicerint, pollicetur praemia, iliis e contra atrpcifiima ferox mina- tur lupplicia, ignaviae & pufillanimitatis condigna Aipendia. NoAri, ubi vident fe jam a circumfuAi multitudine, dura non folum obfidione, fed etiam. oppugnatione premi, divinis freti pr$- fidiis, hoAium conatibus refiAunt graviter , artes artibus eludunt prudenter, fubeuntes repellunt, afcendere enitentes deturbant, telorum grandine hoAium agmina proAernunt, Aragem , caedem- que maximam faciunt. Non paucos etiam haAis praepilatis, fijdi- busque praeuAis, faxis ac denfatis miffilibus incefliint; praeterea ut crebras & vix jam tolerandas imprefliones impedirent, cupas quam- plurimas pulvere tormentario , fevo, pice, fcandulisque complent, ac ardentes in confertiiiimos hoAes fubinde provolvunt. Pugnatur uno tempore omnibus in locis, atque omnia etiam extrema ten- tantur ; quae minima vifa pars eA firma, hue concurritur, & quam- vis noAri tantse molis defenfione diftinerentur, nec facile pluribus pauci ubique occurrerent: omnia tamen fortiffimo fuAinentes anirao, ita pertinaciter refiAebant, ut non prius, quo quisque conAitifiet, difeederet loco, quam aut graviter vulnerarctur , aut occideretur. Omnium fiquidem, & praecipue qui capita eorum erant, una & conftans vox haec erat: „ Eja boni focii! mafqulo pedore nunc eA „ opus, quando extremam fati noAri videmus imminere horam, & U 3 ,, ideo Noftro- rum ad in- vicem ex- laortatio. Drafco- vitius Ba- nus Petri nise fubii- «iio venit Memorise Re gum, Sr Bmorum Dalmatia , ideo antequam aut turpiter occumbamus, aut certe in immanifE- ” niam abducamur fervitutem , pugnemus fortiter imprimis pro fi- ” de Chriftiana, pro Reiigione Catholica, pro aris, pro focis, pro ” cdnjugibus > iiberis, chariflitnisque pignoribus > pro falute deni- 3> que, atque confervatione Patriae dulcilTims ; nam nulla jam fu- 33 pereft nobis futura via, praeter dextras & virtutem; vidi nullam 3 ’ fperemus falutem. „ His didis adeo omnium animi funt accenfi Fac prsefertim Francoli, qui fraenatis antea equis, de fuga ac de- ditione cogitaverat, nifi a Preftocio acrioribus caftigatus verbis re- tencus fuilfet) & ad fubeunda quteque pericula confirmati , vt qui non prius honcfte mortem oppeteret, quam vel fefe dedere , aut; Patriam prodere mallet, fueric nemo. Vix jam tunc fenfit holds, Germanorum conftantiam in hoc uno exigui roboris praefidio , ac Croatarum fidelitatem. Interea vero dum hagc circa Petriniam geruntur, Joannes Dralcovicius Regni hujus ftanus, coadis fuis copiis, & excitis Regni, ac con- finiorum gentibus eorumque ivlagnatibus, apud Sifciam caftra me- tabatur. Poftquam autem Georgius Lencovitius Croatia , & Si- gismundus Herberfteinius Sclavonic limitum Prasfcdi , in caftra ad Banum confluxiflent, mox excubias in locis opportunis, ubique fumma cum diligentta difponunt, & pontem in Odra fluvio celerri- me parari jubent. Ghinquaginta etiam equites Petriniam verfus, ut quid ibi rerum ageretur, fideliter explorarent, ftatim ablegant; qui cum paululum a Drencina fortalitio memorati Capituli Zagra- b : enfis progrefli fuiffent» illico incauti in latentes hoftium infidias incidunt, uno dunta'xat focio illic amiffo, caeteri hinc inde difper- fi, palantes vix fuga in tutum ad fuos rediere. Ille mifer ubi apud Achomatem captivus lllhtur, tormentis excruciatus, capite t«nciem pleditur: parcebat enim impius ille carnifex nemini, fed quoscun- que captivos habere poterat, ftatim crudeliflime enecabat, afferens Mahometan® Religionis, ac pervetuftag confuetudinis Turcarum efie ut dum eorum Caefar foris bellum ageret, nemini parci, ne- que’ etiam fidem fervari debere. Cumque jam diem dies truderet, fruftraque obfefli noftra fe expedare auxilia cernerent, de exitu fua- rum fortunarum confultare funt coadi. Nam praeterquam quod ab hofte premerentur vehementer, ob penuriam aquae, ftti etiam intolerabili conficiebantur, quamvis aqua pluviag beneficio aliquan- tulum fuerint alleviati. Variis vitro citroque didis fententiis, placuit omnibus ut duos e medio fui ad noftros fubmitterent; quibus dmt in mandatis, ut fi falvi Deo duce ad noftros pervenerinc, ad- amulTnn illos, cum de eorum & Fetrini®, turn etiam de hoftium ftatu, Croatia & Sclavonic, Liber Quartas. 159 ac conatibus edoceant ; fimulque ni amifiam velint Petrim'am, Sc focios perditos, cita implorent auxilia; horurn alter ab lioftibus fa- to fuo eft intercepts, ac gravi. fuppiicio inierfedus , alter autern coraite fortune , incolumis noftra eya.Cn in caftra. Hie data fibi fa¬ cilitate & copia loquendi, quos in ipia oblidione reliquerat focios, non folum vehementiffime oppugnari, & maxima vi premi, verum etiam extrema jam fiti perimi ; rem fummo effe in periculo , neejam vires fufficere, nec ferre defenfionis iaborem uiterius pofle» nifi illis tempeftive fuccurratur & alia multa mukis verbis ac rationibus lachrymabundus ediflerit. Divulgato paflim per caftra tanto Petriniae & obfeflbrum peri- Segnitiea culo, poft quorundam cundationem magnum imprimis apud Ilios, noftro- quibus falus Patriae cordi erat, fuboritur murmur & indignatio , tum ' quod neque fociis ardiftima obfidione cindis, & tarn ab hoftihus, quam ab intenfiiSma fiti extreme jam pereuntibus, alia fubmitte- rentur fubfidia; & quod neque Petriniae, quae unicum eflet non fo¬ lum Regni hujus, fed etiam vicinarum Provinciarum propugnacu- ium, imo quafi clypeus & antemurale, fuccurreretur ; qua amifla, iri etiam caeteras Regni reliquias, adeoque omnem viciniam^ nullis unquam recuperandam viribus. Succurrebat praeterea memoriae quorundam, quam ex parva, dum Petrinia ab hoftibus aedificare- tur , contempta fcintilla , ingens exarferit Patriae conflagratio : quam perniciofa ex minimo neglecto morbo enata fit peftis: quam ingens ex parva nubecula inundaverit per omnem regionem tempe- ftas, cundas Regni reliquias devaftans. Recenti exemplo efle Si- feiam, toties belli machinis fulminatam, concuflam , ac propemo- dum folo adaequatam ; Drencinam dirutam, Bofiaco in cinerem & favillam redadam , Hraftovicam, & Bihitium casteraque antiquiflima Croatiae propugnacula expugnata. Brezth, Hergovichi, Letova- nich, Bercuffa, Zredichco, & univerfa Colapis confinia exufta, ac defolata ; Turopoliam portum Savi, & omnem fegefticam Infulam , non minus populofillimam quam fertiliffimam, Regni horreum peni- tus vaftatamj fiipereffe jam Zagrabiam Regni caput ; quod infuper praedas animaliura pariter 8c haminum in graviifimam morte du- riorem fervitutem abegerint, variisque affecerint fuppliciis $ Templa profanaverint, Sacraria expoliaverint, Chrifti Sc Ecclefis ejus fponfae facramenta conculcaverint, DEI, (andorum omnium fimulacra com- minuerint» toti denique Chriftianitati fummum incuflerint terrorem. Certo certius praefentifiimum, ni ilia tempeftas procul a finibus, imo a cervicibus noftris pellatur, imminere & Patriae, & caeteris vicinis provinciis periculum, ac extremum excidium. Ad haec milites etiam 160 Memoria Regum ,%f Banorum Dalmatia, murmurare, quod more foeminarum in caftris otiofi delitefcerent, ac viribus indies inollefcerent, quod commeatum fruftra confume- rent, quod fua cundatione hofti animum adderent, quod focios de- nique ac Patriam proderent; ducerent, qui eflent belli Duces, aut fequerentur, quo & fortuna & rei neceflitas apprime poftularet, ipfos pro fuis labores & pericula, mortem denique ipfam non de- tredaturos. Pudore tandem potius, quam rationibus, vidi conlilium ineunt, didisque luffragiis mox ad Brezt fua illinc transferenda flatuunt caftra: eo nimirum animo, vt obfeffis expetitam in tempore ferant opem, & holies illinc propulfent; quae adeo audader prope ipfam Petriniam in ipfo nempe hoftium conlpedu ponunt, ut nonnifi Co¬ lapis amnis eos dirimeret. Noltris tunc quidem animus erat, fuo ad- ventu vi etiam adhibita recentem militem in Petriniam imponere, partim etiam hoftem, quo mitius obleflbs vexaret, pro virili diftra- here ac impedire, led hoc opus, hie labor erat. Turcae enim adeo omnes vias armatis oblepiverant catervis, ut jam neque noflris aditus, neque etiam exitus pateret. Contempta etiam paucitate no- flrorum (vix enim erant armatorum millia fex) tanto liberius ac pertinacius oppugnationi Inftabant, quanto minus fibi a noflris ti- mendum exiilimabant; ideoque illis nunc ignaviam, quia tardi tan- quam gravis armature milites, plumbeis pedibus, gradu tefliidineo incedentes, in militiae campum venirent; nunc temeritatem, quod pauci multis refiftere prxfumerent, exprobrant: preeteritam quoque cladem Breztenfem, illis in memoriam refricabant, ac dira qusque non minus fuperbe quam imperlofe, ni Euro velocius, fi faivi elfe velint, illinc abfeederent, minabantur. Verba quidem holies noflris dare videbantur, interea tamen ab oppugnatione non ceffabant; fed quo citius voti compotes evaderent, dies nodesque flupendos ad evertendam Petriniam agebant cuniculos. Extremum jam hoc op- pugnadonis erat refugium> ut quod propriis viribus, quantumvis maximis, fe expugnare pofTe diffidebant, id pulveris tormentarii ve- heinentia tentarent. Res profedo jam plena periculi erat, adeoqtie in extremis, ut nifi DEUS optimus maximus, cujus nutu regun- tur omnia, occulta & immenfa fua benignitate , fuis fidelibus op¬ portune fuccurrifTet, eo ipfo, quo cladem hoflis accepit, die non tam dePetrinia, quam de noflris etiam caftris, ac de omnibus aliis affli&i Regni hujus reliquiis adum fuifTet. De Petrinia quidem, quia jam hoflis omnes propemodum confecerat cuniculos, de caftris vero, quia ilia ea ipfa node (ficuti poftea ex captivis eft cognituni) invadenda propofucrat, de Regni autem reliquiis, quia expugnata Croat id & Sclavonic, Liber Quartus. 161 P^tiinia, 8c deletis noftris copiis Regni munimentis, nonnifi ultimum iequebatur exeidii periculum. At ex tantis periculorum fiudibus, multum adjuvante Colapi, plurimum DEI immortaSis fuper fuos fideles vigilantis, & pro illis pugnantis benignitate, qui cum omnibus belli cafibus interftt, turn prascipue eis, quibus nihil ratione potuit adminiftrari, erepti lumus; nam dum noftri obfidionem illam ociofi ac ofcitantes infpedarent, & Noftri Si- neque quicquam obfellis auxilii, praeter verba fpeciofa, quae etiam xnox hoftes excitato in caftris fremitu, ita ut neque audiri, nedum ferunt/ 1 ’ intelligi poftent, intercipiebant, dare poftent: divino plane funt mo* niti oraculo , ut illinc quam primum recederent, ac hoftium ca- ftra a tergo circumvenirent. Fuit autem in earn rem a Praefedo Si- fciepfi pons ex mandate Bani, ex ratibus in Colapi fiib ipfa arcis rr.oe- nia, opere quidem tumultuario, attamen afFabre pro trajiciendo exer- citu fadus, hoftibus ut puto vix bene cognitus. Antequam tamen eo concederent } in tantis rerum anguftiis, quomodo de fuis conatibus inclufos certiores reddere poftent, ne eos in defperationis baratrum fuo feceflu conjicerent, haud modice difcruciabantur. Capto demum ex tempore confilio , dolis & ftratagemate hunc in modum hoftes circumveniendos ftatuunt: Martino Segniano peditum Centurioni perfuadentes, & hanc obeundam injungunt Provinciam, ut quibus- cunque poftet artibus , hoftes falleret, & ftudia eorum aperiretj do¬ lus enim an virtus quis in hofte requirat? Hie itaque more Turcarum abrafus, habitu quoque & lingua, quam probe callebat, Turcam fe efTe fimulans, nadu clam in hoftium caftra commigrat, ex mani- pulis Janicherorum fe imum die mentitur, cum quibus ut incognitus familiariter converfatur, lingula quoque accurate obfervat, aditus omnes explorat, ft qua in arcem ingredi poftet onmem tentat viam. Nadus itaque occafionem, node intempefta moenia fubit, & vigili quis lit, quid fieri velit, quafi per tenuis auras libilum infufurrat: quern noftri fune demilfo attollunt, ac e denfiflima hoftilium telorum pluvia fraudem advertentium,vix falvum eripiunt. Ex quo cum illi no- ftrorum ftudia, ac lalutares conatus intellexiftent, paululum refocillatij prolperos quosvis fortunse fucceflus, & felicia quaeque laeti precabantur. Confirmatis lie obleftbrum animis, adutum noftri fblutis caftris & praemilfis impedimentis aperta luce propofitum arripiunt iter, Tur- cae vero eos aut defperatione frados abire, aut faltem metu percul- ios fugere rati, propere habito tam peditum quam equitum deledu fine mora infequnntur , turpem illis objiciunt fugam, vituperiis affi- ciunt, minis territant, terga prementes ad pugnam laceftunt. Tan¬ dem noftri ubi jam mo ram in periculo efte cernerent, mox greft'um X con- lafignis Turca- rum ca¬ des. Herat* Turca- rum cs, ies. 1S2 MemorU RegUm , Banorum Dalmatlt, convertunt, invocatoque numins divino, magna vi, majorique im- petu in holies aperto Marte irruunt, terga dare cogunt, fundunt fu- gantque, ac in Colapim vaftis gurgitibus abforbendos impellunt ; multi Turcarum ibidem cadi, pauci ex condido vivi capti, pars ma¬ gna flumine abfumpta , univerfirn ex hoftium numero haua paucio- res 3000 interiifle feruntur. Szerdar ubi tam inopinatam ac fune« flam fuorum cladem anxius profpiceret, timore non minimo & ipfe correptus, ne fimilem aut certe majorem cum his, qui adhuc fupere- f rant, acciperet ftragem; nihil moratus, non fblum folvendae obfidio- nis, verum etiam turpis fugae cogitur inire rationem. Quamobrem inclinata jam die caltra folvit, farcinas colligit, impedimenta Cofta- niciam verfus praemittit, poftridie Sc ipfe ea fubfecuturus. Verum ne noftri eum fugam adornare animadverterent, cum felediftimis, quas lecum detinuerat, tam equitum quam peditum copiis, folito diutius emanet, ac in certas fe abdit latebras eo animo, lit fi noftri eum in- fequerentur, maims cum eis conferere poflet. Noftri autem parts Deo propitio celebri vidoria, & reportato de tam potenti ac fuper- bo hofte baud obfcuro triumpho, fugae ac fecefttis Szerdarii ignari s ovantes inftitutum profequuntur iter. Atque ubi Silciam, quo for- tuna eos evocabat, pervenere, curatis corporibus Colapim trajiciunf, acies quaft cum hofte pugnaturi inftituunt: pedites bevutn, equites dextrum cornu tenere jubent, alacresque milites alius alium, ut ad- derent gradum, memor ad defendendam Sc confervandam ire pa. triam, ad ulcifcendas tot illatas injurias, ad reportanda deniqne ampla & opima fpolia hortabantur. In procindu jam-tunc erat Szerdar , cum noftri pedites paucis cum equitibus, qui exercitum praeire julft erant. cafu primi in eum incidunt, invocatoque divini numinis pr«- fidio pixides explodunt, arma expediunt; ftetit ille ad noftrorum cla- morem, & tot pixidum tonitrua paulilper attonitus; Sc undenam ilia aut quae elfet improvila tempeftas ? quid turbarum ? quis armorum ftrepitus? quae belli procella? quis furor? aut quae infania? quasfi- vit. Et cum otnne noftrorum caftrorum robur adefte cognovillet, territus , ac quafi divino fulmine coelitus idus fugit impius turpiter. Ejus exemplo Odaverdis cum Bofneniibus, poftremo omnes fugam capeflunt; ita ut noftri perterritis Sc fugientibus infiftsntes, plurimos ex eis obtruncarent, ac aliquot vexillis, ac duobus inudtati ponde- ris tormentis, quae fatifcentibus jumentis ea quae praecefterant fequi nequiviftent, potirentur, quibus Ferhatis purpurati nomen Arabi- cis literis infculptum erat, Sc axibus folido e ferro compadis vehe- bantur. Magna etiam pabuli Sc farinae falitaeque carnis copia haud procul e loco, ubi tentoria Eunuchi fuerant, fepimento inclufa re- per- Croatia & Sclavonic, Liber Quartus. 163 perta eft; ac aliquot Chriftianorum capita contis ac perticis infixa, inter quae etiam infelicis cnjusdam foemina 1 , inufitata crudelitate cee- fae, caput paflis crinibus fpedaculo fuit, quam non nifi propterea obtruncatam illius juflu ferebant, quod interrogata copias noftrorum, uti verum erat, vix odo aut novem millium fummam militum con- ftituere dixerat, evafuramque fuifle caedem, fi earum numerum tri¬ ple ampliorem vel falfo affirmaffet; led ea noftri fublata Ipedantium oculis confeftim humanda curaverunt, geminataque vidoria laeti, relidis Petriniae quae ab hofte ceperant tormentis, copias incolumes reduxerunt. Anno infequenti id eft 97 fupra 15:00 Drafcovicius Prorex Pe- triniam opera agricolarum Regni reftaurari, ac citra flumen munitio- nem erigi curavit, in qua equitibus idoneae forent ftationes; ac re perada fimul cum Herberfteinio Sclavonicorum limitum Praefedo, ad oppngnandam Veruciam profedus eft. Sed ea oppugnatio adeo lente negligenterque proceffit, eumque habuit exitum, ut quanquam tribus tormentis mediocris ponderis mcenia quaterentur, arcem ta- snen vel pauci qui intus erant Turcse, iique gregarii ita defenderent, ut noftros deditionem flagitantes, nihil prorfus refpondendo con¬ temn ere viderentur. Et Herberfteinius relida parte exercitus, quae ©biidionem continuaret, ipfe Slatinam oppidum ad fecundum inde lapidem diftitum depopulatus, igne injedo concremavit, caefis Tur- cici nominis incolis omnibus, multisque qui in turrim templi fatis altam Tele receperant, ibidem fumo, & flamma exanimatis, aut fefe inde periculofo faltu prsecipitantibus. Inde poftmodum ad proxi- tnas villas, pagos & mapalia dudo exercitu , Thraces, qui magno numero fedes illinc habebant, Turcicum jugum excutere cervicibus cupidos, cum familia & pecoribus ac facultatibus ad propinquos agros Turcarum armis & continuis excurfionibus defblatos transtu- lit, omiflaque irritse obfidionis Vcrucianae cura incolumem reduxit exercitum. In hac Slatinae depopulatione eximia prorlus Joannis Rattcay enituit in pugnando virtus, in parcendo dementia■$ quam enim acriter obftinatos pra'alta turri receptos, ad deditionem ferro flammisque urgebat, tam pie humanae conditionis memor fefe fubji- cientes, ac opem ejus implorantes vitae fervabat. Anno fteculari fexcentefimo a partu Virginis fupra millefimum, dum ab Ibraimo Canifa oblideretur, ac Mercurianus Caefaris Archi- J ftrategus Georgium Comitem Zrinium, Nadasdium. Herberfteinium cum Sclavonicis, Ilanum cum Mobilitate ac Carloftadianos in caitra tecepiftet $ duplici declarata Prorex Drafcovitius virtute ciarus eva- Nam cum Tartari in earn caftrorum partem, quam ille cum X 2 fuis ' Tartaro- rum de- populate 164 Memorise Regum , 8 * Bmrum Ddmatise, fuis tutandam fufceperat, acerrimo impetu irrupiftent, adeo ptvf/en* ti animo eorum repreftit audaciam, ut quam plurimis fuis defidera- tis a fimili poftea abftinueririt conatu. Turn demum ubi commeatus penuria exercitus laborare coepit, ob eamque caufam Duces rcgre- derentur, ac tormenta csteraque caftrenfis liippelledilis impedimen¬ ta , i'uper coenofa paluftriaque loca, fummo iabore deveherentur 5 mirificum Sultii Comitis Banique Drafcovicii ftudium ac diligentia in transvehendis oneribus, viarum ac pontium reparatione, inci- tandisque ad opus militibus enituit. Circumagente fe anno tertio fupra fiecularem feviflima denuo Tar tar or um tempeftas rapidiffimum population^ efFudit imbremj ad- fcitis enim in focietatem Turcis, ita ut fedecim millium numerum univerfim conftituerent, in lllyricum progreffi, quod Jacobum Gras- banium inter Veruciam & Brefoviciam cum quadringentis militibus Caproncise prsefidiariis forte obviam habuiffent, qui advectus eorum a ignari, excurrere in hofticum volebant, fufis & fugatis noftris, capto- que Grasbanio, omnem eurn tradurn, quiftcundum Dravi dextram feu citeriorem ripam , a Caproncia ul’que ad Varafidinum. & Vini- ciam lata & plana protenditur, hinc inde difcurrendo & carptim urendo crudeliter depopulati funt, tanta celeritate, ut a Comarnicia arnne, ubi pernodarunt, ad ufque Vinicenfes campus, quod iter expe- dito equiti vix uno die fuperabile eft, trium horarum {patio longc lateque percurrerent. Aberat Herberfteinius limitis illius Praefectus, fed joatinis Drafcovicii Provinciae Praefedi, quern Banum vocant, ftudio atque vigilantia., qui fe cum copiis Varafdinum receperat, effe- durn eft, ut &fuburbia ejus loci ab eorum immanitate falva reterita fint, nec muLtum captivorum aut pecoris abdudum. IUicoque qui ex hoftibus Crilium verfus populatum prascurrerant, a fubjedis Her- berfteinio Praefidiariis ac Nobilitate, qu® in fuam defenfionem arma fumpferat, aiiquot locis non fine clade cohibiti fuere. Georgiurrt Keglevitium cum Balthalare WragOvicio fufum,inCaftellum Cuftaro cium fefe a fuga recipere coegerant, iliudque aggrefli diu oppugna- runt; verum quod latiore fofla aquarum plena munitum eflet, & in- clufi fe fclopetis crafiioribus tuerentur, incoepto deftitere. Demum akero die Ludbregum redeuntes, ubi focios & Turcas in caftris reli- querant, & expugnata ex itinere Rafinia, onufti fpoliis 1500 circiter captivis abdttdis, paucis fuorum amiftis, eo quo venerant itinere, Si- gehtum & quin que Ecclefias reverfi funt. Hac tempeftate adeo afflidus Sclavonicarum rerum ftatus erat, ut bene opulentum paulo ante ex frequentioribus ab hofte relatis vi- doriis Regnum, cominutata fortima, jam incendiis populationibufque ea Croatia E-P Sclavonic, Liber Qmrtut. 165 ca Regm Provincia deforniata » miferam praeberet faciem. Refpiravit Noftri tamen aliquantum repenfa Turcis vice, dum Sigifmundus Trautmans-^ 0 ^;^ dorffius, HerberAeinii iucceflor, ditionem Pofegam Turds parentem lautur. vaAavit; & paflim ubique circumlato terrore in oppida & pagos ac arces hoftiies igne ferroque fasviit, frumentumque hoAium in horrea & acervos congeAum concremavit, pecoraque magno numero abada, militibus divifit; prseterea CaAella duo ad Dravum flumen infra Ba- bociam ad Tamaflium pagum lita, qua ponte ibi conArudo, ac cotn- meantibus ex Illyrico in Pannoniam Turcis pradidio ad tranfitum erant, cum Nicolao Zrinio Georgii nuper fato fundi filio (isadole- fcens tunc primum arma adverfus hoAes induit, equumque confcen- dit, ut Tyrocinium militiae faceret) per vim capta evertit & fuccen- dit, incolumemque reduxit exercitum. Quiefcente pauluium aperto Marte in Illyrico, civilia fufcitat Bochcajus bclla in Pannonia, quae adeo quidem lento ac occulto pro- cedere principio videbantur, ut nunquam ex tarn exigua l'cintilla^ Rebellio tam ingens ac formidable conflagrandae Patrise incendium metuere Bochcaja* quifquam potuiiTet; donee in apertum diferimen re deduda, univer- na * fis Haidonibus, Nobilitate ac pnecipuis fenfim Proceribus ei adhamen- tibus, omnem prope Hungariam ejus fc poteAati fubjecifte, finefque Imperii Ormofdino incenfoDravum jam jfibi Aatuifle non fuit animad- verfum. Nemethius Bochcaji legatus, Ormofdinorum fubjugatorum incendio, veluti qui vicini elfent exemplo, ad Joannein Drafcovicium IUyrici Praefedum, quern Banum vocant, ac alios Proceres, mifiis ad eorum nonnullos ipfius Bochcaji literis ejuldem fententiae, multis ver¬ bis & fermone hortari ccepit, ne refurgentem ipforum Audio & ope¬ ra Hungariae gentis Iibertatem ncgligerent, fed omni, qua poflent, ope juvarent, conjundifque viribus & anitnis Germanorum jugum exentiendum fufeiperent $ fe brevi propius yenturum, imperata fa- cientibus amicum, detredantibus vero acerrimum hoAem futurum. Ad ea nihil relponfum eit,fed convocato concilioDraicovicius, quid- Fidelity nam faciendum falva Ofaris gratia foret, decernendum propofuit. VariabantProcerum fuffragia, partim magna fumma pecuniae tribuen- Caefarsis. da avertendum Nemethium exiAimantium; partim lliieshafium, qui magna jam apud Bochcajum gratia pollebat, petendum, ut author e(- fe vellet revocandi a propofito invadendae Sclavonic Nemethii. Sed cum potiori parti neutrum placuifiet, ne ille accepta pecunia nequa- quam tamen delinitus inArudior ad nocendum redderetur ; ab hoc vero homine fufpicaci & verfitili fufque deque haberentur, & utra- que re Caefar olfendi poffet: poAremo concordibus animis decretum, ut citcrior Dravi ripa, qui eo tempore ob diuturnos seAatis fervores, X 3 va- 1 66 Memoria Regum, Banorum Dalmatia, Drafcovi- vado plcrifque in locis tranfiri poterat, a Vinicenft agro ufque adLud- cius Scia- bregum fex plus minus leucis longitudine cuftodiretur; & caftra per eonfeivat pagos & villas haud procul inter fe diflita eo ordine collocarentur, ut s ft neceflitas poftularet, in mutuum auxilium celeriter concurrere po£ fentj atque in hunc modum Drafcovicio prad'ente & annitente, ab eeftate ufque ad Kalendas Decembris ac ingruentem hyemem, vigi- lando & hoftium adventum expedando in caftris permanfere, qui ta- jnen nequaquam aufi venire, alio vires converterant. Interea ne hoftibus ubi vellent, & quicquid cuique liberet, etiarn licere poflet, Sigismundus Trautmansdorffius ftipendiariis militibus in Illyrico prsefedus, communicato cum Drafcovitio confilio eos aggre- di ftatuit. Itaque ad 23 diem Julii Drafcovitius equitatu & dimidia peditum parte lecum duda, alteram enim voluit ad Vada cuftodien- da relinquere, trajecit, ac quintis caftris ad fandum Gothardum in caftra Trautmansdorffii pervenit, eodemque die mille quoque peaites a Principe Ferdinando mercede condudi, eodem appulere. Itum eft fequenti die ad Chakaniam Batthianii villam ad Arabonem flumen, non nifi uno milliari aKeormendio fitum, ubi Nemethius cum Tarta- ris & Turcis caftra habere & noftrorum adventum ad patrandae nobi- iis alicujus pugnse occaftonem expedare dicebatur. Eo in loco Ba- thianus & Zrinius Juvenis cum fuis equiturn & peditum copiis exer- citui fefe conjunxere, jamque Caefareani ad decern millia bellatorum numerum excrevifie cenlebantur. Poftero die inftrudis ordinibus in agrum Keormendianum proceflum eft, & Mathias Belavicius, qui nu- per ad hoftes transfugiens arci erat praepofttus, noftrorum adventum ftrepitu tormentorum eis ftgnificavit. Erat animus Trautmansdorf- fio & Drafcovicio nihil prorfus cundari, fed protinus hoftes, qui in¬ ter Holioftum & Keormendium caftra habebant, ftimma vi adorin’, quod & milites pugnae deftderio teneri haud ambigue cernerent, & • ipft eum in finem,ut hoftem diuturna impunitate infolentem retunde- rent, & ad fpem univerfe vidorias occaftonem quaererent, domo ve- nifte meminifl'ent. Sed ardenter & obnixe intercept Bathianius, feque cum iis, qui paulo ante ex vicinia ad perduelles tranfiiftent, occulta cornmunicafle conftlia afleruit, qui fpem fibi certam dediflent fore, ut aequis conditionibus pacem faciant, atque ab armis difcedant: aut ft id minus velle viderentur, fe eodem tempore, quo Caefareani impe- tuin in eos faduri eftent, acerrimam & pugnaciftimam Turcarum & Tartarorum gentem, converfts armis invafurum: confultius fore bel- lum hunc in modum finire , quam Chriftianos in mutuam perniciem pertinacius decertare, cautoque & prudenti Duci quam maxime con- venire , ut citra iitorum fanguinem & caedem incruenta vidoria po- tia- Croatia Sclavonic, Liber Quartuf. \G? tiatnr. Diflerente Bathianio, duo ad eum ab hoftibus internuncii venere, Ludovicus Polanius & Alexander Hollodus, qui nomine Tho¬ mas Nadasdii referebanc, Nemethium Sc Turcas ac Tartaros poftula- re obfides, ut fecurius de induciis faciendis diiceptari queat. Itaque datus fuit, contendente Bathyanio,StephanusComornicus, ifque cum nuntiis ad hoftem profedus eft. Sed ii metu noftrorum perculfl nec manus conferere audebant, & doloie nuncios miflitando, collo- quiumque expetendo tempus extrahebant, ut decepto Bathyano, im¬ pedimenta & currus, praedamque trans Arabonem in tudora loca praemitterent, eaque deinde ipfi, vitata pugnas alea, utievenit, fu- giendo fequerentur. Quod cum a Ducibus noftris quamquam ferius animadverfum eflet, progredi ftatim juftis paflibus exercitum, ac po- ftremo laxis habenis, & fubditis calcaribus, equitatum procurrere ju ierunt: atque adeo extento per patentes campos curfu , cum ad Hiduegum Caftellum, quod Fodonianum vocatur, pontemque ibidem Araboniae impotitum, perventum eflet, jam hoftes abdudo a Tartaris obfide Comornico, effula fuga in diverfas partes dilapfos efle cogno- vere. Nadasdius, qui cum globo Tartarorum fpecie tradandte pacts poftremo loco erat relidus, poftquam infequentis fumma celeritate equitatus pulverem inftar fumi craliioris in aera fublatum conlpexiflet* praecipiti fugae t’e cornmilit, Sc nec qurefito ponte ab eminentis &prae- altae ripae niargine in Arabonem inflliit, & a-gre in tucum evafit. Ne- methius, cum Simega intercepca non haberet quo coqfugeret, cum Turcis Sigethum fe proripuit, Nadasdius Egervariam, Hagmafius niyrid Szentgrotum, Tartari Coppanium repetivere; multi ex Ungaris ad Hunga- Camengiam edito in monte dtam arcern profugerunt. FugaLis ultra tra Boch- Arabonem diflipatisque hoftibus Keormendia, Sabaria, Cufegum, & cajumde- quaecunque loca a perduellibus capta erant, in Caefaris poteftatem fa- fenduat * cili negotio redierunt, Simega quoque arx munita, a Miloflo Thra¬ ce Centurione Papenfl, qui nuper Vafoniam receperat, fub idcominit- tendi praelii tempus iftic forte cum fuis militibus oberrante, quod caefos ad internecionem hoftes, Nemethium & Turcas Tarcarosque fu- (bs & fugatos, ac debellatum efle, multo afleverantius affirmaflet its, quiintus erant, extremo perfuds metu, ac non obfcura perfidia agi- tatis, recuperata & poftmodum Bathyano tradita fuit. His rebus peradis Drafcovitius, ne quid detriment! ab hofte inferri poflet, reli¬ do in caftris inter Keormendiam & Hiduegum Trautmansdorffio, pridie nonas Textiles, cum fuis copiis reverfus eft, ac cuftodiendisDra- vi ripis vadisque,ut coeperat, incumbendum exiftimavit. Atque hsc gefta l'unt 1606 , quo demum polt cruentas praelio- rum congrefliones, ac diuturnam in utramque partem difceptationem, ' pri- 168 Memornt Re gum, Fj 5 Banorum Dalmatia , primum cumBochcajo, ac deinde Turcis certis interpofitis conditio- nibus foedus idum, & pax fubfecuta: cujus mentione veterani milites ducesque adeo offendebantur, quibus in armis & bello jucundum fuit exerceri, ut audicntibus etiam legatis , eos qui pacificationi ftuduiT Tent, diris omnibus devovercnt. Quo loco luculentum capere licet do- cumentutn, quam inani nimirum metu tanquam inertes, & congeren- darum duntaxat opum avidi ii teneantur, qui honeftiftimum ac falu- tare belli genus, pro fide, pro patria, rebusque domefticis ampliandis perhorrefcunt; unum illud vidorum hominum, non vincere affueto- rum, meticulofum ac inglorium didum ufurpantes: „ nulla Talus bel- lo, pacem te pofcimus omnes. „ An non eniin hilce difturbiorum temporibus, quibus per Teptendecim propeannos continuaMartis to- nabant fulmina, clariflimos tt iumphos, opima fpolia, innumerasque hoftiurn mortes, ac captivorum numerum recenfere licuit? In iolo Il¬ ly rico fexaglnta amplius millia hoftiurn, nullo notabili fada hoftis comparatione accepto detrimento, orco transmifta auffim affirmare. -oadbei- ® uoc l ^ fortafle Coftaniciam, Bihicium, Ciifliam, Canifamque amifla landum graviflima patriae jadura opponas, & nos tibi intra hos eosdem an- cumTur- nos Albam, Strigonium, Babociam, Sifciam , Petriniam, Hraszto- viciam, Goram, recuperata numerabimus j Ted & ilia eadem Patriae propugnacula, non tam vera vi noftium aut armis, quam Germano- rum Praefedorum, Laboharii, Lambergerii, Paradifiique non folum belli, Ted et^Lin pacis tempore, quemadmodum de Coftanicia con- ftat, perfidia amifla novimus, quorum alii Iongis compedum vincu- lis, ac carcerum maceratione, demum vita ip(a, digno perfidiae fti- pendio perfolvere, alii honore muldati, infames permanfere. Et fa¬ ne fi vetera quoque memoria repetamus, Joannes Hunniades, MathiaT que Rex rei militaris peritia, magnitudine animi & felicitate rerum geftarum, veterum Imperatorum gloriam non folum aequaverant, fed & Regnum plurium Provinciarum, vi atque armis domitarum, am* plitudine locupletaverant j verum Wladislaus ejus fucccftbr, difcor- dia atque ambitione Procerum potius quam infigni virtute, a Bo- hemico ad Pannonicum Imperium evedus, cum fingulari Provincial detrimento, & fortiilimae gentis ignominia, laepe pudendam pacem atque otium necelfario bello prastulit. Unde & Proceres Pannoniae ac Nobilitas quietem & tranquillitatem nadi, adeo corpora atque animos laxaverant, ut Iabante fenfim difciplinae militaris atque reli- gionis cura, quibus priores Regnurn ftabilivcrant, non aliud quam fuis commodis atque avaritiae ftudere, & omnia per otium & igna- viam transmittere, Regiam authoritatem Magiftratuumque honores, non ad publicum decus, led ad privatum quaeftum revocare, deni- que Croatia & Sclavonics , Liber Quartus. 169 que Rempublicam ex bona deterrimam v reddidifte viderentur. At- que ita quse antea invidis majorum armis feliciflime ftetere, ea etiamnum diuturno otio fquallida jacere dolemus j fed utinam fur- dis fabulam non canamus. Publicata pace Drafcovicius re ubique bene gefta, fuperatis feepius hoftium copiis, reftauratis praefidiis, pacata Nobilitate, Patria demum tam a barbarico jugo ac h®retica pravitate, quam intefti- nls feditionum motibus, ac civilium bellorum fiuftibus confervata, fumma omnium iatisfadione prudentiteque laude, ac immortali 110- minis fui memoria apud pofteros relifta , quindecim admin iftrato Magiftratuannis, tandem Banatu juftii Caeiaris fe fe abdicat, & ultra- danubianarum partium ac limitum Hungariae Praefe&nram, Taver- nicorum quoque Magifterium fufcipit. Cum enim Confiliarii Bellici titulo gauderet, etiam munere ut fungatur propiusque adfit, voiuit Imperator: quibus cum non nifi anno uno ac dimidio pr®fuifTet, in- P farcov »- videntibus fatis immatura fublatns morte , Pofonii vir .clariflimus tim B rS- anno decimo tertio lupra fexcentefimum humanis exceflit. Illud nul- gnat, lis intermorituris calamis cedrinis infcribendum tabuiis, quod, dum ufitata confuetudine in diaetali traftatu Hungarico, inter Ortfaodo- xos atque Acatholicos» de introducenda in Ulyricum religionis Jiber- tate ejusque perditi gregis, ut falfo vocant, paftoribus admittendis difceptatio mota fuiftet , invibii pe&oris magnitudine palam pro- teftatus fit, fe mails cum univerfo Regno ab unione Hungaric® Co- Dr ^| nIs ronae feparari, quam mortiferam illam aniniarum peftem, ac fune- vitii C pro ftiffimam Reipublicas labem fub Eanatu fuo admiflam aut conceftam fide zehis * videre. O Virum nullis fieculis tacendum, omnibus pofteris quam admirandum, tam imitandumJ Ferunt eum colons fubrubei ac facie fuifle eminentiore, pr.ofundioribus cculorum cavitatibus explicatam t.amen fuftentafie frontem, & corporis ad obelitatem proclivioris ®iv s De - ftatur® tamen juft® ventrem vaftiorem habuiife. Prudenti® ac ma- lcnpti0, gnanimitatis quam fingularis temper fuit, tam feftivitatis ac Jsetitiae , cum rempus permittebat, amans, atque inter lautiores convivii epulas, dum cum amicis folrto confidentius- ageret, propinato eis hauftu, in amoris deinde indicium, eorum genas fubmorficare folitus fer- tur. Tres reliquit natos, facris & politicis fublimes honoribus, quos ft penitius contemplari cupis, tot Pallades e Jovis cerebro progna- tas, quot viros numerabis. Denique vir omni ex parte pra?clarus Pofonii ut diximus extin'flus, ibidem folemni funere in aede Divi Martini tumulatur, his Epitaphio ejus Marmareo incifis verfibus: iyo Memories Regum Bmorum Dalmatia t Spes me a Chriftus, Palladia Sf Mart is columen , pie tarts a vita Vindex, hie virtus Hunnia Jpesque jacet, O Drascovicios dent poftera fiecula multos , Gloria prifea Hunni , Martis Cf art is erat. Brafco- 11 Difcedente in PanfipniamDrafcovicio anno 1611 Thomas Er- viciofuc-dodius denuo Banatum jubente Caefare fufeeperat, quaenam vero in rtmTho e0 e q er ^? dum de eo fcriberemus, paulo fupra commemoravimus; mas Er- quocirca Erdodius, odo iterum fundus annis officio, setate ac labori- ilinienc us g ravatus ? taedioque non folutorum ftipendioriun affedus,Benedi- didus ’ * do Tharocio,'Viro militari ac elegantis formae, iilud adminiftrandum Th->ro- relignat anno 1615. Fuerat hie Thurocius fecunda fortuna aliquot uu, I0! 5 ’ exercicus pradiis, & imprimis dum Ha flan Bafla fub Sifcio Colapim co- ' piol’o Turcarum fanguine nobilitaflet, is primus trium Centurionum Collegarum, quos habuerat, fcilicec Joannem Draicovicium ac Fran- eifeum Orehocium, in lediffimos Turcarum mille fortiter irruit, pu- gnaeque fecit initium ; omnium deinceps fecutorum beliorum, nulli voluit deefle expeditions Sed & in iilo Caczarlachiano omnibus fe- culis memorando praelio, quo infigne etiam hoftile mancipium qua- tuor aut quinque florenorum pretio veniebat, praeclaram impendit operam,iilo uno infortunatus cafu, quod, dum acerrinie cum hoftibus gladio dhnicaflet, a proprio non agnitus fervo, fed pro hofle habitus, pugnum dextrum totum, quo gladium peritiffime gyrabat, a brachio diffedum amiferit, itaque ab ulteriori pugnae fervore abefle coadus fuerit. Prasfeduram fefqui altero non arnplius geffit anno, quo tempore ex officii fui munere aliud egit nihil, quam quod longo in- termifla tempore odavalium judicia celebraverst, velociore deihde quam merita ejus poftulabant, fublatus fato. Defideraflent certe opti- mi quique longiori ejus & imperio regi, & benevolentia frui, fi Caps- Thurocii ris placuiflet; verum ita divina providentia tempora hominum mode- lhni i<5i6 rante, aliquanto conffidatus morbo, Viniciae Caftello extindds fuis prodefle deiiit anno i6r6. relida viduaSuianna Rattcay Matrona in¬ ter Aulicos fplendores prifeae pietatis, prolibus item duabus Nicolao & Barbara, quarum iile vernantis juventae flofculus, in meridie inimi- ca nianu decerpitur, omnibus inu'ndi hujus pullis futurus documentor Jacet uterque Viniciae DiviMarci aede fepultus, eleganti fepulchrali coopertus lapide, hoc Patti Bano incifo memoriae futuro Epigram- mate : / * Regno - Croatia & Sclavonics , Quartirs. 171 R egnormn tutek trimn, Baimsque potentis lllyrii if Patrice, hie cur a falusque jacct , Gjus fi poffet comple&i faxea moles Virtutes, pulcher quam foret ifie lapis ! Eodem in delubro quiet! repofitus jacet Thurocii necefTarius, Ni¬ colaus Iftvanffius Pannonico ortus genere, fed qui du&a in matrimo- nium conjuge Elifabetha Bott, Andreas Eani fill a, fedem ac domici- lium in lllyrico pofuifiet. Juvenis Itaiicarum Academiarum alumnus, Philofophiae inftitutis, atque utrifque litteris apprime eruditus, in patriam rediit, in qua primis deinde perfundus honoribus, graviffi- mus utriufque Patrise Senator extitit; quippe qui & bellis pracipuis interfueritj & Pro-Palatini dignitatem annis plurimis Jaudabiliter adminiilrarit, & elegantitlima Pannonicarum hiftoriarum feriptione, polt Mathiae Regis obitum exorlus , nomen fuum inter eruditos cele- bravit: eo uno infortunatus eventu, quod fuorum poflremus nomen ac familiam prole mafcula nequiverit propagare. Finis Lib r i quart*. Y 2 ME- 172 Mentor la Regum , Sr 1 Bamrum Dalmatia, M E M O R I M REGUM et B A N O R U M DALMATIA, CROATIA, ET SCLAVONIC, GEORGII RATTKAY, LIBER GLUINTUS. Q uae pluribus hadenus Principibus Banifque Xllyrii imperantibus , paulo remotiora ab hominum memoria gefta funt; &quam jam profperi, jam funefti bellorum exitus, ob certamina potentium cladi- bus aliis poll alias fubiecutis evenere , e fide dignis literarum monu- Ferdinan- mentis eruta, fuperioribus libris expoiita funt: deinceps certiora qui- d Rex. L dem & clariora fequentur, utpote quibus aetas noftra proxima , quo. rumque memoria recentior eft, nequaquam tamen omnibus partibus laetiora. Nam a morte Thurocii fulcepit Magiftratum Nicolaus Co¬ mes de Frangepanibus, Vir quidem prifcae feveritatis, & cui multa re¬ rum experientia cum infigni conjunda prudentia, fummam inter lift temporis Heroes laudem attuliftet, nifi ferventiores naturae impetus Nicolaus temperare recufaffet. Brevi enirn a fufcepto munere acerrimas nimis Fr°anS- de controverfias, incertis de caufis ortas, cum Stephano Patachichio Prae- psnibus tore Regni, quem nunc Protonotarium vocamus, poftea etiam prae- fentise Regise in Judiciis Perfonali Locumtenente, animorumque dif- Scia. Ba. i'enfiones gravi Reipublicae ofFenfione alere coepit, quae non folum nus 1616. p r i va tim inter eos pruriebant, verum publicis etiam in Comitiis multis verborum aculeis patefadae in apertam erupere partium fciffionem; adeo ut ille fcribam tantum fuum mordaci peritringens voce hunc compellaret, figillumque Banale Judiciarium, quod penes ipfurn ex officio juxta vetera regni privilegia fervabatur, repeteret, cftnniaque fuo nomine ac figillo literalia inftrumenta inFuturum expedienda ve- taret. ille contra traduda in partes luas nobilitate privilegioque Regni fubnixus, Sigillum omnino fe reftiturum negabat, cum non Banali arbitrio, led Provincialium votis Praetor conftitueretur; ipf e - que Banus privileges Regni didantibus, eledo jam Procerum No- biliumque calculis, Praetori judiciale ligillum fuum publice tradere con- Croatia & Sclavonic, Liber Quintus. 173 confiietus eflet. In longas demum protradum tempus absque frudu difceptationes, nullusque jurgiis impofitus finis. Concitata in fe Nobiiitace graviorem adhuc odii inimicitiarum- que familise Erdodians praebuit anfam; Petri fiquidem fenioris fi- liam, Annam Mariana vocatam, fponfalitii vinculo fibi copulatam eandem poll paulo divortio repudiavit; qua repulfa Erdodii accepta, ac velut gravi injuria fe notatos rati, acerbos deinceps in eundem ferebant animos. Itaque exortis in Pannonia tumultibus Bethlemia- nis, ac vulgante fama, earn inteftinam civilemque feditionem in Sclavoniam penetraturam, absque mora ad Semocinm campum Dravum verfus, a Frangepano indida caftra, quo cum frequentes Fadion*s Proceres, Nobiiitasque confluxiflet, Nicolaus Drafcovicius occupato g er ^"* per vim hofpitio Ladislai Kerechenii, exprobrataque acerbioribus zS. C verbis, per fraudem traditse Turcis Babociae infidelitate Gregorio Petheoni, feiflioni denuo principium fecit. Nam cum hi duo nobi- les, tanquam contumelia inpraeientiarum aftedi repentundarum a Bano poftularent, nec ab eo, quod nobilitatem in fe commotam intelligent, fatisfadionis quicquam obtinerent; Erdodios alioqnin ei infenfos, quosque nobilitatis pars femper potior fequitur, adeunt, querelas reduplicant, feiffionem repetunt, palamque fe ejus minime obtemperaturos mandatis ingeminant. Itaque re in apertum de- duda diferimen, Banus ut tumultuantia tantifper fedaret caftra, Va- rasdinum ferecipit, ac Georgium Keglevitium, Virum militarem multisque acceptum, fuo prsefTe nomine voluit, indicata interim per celeres nuncios partium feiflione animorumque difeordia Caefari; quibus intelledis Casfar , maximum Reipublicae incommodum hanc turbatorum animorum difeordiam allaturam ratus, e veftigio Stepha- num Sennieyum jam Praepofitum, poftea Cancellarii munere fun- dum, ad componendos inteftinos motus, conciliandumque cum Provincialibus Banum, in caftra quantocyus iter maturare jubet; qui quantumvis feriam , quo fimultates mutuo ponerentur, atque pax & benevolentia inter eosdem coalefceret, impendiflet operam; obftinatioribus tamen animis Provincialium ad concordiam depre- henfis, negotio infedo ad Caeiarem revertitur. Dilapfis hunc in modum caftris, durantibus nihilominus Pan- nonicis tumultibus, quorum Francifcus Bathyanius gravem fe fe- cerat aflertorem, Frangepanus in mandatis a Caefare accipit, ut Gre-p^f^ beniam Bathyani arcem in media quad Sclavonia fitam, cum in qua-Grebe- libet Regni Provincia, feu ut nunc vocant,Comitatuditionemhabeat,”jf^°kk vi atque armis expugnet: certis enim after ebatur rumoribus, Bathyanium c-npat. Dravi vadum occupaturum, ac Haidones fenfim & fenfim trajedu* Y 3 ros, 3 74 Mcmorut Re gum , Ef Bunorum Dalmatia, ros m in arcem recepti in Sclavcmiam univcrfam populabundi excur¬ rant eamque occupandi fine infeftis annis divexent. Eft ea arx in edito monte fita, per declive quafi defcendens, ac corona; fpeciem referens; muris fat firmis, foftis ac profundis undique valiibus cinda, expuo-natuque difficilis. Itaque colledis Regni ac Banalibus ftipen- diariis eo cum duabus mediocribus colubrinis progreditur Banus, ar- cemque obfidione cingit: verum cum & locus natura munitus, & feptuaginta Praefidiariorum virtute, fub Georgio Turcovicio fortiter defcnderetur, aliquot jam fruftra abfumpferant noftri obfidionis dies. Nam prarterquam quod colubrin® nullo opportuno loco ob longius intermediantes valles collocari poterant, ingentia etiam frigora, ac hyemis afperitas milites ad alacrius rem agendam re tar dab ant , in- gentibusque proinde rogis excitandis potius miles incumbebat, ac undique ex circumvicinis pagis conquirendo vino, quam opnugna- tioni infiftebat. Nec Bathyanius interea per literas luos ad ftrenue defendendam arcem hortari definebat, jam iortes alliciendo prsmiis, iam pavidos adfuturis auxiliis animando , jam ignavos luppliciis deterrendo, & pleraeque quidem liter® a Bano intercept® dolum prodebant * aliae tamen atque alias per multos internuncios a Pa- tachichio & Petheone fubminiftratos, in tnanus obfeflorum devenie- bant • led & horum duorum aftu atque livore, tota Varasdinenfis civitas cum fubjeda nobilium planicie, duodecim millium Turcarum ac decern Hungarorum adventantium terrore confternata, Banum ad tuenda Dravi vada, ni univerfum Regnum perditum velit, re- vocabat Intelligebat Banus ludicra h®c & malevolorum efle fi- gmenta > nihilo tamen minus relido ad oppugnandam arcem pedi- tatu equitatum fecum , ac duos peditum manipulos Varasdinum docit ibi fallacias & clandeftina inimicorum con/ilia detegit, Im- perium quoque Caefaris de occupando Grebenio red tat, ac gravi fermone univerl'os ad vanum excutiendum timorem inducit; affir- mans fe una cum univerio exercitu , fi quid penculi ab hoftibus rnetuererur aut immtneret, in urbem mclufurum, & ad extremum, ufqueTplritum cum iisdem pertounm.. Confirmatis in urbe civibus reda Banus Grebemam iter mtendit, quo ocvus ubi advenifiet, a fuis didicit, arci murum fat validum ac firmum eiTe, ideoque diuturniorem in dejiciendo extrahendam mo- ram pluribufque machinis fore neceftarium, verum porta fi afliilcu invadatur, a nulla parte eam tueri quoquomodo hoftes pofl'e. Ita- oue iuffis omnibus ad proximum impetum paratis efle, eam apericn- dam decernit; pars igitur Haramiarum, quos pedeftres milites vocant, bipennibus, dolabris, caeterifque ferreis inftrumentis vaivas divellit, pars Croatia is 1 Sclavonic, Liber Quintus. 175 pars eolubrinarum, aliorumque fclopetorum bombis terrore admoto, praefidiarios in deditionem compelliL Itaque padis conditionibus ac incolumitate omnium, arcem fpondent, quamvis earn, ft viri fuiflenc, faciii negotio retinere potuiffent, adeo enim valvas concamerationef- que portarum bipedalibus roboribus, ac vafis terra celpiteque repletis intercluferant, ut & noftri aforis, & illi a parte interiori, a matutina diei luce, ufque ad ferum crepufculum impedimenta amovendo defu- daverint. Capta in hunc modum arce, quinque tantum noftris ami£ fis, earn Frangepanus omnis generis commeatu ac munitione provifani, Praefidiariifque juramento adftri&is, Lupo Pernario adminiftrandatn commifit: verum ille non, ut temporis periculique ratio poftuiabat, ar- ci invigilans, earn fingulari negligentia hinc inde divagatus poftea de- feruit, ac corruptis aiiquanto sere cuftodibus Bathyanii rurfum poftli- Pemanas minio ceffit poteftati, pro cujus tamen amiflione aliam Frangepanus in Moravia, in ftipendii fui Banalis debitum a Ferainando accepit po- f er it, ftea. Verum dum imperio adhuc pareret Bani, Joannem Kruileiium, virum quidem multa fcientia praeditum, fed fingularis pervicaciae, ac vipereae in Banum loquacitatis, Zagrabiae captum in vincula conji- ciendum mifit, infimulatus deinde Kruflelius variarum cum Bethlemio in perniciem Patriae confpirationum judicio primum, gravi poftmo- Kruffel dum torturae fupplicio ilibjedus , ac de aliquibus quae literis ejufdem interfid- probabantur convi&us; demum ab Ogniano quodam a Turcis ad tur ' noftros transfuga, omnibus irrogatis in Banum injuriis vita perfolutis interfe&us fuit. His ita geftis denuo Frangepanus in urbe montis Graecenfis Za- ragrahienfis Comitia certis id caulis expofcentibus indixit, in quibus nihil pro Reipublicae commodo futurifque periculis prscavendis agi- taturn, fed inveterato in Banum odio, ac jam praefertim ob Kruffelii necem audo, quod minime inftar nobilium legitime citatus, neque juris proceflu morte damnatus , vitam pofuiftet, acerbiftimis eutn profcdllim verbis, nobilitateque cum potiori magnatum parte fepara- ta, Comitia rumpere coegerunt. Turn vero poftea confcenfis Erdo- di equis, ac fuperimpofito quilibet clunibus equi famulo, per forum ac Urbis plateas circumcurfando , eumque contuttieliofiffifnis affe&um verbis, indignofane modo pluri-mis onerarunt injuriis. Quibus ille tandem commotus, ne caul'a fua Respublica detfimenti quidpiam im- pofterum capiat, in publica Sopronienfi Diaeta anno vigefimo fecun- do fupra millefimum fexcentefimum celebrata, medio Petri Domino- vicii Zagrabienus Epifcopi Magiftratum, quern annis fex tenuerat, re- fignavit, atque privatam deinceps ad canos usque dies, feptuagenario major duxit vitam; quamvis poftea juffu Ferdinandi fruduofam in com- i;6 Memorise Regum, Banorum Dalmatia, componenda cum Turcis pace ad Comaromium operam impendiflet. Anno tandem quadragelimo feptimo fupra miJlefimum iexcenteiimum, cum Pofonium ad Centumviralem a Carfare indicium diem giavifli- mus Patriae Senator adveniffet, paucis ibi menfibus corcmoratus, an- nis atque laboribus fatifcens, contrada aegritudine, Viennam ad cu- randam reparandamque valetudinem, effedo a Ferdinando Caefare Nicolaus m utuato delatus eft Verum invalefcente vi morbi, ubi fupremam Sriiort advenire horam fenfit, omnibus e ritu Chriftiano munitus Sacramen- tur. tis piaxn Creatori fuo reddidit animam; Teftamento in Croatia con- dito, quo Arccm in Moravia > Altichaniam vocatam, a fe acquilitam Patribus focietatis Zagrabienfibus ea conditione reliquit ac Iegavit, ut duodecim qu-ot annis adolelcentes Illyricae nationis, quorum pars media a Familia Frangepana commendaretur, ftipendio inde penfo, literarum ftudia pofterorum gentis hujus bono profequerentur, atque Seminarium Frangepanicum non morituro nomine appellaretur. Se- ptem quoque liipra decern millium fummam, partim tumulationi ne- cedariam, partim in pios Eieemofynarum deftinatam ufus, in Collegio Sacerdotum Zagrabienfi, ab iisdem fuo id tempore poftulante divi-> dendam repofuit; csetera omni divite fuppelledili cum bonis fra- tri Lupo haereditatis jure cedente. Viennae Principum Virorum co- mitante turina apud Patres Societatis in Ecclefia Domus ProfefTse de- pofitus eo usque jacuit, donee exanime corpus in Croatiam inde de- vedum fuerat: quod poftea in aede Divas Virginis Terfatenfi, ubiMa- jores fui pii ejusdem loci fundatores requiefeunt, nsagna clientum ve- teranorumque militum frequentia, celebratis exequiis tumulatum eft* Georgius Sub finem Comitiorum anni vigefimi fecundi obtinuit Banatus So Sa dignitatem Georgius Comes a Zrinio, mundi pullus, Beilonas filius* Daimat, Nihil erat, una duntaxat cultiorum literarum peritia excepta, aut mi¬ sery B* iitari Heroe, aut Suramo Principe dignum, quod in eo defiderafles. »us i '(> 12 . Venationes, equeftres ludos, militarem exercitationem, armorumque ufum , gravia item, maturaque confilia, aefermones eruditos, fuo id expofeente tempore in deliciis habebat; parvis, mediocribus* maxi- mis asque gratus. Praeluferat jam turn felicitati futurae, in campo ut vocant leporum fob Pcfonio, dum cum Ferdinando Carfare venare- tur, vulpes inventa, quam tam diu nobilifomo vedus equo in orbem circumagebat, donee earn affecutus, haftae infixam Cjefari praefenta- ret, Divi Ladislai Regis inftar, cujus mufcella haftae infiliens vidoriam portendebat. Turn vero leviora exercens praelia, ingens hoftium de Zrinius ipfo concepta fuerat opinio, ut faepius pro moenibus Canifae, pecora Caaifae hominesque abigentem, nullus infequi attentaverit, preefertim cum e ligna ven- manc ]pfj s p 0 ftea fuiifent edodi, eum tributarioiurn rulticorum habitu emen- Croatia, C* Sclavonic, Liber Quintus. ementito Canifam mgreftiim Jigna vendidifle, omniaque diligenti ani- snadverfione perluftrafte, juffilfeque currus dominum, ut le i'ervi loco vel minimum peccantis, perlcna? tunc dignitatem diflimulando repu- diandoque, flagris caftigare pro arbitrio, ac culpas demerito haud cundaretur. Hoc, ut magnorum erat emulator, Mathiae Regis Vien- nas ova divendentis exemplo fecifte fertur. Ex quo deinde fado baud parum lane Canifiani terroris conceperant, lemper ab eo fraudis ali- quid metuentesj praelertim ubi nobilem lemei abigentem prasdam fuiffent infecuti, nec immodicas temeritatis luae dedifient poenas. Ex- civerat quippe in pradium Zrinius pradidia Banalia, ac alios Regni Proceres, inter quos Joannem Drascovicium hpdie Palatinum, Sigis- mundum Rattcaium clarum poftea Imperialis militias exercitus dudo- rem, Nicolaum & Sigismundum Keglevicium; ac unitis luorum viri- bus, ad attenuandas Canilienlium opes proficifcitur. Verum expeda- tis diu opportune inlidiis loco hoftibus , nec iis prodire audentibus, odies centenis abadis bobus, incolumem reducit exercitum, jamque majori ejus parte trajedo flumine Mura in tuto polita, in unam quail peditum Centuriam, qu® necdum flumen fuperaverat, ac in holtili littore morabatur, repencina feftinatione irruunt holies, ac nollris ali¬ quot cselis, caeteros in orbem dimicare cogunt. Animadverfo noftro- rum periculo Joannes Voicovicius Pocupiani loci Prtefedus, depofito Infi . veftium onere, nudis ped fpexit. Reditum eft cum gloria Petriniam, cui Chriftophorus Mer- navicius Lupi Pater, Regni flmul Vice-Banus cum poteftate praeerac, ibique pro more praeda militibus divifa» ac captivi lub hafta venun- dati. Poft paulo iterum fub Jafenocium profedus non minori fuc- ceffu, praeeunte ac primo ftatim afpedu, in hoftes obvios cum quin- que fuis irruente Lupo Erdodio Viro militari, & cujus praeclara in Lupi Er- Patriam merita, longiorem melioris valetudinis vitam promereban- tu f 1 Vir " tur j eosdem in effufam fugam convertit, nobilique fuos ditavit prae- fingularis, da, pluribus exTurcarum numero tam fauciatis, quam delideratis. Sed ut plerumque triftia laetis mifeeri folent, ita his profpere foris aul'piciis Zrinianis fuccedentibus, ingens Zagrabiae acceptum detrimentum. Anno enim vigefimo quarto fupra fexcentdimum, fe- cunda Pentecoftes feria occidente jam foie , infperato glomerantur nubes , fufeatur caelum, fevis Aeolus univerfa concutit fiatibus, im- brcmque velociffimum felici prorfus cafu Qubibus egerit, turn de- mum Croatia W Sclavonic , Liber Quintus. 179 < imrai fcmtillantes nubium faces, caelumque altum immugiens, vehe- mentiffimo irnpetu evibratum fulmen, tedum Balilicae Divi Stephani Regis adeo potenter ferit, ut perrupto fornice, ac fepulchrali mar- moreo lapide in quinque diffiliente partes, in incertum quidem fub terrain abierit, fed occultatis in tedo fulmineis Icintillis, ienfimque . rQCen * trabibus flammam concipientibus , uno tandem impetu undecima cieiL^s? nodis hora immanis exurgic flamma, gralfanteque Vulcano tem- .Stephan!, plum, arx Epifcopalis, turres praecipue in circuitum nobiii muro in- termixtae, turris quoque ecclefiae cum are campano miferrime con- flagrarunt Caetera etiam vicina loca, ni paulo ante copiofe elfufa piu- via maduilfent, infelici incendio abfumenda erantj imis deinde mo¬ ds fundamentis, quibus crux ad Hifpanic® fimilitudinem ferrea, ac in fummitate deaurata, immanis magnitudinis tedo eminens fuftine- batureadem decidens pond ere fuo fornicem Sanduarii perfringens vaftum aperuit hiatum, per quern deinde taed® feintiliis plen® fum- mitati ara; magnse invidentes (erat ea Osvaldi Epifcopi fumptuofi .operis, elegantis artificii, ac auri vetufti craflitudine memoria Cele¬ bris ) eandem in cineres & favillas redegerunt. Apparatus arse majo- ris, qui pro folemnioribus ibidem feftis affervabantur, fimili affedi detrimento cum dumb us minoribus ac vicinis aris. Nec facile uni- verfum reputaveris damnum, nec facile reparandum dixifles: Chrifti- ana tamen Regnicolarnm pietas quam necelfaria tarn munifica fuit, prseeunte in Comitiis Zrinio Bano exemplo pio, ac numerante du- •cencos argenteos nummos, quos Thaleros vocant, tantamque ligno- rum copiam, qua fabric® Ecclefiae fufficere videretur ; cujus caeteri pio mod zelo, id auxiiii attulere, quod utcunqUe illatum damnum tolerabile redderet. Francifcus deinde Ergelius Wefprimio in Zagra- bienfem Praelaturam poft infelicia fata Petri Domitrovicir, cujus me¬ moria in benedidione lit, promotus, earn juvandae Dei domus cu- France ram & operam adhibuit, ut reparato fornice, extruda ara magni-g™* ec-" ficentiflima, inchoata fumtuofi operis e quadro polito lapide preealta ciefisead- turri, & prifeorum emulator, & futurornm impulfor fuerit Epifco- Jutox * porum: cui 1? Deus optimus maximus , diuturniorem adhuc vitae ufiiram concefiifiet, quanquam ampiius oduagenarius e vivis excef ferit, fummo Ecclefiae bono, ac totius Regni frudu, quae poilero- rum ignavia perfedionem lugent, impofita coronide Iscti Fadenus confpexilfemus. Qpamvis Benedi&i Vincovicii Erghelii fuccefibris Vere magni ac indefeffi Apofiolicorum vefiigiorum fedatoris, feien- tiaque Juris utriusqiie clari, & arcis aedificium ampliantis & templi frontem augullo opere nobilitantis laudetn filere non debeamus ; ciienco qui divmo infuper pedore, in publicis Hungari® Comitiis haeretic3e maun ' Z z ob- igo Memories Regum , Z? Banorum Dalmatia, obftftens pravitati, ac murum pro domo Dei in regnis noftris fefc opponens 9 ab haereticis fidei religionisqae caufa, barba, crinibusque Frivilc- evulfis indigne tradus fuerat; cujus camen contumeliae euni tnlit poiiti zT- frudum, ut osnnis deinceps Capituli Zagrabienfis Praspolitus Mitra- grabienfis tus folemnia facra perageret, ac intra Magnates vocera dc locum Diaetali tempore obtineret: iis interim, qui in Virum facrum tunc quidem Praepofitum, nefarias injeceranc manus, e Regno pubiicatis bonis, eliminatis. Haec eo fine dida fuere, ut & Zrinii Eccie/iae pro- motoris memoriam non deponeremus , & quae intermedio accidere tempore, ordinata ferie referre non omitteremus. Nondum confopitis Bethlemii tumultibus, Ferdinandus Casfar Archiftrategum fuum Wallenfteinium in Hungariam cum exercitu proficifci juflerat. Turn vero aviditate fumma hanc Zrinius arripiens occafionem , nequaquam aut privatis dominiis , aut tuendo regno detineri potuit, fed lediflima Iilyrici nominis accepta manu ad fupe- riora, trahentibus falls, beila maturavit. Subftituto igitur in Offi- cium Sigismundo Erdodio, cum alias Regni Capitaneum ageret, an- nuente Ferdinando Ceefare ac Regni Optirrjatibus profedus eft meufe Aprili, vigelimo fexto apartu Virginia poft miilefimum lexcenteiimum anno. Nec minus fortia geflit in Pannonia, quam in Illyrico. Ac- cidit inter alia die quadam, ut dum fub Palanka Hungaris arce, Turcarmn nunc ditionis, caftra agerent ; ac eodem tabernaculo cum Zrini! g ?a- ^ co ^ ao Forgachio nodis quietem capereat, maneque militarem indu- cinus. ti veftem, ad praeliutn cum Turcis inenndum fefe adaptarent; aci- nacem, quem ad iacus geftare lolitus fuerat, evaginans, ac felix fibi vidoriee omen praefagiens: 7 r '-, in quit, hodie ferro, bone Prater, Tur - carum truncabo capita . Itaque progrefli in campum, praecipuum quem- que oculis obfervat, turn fervente pugna, celebrem e casteris infe- cutus aftecutusque Turcam, fpedantibus plurimis, propria decollavit dextera. Allato in confpedum Wallenftxinii preecifb capite: ita, in¬ quit , hoftis Ca’fam perfequendus, ita vithria pnranda font. At plura, inquit Wallenfteinius, truncata jam ego vidi capita; cui ille, plura for- taffe truncata vidifii , fed non truncajli plum Quo accepto, ac aliis fub- inde, quae generofiori animo dabat Zrinius, refponfo velut infoientio- ri, gravi in eum deinceps Wallenfteinius, homo nota ambitione ac crudelitate infamis, commotus ftomacho quievit nunquam , donee omnemnon effudit bilem. Itaque variis ulcifcendi tentatis modis, cum fe nihil proficere animadverteret, convivii tempore raphani ra- dicem, quam Zrinius avidius ellitare lolebat, veneno tindam porri- git, ederrtemque inficit. Eo tabefadus fubita correptus aegritudine ' e cattris Polonium devedus, cum nihil Medicorum ope proficeretur, vir Croatia £r Sclavonic, Liber Quintus. i g r vir prssftantiffimus in ipfo abatis flore, cum vix trige/imum exceffiffet jetatis annum, Banatus vero quartum, omnium commiferatione men- z ■ . fe Decembri extinguitur. Sane Ferdinandum Caefarem menfae accu- venSS" bantem, cum obitus ejus nuncium accepiflet, cultris manibus de- tollitur * lapfis, totoque vultu in moerorem commutato, indignam tanti viri necem indicate, fide dignis accepimus. Poi/onio Chaktorniam deiatus honorificentiflimo funere, in cede Divffi Helenas Ciauftri Eremitarum Paulinorum, ubi majores fui ja- cent, tumulatur: in omnibus casterum dolendus, hoc vno moerori relido iolatio, quod filios expedationis maximas paterns virtutis ex afle hs- redes Nicolaum & Petrum reliquerit, ilium Epaminonds felicitatem & cujus jam dextera gladiusqueTurcico Suecicoque immaduit fanzi¬ ne , hunc Ajacis robur aflecutum. Sed hie premo manum calamum- I que majora poftea conantem, luoque tempori laudanda virtus fer- vanda. At Georgius fupra peritias militaris opinionem, multo etiam fplendore liberalis vitas militariumque Alumnorum copia, cultuque familias, Pannonicorum ac Ulyricorum procerum Icnge clariffimus habebatur. Scquitur antepenultimus Proregum Sigismundus Erdodius Thoms films, poll funera Znniana a Caeiare Ferdinando II. confti- tutus, anno reparatas ialutis 1627. Funguntur Csfaris nomine Com- miflariorum munere, Francifcus Erghelius Zagrabien/is Prsful & Pe¬ trus Rattcaius, quern an Aulas Csfaris Mathis aCubiculis chariorem, Sigl?mun- an poftea Carioftadianae turmas Prsfedum feliciorem dixeris, in am- biguo efto. Eadem enim inaugurationis bus die, dum hoftis lstitias mat.Cro- feftivitatem Carloftadii celebratam infeftat, noftri obviam egreffi praee- f, % unte Lupo Comite Frangepano loci Vice-Prsfedo vere hoftium Lu- Banus. po, profligatis iis memorabilem fibi & prsdam & vidoriam peperere. l6l 7- Coram his ubi de more in asde Divi Marci urbis montis Grscenffs Zagrabienfis, folemne juramentum fufeeptas dignitatis prsftitiflet & inSenatoriam asdem Comitia celebraturus fuiftet introdudus ea non ut decebat, a rixis & tumultibus exorditur. Contradis fiquidem jam antea incertis de caufis cumThoma Miculicio, qui Tub Zrinio Vice- Banatus munere fungebatur, controverfiis; eum deinceps ab officio abftinere juflum, quod dare, vel auferre Bani eflet poteftatis Gaspa- rum Konzkium cum multa nobilitatis contentione, quod Nobilium non Banorumid officii eflet, fubftituit. Porro dignitatis huius munus eft, Bani loco aciebus prasefle, & nobilium gravamina ad iedem ejus aribunalque provocata cum certis arbitris revidere, unde & Comita- DVnitas tuuiTi Zagrabienlis & CriilcTifis Coniitis fiipremi titulo Vaudet. Vo rum Miculicio ei poftea hujus officii ablatio ceffit utilicati, ut Perfo- m ’ ^ 3 na- Sigismun dus Erdo- dius fub Zit inia ar- ce profit gatur* 18 2 Memorise Regum , Bamrurn Dalmatia , nails praefentiae Regiae in judiciis Locumtenens, in demortui Stephani Patachicii locum fubrogaretur, quem etiamnum hoc officium cum in- ligni Jurisprudentiae laude tenere videmus. Quamvis & Patris fui Georgii militaribus meritis omnem ubique mereretqr aeftimationem, qui temporibus illis, quibus Turcae Thracesque Sclavoniae Regnum qua publicis armis, qua clandeftinis occultisque excurfionibus infefta- bant, earn Patriae navavit cperam , ut ejusmodi holies dies nodes- que nunc per juga montium, nunc per vallium anfradus fakuofaque loca perfequendo, nunc debitis locis & temporibus expedando, fae- pius profiigaverit, captivos plurimos Chriftiani nominis eliberaverit, hoftiumque dudores leu Haram- BalTas capiendo, nullis curatis ip-fo¬ rum thelauris, opibus & redemptionum pretiis, in terrorem aliorum verubus infigendo neoaverit. Ita ut univerla lupputando dudores novem pali lupplicio affecerit, manulua holies ultra duodecim inter- fecerit, Chrillianorum vero 473 opera 1 'ua, nulla merendo llipendia* fumma cum nominis fui lande ac utilitate Patriae in libertatem aflerue- rit: quae omnia ex publico Capituli Chasmenlis authoramento, anno adhuc liipra ftecularem undecimo & poftca vero etiam quadragelimo quinto colleda, fide integra depromplimus. Caeterum celebrior hie pollea Sigismun dus Banns politica NobiJi- tatis gubernatione, quam tradandis bellis habitus; nam cum Regni adhuc Capitaneum ageret, quemadmodum fub Patre ejus Thoma Francifcus Orehocius fuerat, nonexpedato Zrinio Bano, qui intra triduum l'e quoque adfutururn pollicitus fuerat, fub arcem Zriniam profedus, inligni clade ab hode accepta, quibusdam viarum dudori- bus noftros in praecipitia montium, ae alperitates vallium deducenti- bus; quibusdam vero turpi intempellivaque fuga focios deferentibus, multis e noftrorum numero interfedis, pluribus captis ac fauciatis, ita ' ut fexcentorum numer-um nniverli conftituere, li non excedere dice- rentur, ipleque duos fub le Erdodius plumbeis glandibus idos equos amitteret, aegreque fefe ex hollibus explicaret, indecore demum pe- dem referre coadus fuit; qua accepta clade, graviffimum quoque bel¬ li incendium emerliflet, univerfumque Regnum dubio cafu involvilfet, nili panico quodam terrore perculfus hefbis, fuimet honoris oblitus, a pugna receffiftet; cujus ut principia altius paulo repetantur, operas pretium vifum eft. Captus fuerat in hoc praelio peditum Dudor praelidii Zredichko Petrus Levoievich cognominatus, quem Turcae ob inlignem militaris dilciplinae virtutem, gravi aere lytri, unionumque pretielorum Iponlio- ne redimendiAn, conllitutis antea pro le vadibus, ad Erdodium jam turn JBanum remilere. Verum Levoievichius fex reftitutis captivis Tur- Croatia b 9 Schvonia, Liber Quintus. 183 Turds cum pecuniae fummam delevilfet, nec homo inferioris condd tionis, preciofioris fuppelledilis, unionumque copiam, habere potuH- let; Turan Aga Badancovich Crupen/is arcis CaftelJanus, feu tit HU vocant Disdarius, antique nobilique Croatia? genere ortus, diutur- nioris pertaefus expedationis, communicato cum aliis confilio, acres ad- mo dam ac contomeliofas Bano feribit iiteras, exprobrata prius de non exoluto pretio fide ac humanitate , turn vero ad miiitaris haftas congrefltim provocando. Similes feripfere Iiteras Omer Aga B'adan- covich & ipfe Crupenfis Lupo Mernavicio Capitaneo in Zredichko, Haflan Aga Bihuklich Novienfis Lupo Krifanicio Capitaneo in Ber-g^^,. 1 ' kufla, Dervis Aga Ahmatagich Coftanicienfis Lupo Jelachichio Ca-dum cum pitaneo in Lethovanich, Viris fortiflimis ac pugnaciflimis. Et Merna- vicius quidem diverfam ab aliis provocations fuse caufamhabuit; ete-Mono nim cum Chriftophorus Pater, aeftatis tempore in praefidio advigilans mach ‘ ani refideret, ne diminuto fervore folisCoIapi, hofti pateret tranfitus, ho- caac V °" rum nihilominus Badancoviciorum frater , natu qui'dem minimus, fed virtute primus, Juvenis prima tedus lanugine , fed pugnax, pro¬ cerus f atque Iacertofus, Saphir Aga Badancovich appeliatus , cum quingentis Turcis eo procurrerat in partes illas fine, ut fi pauciores noftros occurrentes, aut neci dare, aut in captivitatem ducere poflet, turn injedo prsefidio igne, illud cum Chriftophoro, qui plurima olim illis intulerat detrimenta, in cineres & favillas redigeret. Ubi noftris eorum adventus innotuit, dato figno tormenti boatu, Lupus Alius, qui in Berkufla cum amicis hilariori indulgebat convivio, audito tor- mento, Patrem fenem & continuis podagrae doloribus, aut ledo aut fedili affixum in periculo ratus; relidis pateris, confcenfoque infigni equo ododecim tantum ftipendia merentibus comitantibus, adeo ra» pida ac celeri feftinatione unum decurrit lapidem, Sc ibidem adhuc morantes Turcas , imo jam anhelantibus equis Patrem infequentes, qui vicinis undique flammis territus profugerat, deprehenderet, ani- mantequeeumPopovicio, qui vifis flammis omnia abfumpta credebat; Nunc, inquit, generoje miles , aut nunquam, fumantem ac cineribus obrutum dulcem ulcifcere patrem , teque Anea memorem exempli , Trajano ex incendio potrem liber antis, demonjtrato. Turn Lupus aeterna memoria dignum ali- qu d agendum ratus, quamvis contemnendo numero, deiperato tamen fimilis, acerrimum in eosdem impetum facit, & cum obvium habuiflet Badancovicium fpedatae virtutis apud hoftes & virum & militem, eum in fugam converfum breviori fclopeto, ad dextrae latus vertebras trajicit; quo accepto debilitatus vulnere, dum toto curvus fuper equum corpore procumbit, Mernavicius abjedo felopo, £vaginatoque acinace, quern ad latus equi militibus geftare eft moris, eum a fmiftra par- 184 Memork Regum, Zf Bmrum Dalmatia , parte aftecutus, adeo immani ferit impetu, ut uno eodetnque idu, & totum Turcae caput, & equi per collum jugulumque venas praecideret, amboque uno cafu in terram ruentes exanimati interirent: quoad- mirando vifo cafu, noftris jam animatis, & ad ulteriorem ferventibus pugnam, Turcae univerli ingenti confternati pavore in turpem abiere fugam; noftris tamen infequentibus, pluribus ex hoftium numero in- terfedis atque captis, cum lingulari inufitatae vidoriae lcetitia in Zre- dichko advenere. Afflida dein Turcae mater infignis mil'erata filii horrendam necem, a Mernavicio corpus reddi fibi per literas poftu- lavit, quod ilie humanae conditionis memor, fcarlatina indutum yefte, capite libi retento, currui impofkum remilit. Tres adhuc fuperftites Badancovicius habuit fratres, quorum unus ulturus fratris ctedem, ad fingulare Mernavicium evocaverat certamen; verum ubi ab -eodem refponfum accepiftet, acinacem fuum nondum in occifi fratris iusulo hebetatum, neque ullum in Bofna efte tionis Turcam, cujus vires armaque exp tveiceret, quin imo (_ hoftem plus ^ ca " aequo territando) ne in inferno quidem daemonem aliquem efte, cui gladio haftave refiftere formidaret, turn dillimulato duello Turca per ftlentium rem tranftniftt. Atque hinc Badancovicii denuo cum caete- ris negledam captivorum redemptionem noftris pro caufa Monoma- chiae objedant, re tamen vera acceptam ignominiam vindicaturi, ul- tionem cogitabant. Literae cum ad Mernavicium diredae ac perlatae fuiftent, qui eo temporis Crilanicium cum Geo gio Drevodelicio Ba- nalis aulae familiari apud fe habuerat, eafque perlegiffent, fcomiUati-" cis perftridi verbis, ad indignationem moti excanduerunt; quod vi¬ delicet nec Banalis dignitatis, nec eorum officii, nec demum militaris confuetudinis rationem uliam habuiftent \ led foemiriarum more pe- tulanti ac mordaci lingua contumeliofe, viros & dignitate primos, & militaribus fadis claros perftringere non erubefcerent. Iliad quo- que non minus segre ferebant, eorum quemlibet, ut longe gradus ac conditionis inferioris Proregia dignitate hominem efte, itagravio- ris injurias ac defpedus improperia in literis ad Banum diredis conti- neri, neque ullo pado conveniens efte, ut vir tantae exiftimationis Centurioni cuipiam ad certamen product. Quocirca Georgius Dri- vodelicius Juvenis fervidus atque fortis, non abfque gravi nominis fill, ac honeftae famae jadura id futurum rebatur, ft re jam libi perlpe- da heri fui loco pugnam detredaret; ftgnificato proinde negotio Lu- po Jellachicio abfenti, iplique Bano, cui grata Georgii accidit prom- ptitudo, omnes poftea unanimi voto ac conlenfii relponderunt j le nullatenus e^jgpm arma formidare, paratofque ad diem cor.ftitutum apud Zredichko expedaturos, quantum ad Banum attineret, cum Pro- Croatia Sr Sclavonic, Liber Quintus. 185 Proregia authoritas Disdarii officiolum longe excelleret, lion eum, led Georgium Drivodelicium ejus nomine latisfadurum ; quod fi Vi- fcirius autBofnae Prsfe&us officio pares Banum prodire voluerint; id vero ilii non ingratum cafurum: eligerent mterea Turcse fibi pro duello, quodcunque genus armorum placeretj fe quovis five equo five pede paratiffimos velle refpondere. Gnari attamen fraudis ac dolorum Turcicorum noftri, quia ex- peditiffimos habere folerent equos, ne fugs cuipiam fpes efle poffit, cin&a fuerat cancellis ligneis ultra Colapim tanti fpatii planities, in quanto generofioris equi curfiis, haftarumque congreffiis exerceri pof fet. Igitur miffis ultro citroque literis, tandem dies conftitutus, Ba- nusque convocatis variorum locorum Praefe&is & amicis, ac praffier- tim Lupo Comite Frangepano Croatia limitum PrafeSo, qui cum ornatiffimo equitum ac peditum apparatu comparuerat, Joanne item Drascovicio Crifienfium equitum dudlore, cujus multi quoque Nobi¬ les fecuti figna, & univerfitrium millium militum conftituerant, ac ut a fraude fe tutos praeftarent, cmnes eo fe contulerunt certamen inire parati. At ecce Turcae fcriptis per mancipium quoddam literis fi- gnificant, fe ad Zredichko venire non polfe, fed apud Berkuffiam omnino pr^ftolaturos. Varias quidem rei hujus obtendebant caufas, re tamen ipfa cancellorum anguftiis territi venire non audebant, cum antea etiam fubinde nuncialfent, majores fuos fiepius cum Chriftianis duello conflixifle, nec tamen pecorum inftar jugulandorum in haras conftsi&os fuiffe. Subodorati noftri fraudem, eo nihilominus ii, qui pugnaturi erant, acceptis fubito du&ilibus & ad certamen praepara- tis equis, acuna equitum turma, properant; verum Turcffi formida- to periculo, nec ibi congredi aufi, negle&a provocatione, quam pri- mi fecerant, domum inglorii abivere. Mernavicius ac alii expeditum ftatim cum literis equitem eos infequi jubent , mandantque, ut fi viri fint, vel ad Zriniam expedient arcem, fe ad duellum eo quoque ad- Venturos. At nuncius cum eos fugientium inftar properantes affequi fubtS- nequivifiet, noftri infe&o licet negotio triumphantibus tamen fimiles gtont. domum rediere. Simile quid Ladislao Bucovaccio acciderat poftea, quern Izam Aga Veletanlia Novienfis ad redemptionem mancipiorum quorundam evocaverat, noftroque cum vicinis & amicis, ut millena- rium complerent numerum,comparente, pari dedecore ac ignominia hoftes, nemine etiam perlequente, effulam fugam per avia & devia capelfunt, noftris poftea haftas, fclopetos, lodices, caeteramque caftren- iem fuppelle&ilerp copiolb numero colligentibus; qua focda fuorum fuga indignatus Boffiae Prtefe&us Izam*Agam prjefocatis deinde fau- cibus juffit ftrangulari. Aa Du- ig6 Memork Regum, & Banorum Dalmatk, Duplicihaceaque infigni affedi hoftes ignominia, altum Tub eor- de premebant dolorem, anxioque nimis deliderio rependendi trlio- nem expedabant opportunitatem. Turn vero Nobilem fe adeptos ar¬ bitral!, cum Vincentium Malagrudicium Carloftadio profugum, iii- perftitionique Mahometans adhsrentem acceperunt. Nam circum- cifum eum,ftatim militari ftipendio Bihicii donavere, & novis futuris hymenseis auxilio fuere. Congregatis ibi piurimis ad honeftandam nuptiarum folemnitatem , capto ex tempore confilio, duce Malagrudi- cio , Chriftianos invadendos decernunt; neque tamenadeo hsc oc¬ culta effe poterant hoftium conlilia, quin celerrime per internuncios Erdodio Proregi fignificarentur , qui re intelleda univerfis fuis ad certum diem profedionem indicit, & Thoma Erdodio nomine fuo, qui turn in Praeftdio Pocupiano cum poteftate pradidebat, pneefle juft, fo, adjundoque illi Georgio Erdodio exfratre nepote, ac Petro Keg- levicio, eos felicibus avibiis iter maturare, remque bene gerere preca- tur. Ubi profedionis adfuit dies, ita in aciem feie diipofuere, ut Thomas cum fuo agmine praecederet, quern duae peditum Banalium Centurise ac poftea Petrinienfes fequerentur; Georgius Erdodius cum Keglevicio & Lupo Jellachicio, ac cseteris in occultis inlidiis remane- rent, ut, ft neceffitas eorum fubfidium poftularet, opportune advo- larent. DHpoftto hunc in modum exercitu dum progrediuntur, animad- Vertunt noftri illucefcente aurora, duos ex hoftibus adefle, quorum unus ad proximumin valie fontem, levandae litis caufa, defcenderat;* alter pro vigilia conftitutus, fomnoque correptus dormitabat: in hunc e noftris unus diredo longioris fclopeti idu, eundem interfecit, altero lonitu audito fuga elapfo, fiiisque noftros adelTe indicante. Turn ve¬ ro noftri promoto celeriori gradu hoftes in colle, quern arenarium 'fuccae in vocant, obvios habent, in eosque Thomas cum agmine luo fortiter colle are- i rr umpit, praelium atrox initur, caedesque fit hoftium. Jam Banales Sgantun* pedites explolis pixidibus, abfumptoque fulphureo pulvere e pugna receflerant, cum Thomas eis line mora fubftituit Petrinienfes, & it quidem peritiftime rem gerentes glandium procella Martem dire- tnere, interfedis hoftium fauciatisque non paucis, fed captis e pneci- puis pluribus, inter quos Izris Aga, Praefedas Bihicianus, cum filio Azir Agae hominis ditiflimi capite truncati, Paizit Aga cum filio Che- haich Agee vivi in poteftatem venere. Turcs ubi delperatam rem iuam vident, Malagrudicium tanquam gnarum de Chriftianorum ad- ventu ac proditionis reum vociferari, contumelio£sque profciftiim verbis, necem eidem minari occoepere; fed is arrepta acinace, gyra- toque equo: me, inquit, ft viri eftis dubiainque meam habetis fidem, fequi- Croatia £/ Sclavonic, Liber Quintus. ig? fequimini! Guam diu fpiritus hos reget artus, non me ddem fefellide, nec expedatione vedra degenerem comprobabo. His didis acre in nodros redintegratis aliquantum viribus invehitur impetu, fed mox plumbea glande e nodris emiffa fancius revertitur, equoque dedliens, fub quercetum quoddam jam vermibus exefum fefe occuluit, cseteris in fiigam tenuis indar nebute a vehementi foie diflipatis. A pediti- bus dein nodris curiodus dumetum quodiibet indagantibus, fub quer- ceto Malagrudicius vulnere debilitatus reperitur; datimque eum ve- luti fidei chridianae defertorem ac proditorcm Patrice, alii capite trun- candum, alii palo infigendum, udtatoque transfugis fupplicii genere afficiendum contendebant. Verum Lupus Jellachichius, qui eum propinquitate fanguinis tangebat, pro eo intercefiit, ac ut vivus ad Banum reduceretur, eegre admcdum impetravit. Redudus demum ac Ecclefiae reconciliatus vixit aliquandiu, fed aaiotae mentis homini femper dmilis. Jn hoc pradio egregia Thomee Comitis Erdodii, ac Lupi Crifanicii, viri acerrimi ac plures manu fua bodes diverfis vici- bus obtruncantis, enituit virtus; nullo nodro defiderato, folo Joanne Nemanicio grayioribus affedo vulneribus, qui & ipfe tamcn podea convaluit. Hadenus in Campo Turcico refperd maduimus iangulncpnrne Ut paululum obrigefceret, quietiora ab hodibus fecere tempoia. Ita- que depofitis tantifper armis, ad civiles cum Germanis, Thracumque gente dil'cordias componendas, Banus adjecit animum. Quare pe- titis jam iaepius a potedate Regia arbitris, tandem anno quinto & trigedmo fupra millefimum fexcentedmum mittuntur e Germanorum ceiebra- parte Ulricus Schaffenbergus, Godefridus Follenhauptus, & Vitus tu . rC ° m * Sigismundus Herberdeinius ; e nodrorum vero Thomas Miculicius , j^chica *" Petrus Znika Regni Praetor, & Petrus Spolaricius ; Commidionis 1635. Prsefes conditutus Joannes Telegdinus Archiepilcopus CoJocends^ qui Collegam habuerat Stephanum Sennieyum Jaurinenfem Epifco- pum, Aulasque Cancellarium. Adegerant ad hanc concordiam indi- tuendam nodros non folum multiplices , eseque graves Thracum in- Iblenthe, ac Praefedorum Alemannorum in Nobilitatem injuriae, ve¬ rum etiam famofi illius Thracum Archimandrite, Hladica appellatf, nova periculofaque adverfus Regnum univerfum conjuratio. Is enim corrogata ingenti pecuniae fumma, Viennam ad Caefarem profedu$, novas Thracibus leges, immunitates, privilegiaque Regni ac Nobili- tatis libertatibus atque juribus penitus adverfantia, jam obtrinuif- fe vnlgabatur, quidquid terrarum hadenus, aut deinceps poflide- rent, id illis, eorumque poderis, nulla terredri dominicf*penfione, 'ftulla recognitione ipedata liberum edo; quicquid in corpore aut la a re- Pun&a Statuum Regni Sclavo¬ nic. igg , Memork Regum , B&norum Dalmatia , rebus haberet Valachus, quicquid militaria, quicquid politics con- cerneret aut Judiciaria, id totum Germanici juris & adminiftratio- nis efto ; denique ut compendio multa tranfeamus, nullum tarn enorme ab iis committi poterat flagitium, quod mortis fecum tra- heret poenam, fola corporis marfupiique mulda locorum Prsfedis exolvenda annexa. Ita ftatuta eorum non modo in grave Regci- colarum praejudicium > verum in omnem vitiorum patrandorum Iiber- tatem ac licendam concefla fuerant ; qus profedo in gravifiimum perdendae fenfim Patriae turbinem, Regnum univerfum involviflent, nifi &Hladica opportune e vivisexcefiiflet, & Majeftas Caefarea, Sta¬ tuum & Ordinum precibus ac juftitia expugnata, univerfa edito Diplomate fancitaque lege abolitis Statutis tranquillaftet. Hac fo- pita difcordia, veluti manifefto civilium bellorum fundamento, alia adhuc Regni gravamina complananda , ob exmiffis caefareis Com- mifl'ariis erant, quarum fummam aliquot compledemur capitibus. Et imprimis quidem inftabant Status & Qrdines, ut Valachi in confiniis Sclavonic & Croatiae in terris Dominorum refidentes, a Jurisdidione Capitaneorum eximerentur, ac Dominis, in quorum bonis degerent, plenaria Jurisdidione falvo miiitari ftipendio refti- tuerentur. Secundo, ut officium Banale priftinae dignitati & authoritati cum plenipotentia juxta articulos Viennenfes & Pofonienles i6og. & alios fubfeqnentium Comitiorum reftitueretur. Tertio, ut Officia militaria, tam majora quam minora, in con¬ finiis horum Regnorum ita Indigenis bene meritis, prouti Germanis, eequaliter conferrentur. Guarto, ut miles Germanus ex arce Varasdinenfi educeretur, ob cujus etiam infolentiam Erdodius Banus cum Georgio Schwar- zenburgio limitum Sclavonicorum Praefedo, in graves controver¬ ts usque ad provocationem in duellum progreflas, fummo Rei- publiciE fcandalo ac detrimento nuper inciderat. Guinto, ut bona praefidii Caproncenfis per Capitaneos ejusdem loci, extra omnem Filci Regii & Regni utilitatem pofleffa, Juris- didioni & oneribus Regni in Datiis Regiis, & Contributionibus 1’olvendis, gratuitis laboribus ac Decimis inftar aliorum prasftandis, fubjeda effent. Hsec aliaque privatorum complura fuere poftulata: verum privatis quibusdam gravaminibus fublatis, iisque impenfa fatisfadione graviora modo recitata, nullum prorfus confecuta finem, irritis expends & laboribus ftdis, ad ulteriora felicioraque tempora, ut Germsfnorum eft phrafis, univerfa dilata etiamnum lugemus, at- que ita Commiflioni impolitus finis, quern paulo ante Cancellarii Ste- Croatia & Sclavonic, Liber Quintus. 1 89 phani mors praecefleratj qui ut fama ferebat, veneni tabe ab Aie- mannis infedus , extrema ufus valetudine, rediens in itinere ex- piravit. Quatuor adhuc iupervixit annis Sigismundus Banus, quibus, ut Pietas st* famam meritis cumuIaret,Patrum Societatis templo Zagrabienfi Or- s^uadt gani partem, quam Pofitivum appellant, dono dedit j eamque Ec- a “* cleiiam tapetibus Turcici operis ingentis magnitudinisac inprimis eleganti fumma Ara, quae leptem millibus conftare dicebatur, pia liberalitate exornavit. Turn deinde patribus inftituti S. Francifci in oppido Klanacz fub arce CzeCzar Templum ac Monafterium ex- truere coepit. His pietatis jadis fundamentis ubi in Hungariam Ve- refvarium ditionis fuae fuiflet profedus, in morbum ibidem incidit, qui ei ultimus vitae fuit menfe Junio* falutis anno rr.ilieflmo fexcen- tefimo trigefimo nono, nullis relidis liberis, cum tribus propemodum Eiftris egiflet Magiftatum. Inde in Sclavoniam redudus magnificen- Ejus tiflimo funere in Ecclefia a fe fundata in oppido Klanacz tumulatur. tefcriptto Erat virftaturae procerae, oculis glaucis, ac frequentius nictitantibus, faciei liberalis, fufcique colorisj barbae prominentis nigrae, aliqua jam refperpe canitie, toto denique corpore lacertofo atque vafto: ied naturae ad iram vindidamque proclivioris & adulantium linguis credulitatis prope nimiae$ prater amplas tamen, quas habebat opes, hoc uno fortunae dono infignis, quod & ipfe Banus Patrem quoque atque Avum fimilis dignitatis Viros pulchra quadam ferie fuerit ie- cutus. Decurrimus ad calcem opt at0 voto, fed lentius quam Jpera- bamus feft'mavimus , Bane Palatine; it a nimirum expo,{cente materia , cujus cum plurimi funt futuri Argi , omnium nos prius Banum Argum fuijje oportebat; decurrimus ad calcem , if tanto hila -Sim? 0 ™ rius , quanto propinquius ad fcopum declinamus. Verum non jam mihi ad calcem decurrenti , illi eft fubfcribendum fenten • tia: omnis motus in fine velocior. Quamvis enim amor ad te Banum feu verius Bonum (in te enim non folum hac vici - nijftma fed if conjunct a funt , ut rever a Banus Bonus femper did potueris) impellat, virtutum tuarum moles ac magnitudo impetum fufceptum jam prope defatigat. Quid enim dicam ? laudabo ? fupra calamum meum virtus tua eft , ut fupra ven- tos f if quidquid pluitur f ningitur, if nubes omnes Atlan¬ tis vertices. Tang am magnitudimm ? ridebor , qui eum A a 3 brevi jgo Memory Regum , Banorum Dalmatia , brevi chert a fperern conclude}'e , cujus magnitudini capiendo, quantum Cafar regnum adjecit. Commendabo in adolefcentie iwimum pacatum, jerium , matmum ? Nil magnum, nip quod placidum; if non altijpma quaque flumina minimo fbno labim- tur. modefliam if morum fuavitatem if beneficam in omnes mentem if menum ? quo rariora fere in magnis, eo admirabi- liora in te junt, Palatine Magnet ad nocendiim potentes jumps oumnes; ad benefaciendum paucL Me a prafertim fi quid Suada pojfet , Rhetorum flofculis Mere hie deberet, nip modeftia tun gravibus affueta, Mice ori appopto vetaret. Prudentiam ejus- que Jociam diferetionem , qua auriga virtutum a D. Bernardo dicitur , in te pradicabo ? O quammulta more if patientia vij dpi , qua calore alius perdidijfet! Sapientia hoc tua eji: if verum nimis illud ejje majorum exempla fecutus docui/ti; omnia non proper anti clara certaque demum ejje, cum fere improvida Livius, caeca feftinatio pt omnis. Politioris Literatura culturam if amorem in te non depderabit , qui vel femel colloquio fruetur tuo, vel qui te operis potius hujus no/tri authorem, quam me fuijfe intellexerit. Sed quid dixi, depderabit ? imo vere ad- mirabitur qui a viris do&iffimis do&um tuum verticem bapa - turn feiverit , cum in Academia Gracenp Philofophia fubtilita- tes ad examen propoptas fiibtiliter te fapere ofendifi. Sed nec minus nunc miramur , linguas feme omnes Europeas, vaPa qrndarn ingenii capacitate, ne dicam felicitate te comple&L Taceo anna publics., ad qua tibi nunquam animus aut peritia, fed occapo defuit. Pietatem pleo , qua fob catera omnia es dus rc X?- n ' confecutus. Hac ubi de te Augufti/pmus Terms Ferdinan - tius Rex. dus cognovijfet , non te amplius Cripenps turma equitum Pra- fe&um, fed fimm in Regno Vicar him', imo triitm Proregem regnorum ejje voluit. Mandat igitur Ferdinandus tertius Benedi&o Vincovicio Epi- fcopo Zagrabienfi, & Lupo Comiti Frangepano Croatiae limitura Preefe$o, ut Joannem Drafcovicium Ulyrici Proceribus ac Ncbili- tati prsefentatum , fuo nomine eisdem prxefle jubeant. Verum cum Croatia Sclavonic 3 Liber Quintus. 191 cum jam fiepius Frangepani mentio incident, de eo pari rationej oan nef quae dam inlerenda operae pretium efte, imo ne ingratae memoriae prafcov-!- erga virum tantum arguamur, neceflarium judicavimus. mati* f* Nun tango natales, Romanis etiam feculis notos, non majo- Croat. 1 * rum fada, quibus nuliius Nationis hiftoria caret, & nos, quantum propofitum noftrum ferebat, referenda indullimus ; omnibus enim fcribendis volumine opus foret. Hie Vir Catoniana gravitate, Laus l». morum elegantia, conffiiorum maturitate inftgnis omni tempore exiftimatus; ab ineunte adolefcentia militae deditus, ac Foro - Ju- liano bello, quod inter Archiducem Ferdinandum ac Venetos in- tercelferat, adeo celebriter verfatus fuerac, ut Chriftophori Aba.vi fui adverfus eosdem Venetos praeliantis, militaris peritiae fpeciem omnium teftimonio referre judicaretur. Hinc per omnes militiae gra- dus probatus ufque ad fummam Croatia ac maris limitum Praefedu- ram viarn aperuit virtus. Guo in officio ea omnium fatisfadione ufque in hanc aetatem, qua fexagefimum jam excedit annum, vivit, ut quid in eo defiderare poffis, invenias nihil; neque enim fic mor- bis fubinde ac aetate gravatus, ubi adventantis hoftis lignum acci- pit, contineri poteft, quin cum caeteris longiori etiam fpatio ho- ftem infequatur. In hac ipfa vegetus fenex aetate, ut sternos non amat jocos, ita nec aaternam gravitatem, memor Catonem, Laelium, Scipionem feriis mifeuifte jocularia; camposque nunquam otiofos fte- rilitatem minari: Virorum nihilominus, qui fapientiae quidpiam re¬ dolent, congreffum ambiens* converfatione pinguefeit. Verum fi- leat diftorta laus noftra, dum Caefaris loquitur Majeftas! Hoc fane Ajuguftiffimi Ferdinandi Tertii, dum Pofonii nobifeum in Conclavi, mira dignatione de eo fermonem conferret, aureum ore fluxit elo- gium : Ille, ait, bonus & fidelis eft nofter fervitor, & Vir magnus. Abfcedat jam verborum noftrorum caligo, ubi folis luce veritas ir- radiatur* Duos habet filios Cafparem & Georgium, ilium huma- nitate an Martio fpiritu clariorem, aliorum efto judicium; Georgius vero muficorum inftrumentorum peritia Q quod nobilem juventutem & obledat & ornat ) artium pidoriae fculptoriaeque, Cosmographi- cae demum , moeniorumque ftruendorum notitia excellit, ut vel hinc vaftam quandam ingenii ejus capacitatem metiri liceat. Verum Cafparum fenilis fui folatii (ingulare venerandus fenex habet gau- dium, dum in hac fua declinante jam aetate videt le veram aqui- lam non degenerem procrealfe columbam. Nam in hac ipfa, quam fub optimo gerit Patre, Croatian limitum ac Ogulienfis praefidii Prae- fedura, ea fe omnibus vitae morumque aequabilitate ac lenitate ex- hibet, ut a lubditis amorem, ab aequalibus invidiam, a majoribus 192 Mmorut Regum, Banorum Dalmatia, laudem ac seftimationem referat. Heec nimirum Imperialibus excul- tus bellis, ac Hungarici Regni fignifer jam olim didicerat; ut pro- lnde merito praeclara quaedam ejus facinora fingulari fortune favorc comitata, hie nobis commemoranda videantur, quo & ipfe debita non fraudetur laude, & omnis virtus ac fortitudo ejus in gloriam Cafpw redundet Patris. Atque illud primum occurrit, dum lfacitiam arcem Fxange. ^ c roat i a fi tam} odavo ldus Decembris reparatee falutis anno tri- KS. gefimo quarto fupra millefimum fexcentefimum profedus , dignita- profiLgat,£j s ac vice-Generalatus fui, vidoriam obtinendo, primordia ho- neftavit; media quippe in praelium excita Legione, villam primum Ifacitiae fubjedam, Pretisne incolis vocatam diripit, ovium tria mil- lia, majorum pecorum trecenta capita, captivorum viginti, lex in pa- go interfedis abigit. Audito tormenti figno Bihachiani omnes occul- to Chriftianorum adventu perturbati, in arma convolant, ac vergente jam in meridiem foie in Campo Zavalie nuncupato noftros aflequun- tur, figna explicant, ingentique fublato clamore barbara in noftros invehuntur ferocia. Caipar juffis fuis frontem obvertere, adverfis- que pedoribus ruentem excipere impetum, illi animo praefentiftimo implorata Divini numinis ope, eo fortunes fuccefiu hoftium fregere ferociam, ut quinque fupra decern primi ordinis neci datis, prasfertim vero exercitus Duce Dervis Aga Hudugarich occumbente, ac fex vi- vis in poteftatem acceptis, caeteros omnes in turpem dilapfos fugam , feflis atque anhelantibus jam equis, infequi ulterius deftiterint. Per- turbato indignantique animo hanc tulere hoftes ignominiani , & conceptus femel animi dolor pudorque ultionem ftimulabat, quam noftris denuo cauflam praebentibus fe relaturos confidebant, tametfi ex adverfo Lupus Frangepanus eos prope diem adventuros, vindi- candee caedis acceptae caufla fufpicaretur. Verum morse longioris pertiefi anno eodem menfe Junio, communi voto tres expeditas equitum centurias fub Duralia, peritiffimo viarum duce, & Chri- ft?ano nomini infeftiffimo decernunt, ut Corenitio flumine Carlo- ftadio mropinquo tranfvadato, omnem earn oram infeftam reddant, & caedis nijper a noftris illatae repetundarum poftulent. Iis filenti node adventantibus, ac noftris e vigiliarum fpeculis animadvertemi- bus Frangepano Prsefedo fubito indicatur , lioftem pleniori nume- to adefte, & ad amnem Corenitium vado tranfitum conarL Jubet ille Cafparum filium cum praetoriana militum ala expeditum efle; hoftemque pr*clufa reditus via fortiter adoriri, cohortes brevi fub- ftdio advolaturas. Albefcente die ad primum teporem fobs, mcer- ra adhuclux, fpeciem rerum omnium multiplicem intuenti reddens, non folum hoftem cundabuudum patefecit, fed mulco majores co- Croatia] Ef Sclavonic , Liber Quintus. 193 pias, quam res ferebat, adefle perfuafit. Magno nihilominus animo noftri eos adorti, fuos ocyus auxilia confifi allaturos, fiibito pcrtur- barunt, quindecim eorum occifis, viginti captis, prasfertim Duralia expeditionis Duce rei Chriftiana inimiciflimo, equis nobilioribus ob- teptis oduaginta. Caeteri per avia & devia, qua cuique casca forte obtigerat, palantes diffugere. Cafpari virtus eo in praelio praecipue enituit, qui tres manu fua in ipfb fervore pugnae interemit. Dura¬ lia vivus in poteftatem acceptus in vincula conjicitur, tetro deinde inclufuS carceri moerore tabefcens, diris dudum devotam evomuit animam. Turcae ubi cumulatas fe temeritatis Iuifle pcenas, & gemino jam praelio vidis Ducibus femper, ac praecipuis e fuis amiftis perfenfere, tam virtutem Frangepani formidare, quam adverfam fortunae vicem incufare cCEpere; nec palam amplius cum hofte confligendum , fed aliis artibus frangendas noftrorum vires animumque cenfuere. Ita- que communicate conlilio in earn veniunt fententiam , ut expurgatis vetuftae arcis Peruficianae ruderibus divulfae murorum rimae & hiatus novo compaginejtitur aedificio, & arx ipfa commeatu, vallo, militeque praefidiario firmetur, opportunum ibi ad omnem late incurfandam regionem fore praefidium, nullam Chriftianis tute vivendi facultatem, facilem deouira rependendorum fibi incommodorum futuram occafio- nem. Aggrefli opus eo filentio profequuntur, ac duas turmas ex uni- verfa Lies Provincia felediflimas praefidii nomine imponunt ; ut non ante, quam exado biennio, noftris hoftium conatus innotuerint. Qua- re Ottociani & Brrniani praefidia feftino celerique nuntio ad Lupum Frangepanum expedito eundem admonent, quo mature univeriis pro- fpiciat: cervicibus eorum Turcas imminere, & fi Iocandis accolis tempus concedatur amplius, omnem Adriatici maris oram fummopro- ximam efle periculo; eapropter le in tempore diferimen, in quo ver/a- rentur, indicare, & palam profited, fi caeteros periclitari accidat, ne fua dein ceps id evenifle culpa infimulentur. Quibus cognitis ange- batur Frangepanus, & operis perfedi celeritate, & temporis anguftiis, quibus rem Caefari & caeteris bellicarum rerum arbitris communicare prohibebatur. Itaque tacitus rem fecum expendens, motus periculi magnitudine, univerfos ftipendia merentes, ad certum diem Carlofta- dium acciri convenireque jubet, ubi gravi & eleganti facundia, qua Croaticus habetur Tullius, negotium exponens, ac arma capienda, ac nudandam praefidio arcem eft omnescohortatus. Cundi alacri ani¬ mo rem fufeipiendam pro communi omnium falute rati, die altero proficifcuntur, & confedo jam medio itinere per montem Capella- fum, Lupus Frangepanus tradita fummo cum Xmperio Legione una B b filio Iterate Turcas lugat. Perufi- ciam ar- cem ex* pugnat. 194 Memork Re gum, & Banorum Ddmttk, filio Calpari, enm felicibus avibus iter continuare precatur, expugna- tionis maturandae dato mandato. Revertitur Lupus ad ctetera in fu- turum conlilio dilponenda, progreditur cum fociis Cafpar. Pervc- nere occultato jam foie ad radicem collis arci vicini, eamque conful- tantes tranfegere nodem, qua demum ratione initituenda foret ex- pugnatio, cum fe beilicis machinis deftitutos viderent; & caeterum nuda pedora ignitis objicere telis, quam periculofum, tarn temera» rium judicarent. Calpar lecundam nominis famam fuperioribus jam praeliis confecutus, non periculorum terriculamentis percelli, fed cum viri lint, rnagno eis animo opus elfe dicebat, nec quid obftet fluduan- dum, fed quid ignominiee ac detrimenti non expugnato praelidio, quid glorias, quid immortalis memoriae, atque deinceps commodi eo ob- tento lit futurum, prae oculis habendum. (atuare libi optimum e r© videri, li harpagonibus, dolabris, caeterisque ferreis inftrumentis ad id fecum allatis, ubi vetus novo jungitur muro aedificium, pluribus in locis fubruatur, & patente hianteque muro pars ingrelfum conetur ; pars per feneftrarum foramina tuendo loco accommodata, arcis pro- pugnatores longioribus fclopetis prohibeat fubmoveatque. Placuit ceteris conlilium, ac e voto fucceffit 5 etenim albefcente imminentis dieiluce prima, implorata fummi Dei ope, meditatum aggrelfi nego- tium, duarum horarum labore perficiunt, & arcem ingreffi Turcas omnes obtruncant, quatuor folum vivis in poteftatem acceptis, quo¬ rum unus Frangepani manibus e latebris extradus, ac vinculis inje- dus eft; alter porro terrore necis perculfus, in profundam fe cifter- nam praecipitaverat, a noftris deinde repertus l'uppedit tis fcalis funi- busque ad exeundum adjuvabatur; verum ille lingulari pertinacia obftinatus, coemento, aliaque conjeda macerie opprimi fufFocarique maluit, quam in Chriftianorum venire poteftatem: noftrorum novem muri potius ac decidentis materiae ruina, quam hoftium virtute fau- cii, vivi tamen rediere. Expugnato loco, arx folo aequata eft, & Frangepanus vidor rc- diens , laetus falutat Patrem , qui lingulari quoque perfufus Icetttia, ovantem de hoftibus filium excipit benigne, plurimos in futurum tri- umphos adprecatus. Non minori felicitate arcem familiae olim Fran- gepanicae Cetinenfem, dlijus olim poteftati Provincia integra, quam Comitatum adpellant, fubdebatur, occupavit ac diruit; ibidem nam- que Colonias Turcis jam locantibus* cum adventantem Frangepanum certis nuntiis cognovilfent, relidis ftationibus ac univerlis Coloniis profugere. Atque ut eadem honoris celebritate Fortuneeque blandi- mento , rerum geftarum fparfam famam terminaret, qua coeperat ; progreflus in campurn Zayalie adpellatum# eum omnem late incurfans Croatia Zf Sclavonic, Liber Quintus. 195 depopulatur, ac pluribus interfedis Turcis, mille ducentas promifcui fexus animas in Chriftianicatem abducit, nullum in his omnibus expe- ditionibus vel falutis, vel honoris difcrimen paflus, uno duntaxat Petro J|aneovicio omitfb, qui fub arce Oftroficia profligatis Turcis, ci- tatiore pernicis equi curfu raptus, ac inter hoftes delatus, ab iisdem captus, gravi asris lytro poftea penfo decern millium fuerat elibera- tus. Haec e praecipuis, plurimis levioribus praetermiflis. His profpere in Illyrico luccedentibus, novte undique Suecorum excit# Legiones (Romanis aliasScriptoribus ignotorum) Moravian! Auflriamque in difcrimen vocabant, ac vaftatis impune omnibus jam Crembfium, Chorneoburgum, ac ipfos Viennse medio lapide propin- quos pontes expugnatis moeniis occupaverant tanta rerum omnium perturbatione, ut & Ferdinandus de fuga Graecium cogitaret, & ci- vium animi ambigua ac incerta fpe fiuduantes, celerrimi hoftis pavo- re confternarentur. Hinc male rebus Germanorum conftitutis, feve- riflima Ferdinandus Joanni Drafcovicio Regni Proregi, & LupoFran- gepano mandata repetit, altiffimam cum Turcis colerent pacern, nul- lam, ne levifiimam quidem ulcifcendi eis, commovendique darenc occafionem. Guae res generofos Illyricorum animos fuppreffos, ac otiofe delitelcentes torpere coegit, eo praefertim tempore, quo mira DEI benignitate ac fortunae beneficio Respublica Veneta, nullis ex- ternis adjuta fubfidiis, univerfum Licae & Corbaviae in Croatia tra- dum , ipfum etiam Clifliae inexpugnabile fubfidium gloriofis luccefli- bus e Turcarum tyrannide in Chriftianam afleruit libertatem. Porro Lupus cum fapientiae munus fit in adverfis fortem, in prolperis cautum inve- niri, fagaciflimi Veneti, quo tantis terra marique bellorum motibus Venetis exagitati, validiores adverfus hoftem reddantur, tempeftiva per Lega- quehono- turn oratione Lupum Frangepanum conveniunt, ut fi forte Croatia ratur* fines poteftati (has fubjedos, aperta vi penetrare barbarus moliretur, Chrifiianae Religionis ac vicinitatis munise memor, fortem in refiften- do navaret operam, quern etiam infigni torque e mille cufo aureis, elegantis artificii per Rudolphura Suarangam Iadrenfis urbis Guber¬ natorial, opirni munevis loco cohoneftant. Dum hasc de Frangepambus extremam manum recipiunt, acce- pimus amici cujusdam opera Libdlum Joannis Baptiftae Veri rerum Venetarum, adeo faftiiolum atque arrogantem in extollendis Venetis,, procacem in omnium Nationum Viris contemnendis, impudentem in mendaciis confarcinandis, inurbanum atque rulticum, in graviflimos Apologe - Heroes, ac praeclarilfitnos nulites acerbiflime garrientem ; ut profedo tr^joanT' rnodeftnm ac eruditum ledorem pritr.a fui ledione & tasdio afficiat, nemVe- & odio inficiat j quare merito Fain po^us agnomen, quam Veri ufur- rujn * B b a pafie igG Memorise Regum, Banorum Dalmatia, pafle debuiflet, ne tam decor® vocis gravis impoftor ab omnibus ha- beri mereretur. Hiftoricus quidem did & audiri cupit, fed adeo hi- ftoric® veritatis ac modefti® limites exceftit, (qu® duo gemini veiut ejus oculifunt) ut graviffimam hiftorico nomini maculam notamque inuflerit, & omnes de eo Hiftorici repetundarum jure optimo poftu- Iare deberent. Quanquam imperitiorum oculos {'periods verbis, qu® ad ealeem opufeuli fui adpofuit, velare conatur, ubi ita loquiturVe- ,, tera quidem fupergrefta funt yitium obtredationis ipfa fua antiquita- „ te, & concordi feriptorum teftimonio; in pr®fentibuc pretium h®ret ,, veritatis, quae proinde ad alia nobis carior eft, quam ut iis, quae nu- ,, per gefta vivorum adhuc confcientia variantur, reliqu® feriptionis „ noftr® conftantiam velimusinvertere. „ At profedo vetera, qu® re- fert, nec antiquitate, nec concordi feriptorum teftimonio falfitatis vi- tium fupergrefta funt» multo minus praefentia pretium veritatis ha- bent. Opinabatur quidem file, neminem quodammodo veterum re- volvere monumenta, eorumque habere cognitionem; proinde cum in tam vetuftis rudiores delufifte fe confidiflet, in pvasfentibus etiam faci- lem fibi fidem a peritioribus adhibendam credebat. At effrontis omni- no hominis eft, veteribus nova jnngere mendacia, & veritati quodam¬ modo bellum indixifle. Mihi nunc nec omnia, nec fingula perfequi propefitum eft, graviora tantum, & ad propofitum noftrum magis pertinentia aliorum authoritateHiftoricorum confutare vifum, ut ex his facile prudens Ledor de cseteris judicium ferat, quam forte pauca fint, qu® feriptorum teftimonio concordent, & clariflimi potiflimum Viri Lupi Frangepani hodie etiam viventis, quern acerbJflimis ac con- tumelioiiflimis profeiflum verbis commaculat, famam integram vin- dicare. Ac illud primum occurrit,quod Lib.I. fol. 39. ad annum 1023 his verbis refert. ,, Hoc anno Murcimirus, inquit , Liburni® vulgo „ Croati® Regulus pr®dabundus in Jadrenftum fines irrumpens Ve- ,, netos ad arma traxit. Ne igitur illata foederat® genti impunita „ diet injuria, noftri ex improvifo feruntur in hoftem, atqueunoqua- „ fi impetu profligatum in fuorum montium anfradus & latibula cum ,, c®de propellunt. Fugatis Liburnis eo tamen usque inftant, do- ,, nec ad vidoriam nil ultra pr®dam deeffet, quam uberem & fane ,, luculentam accumulant. H®c res non minus Murcimiri teme- ,, ritatem caftigavit , quam turpis antea fuga. C®terum pe- „ tenti data pax , quam cum potentioribus colendam , neque „ ®mulatione potenti® validiores irritandos, l'uo malo didi- dt. „ In his paucis Lineis pr®ter proprium faftum ac aliorum contemptum, tria latent aut mendacia, fi feienter, aut errores, fi igno- rantia [Croatia Zf Sclavonic, Liber Quintus. *97 rantia preflus hcc afleruit. Nam imprimis Liburniam Croatiam dici fane afleruifiet nunquam, fi Paulum Jovium Lib, 13* legiffet ita icri- bcntem : „ Ea Regio ( Croatia de qua fermonem habet ) ad Illyri- „ cum pertinet, ab Aquilone latos habet campos; ab Auftro ad Ju- >, lias Alpes usque ad Liburniae oram fe extendit. „ Videri etiam poteft Ranzanus in Epitome rerum Ungaricarum Indice primo. bed cum majores adhuc fuperfint errores, non tam rigidi ejus Cenfo- res efte velimus, ut hoc grandiHiftoricae cognitionis demus vitio, cum Liburniam vulgo Croatiam velut ipfi conterminam adpellaverit, quamvis eidem e diametro Ranzanus repugnet. Verum de limitibus horum Regnorum alias a nobis libro primo fatis didum. Illud in- epte prorfus, quod ad annum 1023 Murcimirum Croatia Regem con- ftituit, cum adhuc anno 1003 Crel'cimirus Dalmatia Rex in Sclavo¬ nic & Dalmatic Regem coronatus fit, ac uno l'upra trigefimum an¬ no Imperium produxerit, cui deinde Zvonimerum luccelTifle conftat, nec Liburniam diftindum unquam habuifle Regem, ut Libro primo ex Tub<-rone docuimus; ex quibus demum conlequens eft, eo tem¬ pore minime Dalmatiam Venetorum poteftati, fed Crefcimerii Impe- rio una cum Liburnia pauifle, nec Venetos tunc Jadrenfes velut fibi fcederatos defendifle $ totam proinde hanc ejus narrationem, quam faftuofam, tam fabulofam die, perlpicue intelligi poteft. Videat nunc ergo nofter ifte Fallus, quomodo haec vetera ipfa antiquitate fint veritatem fupergrefla, & fcriptorum teftimoniis ne- quaquam cohaereant. Multo profedo minus ipfe Falfus cohaeret fi¬ bi, qui uno impetu Croatas in latebras & montium fuorum anfra- dus a Venetis, velut pulverem a vehementillima lpiritus procella dilfipatos fcribit; neque enim eos tam timidos ac fugaces ad an¬ num 1576., item ad annum 1615 declarat, ut hie etiam illud aptari videatur : Mendacem memorem die oportere mendacii. Demum ubi poftulatam a Liburnis pacem improperat, neque aemulatione potential validiores irritandos docet, voluiflem ut & fiios docuiflet Venetos, cum ad annum 1118 a Pannoniis vidos amifib Duce non armis amplius, fed precibus obviam vidoribus procelfifle referat, neque id ignominiae imputet; ,, cum & id, inquit 5 cenleri debeat „ honeftum, quod tuendae Reipublicae caufla fit fadum.,, Quod fi & Liburni tuendee Reipublicae caufla id feciflent, cur eis honeftum efle non debuiflet, aut Venetis ignominiofum aemulatione potentiae va¬ lidiores irritafle, non video. Sed ultra. Ad annum 1423. ita habet: ,, Sub haec etiam tempora, flante a mari profpera fortune aura, leie- 3 , diflima Claflis Adriaticum navigavit, quae Petro Lauretano Du- „ dore, cum totam Dalmatiam perluftraflet, tanta Incolas affecit for- Bb 3 mi- >5 Libro 5 JEpiftoi. rum. I98 Memorise Regum , Banorum Dalmatia, I, midkr, ut univerfa ea Regio non armorum impetu, fed fponta- „ nea deditione, Pannonico jugo excufio, rurfus Reipublicae Domi- ,, nationem fufceperit , anno 58 poftquam vi Barbaras genti pa- ,, ruiftet. „ En quam fuperbe, quam in paucis prasgnans fraude. Etenim fi Tullius aliquando Dalmatis imprecatus, eos Temper belli- cofos alferuit, & Batho potens in Dalmatia Princeps, £a quo for¬ te Bathorii fuam duxere originem) impatiens Romanorum Lupin® feritatis Praefedorum concitatis fuis, multum Romanis damni intu- lerit, nec ante, quam triennio evoluto, Tiberio potentiaeque Roma¬ ns fefe dedidit, liberaque conftantia Tiberio poftridie pro Tribuna- li fedenti ac quasrenti, quid ita deficere, ac tantum temporis rebel- lare Romanis ftatuilfent, refpondit: ,, Vos, inquit , ipfi in culpa „ eftis, qui ad veftros greges cuftodiendos non canes paftoresve, 9 , fed lupos mittitis: „ nec demum nifi pacificatione Batho Roma¬ nis adhasrere voluit, ut Salianus ad annum Chrifti «8- notavit. Quod fi denique Appianus Libro de Beilis Ulyricis negat fe abunde cogno- vifle, quemadmodum fub imperium illos adegerint Romani; mirum profedo, Claflem Venetam adeo Romanam potentiam fuperalfe, ac tantas formidini atque trepidationi univertae fuiffe Dalmatian, ut ob- lita virtutis priftinae fpontanea ftatim deditione infantili more fuccum- beret. Quanquam ut aliquidFalfo concedamus, verum eft, non ar¬ morum impetu, quibus fe parum profedurosnoverant, fubegifle; fed prsftantis auri copia, ac infana pecuniae quantitate, tenaci homi- num vifco , Dalmatarum Principum animos , occafione ex morte Ludovici Venetorum mallei aucupata, allicuifle fibi Venetos, quem¬ admodum & fecundo Libro notavimus. At Pannoniis velut barbarae genti, & quidem vi Dalmatas paruifle, fallitur Fallus. Et quod non venenati aninii indicium, Chriftianos fines fuos aut tuentes, aut recuperantes, barbaros com- pellare ? Ad annum 149 6. quae Venetos extollendo Pilanis contra Florentines fummis auxiliis fuccurrentes referat, quam ea feripto- rum teftimonio concordent, videat Ledor Jovium libro primo cir¬ ca medium. Et fi Hiftoricam finceritatem habuiffet, retulifl'et etiam haud dubie bellum Auftriacum ad annum millefimum quingentefi- mura decimum, quo Livianus ac Baleonus cum Cordiano ac Pro- fpero Columna Auftriacis Ducibus collatis fignis exercitum perdide- runt, ac Mediolanenfem deinde urbem Maximiliano cedere l'unt coadi, neque haec fraudulento praeteriiflet lilentio. Ante hunc an¬ num gravilfimum Ferdinandus Venetis bellum intulerat, quo Chri- ftophorus Frangepanus Dux bello inclytus adeo res eorum quin- quenaio integro aftlixit, animofque concrivit, ut omnibus belli ca- Croatia Sclavonic , Liber Quintus, 199 lamitatibus fra&i, deftitutique a finitimis, vi&orum arbitrio fe de- diderint, quern proinde inepte Falfus nofter in prima expeditione vulneratum fcribit, & quamvis tertia id ei acerrime praelianti conti- gerit, non tamen cum ignominia proje&is Infignibus, ut ignominio- le Falfus blaterat: led Jovio referente lib. 12. „a Joanne Vetu- „ rio, inquit , in infldias praecipitatus captus eft, luoque & alieno „ cruore perfufus ( mukum enim Vir lacertofus atque terribilis, ne „ vivus in poteftatem hoftiumveniret,repugnarat} Venetias perdu- ,, dus, teterrimo carcere inciuditur anno MDXIV.„cujusingeniofam deinde e captivitate eliberationem , eleganter Ifthvanffius libro fe- ptimo eft profecutus , ubi plura de ejusdem celeberrimi Viri laudi- bus. Non minori cladium ferie Lupus Frangepanus Chriftophort nepos Venetos attriverat, quam olim Chriftophorus ipfe, orto inter eos ac Ferdinandutn Archiducem bello, anno i 6 i$,cujusaltkis exaf- perarat animum crudelis Jofephi Rabathae Oratoris fui mors, eorum voluntate atque imperio patrata $ quarum caufla quanta conviciorum fcommata, & petulantiffimorum verborum aculeos in Virum celeber- rimum Falfus ifte congerat, non line gravi animi fenfu atque indi- gnatione legi poteft; impudentiam omnino induifte videtur, &Thra- fonem magis quam Hiftoricum egifle. Nullum fceviorem, immanio- rem» barbarum magis hoftem efle Turca, orbi univerfo notum;nec tamen memini ullum me hiftoricorum legifle adeo humanitate exu- tum, & pudoris omnis oblitum, qui ea verborum petulantia in eos- dem debacharetur, qua Falfus in Virum Principem omnis humanita- tis ac probitatis Ideam furit. Non haec e mente atque fenfu Rei*. publics fuae Falfiim haulilfe arbitror, quae eodem pene anno, quo ille fcommata mendaciaque fuafmpudentiflime in lucem edi pafl'us eft, honorifica ad Frangepanum legatione expedita, eum fide, integrita- te ac dignitate Virum celebrern, & velut communem militaris difciplinae fui temporis Magiftrum falutans, precibus muneribusque onerans inftan- : tiflime follicitavit, ne dubiis cum Turca rebus fuis opportune auxi- lio, poftulante neceflitate,deefle vellet, ut paulo fupra retulimus. H in effufam fugam, potiori ex parte vul- neratos, retro egerint; e captivis unus Odabalfa novo datus Bano, Bradavica autem Aga (quem verucam latine dixeris) Lupo Fran- gepano ob eximiam Carloftadianorum virtutem ceffit, caeteris cap¬ tivis pro more militibus divifis. Praeerat Carloftadianis Frange- pani nomine Cafpar Jancovicius, qui prater egregii, omnibusque praeliis feliciftimi bellatoris laudem, jam etiam ad temperati ac ma- turi Ducis nomen & famarn haud dubie pervenifte credebatur. Bene ominato hoc principio, velut futurae felicitatis accepto augu- rio, Banus animatus, numerofa poftea exercuit praelia duce Petro Patachicio, fecunda femper fortuna comitato; is fiquidem confilio PetrusPa- manuque promptiflimus, incautos faepius hoftes in dolos jjrsecipi- fortis& nr tabat , praecipitatosque egregie fternebat, vir fane fords & ftrenuus, ftreauus. & qui jam dextera fua hoftilem, in latus Turcicum, generofe per- fregit haftam. Irritad Turcae injuriis Patachicii alio ulcifcendi cauffa animum adjecerunt, & na&i quidem opportunitatem, quod captum Sifcii inco- Iam Marchecium adpellatum habuilfent, eoque in luperftitione Mahu- meti apud eos remanente, ejus opera Sifcianos invadendos, quod bru- mali glacie Colapis concretus intelligeretur, conftituerunt. Profefti igitur Cofhnicia ad fecundam novtis yigiliam, ad turrim quandam la- teri- Croatia tf Sclavonic, Liber Quintus. 201 teririam Divas Virginis Vifitantis quondam Ecclefias, perveniunt, ibi- que cum nullas, a noftris alias obfervari folitas excubias reperiflent, filentio fummo per declive collis Colapim attingunt, ac eo pertran/I- to, ingenti fublato clamore, flammisque mapalibus injedis, noftros fomno oppreffos adoriuntur ; & pars quidem eorum, foeminas pue- rosque e medio flammaruin fugientes capiunt, pars vero Parochialem Eccledam invadentes, valvas difrringunt, altare quod pidorio fulgeret auro folidum rati in partes convellunt (fed ubi fe fplendore delufos viderunt, ab ulteriori confradione abftinuerunt) calices demum cas- teramque facram fuppelledilem abripiunt. Noftri eorum vociferatio- jie excitati arma rapiunt, led ut casca nodurnaque feftinatione acci- dere (olet, tardius mutuo auxilio efte poterant. Sacerdos loci Joan- caeSifcHT nes Philippaflicius e domo in confertos per ccemeterium Turcas plum- nosjnra- beas emittens glandes, unum aut alterum interfecit; diffipati inde, dunt ’ Turcarum unus e dudoribus prascipuus domum per gradus afcende- re, facerdotemque aut neci dare, aut captivum abducere conatus, ex ipfis gradibus trajedus devolvitur : ejus cafu exacerbati casteri, acrio- ri glandium procella e divert partibus ingruunt, ac tandem pene- trantc globo (acerdos in inguine vulneratur j turn ille debilitatus vul- nere in domum fe recipit, ac de vita, irruentibus jam jam hoftibus, defperans, fuperis animam commendabat. At ecce Divina prorfus protedione, ac ffngulari Dei beneficio accidit, ut puer vix tertium aut quartum annum fupra decimum agens, arrepto gladio inanes vibrans idus, minasque intentans, eousque hoftes afcendere pro- hibuerit, donee alii auxilio adcurrere , quorum raetu hoftes univerfi perterriti effula fiiga Colapim repetivere. Unde merito aeftitnare pofliimus, plus hoftes ignominiae ac dedecoris hac expeditione libi, quam aut laudis, aut utilitatis peperifle. Et quidem ft vicini in Odra fluvio milites tormentorum in arce reboantium fragorem citius exaudire potuiflent, memorabilem lane Turcas cladis fuas memoriam pofteris reliquilfent. Appetente hujus anni vere Calerd. Aprilis renovatur Monoma- chia inter Fratres joannem Patrachicium Ivanicii, & Petrum Letho- Nnva vanicii Prasfedos, quorum ilium Chekich Aga, hunc veroChor Be- Tiirca- gus ( quod monoculus eflet, ftc didus) ambo Coftanicias Equitum Prjpfedi, ob veteres de captivis controverts & acerbiorum verbo- rum profeiffionem, ut ferro carteris fpedantibus litem terminarent , evocaverant, Petriniasque congrdTus locum conftituerant. ^dvene- re quidem utrinque honelto itipati comitatu duellantes, verum Georgius Schwarzenburgus Joanni, Banus vero eo in loco Petro certamen interdixerant, & ft eorum aliquis pugnana aggredi attenta- C c ret» Petri Pa- tachicii magnani- mitjs 102 Memork Regum, Banorum Dalmatia , ret, eum veluti mandati prsvaricatorem, Lupus Erdodius lodPrae- fedus, e Petrinis moenibtis, torraentis fubmoveret. Ubi in mutuum conveniffent confpedum, verbaque ad invicem mifcuiffent, turn prior Chekich Aga ad Joannem : ,, Non ego, inquit , chare frater, emeritus „ in decrepita miles feneda ad violandum amorem fraternum, non ad „ fpargendum amicum cmorem hue adveni, ofculo fraterno, ample- „ xuque amico te falutatum veni.„ Turn Joannes eundemamplexatua amice affatur, gladioque ad pugnam praeparato donat, quod qui- dem a multis fane gravi datum vitio, nec ab ipfo Turca collauda- tum, fed multa poftea mentitus fadum id in timiditatis lignum inter- pretabatur. „ Ad quid, inquit, hue convenimus, niii ut contractu ,, longo tempore rixas non foeminarum more loquacitatecontinuare, „ fed militaricongreifuterminare pergamus?,, Quibus auditisPetrus Patachicius, fiibito defiliens equo, He acinacem duello deftinatum arripiens; „ Eja, inquit , etfi machinis bellicis in nos defuper detona- ,, bant, arridebit fortuna, ut duos tresve idus evibrare liceat; quod (I „ hoc in loco aliens poteftati fubjedo id non concedaturjadBreftumi ,, quod ducentorum vix palTuum diftat, Banalis Jurisdidionis acceda- „ mus, ibique accepta jam in prsfentibus literis poteftate, vir virum, ,, miles militem experiatur $ aut fi fortaife non me, fed commilitone9 „ hie adftantes formidare videris, & hoc ftabo pado, ut in medium ,, dedudo ponte Colapim, nos in eo,foli Aganothetarusninftar ludatu „ ineamus, hauftumque Colapis ad aeternam exdnguendam iitim, no* „ bis invicem propinemus. „ Deferbuerat ad haec Chorbegi ferocia , Cafparemque Orehocium Vice- Banum, qui Draicovicii Bani nomine cseteris prserat, accedens propius iratum jam hoftem declinabat; ita demum uftro citroque habitis fermonibus infedo negotio ab in¬ vicem fecelfere. Verum quamvis animus fueritDrafcovicio id pugrue genus permittendi, colloquium tamen etiam Turcarum, data utrin* que induciarum fide exoptabat, quo pretium tandem redimendo-t rum captivorum certum ftatueretur; eo jam enim infatiabilis Turca¬ rum avaritia, pecunisque fitis excrevit, ut gregarium etiam mili¬ tem multis centenis, etiam millenisnummis argenteis, quos Thaleros vocant, pretio aeftimare fint confueti. Jarnque Drafcovicius media prope legione colleda (cui & nos interfuimus) BerkufTam verfus iter fufeeperat, cum certus affertur rumor, Turcas nequaquam ad colloquium comparituros , fed privatum faltem cum Patachiciis ad Petriniam eos fermonem defiderare; quibus proinde eo millis, ctete- rorum in fua quisque reverfus eft. Quiefcentibus deinceps per sftatem Coftanicianis, ac iis, qui Savi ripam incolunt, Claduliiaai tradum Cadoftadianum ac prsci- pue Croatia If Sckvoma , Liber Quintus. 203 pue oppidum arcis Stenisnieiae Rechicam didhim* quod tunc Dra- fcoyicii Bani poteftati parebat, frequentius infeftabant; quibus tan¬ dem commotus Banus, fumptis lecum lex peditum , ac quatuor equi- tum centuriisj eos cohibendos ac caftigandos conftituit. Omnibus igitur ad fextum Idus Novembris inZredichco convenire juffis, fepti- mo ldus Colapim trajecit. Aderat cum eo Lupus Erdodius, aiterius Claduflfc. Lupi fiiius, Bani gener, cum infigni equitatu, juvenis magnanimus, & qui majorura fuorlim veftigia preffius tenebat, Georgius Rattcajus caitigatio* ad futura fefe difponens tempora, primaque militiae rudimenta pofi- turns, Cafpar Orehocius Vice - Banus, Vir cordatus timorifque nefcius j Joannes Voicovicius veteranus turmae Du&or, milesque multis probatus periculis, aliique complures. Progredientibus ita- que univerfis meridiei tempore in Slatkopolie, ut vocant,ideft dulcetr* campum, ad minorem Trebche rivum, quod adaquationi equorum, jumentorumque farcinariorum opportunus diet, exercitus reficiendi corpora fpatio concefTo fubftitit. Ibi de progrdTu ulteriori, ac to-, tius rei fucceffu confiiiis agitatum, in eamque conclufum fententiam, ut Petrus Patachicius, cum Sigismundo Mernavicio Lupi filio, cum quatuor peditum cohortibus praecederent, ac univerfa diligenter ob- fervarent, li quid pecoris ac hominum intercipi abigique poflet, ii di- luculo fadto ffiblato clamore id officii praeftarent, praedamque cen- turiae uni abigendam darent, altera fefe continente, ut inlequentes praedam hoftes, a fronte tergoque intercepti, velut indagine claufi, aut occumbere, aut fefe dedere cogerentur. Praeeuntibus igitur iis, lentoque paffii exercitu fubfecuto, ad collem quendam arci vicinum, ita ut excubiae hoftium facile exaudiri pofient, in multam noftem perventum, quiesque data militibus ; albeffiente deinde aurora, de alia redeundi via, quod hefterna tranfitum quendam periculofum, fi ab lioftibus pernotos tramites feftinantibus occuparetur, haberet, confultatum : itaque confcenfis equis, ad pianitiem quandam fece- dentes, focios expedavere. Socii Tub arce paucos boves occurren- tes accepere duobus interfetfis Thracibus, quanquam certo poftea conftitit, noftros facili negotio arcem ipiam, dum portae aperiren- tur, ingredi, omnibusque mult© vino fopitis, quod hilaritati fefti- visque nuptiarum laetitiis nofle pr^cedenti indulfilTent, trucidatis, arcem occupare potuifle, Ii invadere attentaffent. Verum Turcae audito tormenti figno, e cubilibus profilientes, brevi peditum e vi- cinis etiam locis centum, equitum quadraginta concurrerant, noftro- rumque terga prementes> tribus fortiter vicibus in noftros fraude Temper ufi irruperant; fed repulfis Temper iis, ac aliquot interfeftis* imoque eorum primario duftore canto, ac tribus militaribus fignis, Cc 2 vul- 204 Memoria Regum, Banorum Dalmatia, vulneratis etiam pluribus , noftris non nifi duobus Ms, redb turn eft. Noftri dam rurfura labore Iongoque itinere feffi ad Trebchain ri- vum vires reficiunt, turma una hoftilium equitum boatibus forfan tor- mentorum matutinis excita, opportune Georgio Gregurocio prseetm- ti obviaftet, nifi clangentes tubas tympanaque perftrepentia, in vido- riae relatae Miriam inaudiviffet; iis enim auditis, majorem folifo ex- ercitum vidoremque adefte rata, effuiam fugam dedit, ut nbs ad eun- dem pervenientes locum, ejus fug® veftigia graminis procuicari fefe relevantis, deprehenderemus; atque ita bene inchoatum pugn® ex¬ ordium, meliori terminatum epilogo vidiflemus* flifi intempeftiva triumphi figna edidiflemus. Sed nec minus felici arridentis fortunee fucceftii, affeda jam teftate, Lupum Erdodium, ac Cafparem Oreho- cium, cui cseteri parere jufli, fob eandcm Ciaduflam expediverat Pro¬ rex Drafcovicius. Captus enim nuper iterato viarum du&or (qui paulo ante pofito lytro liber a Nicolao Comite Frangepano difcelle- rat) Gomliamis adpellatus, fortunae ludibrio apud hoftem pertaefus, Chriftianis fe deinceps adhasfurum jure jurando affirmabat> inftabat- que vehementius, ut Banus expeditione fada, conjugem, liberos, fa- cultatesque omnes inde fuas reduceret, fe quoque in re bene perfi- cienda utilem navaturum operam- Itaque obtenta expeditione no¬ ftris progredientibus, fortuna ita ferente holies quoque occafionem aliquant probaturi obviam fadi, a primo liatim noftrorum impetu in turpem conjedi fugam, amilfis aliquot fuorum, degeneres nullo con- trado certamine palantesque difparuere. Sed nobile illud, & a feculis inauditum, ab Emerico Comite Er- dodio Petriniae Praefedo, hoc eodem anno patratum ftratagema, Mira ca. orn * tcen dum tamd e ^ e videtur. Erat Turcis Coftanicienfibus captivut ptivorum Chriftianus Leginich adpellatus, vir militaris, & ut ab hoftibus puta- cialibera ^ atur bives; cujus fides fex aliorum captivorum lytro onerata* eum cu^ioera- ann j s j n fquailido literere carcere vinculisque cogebat. Ita- que apud fe reputans , omnes alios dimitti captivos, fe unum in aerumnofa captivitate perpetuo detinendum, infelicem & acerbam tandem finiturum vitam, nifi divina ope , ac occulto Chriftianorum auxilio fublevatus eliberetur. Ad aftum igitur converfus, veftigia elu¬ vium, quibus vincula referari occludique folebant, diligenter obfer- vat, ac in Cera deinde efformat, eaque per commeantes captivos Pe- triniam Erdbdio mittit, utaliis ad eorum fimilitudinem confedis, e© opporcuno tempore ului eli'oerationis elfe polfint. Erdodius rerat cordi accipit, brevique per fabros rem_petitam confici curat; turn vero alfumpto forti equitatu Q quamvis aliorum fente'ntiis a propofito fum- Croatia Zf Sclavonic, Liber Quintus. 205 fummi feilicet pericuii pleno> & prorfus inani diftraheretur, alioque convertendum militem avocaretur) & aliquot peditura centuriis, qua- rum tres Banus Drafcovicius fuas auxilio efle voluit, ita Coftaniciam progreditur, ut ad lecundam nodis vigiliam eo perveniret. Ibi com-, modo in loco ftruendarum inlidiarum omnes collocat, quinque folum aut fex cum homine loci perito, qui olirn apud holies eo in praefidio ftipendia merebat, dudorque viarum fuerat, ' & ad noftros poftea transfugerat Petek cognominatus, clavibus ei traditis, rem peragere jubet. illi invocata Divini numinis ope clandeftino filentio vado Hun- num tranfeunt, oppidumque ingrediuntur ; pergentes deinde ad carcerem, in medio quad oppidi litum, neminem ibi, praeter duos alto ftertcntes fomno cuftodes, eosque a carcere paulo remotiores repere- runt, turn confcendentes carceres per extantes trabium extremitates tabuiatuitf perfringunt & aperiunt, ac ingredientes carcerem clavibus obferata vincula referant, compedes lineis telis , ne prodente fono Chriftiana fraus detegatur, obvolvunt, captivos demum quinque hu- meris exportant, equisque ad id praeparatis ac fecum addudis impo- fitos, intadis cuftodibus relidis, feliciter carcere oppidoque edudos, ad noftros perveniunt. Noftri lingulari lxtitia perfuli, ac immorca- libus Deo gratiis redditis vinculisque captivorum i'olutis, holies li’ forte ablatos inlequerentur , in multam diei fequentis lucemgprsefto- lantur. Verum Turcae animadverfo ftratagemate , usque Hunnam flumen progrelfi, vilis ibi equorum veftigiis, noltros magno numero certo infidiarum loco, uti erat, adclTe & expedare rati, ea ignominia ac dedecore revertuntur, ut vel iplis poftea confitentibus, maluiffent dimidiam Coftaniciae partem incendio cum univerfis facultatibus con- flagratam vidifle, quam ejus (e focordise, ac extremae in cuftodiendis Chriltianis negligentiae reosfuilfe deprehenfos, praeterquam quod de¬ cern millium Thalerorum pretii captivorum turpiffime amililTent. Me-. morabilehoc, & audax nimis fadum, uti nondum a nobis, quibus glorix cedit, ita nec a Turcis, quibus ignominiae, oblivioni tra- di poteft. Quod felicitatis ac laetitire de fuperatis Temper hoftibus hadenus accepimus, hoc omnibus poftea in nos concitatis elementis, malo fu- turorum indicio, deplorare cogebamur ; poftremique hi duo anni 164.5;. fcilicet & fextus multis calamitatibus, in omnem memoriam nobiiitati vili funt; ita nimirum fummo Deo flagitia noftra ulcifcen- te, ut quijuxta Divum Gregorium in cundis deliquimus, in cundis feriamur, ut impleatur quod dicitur: & pugnaht pro eo orbis terrarnm contra infenfatos. Nam & terras motus inufitati ac frequentiores uni- verfum prope Regnuin concutiebant, & ea aeris inasqualitas vigebit, C c 3, ut VarispR^f gni affii- ftioues. 206 Mcmofut Regum , & Banonim Dalmatia, ut nulla fere Regni pars peftifera contagione libera fuerit, vicinteque Provincise fimili infedas tabe, nulJi tutam pruberent vitam , com- meandique facultatem. Jam deinde tumefcentium fluminum termi- nos fuos longe lateque evagantinm inundationem , jam immanes cce- lorum mugitus, tonitrua, fulmina ea fuere, ut vel Noeana tempora generali Cataclyfmo memorabilia, vel extremi tribunalis horam, mun- do finem pofituram, adeffe dixiffes;acnequid malorum poenarumve ad complementum defuiffe videretur, anno quadragefimo quinto, aliquot in locis vehementiffimus defieviit ignis, prasfertimque Zagrabiae Men- fe Martio. Orto enim incendio hora nodis nona in fuperiori Civi- tate, quas Mons Graecius dicitur, ea immanitate graffabatur ilamma, Inccn- u t non n if] p ars Urbis tertia illaefa permanferit: confpirantibus dein- grabiSe, de in perniciem undique ventis, delatoque in Canonicorum Colle¬ gium igne, illud pene totum cum duabus celebrioribus Ecclefiis, & arce Epilcopali miferrimum in modum conflagravit. Nec ibi lillente flammarum furore in Vicum Italicum, Epifcopali arci ac jurisdidioni fubjedum fefe transfert, fimilique debachatur impunitate. Et quam- vis inasftimabilis predi detrimentum fit illatum, prascipuam tamen omnibus commiferationem movebant infignia quatuor incincrata tem- pla , DiviStephani Regis Cathedrale, Divi Marci Parochiale , Divas Catharinae Societatis Patrum cum Collegio, ac fandi Francifci ejus- dem orcfinis Regularium cum Monaiterio, olim ipfius Patris Seraphi- ci inhabitatione cellaque nobili. Ampliorem adhnc Deo de nobis fumente vindidatn, dum Cathedralis Ecclefiae reparationi infudatur, anno infequenti fornix multis imbriuin,pluviarum ventorumque im- pulfibus labefadatus, cedenteque cui innitebatur columna, eo corruit detrimento, ut Chorum, Epifcopi Thronum, quinque lubChoroAras, Stallos ftniftras partis dimidios, &, quod fine animi dolore dici nequit, nobilifiimum multorumque millium organum, omnia veteris magnifi- cique operis opprefierit, comminuerit. Miferanda profedo liorum omnium facies, lacrymas intuentibus elicit, precarique inftantius fummum Deum cogit, ut jam tandem vindicem ac ultricem fufpen- dat manum, nobis interim ada hadenus mala emendaturis $ fed ad Drafcovitium dolori tantifper modum ponentes, redeamus. Increbuerat invalueratque rumor, Turcam adverl'us Venetos pro- ficifcentem omnino per partes noltras tranfitum tentaturum, quod quidem fine gravi Regni detrimento, periculoque futurum baud vi- debatur; &ad fidem augendam certisnunciisaiferebatur, Zrin Agam, permifiu Prsefedi Bofnenfis, arcis didae Mali Gradacz reparationi infi- ftere, jamque collapfum vetuftate murum emendafle, roborum quoque ac terras coagmentatioae Yallum erexiffe, portarum yalvas, excubito- ruta Croatia 'Ef Sclavonic , Liber Quintut 2.07 mm pinnacula extruxifle, vicinum denique rus milites colere inccepif- le. Unde non exigua jam plerofque, rumpendae pads, Caftrorumque futuroFum, quod reparationes ardum conditionibus pads vctitse efc fencj invaferat lollicitudo; quibus intelledis Prorex Drascovitius con- vocato Optimatum Condlio, de ferendis Regno »auxiiiis, deaverten- do hoftilis incurfionis periculo, de tuenda demum confervandaque Pa- tria confukat. Decernimtur ad confcederatas Provincias pro beliico apparatu lubmlniftrando, ac militibus etiam fineceffum foret, Iegati; & in Styriam quidem Joannes Voicovidus, in Carinthiam vero & Carniolam Mathias Orfidus; quorum ifte cum fatisfadione omnium allato plumbi, fiilphurei pulveris & aliquot colubrinarum minorura auxilio, honorifica infuper futurarum fuppetiarum, pro earum viri- bus ac facukate promiffione, & ipf'e a Provinciis donatus eft remif. {us. Sancitum interim Procerum fuffragiisut ingruente necefiitate ad Bani mandatum, omnes pro communi omnium falute in caftra absque mora convolare teneantur; Arcem vero Gradacziam demo-, liendam plerique fuadebant, fed ne a noftris belli initia praeberi vide- rentur, confultius alii abftinendum duxere. Itaque Drafcovicius cum aperta vi folo ^quandam non judicaret, Praefedis locorum poteftati fuse fubjedis dat in mandatis, ut Gradaczianos, nulla quiete concefia* indefefle vexent, eorumque agros ac fegetes deftruentes, in priftinam convertant fterilitatem. Unde brevi effedum, ut cum miiitari fti- pendio carerent, frugibus vero deftrudis vitam luftentare nequirent, nec ufquam fecure arce egredi permitterentur , deferta arce ad inte- riora fefe recipere lint coa£fci. Hanc arcem cum aliis vicinis majori Gradacz, antiqua Petrinia, & Caftello Zokol, Martinus Frangepanus horum Regnorum clariflimus olim Banus, & eximiae inEccleliam Dei liberalitatis, Zagrabienfi Ecclefise Eleemofynae nomine pia munificen- tia, perpetuis futuris temporibus poflidendas contulerat. Indefeflam Martin? denique Drafcovicii operam ac fedulitatem in tuendis reparandisque Confiniorum Praefidiis, earn fuifle certe conftat, quae ab annis jam gna Eie'e* prope quadraginta fuerat deliderata. Nam & veteres ruinam minan- mof iBa¬ tes demolitus reftauravit, & novas plerafque extruxit vigilias; arcem quoque Gore, Fokupzko, & Berkuffam, ubique praefens folus, ei re- ftituit integritati, quae & diligentiam ejus & Confiniorum tutiorem permanfiouem teftaretur; quorum omnium Nos ipfi, individui ejus ha- rum expedidonum comites, teftes furnus. Nec fe Drafcovicii vigilantia atque cura in tutandis finibus cohi- bendifque hoftibus contmuit ; fed ne a Thracibus Germanorum im- Dra c C0vii perio fubjedis , eorumque Pr£efedis in Patriae vifcera fteviretur arn- cius Com- plius, neve plures, prioribus graviffimis nondum compenfatis, irro- y al ^ m gen- cam urge* 208 Memork Regum , Sf Banorum Dulnuuk, gentur nobilitati injuriae, fcriptis ad Caefarem Ferdinandum publico Regni nomine liceris, id effecit, ut Georgio Comiti Schwarzenburgo, Sclavoni* limitum Praefedo, in mandatis Caefar daret, quo ilie refcif- fis omnibus remoris ac excufationum tendiculis fatisiadionem Nobili- tati pro illatis injuriis impendat. Mittitur cum his Caft'areis manda¬ tis e medio Optimatum Varasdini congregatorum ad Schwarzenbur- gum Georgius Rattcajus & Cafpar Orehocius Regni Vice - Banus, qui praemiffa officiofa Statuum ac Ordinum falutatione, Ferdinandi praefentant literas, earumque contenta in paribus Regno transmiffa, facunde expiicant; turn demum, ut certum ftacuat praefigatque diem, quo omnibus injuriam paffis fiat fatis, precantur. Is gratiis pro obla- ta falutatione redditis, literas fe primum Caefaris perledurum, ac turn deinde, quid fado opus fuerit, fadurum refpondit. Jnfequenti die , iisdem ad eum nunciis expeditis ac priora repetentibus, preeter expe- dationem tumultuofe primum queri ccepit, feque mirari dixit, quod turbatis hifce temporibus, quibus Georgius Racocius univerfam Hun- gariam in immane chaos confundat ac involvat, novam Status & Ordines Thracum incitent feditionem. Ad quae cum nuncii repofuif- fent, nullo quidem pado Regnum ullos civiles mutuofque intendere rriotus, praefertim cum & Hungarise ad eofdem tollendos, pecuniario fpontaneoque nuper ad conducendum militem fuerit fubfidio; fed expedare fe ab eo, priftinae libertatis immunitatem reftituendam, ac juftitise vel poftliminio fatisfadionem impendendam $ non fe tumultus vereri, cum voluntati ac mandatis Csefaris paret; ejus denique fpei ^fle univerfbs, ipfum praefentia ae authoritate fua Thracum infolen- tiam, fi quae metueretur, cohibiturum partefque Regni Juftitia, &Cae- fare jubentibus defenfurum. Ad quae univerfi iile non fe Croaticam geftare veftem refpondit, fed proprio quantocyus expedito tabellario Caefari fignificaturum, nequaquam turbata Hungaria id negotii tra- dari pofle, ad feliciora id tempora efie differendum. Tametfi autem poftea Status & Ordines , de tarn inurbano fuperboque refponfo apud Casfarem quefti fint, Racocio tamen femper magis tumultuante, ac Caefarem a pace ad helium avocante, res omnis in inredum abiit. Et verb perfenfiffet Regnum iftud, paternam Drafcovicii in fe curam, fi diutius hunc MagiftratumCaefar eum tenere voluiifet.Conftat enim no¬ bis, qui caeteris frequentius ac familiarius ejus ufi fumus converfadone, quae in.animo fuo agitabat, quam proficua Regno, quam opportuna Confiniis, quam generofa acinora mente fua digna;que omnia muta- tione Magiftratuum gravi Reipublicae noftrae jadura omifla dolemus. Eft profedo quod laetetur Hungary, ut quos Drafcovicius me- ritOiUm furculos Sclavonico, Croaticoque non inferuit frutici, ejus in Croatia, Zf Sclavonic, Liber Quintus . 109 in Hungarica jam plantare pergatgleba; at benefica ejus in omnes fuos mens etiamnum fele diffundit, fpondetque fe imitaturum folem, qui seftivo affurgens tempore, quamvis longius a terra diftet, poten- tius tamen univerfa fovet, vegetat, animatque. Graffabatur Ra- cocius per Hungariam ferro flammaque cunda mifcens , Iongio- ri quam quisque putarat tempore, donee tandem confedo inter eum ac Casferem Diplomate padisque trium menfium induciis, Centum vi- raiis publicatur Senatus. Drascovicius qui rebus ubique feliciter ge- ftis, fumma etiam prudentia, diligentia, ac felicitate fex adminiftrato Magiftratu annis Illyrico praefuerat, ad hunc Regalibus, ut vocant, li- teris vocatur, ad capeflendam infuper Palatinatus dignitatem, fre- quentioribus amicorum literis invitatur, fblicitatur. Convocato igi- tur antea concilio, relinquit Nicolaum Comitem Erdodium quorun- cws U * dam privatorum fuffragiis fubftitutum Banum, qui ingruente hoftiliErdodius incurfu repentino, fe abfente Patriae tuendae fmibus Nobilitatique ^^'3 cum poteftate praefit. Verum is, uteventus poftea docuit, neque ufu aut rerum gerendarum prudentia, neque militaris difeiplinae peritia prsditus, praeter fplendorem natalium ad earn dignitatem nihil attu- liffe vifus eft. Profedus demum Menfe Septembri Drascovicius pau- lo meliori, miro Dei beneficio adepta valetudine, qua paulo ante aggra admodum utebatur, cumPofonium pervenifiet, ea plurium pro- cerum aggratulatione exceptus falutatusque eft, ut haud obfeure omnium prope animos in eum converfos intelligi potuerit. Vigefima tertia die Septembris omnes Status & Ordines ad Caefarem Ferdinan- dum accerliti, eoque publico in Palatio ac fublimiori Throno ad id prasparato conlidente , Georgius Szelepchenius Epifcopus Wefpri- mienfis, & Auke Cancellarius, Hungaro Idiomate elegantem ad Pro- ceres & Nobilitatem de paterna in omnes ac Regnum iftud optimi Regis cura ac vigilantia, de mutua inter omnes habenda animorum Concordia, deauxiliis demum afHidas Patrice,ac inteftinis civilibusque fadionibus dilacerato Regno ferendis, habuit orationem. Qua finita Rex ipfe pauca eleganti latino fermone prolocutus, propofitiones feripto, quas in Regno agitari concludique volebat, Georgio Lippaio Strigonienfi Archiprsefuli tradidit. Turn Lippaius vir Heroici pedo-g, K *- fis, & de quo illud dixeris Horatianum: Si fra&us illabatur Orbis „ Impavidum ferient ruina. facundas omnium nomine Caefari reddidit gratias, poft quas alii, qui ferius advenerant, Casfari falutem precati Regias exofculantur manus; quibus peradis Caviar ad epulum, caeteri ad fua quisque hofpitia de¬ fendant. Die 25 congregatis optiinatibus recitantur eorum nomina D d feripto Palatinus creatur 210 Memorise Regum , & Banorum Dalmatia, feripto a Carfare transmifla, qui mortuo Nicolao Efterhafio ad fufei- piendum Palatinalis dignitatis faftigium deledierant. Fuere illi Joan¬ nes Comes Drascovitius, Adamus Comes Forgacius, Stephanus Beth- Iemius, & Ladislaus Niarius ; recenfttis nominibus ad aiiam interim, quoad vota ferantur, fecedere domum jubentur. Latis ac collatis iri unum calculis, Drascovicius centum viginti & uno PaJatinus declara- tur. Et quamvis ille poftea gravi modeftia facundiaque id muneris fupterfugeret, nulla in Regno Hungarias bona fibi efle aflerens, & fi quid hoftile ingruat, quemadmodum nunc decumanis involuta eftet Hungaria fludibus, fe nuilatenus dignitati pofte refpondere ; ei etiam Magiftratui multos labores, maximas curas, incredibilem negotiormn molem domi forisque annexam, quibus ipie ferendis impar eftet. Vi¬ dus tamen poftea fingulari prece Nobilitatis ac populi, inter veneran- tes gratantesque contribules, & Provinciarum legatos, pulcherrimo ordine ac magnifico comitatu ad Ferdinaridum ex Urbe in arcem Po- fonienfem perdudus eft; a quo benigne habitus, ac ampliftimo eo in honore confirmatus, juri asquaiiter dicundo adminiftrandoque facra- mentum dixit. duo dido Cael'ari prandenti tantifper uniyerfi adfti- tere , turn feftivo Palatinus Proceres excepit convivio. At Calendis Odobris, ubi omnes prope Nationis lllyricae ultimum quafi cum eis agens futura negotiorum mole impediendus prandi'o excepiflet, inter medias epulas hac eum Georgius Rattcajus omnium nomine, brevi affari foecit didione: „ Nefcio lugendumne potius fit, an laetandum nobis in hoc au- „ fpicato honoris tui augmento, Palatine Prorex Mufti iflime; lsetan- ,, dum quidem omnibus de profpero ferenioris fortunas tuae afflatu, ,, fed lugendum nobis de amiflione Patris; tetandum quod exaltatus ,, fis e nobis, fed lugendum, quia ablatus a nobis; & cum Hungaria „ fterilitatem fuam, in quam ab anno jam uno inciderat, in virorem ,, ac foecunditatem reflorefeere laetatur, Sclavonia Croatiaque noftra „ viduata marito, orbitatem fuam gemit. Vix fexennio dulces patris ,, affedus experiri, ac providam vigilantiftimi Gubernatoris tutelarn 9 , Entire licuit, cum his omnibus invidente fortuna, carere cogimur. „ Sed ubi univerfa in plaufus tuos effula Pannonia ludus fui oblivi- ,, feitur, nos quoque tui potius, quam noftri, meminifle convenit; & ,, quamvis pafteris inftar folitarii in tedo lugere deberemus, nec can- ,, ticum novum in terra aliena cantare nos deceret, geminata tamen „ cum focia Pannonia laetitia Palatinalis honoris Ave tibi dicimus, „ & eo quidem hilariori vultu, quod poft longam temporum feriem, „ felicia Saturni fecula ad nos rediifle confpiciamus. Ut enim Ec- „ clefia Romana quatuor fublimioribus corufcat Dodoribus, ita jam >» Ijl y- 211 Croatia If Sclavonic, Liber Quintus. Illyrium noftrum poftNicolaum Garam, EmericumPerenium, Tho- s , mam Nadasdium, ac Emericum Zapolyam, te quinto e Banali di- 3 , gnitate in Paiatinalis faftigii apicem fublimato gloriatur; hoc etiam „ tu caeteris major, quod vel maxime Nojier., nec interrupta dignita- *, turn ferie, priori viam futurae fterneres , & ei, quern nunc amplifti- „ mum habes,honori praeluderes. Vere nunc benignaaure optimus Deus gentis Hungaricae,cum te ilii con ceflit, vota ac fufpiria fiifce- „ -pifle videtur, quae ilia mortuo lapidi Patris tuiBani, affedu vivo ad 9) perennaturam memoriam incidi voluit: O Drafcovicios dent Sacula poffera muJtos , Gloria Prifca Hunni Martis Zf Artis erit. 3, Vive igitur ter felix ac fauftus Neo Palatine, Majorum tuorum Ma- „ jor, vive inclytas Pannoniae, cui teCaefaris favores, merita tua ejus- „ que vota gubernandae attraxere; fed ita illi vive, ut noftri & no- „ ftrum te efle memineris, ac deinceps, ubi defiderata praefentia tua „ nobis frui non dabitur, inatris tamen affedu univerfas gaudere pa- 3, tiaris.,» Grato hiec illi accidere animo, ac diutnrniori poftea cum fuis tempore hilariorem animi converfationem protraxit. His per- adis, quamvis felicl principio Comitia aufpicata, ea tamen multa contentioue turbata, ac fingulari haereticorum pertinacia funefta, jam quintum trahebantur menfem variis vicitfitudinibus implexa, ut vere Bochcaianos nunc Turbantios vivaque eorum fimulacra longa jam afflictum calamitate Regnum turbantes ab infernalibus excitatos furiis reiurrexilfe dixilTes, quibus jam tandem Chriftus pa- cis Princeps magnique Confilii Angelus, Petri navi in Pannonico mari fluduanti, fedatis imperio fuo adverfitatum fludibus optatam concedat tranquillitatem. Guam quidem bene nobis fperare lice- bit, donee Lippaianse inconcuffae conftantias Columnam Drascovi- ciani Gryphi & fulcient & foiidabunt. 0 Pannonia Apoftolica quomodo commutatus eft color tuus optimus! quae olim Stephani Apoftoli tempore tertia tui parte Deo dicata fueras , quaeve ex ho- minibus dabas decimas; nunc, ut cum magno Hieronynao loquar , adverfarium in pedore tuo Chriftum conantem occidere, non dico repellis, fed vel ultro phreneucum admittis, vel tacendo foves. Uti- nam fupra quadraginta fuperfint dies, donee infelix fubvertaturNi- nive. Quamquam earn mifericordiarumPatris erga te benignitatem videamus» ut omnibus pene Regni Optimatibus , velut errabundis oviculis ad veri Paftoris ovile redudis, iidem in priftinam fidei uni- tatem nobifeum coaiuerint; ma?nam tamen adhuc tui partem re- fcilfam ingemifeiinus, & votis omnibus nobifeum pro aliis gemere ex- optamus* Fruit Llri CLuintu Ddi ME- 2 1 % Memoriae Regum , tf Banorum Dalmatia , MEMORISE REGUM et BANORUM DALMATIA, CROATIA, ET SCLAVONIC, GEORGII RATTKAY, LIBER SEXTUS. P rorex Palatini Drafcovicii Succeflor tametfi in pugillari Caeiaris Zachariae inftar jan fcriptus fuerat, fupra integri tamen bien- nii revolutione n publici earn juris Ferdinandus effe noluit; qitod fane maximarum in Regno turbarum violentiarumque caufam prae- buit, ac motuum civiliuna periculum fecerat; dum enim indigenae capite carerent, cujus authoritate ac imperio cohiberentur, quisque pe'ne, quod libebat, licere libi impune arbitrabatur. Hinc Magna- tum pariter ac Nobilium mutua vis, ciedes, bonorum direptio; hinc inteftina odia, privata commoda, nnllius propemodum in commu- nem falutem ftudium; hinc, fads concedente Martino Bogdano Za- grabienfi Epifcopo, Prsefeftus Ivanicii Joannes Waichardus Fetterus, ejus Caftellum ibidem fitum, Alemannicis praffidiariis eo miffis in- vadit, Ees perculfum , frumentum, vinum, ac univerfam fuppel- le&ilem barbara diripit licentia , fubditos omnes ab Ecclelis avcl- lens laboribus , ac fibi imperioque fuo deinceps parere cogens. Quibus tandem omnibus Ferdinando Caefari fignificatis, ac gravi- bus expofttum querelis, turn demum ob tot jam patratas Regni in- com-sa jurias ac R e gui fuftentata incommoda, futuraque graviora formi- Zrinio Ba- dando Nicolaus Comes a Zrinio Georgii Bani filius, cujus lupra & US Sdav mem i n i fTllls * j am antea CaMaris animo ad hunc deftinatus honorem, declaratur qui Reipublicae in libertate priflina conlervandae ac praelidiis ab ho- a.i«4r. fte tutandis, fumma cum poteftate profit, anno quadragelimo lepti- mo fupra 1600. die Joanni Apoftolo & Eyangeliftae dicato, ejusdem Csefaris oraculo declaratur. Caufa tam diuturnae hujus Officii dila- tionis, ac longi Interregni Thomae Miculicii Regis prsefentis in Judiciis Perfonalis ambitio & invidia fuit. Etenim prsterquam quod ilie vehementilfime pro parte fua inftatet, eamque dignitatem fibi con« Croatia Or 1 Sclavonic, Liber Sextus. 2 13 conferri pofhilaret, in Zrinium quoque, cui multa gratitudine obae- ratus efte debuiffet, utpote quern majores ejus ex humiii obfcuro- que ftatu fublevaflent, ac dignitatum deinde, facultatumque, quas poftea confecutus eft, jeciftent fundamenta , incertis tamen de caufis graviffimo flagrabat odio : atque cum homo vafer ac verfu- tus eflet, miris politiae artibus, cum alioquin bis a gremio Ecclefise fidelimnque focietate anathemate percuffus fiierit fegregatus, au- thoritate fibi apud Cseiarem comparata, modis omnibus, neglefto Reipublicas commodo, Zrinii Comitis obfiftebat fiicceflibus ,* adeo ut, dum feeretiora apud Ferdinandum, de conftituendo horum Re* gnorum Prorege, confilia agitarentur, hasc ille arroganti ingrato- que ore palam efFutire non erubuerit: „ Jam, inquit, Majeftas Ve- „ ftra Fratrum uni Pra?fe&uram Silbergenfem contulit , alteri nunc „ Banatus dignitatem dare parat, nobis reliquis Majeftatis Veftrae „ fervis aliud reftat nihil, quam ut metuentes cervicibus ac for- „ tunis noftris, ultimum a fervitiis vale demus.„Et vero cum jam plurimum fe apud Casfarem pofle videret, & arcis quoque prsefi- diique Caproncenfis impetraftet bona, in earn ornnino (pern addu- cebatur, i'e dignitate Banali potiturum, fed dolofus hie felicitatis genius eft, quamvis magnae pariter indolis lignum fperare Temper, induxere nihilominus Ferdinandum , ut hoc Zrinium honoraret of¬ ficio , & Majorum ejus merita & fervitia bellica repetitis vicibus fibi impenfa, & in hac ejus aetate, qua nondum trigefimum attigit annum, militaris difeiplinae peritia, raraque in conferendis praeliis profperitas .* denique adeo populorum ora, nominis ejus virtus complevit, ut ante ilium plerique amare, quam noffe coeperint, nec tarn laudandus effet ille, qui amaret, quam fcelus putaretur facere , qui non diligeret; unde quantumvis fiepius caftigatis memorabili cla- de Caniiienfibus Turcis nomen fuum inter populares celebrarit, nec alia tamen Regna virtutem fuarn latere patiebatur: fic nimirum vera virtus ignis inftar eft, qui quantumvis ar&e conclufus erumpat tamen needle eft. Graflabatur ea tempeftate sera nempe Chriftiana 1646. per Im- perium viftor Svecus, ac vidoriis prsedisque fuperbus hoftis infolens fufque deque turbabat omnia; turn demum fingulari crudelitate jam depopulatum Moraviam, inopino in fines Hungariae impetu ruere, ad Ferdinandum Cgefarem crebris ac certis nuntiis affertur. Ille rei novitate inotus Gecianam e veftigio ducit fecum Legionem,& Hun¬ garian optimatibus dat in mandatis, ut univerfis Regni copiis quan- tocyus colledis fete pranftolentur ad Szakolcam, Caftra ibidem me- Csfar ad taturi, & primo quoque tempore in hoftem, fi neeeilitas poftulpt Dd 3 mo* 214 Memorise Regum , Banorum Dalmatia , Hungaris moturi: ne in ipla jam domefticarum Provinciarum vifeera belli «onvenit. fl aranla glilcat, quae univ.erfum Imperium elapfis temporibus incen- derat, miferabilique deformatione jam prope incinerarat. Porro Status & Ordines Hungarise conveniunt Croatia? & Sclavonic Regna per literas, uti & ipfe Ferdinandus, ut qui animo atque corona conjunbti eflent, ad commune propulfandum periculum l'ubiidio quoque vicinis adeffent, vicaria, poftulante neceifnate, auxilia re- Sollici. penfuri. Et Regna quidem Croatian Sclavoniaeque indite fubfidiario Croat 55 * P rae ^° e ^" e omnino non poterant, cum eo temporis praeiertim fre- Sciav! quens omnium animos turbarec fama, ingentes Ottomannici Impe- jro fubO- ra toris in Eoiiiie Regno Legiones eo animo congregari, ut per Croatian fines ac praeiidia, qua casterum tranfitus a Caftare illis ne- gabatur, in Venetos , cum quibus acerrima gerebant beila , aperta vi penetrarent: pecuniario nihilominus auxilio pro quingentis con- ducendis militibus fociis iubvenere, & jam tes numeratum in ma¬ ims Bani Drafcovicii collocatum fuerat. Itaque cum omnes belli nervo luccurriflent, privato attamen nomine Comes Zrinius trice- naria fuo asre comparata turma Caefari obl’equioius, Hungarian pro- Cosies ficuus efle voluit. Appropinquans Szakolczam apparatu ac ordine auxilio bonorifico, iple ante alios oftro auroque refulgens, evaginato aci- Jenit. nace» infpe<4antem Caefarem Alemannicis ac Pannonicis ftipatum turmis prastergreditur, obfequioque veneratur. Brevi poll oblata ab hofte Sveco pugnas copia, & fabta a Caefare poteftate, ea faci lit ate ac fuorum virtute hoftem fudit, ut ducentis amplus caftis- 2rinius ac non multo paucioribus vivis in poteftatem acceptis, nova gloria, fngatSue- au £his vibtor in Caftra redierit. *° s * Sed profperiori ulus fortuna ad Tybiscum in Hungaria nobi- liorem multo potitus eft vibioriam, dum Georgius Racocius Tranlyl- vani^ Dominus, l’olita illis Principibus perfidia, adverlus Caslarem tumultuatur, Ecclefise unionem feindit, ac inconfutilem Ciirifti tunicam dilacerat, Patriae pacem ac tranquillitatem perturbat, af- fliblam exagitat opprimitque plebem , nulla asquitate, bona ac Dominia aliena a Caftare extorquet: dura, inquam, calamitolam proprio purpurat Hungarian! languine, jubet legionem unarn luo- rum trajefto Tybil’co, vicinos populari agros, arces, ac Caftella fiammis abfumere, ac omne hoftilitatis genus exercere. Ad hos reprmiendos caftigandosque preedones mittuntur Tribuni a Gecio Ctefaiis Archiftratego Comes Puchamius Corneoburgenfis, Cremfen- fisque in Auftria, ac Iglavienfis in Moravia Civitatum expugnatioe Zrinius clarus (eft vir fingulari humanitate & cui Mulae omnes aliquid le- P ons ih ' 1 ac venullatis adnufeuifte videntur ) atque cum eo Comes Zri- Croatia Zf Sclavonic, Liber Sextus. 21$ Zrinius; qui hofti obviam fadti, ac vix bene cum eo congrefTi in praeiare- turpem ilium conjecere fugam, ut tria millia amplius partim Ty- pugna ut Chriftiani nominis hofti gravius inde noceret, quo faftum, ut Canifienfium fuburbiorum partem femel arte ifta, ac induftria fua in cineres ac favillas redegerit. Porro fortitudinis fuas experimentum non vulgare Polonii fub Comitiis lpedante C^fare praebuit: dum enim Ferdinandus levandi animi caufa venatione fefe oblectat, eccefit obvius aper annorum ieptem; iuftiis a Caefare Zrinius aggredi fubito deliliens equo, evaginato acinace, eo uno immani beiluam ferit iclu, ut divila acinace-fron- te diffufoque cerebro e veftigio humi proftrata ammam vomeret. Cjefar miratus accepto a Zrinio gladio eum paululum vibrat, ac reftituit, adjiciens eum non pro fua efte manu: Ut hoc virium cor¬ poris ac'fpedatae fortitudinis nobile fuit documentum, ita alterum quod fequitur, animi magnitudinis exemplum lingulare Excubabat Petrus ipfe per pagos Inlulae fuse, donee Frater Aicolaus imperialibus occupatus diftineretur armis, advent'u ho- ftium excitus; & cteca intempeftaque no6te, dum utriusque ftudetur fraudi inopino cafu obvii. fa&i, in incertum accendunt animos certa¬ in. ’ Petrus martiali fpiritu fuccenfus Turcam in fugam convex tit, ac usque in Muram flumen perfequitur : Turca falutis anceps dum in littore effugium non invenit, in Murae vortices fe praeci- pitem dare cogitur. Infilit ergo hoftis, fequitur Comes, & in ipfis a q UE gurgitibus barbaram Neptuno immolat vicUmam ; quamvis & i'pfe aegre admodum opera cujusdam Dechko cognominati, fl u cl i- bus prope ablbrbendus, ereptus fuerit. Collatam deinde a Ctefare accepit durantibus Polonii Comitiis Pnefedluram Silbergenfem, cui mille prope parent homines, ea tamen conditione, tametli de ve- teri Regum Hungarian confuetudine ac lege dignitates hujusmodi absque ullo onere bene meritis conferri confueviftent, ut cum fex ■* mi. Croatia &r Sclavonics, Liter Sextus. 217 mill turn Centuriis fuo sre comparatis exereicui Csfareo per trime- ftre fel'e conjungat. Abiolutis enim Cornitiis,* & filii fui Ferdinan- di Quarti in Hungarian Regem felici inauguratione perafta, ante undecim integris prope menfibus fingulari haereticorum protervia protrahebantur, Ferdinandus iple, cum minus diligenter ac fideiiter adminiftrari in Bohemia arma iua intelligeret, eorum prsfens efle voluit Ipeclator. Obfidebatur ab hofte Egra Bohemis Urbs, imo deditione Pa-« radifn frequentata ei familiae infidelitate prodebatur, quo fimul tern- duJinS- pore Ferdinandus Egrs vicinus in caftris morabatur. Verum Sue- ® ra . Ini pe» CUS nequaquam Cslarem dignitatem fuam, fortunas, & caput ipfimi fidfcimF tenters belli ales exiguo protedlum exercitu expofuiffe ratus tandem a milite Csfaris paulo ante captivo cognoicit, eum omnino armis fuis quamvis non pro Majeftate Csfarea fat amplis prsi'en- tem elfe, fieque ab eodern donativi nomine aureorum minimum de¬ cern beneficium cum libertate confecutum. Hinc Wrangelius Tol- li, feu quern prscipitem latine dixeris, locum, quo Csiar moraba¬ tur, ac occafionem omnem ab eo edoftus, adlcitis trecentis fpe- dats virtutis atque animi fociis primi ordinis, accepta a Torften- fonio Svecicarum Legionum Chiliarcha poteftate aliquid agendum Sterna memoria dignum ratus , Ferdinandum iplum fub noctem hol'pitio luo quiefcentem invadendum , turn demum aut captivum Croats abducendum, aut dirs morti tradendum decernjt. Progreditur igi- Ferd 'na~ turille, adeoque filenti adventu vigilias noftrorum fallens, forti S . libe * animo in Cslaris hofpitium irrumpit; ut Ferdinandus cum omnibus auls munia obeuntibus e ftrato profiliens, falutis anceps, extre¬ mum aut vits, aut libertatis fortunarumque perdendarum adierit difcrimen, Et fane nifi Croats veterani excitato commoti turaul- tu, in propinquo ad cuftodiam collocati, ocyus accurrilfent, de Fer- dinando ac univerfis fumma rerum omnium jadtura fuilfet actum* Verum illi innata virtute anfmique generofitatefurentem jam hoftem,* ac triumphum de Csfare parantem velociflime perturbant oppri- muntque. Holies dum fingulari pavore conllernati tenentur, Lo- wenfteinius cum uno agmine corporis Cslarei defenfioni deffinato advolat, ac juntSfis Croatarum viribus. Wrangelium cum fociis ad internecionem prope pauciflimis fuga elabentibus delet, & arro- gantem illam hoftium temeritatem digno mortis ftipendio mul&at: ob quod profedto vits falutisque conlervats beneficium a £rcatis* prscipue acceptum, merito Ferdinandus, ejusque pcfteri univer- iam banc gentem amplillimis favoribus atque gratiis in omnem po- iierorum memoriam locupletare debuiifent* Ee Sed 218 Memories Regum, &r* Banorum Dalmatia , Sed & omnibus his fuperioruni-bellonim tempeftatibus, quibus Imperium Romanum faeviiiime fupra-viginti jam annos agitabatur, quid Illyriea natio, triginta prope aut fupra millia optimorum mili- tum diverbs fubmittendo vicibus, profuerit; & recens plurimorum memoria & diverge teftantur hiftorias. Et quidem plura fane de magnified Illyriorum geftis apud Eberhardum Weifenbergium Eboracenfem in Floribus Germanicis petere licuiffet, nifi omnem earn laudem, quam prima editione ampliflimam pofuerat, in pofte- riori, communi in hanc gentem livore, erafain atque abfterfam vi- mmvfr'. difiemus, Certe quemadmodum Augufto Caefari quondam prae cae- tus belli- teris Illyrii bellicbfiiiimi habiti erant, ac fepe numero moleftifii- ca - me fefe ab iisdem infeftari palam in Senatu querebatur; atque ut Anaftafio quoque Imperatori prims exiftimationis, ac fiimms Tem¬ per fiduciae exer'eitus Illyricanus fuerat, ut feriptis ad eum a Sym- macho Pontifice litteris, quo a communicatione patrocinioque hasre- ticorum defifteret, iis magis irritatus tantum abeft ut ei Anaftafius obtemperaverit, ut etiam eos, qui erant inoriente Catholics com- munionis Antiftites & eis fubditi orthodoxi, immiflis Illyricis co- geret cum hsreticis communicare. Nam ut Baronins ex Marcel- lino in Annum Chrifti quadringentefimum nonagefimum refert: „ Hoc, inquit , anno gens ignota nomine, fcilicet Bulgari, ex inti- misBorealibus finibus palabunda progrefla violento agmine fefe in* „ fudit in Thracias,qus adeo cruento decertavit bello, ut & Illyri- „ cana militum virtus eo prslio conciderit, & Romanus Exercitus „ internecione fuerit deletus ita utGuftavus SuecorumRexmilitaris difeiplins svi fui magifter, dura impatientias voce novum genus diabolorum , ob velocitatem , dexteritatem, conftantiamque in pneliando compellare folitus fuerat. Nec tamen cum ullo fe prom- tiori animo, quod ftrenui haberentur milites, infeftis armis concur- furuiti, quam cum Joanne cicatricibus fignato, ac Jolepho vitnlini capitis glabricie fimilitudinem referente afferebat; ilium Pappen- heimium Alemannorum Scipionem, hunc Ifolanum Croatarum Ulyffem fubintelligens. Accepta luperiori hoftium infolentia, Ferdinandus ne dubiis deinceps vitam imperiumque exponeret cafibus, Aegra Pilsnam fe- ceffit; unde nihilominus vicinus exercitui, de omnibus bello necefla- riis commode profpicere valeret. Brevi poll, proxima fcilicet Co- Zr ini (Tad initia, fubfecuta aeftate Petrus a Zrinio agmine jam colle&o afeende- imperiaie re maturavit, cujus fignis Georgius Comes de Frangepanibus Lupi ^roflcifci ^ us » Georgius Rattcajus, Thomas Efterhafius & Chriftophorus fur. a " 1 ‘ Lambergerus e Nobilioribus adhaefere. Et Zrinius quidem aflum- pto Croatia uf Sclavonic, Liber Sextus. 219 pto fecum Georgia Rattcajo ac paucis equitibus, ad Csfarem PiJs- nam feftinavit; copiis lente interea dudante Frangepano progredien- tibus; non facile dixeris, quantum omnium, qui auls munia obe- unt, videndorum Croatarum advenientium arferit defiderium, quaff nationis ejus homines, eorum nemo vidiffet ante, & cum fperato lentius adventarent, mira indignatio. Ubi taitdem afFuere, jubet Ferdinandus Urbem omnes ac Aulam fuarn tranfire : effufa ad fpe- dandum Civitas Proceribus mixta extra Urbem etiam turmas co- •mitata eft, & vernantes florida state, ac vegeto robore miiites, equorum quoque & armorum apparatum admirati, nondum fe mi- litem adeo probe inftrudum vidifle affirmabant. Inde ad Caefarea- na mifli caftra, quae ad tertium diftabant Japidem, commeatus Pils- na devehendi illis cura committitur. Ingrefli caftra, dedudis feli- dter curribus, eo uno infauftos fe cafu arbitrabantur, quod vicinus hoftis ante biduum, paulo ante a veteranis Croatis bene caftigatus clam fupterfugerit, eaque celeritate arreptam fugam fit profecutus, ut una cum bellicis machinis & caeteris impediment s, timore adden- te alas, cujus tamen pavor univerffs pro vidoria fuit, per diem qua- tuor decurreret milliaria. Hinc mittit Zrinius ex mandato fupremi Chiliarchae Joannis de Werth, Georgium Comitem Frangepanum ac Georgium Rattcajum cum una Croatarum Centuria ad infequen- dum hoftem, famamque, quo inimicus iter dirigat , reportandam. Profedi illi ac per praecipites, afperrimosque montium anfradus, ad quadraginta prope milliaria infecuti Zwicaviam ultra Saxoniae Urbem, nec ullibi integrum aflecuti hoftem, in unam tandem in- cidere manum, ex qua paucis neci dads, caeteri omnes in poteftatem ceffere ; & quamvis pro numero hoftium fat opulenta laetabantur prseda, illud tamen gravem illis injecerat metum, quod certis cogno- verant rumoribus, Wrangdium hoftium Praefedum de eorum expe- ditione certiorem fadum, Tribunum unum quoque expedivifle, qui ad Annabergum certo tranfitus loco eOsdem prsftoletur atque inter- cipiat. Augebant infuper angorem non folum ruricolarum Saxo¬ niae acMifniae,verum & Oppidanorum ac Civium, quamvis neutrius eflent partis,proditiones ac infidelitas , quorum aliena fides vidoriam quoque ac fortunae fucceftiim hofti po.tius, quam Caelareanis avebat, quod & ferme ad Montem Niveum civium dolo contigiflet. At ni- hilominus protegente fuosDeo, ac dudante Magiftro equitum Da- miano Pofeganorum Sclavonic natalium viro forti ac circumfpedo, falva praeda, ac integris omnibus ad fuos remearunt, hoftemque continuatis itineribus Hafliam verfus contendere retulerunt. Con- E e 2 ti- 220 Memories Regum, Sr* Banorum Dalmatia , Sub Er- tinuabatur hie profper fucceftus ad Erfordiam Thuringiae TJrhem , fordia juftiis enim cum agmine fuo Zrinius Urbis portis incumbere, nc prae- velitatur 6 tergrediens Caelareanus exercitus detrimenti quidpiam ab irrumpente ‘ hofte capiat, ubi, praeeunte Georgio Rattcajo ac Stephano Bogda- nicio manipulo uni s eo ufque veiitatum eft , Zrinio interim cum caeteris ad clivum collis Ur.bi propinquum confiftente, ut tribus pro- pemodum horis ante ipfa Civitatis propugnacula ac foflam abl'um- ptis, erumpentes hoftes faepius repuierint , ac luos illaefos detonan- tibus licet undique qua machinis qua minoribus fclopetis adver(a> riis, non fine laude in caftra reduxerint. Porro tametfi Petrus Holzapfelius earn laudis palmam pullb ex Bohemia inimico rule- rit }) quod incruenta fuorum vidoria fit potitus , in eo tamen re- prehenfibilis non parum videbatur, quod afperrimum difficillimum- que e Bohemia fugienti liofti , per cupreum montem tranfitum li¬ berum omnino tutumque permiferit, in quo vel paucis noftris re¬ fine nti bus tnagnam prorfus hoftium csedem ftragemque edere po- tuiffet. Verum quia mifceri cunda bellico tumultu, unde honores atque divitiae certa laboris atque audacite praemia petuntur , ma- lunt, quam Tub ledato Principe, qui effet damnofe pads cultor in- glorius, otiofam inutilemque militiam perferre j ideo dubiam in omnibus reperias fidem neceftiim eft. Cetera qute ibidem ada funt, quam vis non levia, ad graviora tamen ac inftituto noftro magis accommodata maturantes praetermittimus, & ad Nicolaum Banum fermonem reducimus. Peninfulam Mura Dravoque interclufam privatis excurfionibus a Canifienfibus Turcis divexatam, jam fupra retulimus; verum non hae content! earn etiam ditionem, quae Adami Bathyani poteftati paret, frequenti depraedatione infeftam reddebant, ut praeter alios diverfis dominiis fubjedos pagos Lupi pagum appellatum, homini- bus ad unum omnibus in fervitutem abdudis, in extremam addu- xerint defolationem. Gluibus tandem commotus Battianius eoruna iocorum Praefedus communicato cum Nicolao Zrinio confilio, de- cernunt communibus auxiliis Canifienfes invadendos, ac vices illa- Nieolaus torum hadenus incommodorum efte rependendas. Gtuare Zrinius •profX- acce P ta a hattianio turma tricenaria, adledis deinde fratris Petri nem fub copiis, ac excitis pluribus exSclavonia, inter quos Lupus Erdodius, Camfim Joannis Drafcovicii Palatini gener, fpedatae juvenis magnanimitatis tMrat * atque expedationis, honeftam fecum adducens centuriam, ut me- diam prope univerfi conftituerent Iegionem, Legradum l'ulcepit iter. Aderat & Francifcus Chiculinius honefto ftipatus equinatu , juve¬ nts integritatem vit£ cum feculi moribus polite commifcens, ante , pau- 221 Croatia Sclavonic , Liber Sextus. paucos annos Banalis Praeffdii Rercufla, turn deinde Imperials mili¬ tias Centurio. Hujus atavus Ludovicus Chiculinius e vetufta cruce fignatorum Florentinoruin nobilitate prognatus, Flurnen Liburniae Urbem vifendi 'caula adveniens, mulieris elegantis formas Riccianae Baronum familiae amove captus, ejusdem nominis cametii potiarum rermn fuarum jaduram ob acerrima Venetorum cum Ferdinando pri- mo praelia fubiiflet j fub prima tamen deinde Clifliae Turcarum ex- pugnatione, certa militum manu impends fuis comparata, infignem navans Chriftianitati operam, praftio oppetierat. Liquerat ille Fran- cii’cum Hasredem Julii Patrem, qui deinde Illyricae Patrite illedus amcenitate ftabilem demum in Sclavonia, duda e Rattcajorum fa- milia Conjuge, fixit pedem ; ac Francifcum, de quo nobis fermo eft, hasredem ejus expedationis reliquit, quam Patria defiderare poteft. Trajedo cum his infequente node fluvio Mura lie difpofitis ordi- nibus progrediuntur, ut Legradiani prsecederent, quos pone Comes Nicolaus cum Prastoriana ala fequeretur; tertium tenebat agmen Pe¬ trus frater cum LupoErdodio; claudebant caeterosHungari Battiania- ni. Progrelfi ad clivum collis Divi Nicolai Canifae propinquum fub- fiftnnt, ac ne ab hoftibus premature confpiciantur left occultant; praemittunt Joannem Chanadinum virum impigrum, uno qomitatum manipulo ad eliciendum hoftem, verum ille gnarus noftrorum adven- tus, & a tributariis edodus agro deditis, fuppares oppofuit copias, cum obvios aliquot e feledioribus expedit, qui conferto pradio integral faciant pugnae poteftatem. Exaudito concurrentium utrinque clamo- re, Legradiani celerius pedem movent, ac obvia fada hoftium manu, novis Temper l'uccedentibus, dubio ancipitique Marte praeliantur, ne quicquam parte alterutra cedente, Advolat a tergo Nicolaus fuimi- nis inllar cum Prtetorianis, urget a latere Petrus, ac turn nutare, incli- nari, fugam demum capeftere coepere Turcte, quos noltri ad portas ulque iiiburbiorum infequuti caedunt. Aly Balia, qui dubios pradii cafus ad Urbis portas operiebatur, in extremo jam fuos diferimine verfari animadvertens, omnes velut imbelles ac ignavos, qui virtutis obliti priftinee paucis cederent, acrioribus caftigans & objurgans ver¬ bis , reduda acie confirmatisque militum animis in certamen ipfe de- lcendit. Noftri pariter refumptis viribus ac e difeiplina milicari reftitu- tis ordinibus, quos part* jam fepius vidori* ad retinendam gloriarr, licut barbaros accept* cladesad injuriarum ultionem incendebant, for- tillime congrediuntur, atque atrox exoritur bellum. Turn Nicolaus Brevis &' Comes voce manuque primus; >, Et li, inquit, o Commilitones mei oc- cumbentem me videritis, hauddegeneri fugite animo, led linceris hortatio. j, dextrispro yobis veftrisque conftanter dimicantes, vidoria manibus E e 3 meis 222 Memorise Regum , Of Banorum Dalmatia, ,, meis parentate. „ His didis auditisque pugnatur acerrime, cadunt utrinque complures; tandem e noftris faventeNumine ftetit vidoria. Turcarum enim acies praefentiftimis ncftrorum animis obfiftere refor- midans, fe in fugara repetito dedit, ubi juvabat aiacritatem propitia belli fortuna, atque ea hoftis eo in certamine affedus eft clade, ut centum plures impetu poftremo fuerint defiderati. Duo ex iis primi ordinis authoritate, militari fcientia, ac locupletiflimarum opum copia praeftantes, maximo hoftium moerore occubuere, quorum unus Cani- fienfis, alter e Bihaciano Croatia? prtefidio vifendorum amicorum cupi. TOmCse- ^ us h°^P es advenerat. Erat hie fortitudinis ac pradentiae fpe&ata? des. eques, cyclade Perfarum more auro intertexta, ac plumeis criftis a grue mutuatis involuta fyndone furgentibus infignis. Ex noftris quoque interiere pene viginti, inter quos Lupus Def- rumv^in- ficius Nicolao Comiti cumprimis Juvenis charus, proruente fub ipfo ti amiiii. equo, praecifo capiteinterfedus; Joannes veroBochcaius, quem fum- mo adhuc mane cremato dementatum fuifie vino ferunt, indomito ra- ptatus ac circumlatus equo, quem tenuibus loris, tartaricoque frtenu- lo retinere nequiverat, in hoftium incidit manus, ac duro etiamnum incluftis carceri, intolerabili litratus pretio, vinolentise temeritatisque fiia? cumulatas perfolvit poenas. Ladislaus quoque Laczcovicius an- norum nondum odo fupra decern adolefcens, dexteritate ac fervore fingulari, fupra quam astas ferre putabatur, dimicans & ipfe capitur. dfrlus fcT ^ ata ^ s Lupi 'Erdodii mors acerbiftimufque interitus vidoriam n^-tur. m " omnem, quam jam manibus noftri tenebant, & perturbavit & fune- ftavit; is enim intemperato animo, quo Temper ferociebat, Nicolai Comitis difciplinam paulo ante levibus de caufis acerbioribus contra- dis inimicitiis afpernatus, nullo (ervato ordine cum tribus quatuorve equitibus collem, fub quo noftros occultatos initio diximus, per igno- tam fcandit lemitam, ex quo hoftem confpicatus prasceps in eundem dum ruit, a tergo plumbe glandea idus delabitur equo: occurrunt focii quatuor auxilii caula,verum ab irrumpente Turcarum procella ob- ruti & ipfi interiere, & Lupus humi proftratus hafta transfixus, dupli- cique accepto in occipite vulnere animam egit. In ipfo demum ultimi certaminis fervore, ubi ferius de fato ipfius cognitum fuiflet, omnium concidere animi, & omifla pugnae ferie, vidoriam in corpore ejus ob- tinendo collocaverej quo baud fine labore obtento, meridiei tempore prselii finis impofitus, & cadaver Ludbregum arcem ejus currui tumul- tuario opere confefto impofitum, expeditumque fuit. Illud poftea Joannes Drafcovicius Socer Palatinus in Sclavoniam ex Hungaria re- dux, honorifica funeris tumulatione, in aede Divi Marci fub Caftro Vinica apud majores fuos quieti repofuit. Ve- Croatia ef Sclavonic, Liber Sextus: 223 Vernm Ipfe Drafcovicius tumulato genero baud anno fupervixit uno, curis interim ac negotiis Pannoniae exigentibus, ac parum fince- ro praefertim quorundam Hungariae Procerum in Patriam amcre com- pellente, infedis rebus fuis ex Sclavonia inPannoniam fellinavit. Mam ut iili bonos Patriae cives popularibus fuis, Kegique fefe venditarent, haud obfcuro interim Palatinum odio, confidas, & ambitiofo plenas fumo ad Ferdinandum dant litteras: Drafcovicium orbam Pradidio Hungariam ruinae ac excidio futuram reliquifle hofti; Turcam ingen. tes, crebrafque ab ejus difceffu inde agere praedas j Georgium Raco- cium novos denuo, civilesque moliri belli motus, nec Palatinum ta- garorum men , qui nullis in Pannonia gauderet bonis, adventunracceierare; frequentioribus potius rumoribus ferentibus, eum omnino in Sclavo- num. *’ nia remanfurum, quocunque tandem cafii Pannonia Iabafcat aut con- fiftat. Icaque fibi confultiffimum videri, fi Majeftas Regia tempeftivo ac paterno conlilio fluduanti Pannoniae fuccurreret, & Palatinalis di¬ gnitatis authoritatem in eorum aliquem, praefentibus id periculis ex- pofcentibus,derivaret. At Ferdinandus, qui jam ante animos eorun- dem IUyricae gentis invidia laborare , ac imperandi libidine vifcatos probe cognoverat, dato refponfo eos bono aniffio effe jubet, & ad- ventum Palatini propediem operiri; nihil fe hadeniis de periculis quae c*faria metuerent, intellexiffe, neque fe formidare pacem ab Ottomannorum ad Coa- Tranfylvanorumque Principibus, idis facrofandis nuper foederibus ac f P irat - tabulis permutatis turbatum iri$ non facile fidem adhibendam primis die rumoribus, firmiora deinceps a viris horum peritis atque meliora expedanda. Porro quod ad officii in alium translationem attineret, id neqne Juris efle Regii abfque Optimatum Senatu, neque Palatini fi¬ dem in cundis hadenus inconcuffe fervatam poftulare, ut quod ob praeclara merita votis omnium fuiffet confecutus, id privatorum livo- re, tacitaque Principis inaignatione amittere cenferetur. Eorum porro literas Ferdinandus ad fe datas mittit Palatine, monetque paterne,ne abfentia diuturniorimalevolorum Iingwis anfam praeberet. Feftinato igitur itinere ubi Polonium perveniffet, confida- rum literarum reis filentibus, quae turbata & adverfus fe concitata in- tellexerat, ea adventu fuo univerfa pacata tranquillaque reddidit. At dum progreffii temporis folita prudentiae ac diligentiae dexterkate* rerum gerendarum profequitur admimflrationem, ea in eo Ferdinan¬ dus Caefar animadvertens, arcem eidem ac univerfa bor a Ovarienfia {eu Altenburgica, opulentum omnino Pannoniae domicilium ac prae- Ovirmum fidium, bis centenis numeratis miliibus ad decennium benigne confert. Eo hilari feftivitate frequenti comitiva, ac tormentorum reboantium obunet. fragore introdudus & aliquot hebdomadibus moratus, ut humanae fert Joannes Drafcovi- cius Bala- riaus pie jnoritur. 22 , Manor k Regain , n inoritm Dalmatia, n fert vitae viciffitudo, lata moeftis comrmfcens, in lupremam ibi incidit vaietudinem, paucifque die bus morbo conffidatus anno millefimo fex- centefimo quadragefimo odavo nonis Augufti, .annum agens quintum & quadrageflmum, dignitatis vero geftae fecundum, magno preborum i omnium dolore extindus eft; omnibus tamen ante e riiu Chriltiano, ipfomet petente ac urgente, communitus facramentis, ac fingulari in Deiparam, cujus eximius Temper fuerat cukor, pietate. Atque ut pa- lam Orbi univerfo fuam in Virginem Matrem pietatem teftatam face- ret, ut ad ejusdem aram Ecclefiae Tallenfis facra exomologefi expia- tus, ac Synaxi publice refedus, die conceptionis ejufdem votivo, brevi a fufeepta dignitate officii Palatinalis onus aufpicari voluit; ita poftea paucis ante obitum menfibus ante aram ejufdem miraculofe Virginis, quae celebri populi pietate Pofonii colitur, flexo popJite proftratus, ac duabus integris inflammato pedore horis fefe commendans , cor ex argento fabrefadum tefferam amoris ac obfervantiae in earn fuse hu- mili prece offert, donatque. Lubethicipfius pietati tantifper immorari. Ut Virginis Deiparae fre- quentiori recoleret memoria devotionem, ejus officium non folum pic attenteque recitabat, fed e Latina etiam in Ungaricam tranftu- lit linguam , quo'latinae linguae ignaris pietati prodeffet, ac Patrem Jacobum Nemethium Societatis Sacerdotem, ut praelo Pofonienfi, occukato fuo nomine ftibjiceret, fuppeditato aere, petivit Conrige- rat non femel, ut $acriftcium Miffae auditurus, miniftrum deefie ani- madverteret, ipfe loco furgens aram propius acceffit litanti Myftae refponfurus. Initio vitse Conjugalis, dum adhuc Lutheri erroribus Conjugem fuam implicitam moereret, adeo ardenti prece ejus a*ftua- bat converfionem, ut in arce Szomoliana certo cubiculi loco genuum orantis veftigia Conjunx ipfa deprehenderet : ftupefada rei novita- te , quid tarn ardui eum premeret negotii, quo tam frequens affidu- usque ad Deumrecurfus , ut animadverfa mortificati corporis vefti¬ gia doc?rent, exquirit: „ Pro anima, inquit , tua o Conjunx mea fti- „ premuinNumen precibus fatigo, neque enim fas mihi judico te fb- „ ciam vitae fortitum fuifte, nifi etiam animam tuam communi no- „ ftrumCreatori lucri faciam.,, Simili zelo dum Altenb .irgica bona vi- fenda circumiret, ac intermixtos plerosque alienee fidei fedatores animadverteret, alto fufpirio trad:o , in has voces ad Conjugem converfus prorupit: „ Utinam tantum vitae tribuat mihiDeus, donee opera ac labore meo hujus dominii fubjedam plebem Deo meo addi- dam videam; quam lubens tunc, o Conjunx mea, mortali hac luce immenfo perfufus gaudio excederem ! Sane nonaginta Ecclefias tempore anno quadragefimo feptimo fupra miilefimum fex- cea- Croatia £f Sclavonic, Liber Sextus. 225 centefimum haereticorum rabiei datas 5 nonnifi pravorum Catholi- corura confenfu & annifu, ac Ferdinando fcriptis ad eum manu fua Uteris jubente, quanquam invitus conceflit. Rependit Deipara demura vices cultus fiii ea mifericordia , ut quam pie in vita iua veneratus fuerat, ejus diei feftivitate ad Nives nuncupata, quosRo- mae miraculo adervatos olim fe veneratum referebat, extremum clauferit diem. Sufficiat haec pauca e multis adnotafle, e quibus ceetera incenfa ejus totius vitae defideria conjicere licebit. Fuere ea tempeftate, qua Caelitibus animam inferuit, complures, qui eum lentis ac mortiferis Medici, cujus opera utebatur, potioni- bus, aemulorum invidia, pernecatum fuide putarent * quod id ipfutn ante crebrius querula voce, & deinde terna indice comminatione Me¬ dico fada morientem dgnificade ferunt. Jacet in asde Divi Martini Pofoniend, apud Genitores fuos honorifica funeris porppa, Procerum- que frequentia, quae virum Principem deceret, ac prselertim inufitati poncjeris laboriofeque eiegantiae tumba reconditus j Barbara Thur- zo prifcae pietatis prudentiaeque Matrona fingulari Vidua relida, fiiiis duobus, ac tribus filiabus, quarumunam Catharinam Sponfo Chrifto in Clauftrum Studenicze vocatum, ante annos paucos elocaverat. Ejus ipeciem ac corporis conftitutionem qui node cupit, repetat ea, quje de Patre ejus, cui fimillimus ferebatur, annotavimus. Fuit acris omni- no judicii vigore (ublimi ac vehementi, & Imperatoriis virtutibus au- thoritate felicitateque infignis; adeo ut ex privatis honoribus ad fummos publicofque evedus, fortunam quoque omnibus coeptis, con- filiifque fuis propitiam atque benignam expertus fuide cenferetur. Idibus deinde Odobribus Georgius Racocius Tranfylvaniae Princeps vita cum morte commutata, eum fecutus eft, eo praefertim tempore, quo tria fupra decern Oppida jam olim Poloniae Regno pignori data, Georgius perfoluto pretio Hungarise denuo reftituere cogitarat; quo fado fa- cile fane conjedura aflequi licet, animuin mentemque ejus eo propen- difle, ut univerfie tandem Hungariae dominio ac poteftate potiretur, cum jamFerdinandum,amiifaPraga ac reliqua pene Bohemia, attritis viribus afflidum ac divexatum niinium obfervaftet. Intelleda morte Racocii Ferdinandus ad Caffoviam, ac quinque fuperioris Pannoniae Provincias, vel ut vulgari appellant fermone, Comitatus in poteftatem fuam revocandos, quos inter pacis foedera vita iuperftite ei concede- rat, nuncium Joannem Toiodum deftinat, expeditque; quanquaxn cc ipli Cadovienfes cives fevero atque avaro Racocii lmperio offend, Francifcum Wedelenium^earum partium Prajfedum Caefaris nomine adventum accelerare commonuerint, eos priftinum Ferdmandi Regi¬ men nequaquam deinceps detredaturos, fed integrant ddem, atque F f fide- Synodus a Lippaii Tym ,vi: celsbra* tur. Georgius Drafci.vi cius Epi fcopatu fnl'penii- tur. 226 Memoria Regum, Er" Banorum Dalmatia, fidelem obfervantiam, velut veteranos Regfe Majeftatis fubditos de- ceret, inconcuife fervaturos. Atqne ita demum Calfovia cum adjun- dis Regni partibus a Cseiare recepta. Interca Georgius Lippaius Strigonienffs Archi - Praeful Vir tabef- cens zelo, pacem peccatorum videns, dum memoria repetit, a decen- nio jam {aero Praelatorum universe Province Concilio intermifio, ha?re(es earumque potentiam nimium vires fumere,Catholicorum pro- cerum pietatem tepefeere, gregem Dominicum cura? fuae creditum fylvefcere, & longe ab inftituto, quam facratos viros deceret, dilcede- re; ac inter eos praefertim Georgium Drafcovicium JaurinenfemEpi- [ fcopum, qui dignitatem earn prasalto ingenio* eoque temper aftute li¬ beral!, quibufdam apud Caelarem fibi faventibus, non occulta largitio- ne prasoccupatis atque corruptis confcenderat. Is ab infigni cupidi- tate majores opes afredans, non folum Nobilitatem plurimis onerarat injuriis, fed Collegium quoque Sacerdotum, fubditofque poteftati fuae fubjedos, variis amixit cladibus, Pontificatu denique varia labegollu- to, cujus antea nomen fandius & venerabilius fuerat, Ecciefiafticarum rerum datum magnopere conturbavit. Itaque cum & antea per Co- mibales dies gravidimis a Nobilitate depoiitis querelis in judicium fuillet poftulatus, & deinceps quoque teditiofa multitudinis adverlus Clerura concitatio metueretur ; fanis Lippaius indudus confiliis, fa- cram ad menfemSeptembrem indicit Concilium, quo convenientibus univerfis, qme pro incremento Catholicae fidei, emendatione depra- vatorum morum, caftigandifque lbntibus expedire vila funt, magno Lippaiana? pietatis, ac publici boni fervore lancita fucre. Et Drafcovicius quidem velut Nobiiitatis ingenitae, & facratae ' dignitatis,quern gerebat,immemor turn ob crimina, quorum lupra me. minimus, turn praecipue ob Epifcopatus fui bonorum devaftationem, defolationem, abalienationem, avaram demum nimium tributorum exadionem, communi Concilii voto bonis Ecclefiae fliae ad triennium, quinque millibus annuis pro (acra dignitate decore fuftentanda con- ceilis, non abfque gravi nominis, bonaeque exiftimationis jadura mo- tus eit. Verum dum hac miciori corredione pertinaci conatu neuti- quam contentus fuerat, deinde judicio ab Archiepifcopo legibus Re¬ gni jubentibus rite celebrato, in bis centenis millibus damnatus, Ec- clefiee bonis fete denuo abdicare juflus fait. Turn vero ille feftinato ad Caelarem itinere recuperandae gratia?, beneficiiqiie repetendi cauifa Viennam contendit, ubi diuturno defudans labore, ac quorundam in- terpofitis precibus, asgre tandem, obligatis ac depoiitis diverfis fibi fa¬ ventibus bis centenis millibus, falvo ac integro Archiepiteopi judicio esteruraperfidente, optato potitus voto Jaurinum reverfus abiit. Ita an- Croatia tf Sclavonic , Liber Sextus. 227 auri facra fames, ac dira dominandi libido coeca cupiditate mentem animumque abripiens, hominem in honoris fui, authorkatis, gloriae- que difpendium praecipitem agit; & divitiae, quae caeteris ad compa- randam, fiiftinendamque nominis celebritatem adjumento efle folenc, ipfi ad ignominiam ac fempiternum dedecus converfae , infamem eundem reddidiflent * nifi fenedute ac vitae termino propinquante me- lioribus mentem confiliis inftituilfet. Quare edaci ferpigine atque car- cinomate defperatae cnrationis per menfes plures laborans, tandem bonorum acquiefcens monitis, univerfa fua ea pietate difpofuit 3 ac poftremis firmavit tabulis, quae non modo Chriftianum bonum, fed vero etiam Ecclefiafticum pium declararet. Nam praeterquam quod Nepotibus ex fratre Palatino genitis centum millia thalerorum reliquif- {et, caeteram quam habebat ampliflimam pecunte fummam pietati confecravit. Quare patribus Societatis pro Sopronienlis Collegii fun- datione, quibus & antea opulentum Pornenfis Abbatiae Sacerdotium cefferat, lupra quadraginta millia adjungit: & cum fe lllyrico genere ortum meminiffet, Seminario Capituli Zagrabienfis Bononiae fundato fubfidii caufla millia decern $ Veftalibus D. Clars Virginibus in Urbe Montis Graecenfis degentibus alia decern iegavit; ac demum fi quem aliquando quacunque ex caufla defraudaflet, Zachaei exemplum imita- tus aliquot in fatisfadionem deftinavit millia. Quibus peradis, omnibus deinde ritu Chriftiano Sacramentis munitus, fingulari in Deumac Deiparam pietate a omniumque adftantium confolatione Deo animam reddidit. Emenfum jam anni curriculum fuerat, quod Ferdinandus Cae- far Nicolaum Zrinium trium horum Regnorum Praefedura honora- tum publicaverat ; verum cum ingenti obligatus sere Sueco hofti, Banalibus militibus interea ftipendia exolvere nequiviflet, ejus quo- que dignitatis munere fungi Zrinius remorabatur. Quare initio qua-Banus S dragefimi noni fupra millefimum fexcentefimum anni menfe Janua* prafenu- rio quaeftotibus datis mandatis ftipendia perfoluta , quo fimul tem- tur * pore Fetrus Petreticius Zagrabienfis Epifcopus Martini Boghdani fucceflor, vir apprime dodus, ac juris fcientia clarus, & Nicolaus Comes Erdodius, juflii Caefaris velut Proregem Regni Optimatibus ac Nobilitati ad imperandum Varasdini praelentant. Frequens lane Procerum ac Nobilium eo confluxerat Senatus, turn quod a pluri- bus annis vacantc Magiftratu de Patrias rebus nihil confiliis agita- tum fuerat, turn ut Zrinio gratantes, ac oblequiofi contribules fo- rent Abloluta demum latefufa didione, qua Epifcopus de immortali- bus Familise Zrinianae in Gefares ac Patriam meritis, ac de ipfius F f* Ni- Gratia Nicolai Comitis habita in Comitiis. 22B MemorU Regum, & Banorwri Dalmatia, Nicolai praeclaris virtutibus difteruerat, Banus tandem ipfe quara brevi, tam gravi, ac maturo refpondit fermone in hunc modum: ,, Si tota ifta frequensInclytihujusRegniCongregatio Sc inaje- j, ftuofus generofusqueProcerum afpedus, magnos mihi animos non „ facerent, non fcioilluftriflimiacReverendiffimi caeterique Domini, „ qualis ratio me hortaretur ad hoc onus Mcipiendum. Deliberave- ,, ram fane facram Majeftatem Caefaream Dominum 8c Regem no- „ ftrum ciementiftimum fuppliciter orare, ut ab ifta onerofa dignita- „ te me eximere dignareturj Genius enim meus magis me ad tra- „ dandum gladium pro utilitate Patriae, quam ad geftandam togam „ invitat. Et quis,Domini Sc Patriot# mei, fola fua prudentia, plu- „ riiim Regnorum gubernationem apprehendere praefumat? In hoc „ praecipue calamitofo tempore, quo nec pax certa, nec bellum aper- „ turn, fed unusquisque angulus infidias, unumquodqueRegnum aut ,, fibi, aut aliis ruinas minantur. Ecce omnia Europe Regna cum ,, mirabili fortune inconftantia perniciem, ultimasque ruinas inter fe ,, mifcent. Magna certe fapientiae columna, virtutumque beliicarum „ fuicris ille inniti debet, qui tam vaftce navis, vel potius tam inclyti ,, Regni clavum,in tam proceiiofis fortune irxconftantiis gubernare , defiderat. Ut ut fit, Domini & Patriots inei, nullam certe fortunae „ rationem alte pertimefco, quando tot prajftantiffimorum Procerum „ conjundam benevolentiam cum mea promptitudine animadverto, „ Libenter itaque mea fervitia, fortunas, vitainque meam huic aman- s> tiflim# Patriae offero, dedieoque: id folurn per Deum immorta- „ lem vos omnes obteftor, ut Sc vos in bene animadvertenda Re- si publica unanimesfitis, mihiqaoque,fi me forte oneri fuccumbentern „ videritis, confilio. aliisque veftris prsclaris virtutibus fuccurratis. „ Suae autcm facratiffimaeMajeftati Regi Sc Domino noliro Ciemen- ,, tiflimo immortales habeo gratias, quod me tali dignitate cohone- ,, ftare, 8c mea praeftita fervitia, fidelicatemque avitam fe acceptam „ habere toti mundo oftenderit. Non intermittam fane, quoufqne „ guttam fanguinis retinuero, hanc Majeftati fuae gratiam perpetuis „ meis ferviuis promereri.,, Quibus didis & redditis a Nobilitate per Prstorem Regni Joati- nem Zakmardium pro propenfo in omnes animo gratiis, negotio- rum tradandorum mole in diem imminentem dilata, ejus diet ce- lebritati impofitus finis, ubi priiis ad Ecclefiam Divi Joannis Bapti- fts Patrum Francifcanorum itum, ac inibi de more veteri Banus manu dextra fceptrum, altera vexillum tenens, perftrepentibus tu- bis ac tyrapanis, ac tormentorum boinbis reboantibus, praseunte deinde Epifcopo facramentum dixit. Die infequenti inter varias Pro- Croatia's? Scbvonia, Liber Sextur. 229 Procerum Nobiliumque confukationes, graves admodum querimo- niae adverfus Alexandrum MicuIIcium Thoms filium, flagitiofae ac perditse vitas juvenem, in medium allatse j ejus petulantem infolen- tiam, ac piura jam patrata homicidia, ni Banus feveriori exemplo , quod Patriae leges didarent, in eundem animadvertat, Nobilitatem id minime laturam , omnibus conclamantibus. Cujus partes cum Pater Thomas homo caeterum etiam fadiofus tueri conaretur, in eum quoque Nobilitas commota, quod filius ejus defenfione ubi- que protedus, non a prioribus deftituturus, fed in graviora quoti- comitr* die prolapfurus crederetur, eundem e Comitiorum loco movit. Turn Pofoniu* deinde quod a Ferdinando Caefare Centumviralis Hungariae Senatus, ad odavas Idus Januarias Pofonium indidus fuiffet, Oratores Re- gnorum nomine decreti Georgius Rattcajus & Joannes Zakmardius Regni Praetor » vir dodus & eruditus, legumque Patriarum apprime gnarus. Afpera horridaque hyemis acerbitas, conereto glacie Danu- bio, evoluto menle Caefarem Vienna movere prohibebat, donee tan¬ dem die Vigefima Martii diuturna expedatione feffi Proceres, ad ci- teriorem Danubii ripam, quod ingentibus fiibinde difruptae glacie! tabulis defeendentibus, pons conftrui nequiviflet, aaventanti occur- rere , ac de more Strigonienli Archiepifcopo lalutem novo Regio adventui adprecante , feftino deinde tormentorum plaufu in arceni induxere, Paucis interjedis diebus Palatinus, Paulus Comes Palffius in demortui Drafcovicii locum eledus fubrogatur, nee aliud quid- quam calamo dignum Hiftorico ibidem adum. Verum fub decurfu Comitiorum Thomas Miculicius aegritudine lentse tabis contrada , praefertim vero moerore filii fui Alexandri exceffuum vifeera depafeente contabuit,ac femivivus Zagrabiam poft« ea devedus , paucis interjedis diebus totius patriae, cujus hoftis fuerat, gaudio extindus eft. Pofthasc ut plerumque pax diuturnior afluetis bello viris ttedio ac ignavite efte folet , Turcae Bihachiani ac fmitimarum Croatia arcium, ne penitusotio marcefcere viderentur, & noftros longa pa¬ ce fruentes, armorum tradandorum peritiam oblitos arbitrati, pau- ciores quidem, ac crebrius nil tale metuentes ruris occupatos labo- ribus vellicant, dirumque fubire cogunt captivitatis jugum : donee tandem exacerbatus Lupus Frangepanus Croatiae limitum Prsefedus, generum fuum Comitem Petrum a Zrinio, affignatis ei odo pene equitum peditumque Centuriis , ad caftigandam reprimendamque hoftium inlolentiam, ac iilata damna ulcilcenda proficifci jubet. Ita- qu* conftituto tempore ad fmem inenfis Novembris hilares in unum miiites limitanei coivere, quad nutu Deorum bene gerendae rei F f- 3 cul Turca* rum cae- des a Pe- tro Zrini' tada, Ztinii ma- gaaa mi- «as, 230 Memorise Regum , ef Banorum Dalmatia , cultas offerretur, & adverfus Bihacianos , qui liipericri aeftate incur- liones fecerant, progrefli, tres in itinere obvios depopuiantur pa- 0 gos. Reduces dum lentius cum praeda fexcentarum majorum, mil- le vero minorum & quingentarum pecudum, nulio reperto hofte remeant, exciti tandem repetitis reboantium tormentorum idibus in praelium hoftes Bihicio procurrunt, & ad Ifachiciam arcem no- ftros inlequuntur; ibi tenui certamine cum noviflimo exercitus no- ftri agmine velitatum, donee auxilia vicinarum arcium adeflent. Ec vero necdum Slunium attigere noftri, cum nunciatur Zrinioj Badan- covicium Dellibalfam Crupenfis arcis Praefedum Bihacianis fefe, pa- tefado jam antea per captivos noftrorum adventu, plenioribus co- piis conjunxilfe, & amplificatis viribus explicatisque lignis jufta acie moliri in noftros impetum. Subliftere ad hsc fuos aequo campo Zrinius, & triplici diftindum ordine militem , liio unumquemque loco, quo hoftem adventurum rebatur, operiri jubet; ipfe medium cum Caroloftadianis tenet agmen, quod tribus conftabat centuriis. Vix fpatium ordinandi aciei ex inftituto difeiplinae militaris concet fum, cum Badancovicius pleno Marte pugnae cupidus, in medium irruit ordinem; cui dum Zrinius praeclari quidpiam fadurus , ac fa- cinus aeterno nomine dignum patraturus occurrere ftudet, habenae froeni difruptae felicitatem omnem bene gerendas rei prscluferunt, & concitatus jam in curfum pernix equus vix lifti, ne in medium hoftium felTorem deferret, poterat, nifi a caeteris circumcingentibus a fufeepto curfu fuilfet inhibitus. Nefafti hoc fuilfe ominis, & le- ■ verioris cujusdam cenfuram portenti ariolabantur plerique; fed ipfe, tametli periculo proximus, caeteris libi prsfentior, ne animis fradi nutent concidantve, quin priftinae memores virtutis imperterrita ob- vient fronte monet, le qiioque alio confcenlb equo cum iisdem ocyus praelium initurum, omniaque martis dilcrimina experturum pollicetur. Nondum integre completo lermone haec auribus arden- tium militum infuderat, cum jam in mutuum cum hoftibus conlpe- Qkum fadi, adveriis pedoribus utrinque vicaria excipiuntur vulnera, & primo ftatim in congrelfu Badancovicius a Joanne Crifanicio, ut communior fama ferebat, vix annorum viginti adolefcente Lupi fi- lio, paternae virtutis ex alfehaerede, fclopo idus occubuit. Amif- fo dues, caeteris etiam aegre admodum impreflionem noftrorum fa- ftinentibus, tandem plurimis cadentibus, ftniftro fortunae fuccclfu, ac noftrorum fortitudine animadverfa terga vertunt, & full palan- tesque per avia atque devia, qua cuique caeca obtigit forte, dila- buntUr. Caroloftadiani, & arridente marte, & vidoriae jam parts fuccenli gloria, longius hoftes infecuti alios dant neci, alios ex fu- 8 % Croatia Sclavonics, Liber Sextus. 231 ga retrahunt; imo quibusdam, ne ab irato milite perimerentur, fup- Ba *n- piici voce vitam precantibus, idem vidorum mifericordia , atque £££? magnammitate lervati fuere. Periere eo pradio ducentis amplius ho- tur. 1 ftium, e quibus prasfertim Badancovicius- vetufti Croatia ftemmatis clarique nominis miles, frater vero graviter faudus agre Crupatn vivus repetiit: vivi in poteftatem noftrorum ceflere, quatuor fupra centum, ac inter eos primi ordinis nonnulli, & prsecipue Safuar Aga Bihacianus Lupo Frangepano Praefedo dono datus; quamvis longe major caforum captorumque fuiflet numerus, nifi' diftradse noftro¬ rum vires ferius ad dimicandum perfequendumque coaluiflent. Parta hunc in modum propitio Deo vidoria , & eo quidem CaefiTur- celebriore, quod vix decern e noftris defiderati fauciatique lint eo carum die Slunium pervenere, & ibi quiete militibus data, nox transa’da. Die infequente, qui Solis erat, Carloftadium advenere eo ordine * ° 4 * ut uno noftrorum agmine pracedente, equi deinde qui prada cef ferant fublequerentur, ac eos equi clitellarii complures pracifis ho- ftium capitibus onerati; fed unius Badancovicii hafta infixum, ac in altum fublatum, jucundo univeriis fpedaculo fuit , turn captivi longo ordine dudi. Poft quos ipfe Zrinius augufta fpecie, vidore turmarum cohortiumque ftipatus caterva, triumphanti iimiiis pra- fidium ingreditnr. Univerfa demum populi frequent;a, qua ad fpedandum gratulandumve concurrerat, eum in deiubrum facro- fanda Triadi dicatum, die quoque ipfi facrato deducente ibi omnes defilientes equis fupplices in genua provoluti, Deo primum gratias ter optimo maximo litante myfta, ac hymno quo fupre- mo numini iaudes ab Eccleiia referri.folent, egit, quod barbaram hoftium infolentiam eorum viribus attriverit. Turn deinde captivi fub hafta venundati, quorum praecipuus Safuar Aga duplici Aga- Lucatus feu Centurionis ftipendio donatus, Publicani in Regno Bot me filius, Lupo Prasfedo datus quinque millibus nummum argen- teorum, quos thaleros vocant, infigni etiam elegantiorisque operis Ferfici militaris Papiiionis lytro perfoluto, deinde Jibertatem acce- pit. Nec multo poft vidua interempti Badancovicii funeftam viri moerens Ciedem, litteris ad Frangepanum datis» ac nobili transmit fo equo fupplex obteftatur, ne caput ejus cum reliquis occiforum conto infixum , fuorum ignominiae ac ludibrio pro foribus prae/idii propofitum diutius extare , verum condition^ humane memor, di- gno nobili milite tumulo recondere velit; cujus illepoftulaticni abun- de pro more militum fatisfecit. Ita celebri hoc reportato de imrna- ni hofte triumpho , cui a conuito Carloftadio ftmilem vix men:;rant Pax in Imperio &: cum Turcis declara- tur. Ivanieen- fes a Tur¬ ds cafti- gati. 232 Memorht Regum , Banorum Dalmatia, annus quadragefimus nonus fupra millefimum fexcentefimum prsecla- ra Zrinii virtute nobilitatus, finem accepit. Anno qui fequitur quinquagefimo, in alma quidem Urbe Ro¬ ma , abrogata olim ethnic® fuperftitionis memoria, qu® fkculari anno ludis infolitis infaniebat, Innocentius X. flupendo apparatu claufam quarta faeculi parte codilique laterculo obftrudam portam aperuit, & Ecclefiae thefauros Iargiter difpenfavit, omnibusque Chri- ftianis eo potiundi copiam fecit. Ferdinandus vero Tertius, dum fex prope luftris toto Imperio tub® lituique ferales concrepant, fe£ fam ac quaffatam jam bellis Germaniam, padis ac permutatis Mo- nafterii cum hofdbus foederis tabulis, alma deinceps pace fruituram, feftivis concentibus replet. Hos lecutus Nicolaus Prorex cum Ca- nifienfibus ac iis fiibjedis Turcis, quibuscum acerrima fuperioribus annis gerebat pradia, indicto Legradini conventu foedus percuflit. Aderant ad indidam diem fupra fexaginta Barbari parum elegan- ter inftrudi; at Zrinius cum caeterum augufta fpecie, ac procera corporis ftatura fpedabilis eifet, furgentibus de capite ardearum pennis auro gemmisque interclufis, SarilTam deinde pedeftrium du¬ rum infigne geftans, ac magno Procerum, nobiiium, inilicariutnque virorum comitatus agmine , tubis, tympanisque concrepantibus s certo interim hofpitii loco Turcis pradlolantibus, pedibus greifus advenit Ipedabilior. Mutua perada faJutatione Earbarorum primis, quos Agas vocant, ac DeCurionibus Oda-Baffis eis appellate, parte ab una conlidentibus, noilris ab altera, fupremum Zrinio tenente locum ; graves utrinque in medium recitata^ fuperiorum temporum lioftilitates,quibus viciffim exaggeratis pax inita eft, portus Legra- dinus liber declaratus, commeandi demum mijitibus utriusque par¬ tis, praefentatis Ducum Riorum litteris, facultas concelfa $ turn de¬ mum epulis indultum. Eodem anno ad finem vergente ftabilita h®c pax in Turnifcha , quo Hafanes prsecipuus Caniiienfium vifendi Zrinii cupidus advene- rat, Vir fane elegans atque militaris, nifi fama ejus fado ante cum Zrinio certaminis congreflu, ac in fugam verfo, pileoque cum hono- re amiffo decreviffet Dum fumma Orbis Regnorumque capita pact ineundae confer vandaeque fludent, Joannes Way char dtis FeterusGer- manus Ivanicii Capitaneus, novo Sclavonicorum limitum Praefedo a Ctefare miffo gratifications, coinpulfis fuis navalem abfque ordine fub Dubiciam cogit expeditionem; verum cognito a Turcis noflrorum adventu, eo infelici cafu fucceffit, ut centum amplius e noffris fint de- fiderati, una cum excubiarum Magiftro Alemanno expeditionis Prse- fedo, vix aliquo hoftium detrimento. Tradatum denuo anno prae- 1 fenti* Croatia If Sclavonic , Liber Sextus >. • 233 fenti Valachorum negotium, ad quod complanandum Styria quidcm Provincia Othonem Henricum Comitem Trautmansdorffium virum politum atque elegantem , Lupum deinde Rindsmaulium acuto infi- gnem ingenio fubmiferant. Ferdinandus porro Casfar pro Hungari- cae parte Coronas in eorura Commiffariorum locum, qui poft trigefi- mura quintum annum fupra millefimum fexcentefimum fatis conceffe- rant, fubftituit Cafparem Qrehocium Vice-Banum , Joannem Zak- mardium Regni Praetorem, ac Joannem Ruchicium Vice - Comitem Zagrabienfem, viros opibus ac ingenio potentes, praefidente univer- fis Nicolao Prorege, qui etiam Thomas Miculicio prsefentiae Regiae Ferfonali, paulo ante e vivis fublato, authoritate a Casfare jam habi- ta, Georgium Rattcaium non fine fru&u fubrogavit. Et fane per tri- meftre fpatium quam acriter, tarn fublimi ingenio inter eos difcepta- tum, bonumque tandem res exitum, annuente etiam Ferdinando de- menter, fortitura credebatur; nifi & innata Thracum inconftantia, qua laeviffimi homines fluxa lemper fide laborantes, Regnum ac Pro¬ regem fefellerunt; & Styrorum aftus, quo continuis epiftolarum ad >Caefarem miflitationibus tempus extraxerunt, obflitiffent. Itaque cum fejuftitia fubfiftere omnino diffiderent, eo perverfo ufi confilio, ut apertiffimam quoque optimi Caefaris mentem in dubium vocarent, id demum effecere, ut mutuo confenfu in praefentiam Caefaris negotium dirimendum, terminandumque difFerretur. Stabilita cum hoftibus pace anno primo & quinquagefimo fupra decimum fextum faeculum poft adoratum a Regibus Chriftum, Praeto- rium tribunalZagrabias indixit Banus, quo, nunquam interrupto qua- draginta dierum fpatio, rite perado, adulto jam vere> cum pax, quae primo afpedu fecura ac florens bona fpe tranquillitatis atque opulen- tiae cundos impleverat, portento fimilis, quod vaftitatem Europae de- nunciatet, non folum civile Bellum inter Nicolaum Proregem &Cafpa~ rum Comitem Drafcovicium Socerum ejus, fed externum quoquema- xime atrox atque formidolofum , dlfFudit. Atque iliud quidem ut Bellum melius explicetur, cauffa atque origo ejus altius repetenda veniunt. J, ter Junxerat connubio fibi Nicolaus Prorex Eufebiam Cafpari filiam, cum Bannm & qua dotis nomine Tracoftaniam arcem atque Caftellum Clenoiini- chium fub triginta millium flimma litteris obligata acceperat: nec cium. his contentus pater novis filise litteris bona atque ftimmam vita ejus fuperftite obftrinxit j ipfa porro maritali amoris ac complacendi ftu- dio Nicolao Comiti fub decferata pecunia poft fata etiam fua pofli- denda conceftit. Eufebia nullis ex fe relidis liberis fatis concedente, Drascovicius pater cum prodigentia & luxu enormi effufe viliflimis quibusque mimftris Iargiendo , inianosque fumptus & immoderatos G g fa- 234 Memoria R egum , cs* Bduorum Da Imatk , faciendo, omnem fubftantiam, quae-opulenti(lima a matre Margaretfra Alapiana iibi re Sift a fuerat, paucorum annorum curriculo profligatam decoxiflet ac diftipaflet, egeftafe atque inopia preflus a Genero bona repetit; verum is tametfi, ut animo Temper excelfo eft, absque ulio aeris onere reftituere animo ftatuerat, acerbitate tamen virulendftimo- rum Soceri verborum offenfus & adverftis eum commotus, negat ft: nift fumma depofita bona redditurum. Eo accepto refponfo variis deinde Drascovicius mediis Generi mentem expugnare inftituit, jam fiquidem allatis a Caefare litteris urgebat, jam diverforum procerum interpofitionem adhibebat, fed fluxa temper inftabilique apud omnes fide nutans, Quare ubi dolofis te artibus haudquaquam proficere ani- madvertit, male coepta principia pejoribus ufus confiliis, temerario prorfus ac fatuo terminavit exitu. Mutuatus quippe obligatis bonis quatuor florenorum millia , quse in redemptionem faniori confilio conferre potuiflet, colleditiam quandam gregariorum hominum manum ftipendio conduxit, ac primo in Styriam edudam bona fua Lutum- bergica, qu« Provincia fbrori ejus Sarae Dyonifii Comitis Zechii conjugi, ob inexolutam haereditariorum bonorum portionem cum potentate tradiderat, ferro atque igne devaftat, Caftellum ipfiim fub Arce ft cum obteuris nodis tenebris fubjedo ignc, infami crudelitate pulfa ex. eo forore, flammis abfumit. Inde quail praeclaram naftus vi- doriarn Dravum per Ormosdinum fuis remeantibus incendiariis, cele* ri feftinatione Clenounichium obfidct. Verum ubi vel a paucis Comi¬ tis Nicolai militibus egregie locum tueri, ac explolis per feneftras pixidibus longioribus aliquot e fuis interfedos occubuifle videret, fpe Hagitit potiundi caftelli dejeda, curiam Lypounichiam verfus iter movet, at- Dra?covi < l ue ‘ n£ * e P ecora omnia abigit frumentumque avehit, proviforis bono- *ii. a * rum doraum praedonum more diripit, uxorem ejus ac plures honeftas matronas abducens, earumque pudicitiam viliflimorum pradonum li- bidini foede proftituens, Tracoftaniam arcem hominibus vacuam in- grefliis, & advedis tecum aliquot minoribus colubrinis, obferatis por- tarum valvis, extremam ibidem fortunam experiri ftatuit. Nemo fue¬ rat, qui Nicolaum Proregem hac oftenfum ignominia, extremam quo- que Drascovicio contumeliam irrogaturum dubitaflet; verum ille Pe- tovini Styri datis, ut aflumptis quoque tormentis omni poftpolita mora expugna- tioni duntaxat arcis incumbant. Eorum centurise aliquot in expedi- tionem profedcaviftent; arcis tamen expugnationem praeter fpem difficiliorem de- prehenderunt, quod arx mediis in montibus mediocri lira rupe, ab Croatia Of Sclavonic e, Li/vr Sextus. 235 ipfisjtamenmontibusremotior elTet» quamutjuftus tormenti jadus offi- cere poflet, nec ad arcem ullus praeter unum, qui ad portara ducit, pateret acceftus. Itaque adhibitis in terrorem aliquot tormentorum bombis, Germani deinde milites, qui in itinere equites eile, pr^lia ta- men pedites exercere folent, confcenfa rupe cuniculis rem aggredi Zr ; n!an! cap ere; quo inlperato turbati periculo obfefli, nuntiant deditionem milites fine mora ac tergiverfatione fe faduros, fi vita ac rebus fuis falvis in Tracofta. tutum evadere liceat. Firraata utrinque conditione arce excedunt, pugnant! tametfi defedu rerum obfidioni tolerandre necelTariarum fugam medi- tarentur. Quoniam etfi frumenti atque vini pulverisque nitrati copia abundafient, aceti tameni aquae, lignorum atque falis penuria fumma la- borabant: & demum, quod non folum difciplinae militaris peritiam, fed rationis quoque dudum arguit, cum multum animalium numerum, ac equos fupra quadraginta in arce,quinque autfexvix foer,i plauftrispro- curatis,habuiflent;ea pene omnia made fameque eneda foetore into- lerabili infefios in defperationem agebant. Ejedus atque pulfus arce, poll aliquod deinde tempus, hinc inde velut exul divagatus, aegre tan¬ dem amicorum quorundam opera impetravit, ut numeratis Nicolao Proregi quatuor millibusin bonareftitueretur. ItaDrascoviciusmilitite ac prudentiae leges aeque praetergrefius, cujus alioquin facinora ma- jorem fane animadverfionem promerebantur, audaciae atque incon- fideratae temeritatis ludum exhibuit. Dum htec domi geruntur, Hafan Aga Canifienfium primus, quern anno fuperiore Nicolaum Proregem invififfe retulimus * ipfo vere ad Selymum Budenfem Vezirium profedus, eundem muneribus corru- ptum, multis verbis edocet; Kys Comarinum duabus diftans Canifa leucis fummo eis promovendae ampliandaeque ditionis obftaculo ef- ie, exiguum tamen locum nec ullis naturae artisve munimentis fir- matum, paucis duntaxat militibus prasfidium teneri $ facili proinde Hafan ac expedito prorfus negotio expugnari atque in poteftatem redigi c§ma$. yS pofle. Quare fummis precibus obteftari fe Vezirium, ut expugnan- rinum exF- di loci poteftate fibi concelfa, fines Regni fui prolatare nullatenus intermittat, fpondere fe exigua militum manu nullo e fuis amiffo petrat. locum obtenturum : folum impend laboris id fe premium poftulare, utloco in poteftatem redado, eidem ipfe, haeredesque porro ejus perpetuis futuris temporibus praeficiantur. Obtinuit Hafan Aga ami¬ corum ope quod poftularat, Canifamque reverfus, colleda aliqua militum manu Kys Comarinum, quamvis irrito conatu, obfidet. Interea in diverfis Eurcpai partibus Chriftiana religio reporta- Divcrfe tis de immani barbaro haud vulgaribus vidoriis magnifice trium- nonlaXi phabat; nam & Veneti feptennio jam integro pro Candid lniulaBwopa G g z de- vid0ii ** 23 6 Memorise Regum, Zf Bmorum Dalmatia, depugnantes navali prselio novem Tarcarum millibus internecione deietis, ac tribus in poteftatem aeceptis, reiiquis fufis ac fugatis, praeclaram omnino paJniam retulere j adeo ut ea fibi tola imminen- ti hyeme quietem atque otium peperiife, ac futuri belli apparatum praeparandi tempus comparaffe viderentur. Et Cafimirus Poloniae Rex aliquot jam praecedentibus annis Colacorum & Tartatorum im- mani rabie , leveriflimisque armis divexatus ac pene oppreftus, tandem divini numinis ope, communibus Regni precibus impetra- ta, quae a Pentecoftes fefto, usque ad tempus reportatae vidoriae, diem fcilicet Apoftolis Petro & Paulo dicatam indidae ac publicatae, quotidie quadraginta horarum fpatio perdurantes frequentabantur, celeberrimum de devidis hoftibus trophaeum reportavit. Ingenti fiquidem magnus Tartarorum Cham exercitu comparato, cujus cen¬ tum millia recenferi ferebantur, eum cum Chmielniczkio Cofacorum Duce eo confilio conjunxit, ut adunatis in unum viribus Polono- rum Regno potiretur. Verum Cafimirus excitis Regni fui copiis, ac Germanorum Suecorum adjutus auxiliis hofti obviam fadus, plenam pugnas fecit poteftatem Hieremiae Visniowieczky legato fuo praeeunte. Dum acerrimus parte ab utraque conflidus initur, co- rufcantibus tormentorum ac fclopetorum flammis caftra ipfa in igne arfifle credebantur, & tribus prope diebus integris protrado cer- tamine, omne Tartarorum ac Colacorum robur contritum proftra- tumque per multa viarum milliaria jacuit; fexaginta hominum mil¬ lia cum plerisque copiarum Praefedis eo praelio occubuiffe vulgaban- tur, & Cham ipfe tormento fub axilla idus fugam capturus, equo delaplus extinguitur. Chmielniczky vitato mortis difcrimine ad fal- tuofas quasdam paluftris loci convalles profugiens, iis occultatus tantilper hfefit, donee juflu Regis milites ferro atque igne terribi- les, tametfi atrocitate ac diuturnitate praelii fatifeentes, eundem cum fociis praedam habituri praeftolabantur. Sed mira fortunae benigni- tate ei alpirante, illucefcente die nimbofus e caelo depluens imber, omnem bene gerendae rei facultatem praeciuiit. Quare forum na- dus per occultos tramites inde le fubripiens, fub Turcarum princi- pis patrocinium confugit, a quo etiamnum eundem Cafimirus repe- tit, nifi ipfe pariter armorum vim atque eandem Martis aleam expe- riri malit. Quanquam nec Polonis mcruenta ceffit vidoria, cumvi- ginti quinque millia eorum defiderata fuilfe pro comperto tradatur. Haec Polonorum pugna maxime atrox atque cruenta, qua Tartaro¬ rum Cofacorumque Duces inaufpicati honoris ac fuperbae domina- tionis inufitata clade obruti poenas dederunt, inter memorabiles fae- culi noftri, quae a multis retroadis annis acciderint, merito nume- Croatia Is? Sclavonic, Liber Sextus. z$j rari poteft ; five quis clariflimorum Ducum inopinatum interitum, live nu nerofiffimi exercitus internecione deled cladem cum defpera- to propemodum Polonorum ftatu conferat, five promptiflimi cu- j us quo funeftam mortem & caedem animo contempletur. Sub idem tempus Zagrabias in Illyrico, nocte intempefta, adeo vehemens nube rupta trium horarum fpatio ruebat imber, ut exi- gu® latitudinis fluvius Cirquenfchak vetufto nomine, nunc Med- vednicza appellatus, Urbeni a Collegio Sacerdotum interfecans, in immenfum fuperatis alveis tumefadus, plerasque fuburbanas do - Diluvim*- mos humi locatas inundaverit; duodecim veto imis evulfis funda- Zasrab ' mentis una cum hominibus fomno fopitis ad Savum ufque detule- onte, cundantur,in quo ultra binos non dabatur tranfitus. Interea greffus. novi occurrerant e Zrinia arce tantis tormentorum boatibus exciti Turcae 8c a fronte, ubi captivi cum praeda ducebantur, infeftant no- ftros; verum unius Zriniani equitis Georgii Ivanovicii virtute ac ma- gnanimitate caeco in eos impetu invedi, ac Bani nomen atque auxi- lium inclamantis, pulfi fugatique fumma cum ignominia pedem retule- runt, quo ultra eos perfequente unum in fuga captum retraxit. Sub haec recurrit Georgius Rattcaius, qui cum Georgio Frangepano pri- mae aciei intererat, ad Proregem, eundem admonens, ut feftinato gra- du maturaret, novos quoque a fronte advenifie hoftes, ac periculum amittendoe praedae noftrorumque in medio hoftium claudendorum im- minere$ jam quidem femel pulfos atque rejedos elfe, fed nequaquam advenientibus {emper novis aliam intermifluros pugnam. At ecce «o haec referente terribili in Caelum fiiblato ululatu, atque inconditis clamoribus Dei ac Mahometis propitium numen lingua fua vocife- rantibus, acerrimo in pedites noftros a tergo conftitutos impetu in- vehuntur, atque fi antea fuerat, maxime atrox atque cruentum prae- Hum recrudefcic, Exacerbatis plane ac defperatis Turcarum anions HU fe- ' 242 Memories Regum , £sf Banorum Dalmatia, femihora pugnatum eft, adeo ut pedites noftri diaturno ae irrequieto praelii Iabore fefli, ulterius cercaraen detredarent ; neque uila Prore- gis authoritate vel imperio ad reftftendum adigi pofle viderentur. £0 tempore & a fronte & a tergo graviter a noftris laboratum , neutra parte alteri opem ferre vaiente. Ciua animadverfa Banus difficultate, ac peditum praefertim frado anirno, fubito deliliens equo & miiitibus Quintus fratrum nomine compellatis, ne dejedi animis deciderent, neque qua- mus^cum temam jam hodie reportatam yidoriam poftremo feede commacu- hoftibus lent, fed, ut fortes deceret milites, ftrenue & honefte aeterna memoria cong-f- lignum certamen gloriofo exitu terminarent, acri voce cohortatur; fe quoque pedibus ufurum, & asquato periculo peditem cum peditibus pugnaturum, vitam demum aeque ac mortem pro fide atque Patria cum iisdem pofiturum. Mirum didu quantum animi omnium audien- tiuin in praelium exarferint, nec jam ullum aut praeteriti Jaboris me- morem, aut futuri periculi pavidum vidiftes, fed novos quafi recentes- que fubmiffos in novum ruere bellum: tantum quippe refert generofi atque magnanimi Ducis exemplum. Quatuor e noftris, amplius ve* ro fupra fexaginta Turcarum eo in congreflii defiderati, nec tamen ceffatum ab hoftibus. Atque cum jam multum verticalem fol lineam fuperaffet, ac longum adhuc noftris iter fuperandum eflet, Banus con- fiiio quorundam aftu atque arte certamen diremit, Praecedentibu* quippe progredi juflis agminibus, pedites quoque celeri feftinatione pontem tranfire intermiiTa pugna jubet, collocatis interea parte ab al¬ tera pontis bifariam divifis, ac extra viam occultatis triginta Germa* nis fclopetariis ; Turcae noftros ab armis ceftare, & feftino procurfu pugna excedere animadvertentes, fugam rebus noftrorum defperatis arbitrati, eosdem refumptis recreatisque animis infequuntur. Verum ubi ad Germanos pedites ventum,in infidias pracipitati, plerisque e fuis eveftigio amilfis, a profequutione ulterioris praelii abftinere, pe- demque femper vidi relerre coadi funt. Horis odo plenis a matu- tina luce coeptam pugnam continuatam fuifle, obl’ervatum ab iis , qui penfile ex collo geftaverant horologium, qua ponticulo multorum fanguine fuperato abfoluta, hilares deinde fub ferum crepufculum Petriniam feftivis fclopetorum bombis per vaftas fylvas refonantibus advenere. Caefi eo pradio hoftium quinquaginta fupra ducentos, &ad pontem quidem quinque primi Ordinis, quos ibidem fepultos haftis tumulo fuper infixis focii honoravere; unus vero cognomen to € ha¬ te militum feriba indomita barbaraque in Chriftianos captivos ufus femper feritate, praecifo capite omnium gaudio interfedus eft. Ca- pti triginta odo, ex quibus prscipuus Deli Mahmut fuperftitionis ejus lacrificulorum Antilles, Temesvario Pannoniae oppido Coftani- Croatia £r Sclavonic, Liber Sextus. 243 niciatn veluti patriaxn invifens, qui Bano muneris loco datus, quem- admodum & pater ejus fuo quoque Patri lub Coftanicia captus in fortem ceflerat. Duo etiam Canifienfes, quorum unus a Canifien.fi- bus lubmiflus nuntium atrulerat, Banum exinfula eo profedum ani- nio, ut Croatias partes armis infeftaret; fauciati plurimi, qui deinde vulneribus debilitati domi mortem omnes ex asquo fubiere. Signa miiitaria capta tria , equi feptemdecim, pecora majora 200, prsedse noftrorum ceflere, quae omnia die infequenti Petrinia? ex veteri mo¬ re divifa militibus. Duo praecipue toto hoc praelio memoratu digna acciderantj primum quod nullis occultatus infidiis, fed palam equita- tus aperto campo in confpedum Coftanicienfium fele prsbuerit; turn deinde quod ipfis arcis portis noftris incumbentibus claulb le- vatoque ponte, hoftis vix loci falutem obtinuerit. Sed majori pene ignominia quam detrimento accepta, Omer Aga Disdarius ad Pasz- liam Bosnae Praefedum Banyalucam fubito profedus arcem offi- ciumque ei refignat, nec fe deinceps cuftodiam curamque ejus habi- turum, nili emendato & colubrinis aliquot impofitis, quibus hadenus Disdarius omnino caruerat, loco communito per facra omnia affirmabat, pudo- cum^rffi. re prorfus fe fuffundi memoria ejus caedis atque cladis a Zrinio acce- cio Ba(T» ptas, cui fimilem Mahometani milites ab eo tempore, quo locum il- refignat. Ium obtinerent, nun quam fuftinuiffent. Paszlia tametfi & furore ipfe exagitatus, blandioribns tamen Disdarium verbis confolatus, cu¬ rse fibi negotium fore pollicitus eft, nec longam paflurum elabi mo- ram quo Coftanicienfibus tutioris permanfionis caufla quam optime confulatur, non demum temporis niultum decurlurum, quin fe de in- juriis Zrihianis ad fatisfadionem ulcifceretur; pergeret in praefens bo¬ nis avibus, atque vigilias tain domefticas quam forenfes gnaviter obi- re non intermitteret. Vix Zrinius Infulam repetiverat, cum fpeculatores referunt Ha- fan Agam Canifienfem per abfentiam Zrinii magis ftimulatum Kys- Comarienlem denuo obfidionem repetendam animo fufcepilfe ; in quem finem Canifienfium, Berfencianorum , ac Scgusdianorum me- diam pene in caftra exciverat legionem & adrootis aliquot colubrinis HafanAga fecundis caftris expugnationem inftituit. Praeerat loco Ladislaus commailu Petho genere Illyricus, vir impiger atque ftrenuus & animadverfo num op. oppugnationis periculo, a priore jam cautior redditus, ad toleran- P u S nat * das obfidionis neceftitates vires animumque adjicit, & primo qui- dem oppugnationis die tentata irruptione multa ftrage hoftis re- prefths in vicinos pagos fauciato truncatoque milite feccffit. Ea node a tributariis ac dedititiis eonjro locorum incolis intelligit, Ada- muui Comitem Bathyanium cisd anubin narum pattium Pradedum H h % ac 244 Mentoria Regum, Zf Banomm Dalmatia, ac Comitem Nicolailm Zrinium juftis cam copiis Kys Comaromi- enfibus auxiiio adventare. kaque ne muitiplici affedus incommodo ac fupervenientium dillradus praelio, & tcmpus expugnandi praefidii amittat, & fiiorum vires immiautas accipiat, eorum adventum prae- venire ac fumrno diluculo nec opinato mcenia conlcendere ftatuit. Quare prima luce & colubrinis promotis mcenia quatere & militi- bus dato irrumpendi. ligno, quamvis non eadem qua helterna die animorum alacritate, veiuti fortunam minus fecundam praefagien- tes , inire pugnam occoepere j quorum deinde pars una fuburbii domos, pecoribus abdudis, flammis abfumpfit. At noftri hefternae vidoriae divinitus parts memores, in irrumpentes, viri quidem co¬ lubrinis ac i'clopetis rem gerere, mulieres vero faxis ac ferventi a- qua fubeuntcm holtem magno detrimento afficere pergebant , ac eadem noftrorum virtute viribusque holies repulfi ac rejedi iterum fe recepere frendente ac fremente Halan Aga, quod is & cubitotenus dextrss manus brachium colubrinae idu avulfum & plurimos fuorum temeritatis fufceptae poena caftigatos amififlet. (duare omiila quam temere intulerat oblidione, & amidis e fuorum numero non minus mille ac in iis aliquot clarioris nominis Centurionibus atque mani- pulariis reinfeda, caeteris in eum gravi odio atque ira ferventibus HafenAga Canifam retrocelfit j ac non multo poll vulnere in pejus vergente, vuinera- nec Cnirurgorum medicamine opitulante e vivis exceliit: quamvis & g u 4 e u r a fuis praefocatis faucibus, crudeli led Turcis ulitato mortis genere, ob expeditionem male geltam, nifi honeftiori fato ante fubreptus fuiflet, vitam poluiflet. Fado ab holtibus bellandi principio, noftri pari confilio vices rependendas cenfuere, quare Joannes Chriftophorus Comes Pucha- mius Comaromienlis ac Caelareanarum Legionum, quern nunc cam- pi Marefcalcum vocant, Praefedus confrliique bellici Vice - Praeles, vir non minus toga quam fago praeftantillimus, & qui fuperioribus bellis magnanimitate animi, ac pulcherrimarum fama vidoriarum in* NoflriSe-ciaruerat, cum Comitibus Nicolao Zrinio ac Batthyanio colledis guftium j n unU m copiis, quarum ad leptem pene coiverant millia, ad Se- gnandum gusdium amplilfimum Pannoniae oppidum, quod ab incolis legefti- fufcipiunt cae niyrii Infulae, Dacorum incurlionibus olim puilis, mutatis ac in Pannoniam cranslatis 1’edibus, nomen accepit, oppugnandum pro- fedi Punt. Ferdinandus, quoniam expeditis per ceieriores equos ad Puchamiam Comitem ex Conlilio fuo literis, eidem demandabat t ut li tioftis contempto induciarum foedere, ruptisque pacis quas confecerant tabulis Kys £omarinum occupaflet, is e veftigio vi, machinisque adhibitis illud recuperaret; Cm vero dellruda quaepiam Croatia & Sclavonic, Liber Sextus. z4 5 militari infblentia reperifTet, ea reftaurare qoam primum maturaret. ExcefTum nihilominus quam inopinum tam gravem aut armorum congrelTu , aut prsefidii cujuspiam minoris incendio caftigare nequa- quam iutermittat, neque fe in fortioris munitiorisque expugnationc lo¬ ci diftineri float, ubi & miiicum copiam amittere & praefidium ex- pugnatum tranfad^ vi pacis reftituere neceflum foret. Itaque Se- gusaium cum iis quos diximus profedus, quod Kys Comarini ho¬ lies fecifie didicerat, fuburbiorum duntaxat domibus incenfis pe- coribusque abadis, nec ullo majore operae pretio fado, Zrinio febrium caloribus aeftuante, ac poxiori ex parte curru per exercitum vedo Kys Comarinum reditum eft; ac iis quae Turcarum violentia deftruda repererat reftauratis, ad fua quisque reverfus eft. Caefar collaudatis per literas Puchaimio atque Zrinio, quod celeritate ufi fingulari univerfa e mente fua expedite confeciflent, admonet po- ftremo, ut quiefcentibus hoftibus a noftris quoque pax atque quies concedatur; iis porro ulterius infblefcentibus, quod iisdem opti¬ mum e re vifum fuerit, fe arbitrio prudentiaeque eorundem inteiii- gant commififle. His omnibus per Europam affedi barbari cladibus, nec mino- fe accepto rerum fuarum in Afia incommodo , quod Spahogliani, quos iili nobiles, feu fundorum ac villarum poflefTores appellant, adverfus Janicaros juftis odiis ad inferendum civilem tumuitum ex- arfiffent, quibus mitigandis aut fopiendis, neque magnum Vezirio- rum Divani Concilium, neque Imperatoria authoritas fufficiebat, metu haud mediocri rerum fuarum perturbandarum -tenebantur. Quare Canifienfibus novandis motibus intentis fcriptae Byzantio lit¬ ters , & a militibus Zrinii Comitis Legradino experiundae fortunae caufa profedis una cum Chaufio interceptae & ad eundem delatse hunc reddebant fenfum: Primus Vezirius Canifienfibus lalutem. Infolentias, quas praeteritis hifce temporibus exercuiftis , admi- rati fumus ; quas ft adhuc continuare perrexeritis, fciatis ca- pitibus veftris vos perfbluturos. An ignoratis, Tartaros a Po- Ionis ingenti caede profligatos , eosdemque novos in nos co- camiflen. nari motus , Afiam quoque Janicerorum atque Spahiarum tur-feperiit- bidifftma contentione periclitari, ut nullo imperio cohiberi pot cor * fint? Nec ex aiiis partibus bona accepimus nova; non eft jam tem- pus fuperbiendi. Breviflimis fed nervofis hifce litteris calamitates atque miferum rerum Turcicarum ftatum exponebat barbarus , quo uno feliciffime oblato tempore quam opportune Chriftiani Principes mutuis pofitis odiis, & coadunatis in unum viribus, exagitandum eum remque Chriftianam promovendam l'ufciperent, nemo eft qui Hh 1 non 246 Memorise Re gum, & Banorum Dalmatia, non videat. Verum ii execrabili vecordia didudi ac perpetuis in- feftisque inter fe armis dimicantes, de vicinae Pannonise Ulyricique falute ac permanfione, nihil penfi habere videntur; tam diuquein- fanient, dcnec ipfi debellatis calamitoforum Regnorum reliquiis, eorundem barbarorum armis injuriaeque expoliti, aut ab extremo ignominiae pudore ad pietatis decus revocati neceiTaria arma fume- re , aut limilem fibi, ac fuis populis & regnis calamitatem cladem- que expedare condidicerint. Chriftianorum vidoriis confternati Turcae ad fua reftauranda Bofnenfes praefertim vires omnes contulerunt, ac imprimis accepto nuper ad Coftaniciam detrimento, earn & colubrinis impolitis & ve- teri collaplb reftaurato sdificio fortiorem munitioremque reddide- runt. Inliftentes operi & inopinatam noftrorum irruptionem metu- entes, magnis accitis interioribus etiam auxiliis longiorem ibi mo- ram protraxere, quamquam frequens nec falfa omnium pene aures fama pullarec, firmiffime eos ltatuifle , aut Turopoliam latefulam uberemque inter Savum & Colapim planiciem populari, aut Petri- niam expugnatione obtinere. Verum Paizlia Bolnenlis, cum Bani copias ex Sclavonicis limitibus vehementer audas, Lupi Lefzelii earum partium Praefedi jam Petriniam cum mille equitibus adventu, ac fuppares a Lupo Frangepano fuppetias indies ex Croatia adven- turas certis nuntiis fuiflet edodus; noftrorumque copias robore , animo difciplinaque firmiilimas, vera turn primum aeftimatione me- tiretur, & praefenris maxime Proregis nomen vimque ejus cum fum- ma felicitate conjundam in tanta fuorum fortunae inclementia, quam anno prsefenti experiuntur, magnopere formidaret, quando etiam paratis omnibus vidricia arma vix fumenda viderentur; ab propofi- to deftitit confilio, ac parte ab utraque propinquante jam hyeme ex caftris difcelTum ; praefertim quandoquidem Colapis aquae, quae fer- vore folis imminutae plerisque in locis tranfvadari poterant, deci- dentibus autumnalibus pluviis fuccreviflenr. Haec fuere, Rex Apoftolice, quae Drafcovicro Bano authore fcribenda, eo Palatino impulfore perficienda fufccperam ; nunc an- nuentibus Superis, dedudo ad calcem opere, cujus pallentem faepe ac inclinatam fella pagina excepit faciem, in benignas tuas id repono manus: & fane biennium jam l'olidum inter lucubrationes meas de- tentum tenebras fuas gemebat* publicae lucis avidilfimum. Sed Epilogus tempori aptari decet. Nunc ad Orexin multorum aut fedandam, Totius aut acuendam, anni fuperiores prodeunt; caeteros vita fuperftite , opens, g ^ os j e( c^ or j placuilfe cognovero , diligentia maturiori profecuturus. Imperii quidem Drafcoviciani fuit, ut fcriberem, fed obfervantia;. & Croatia & Sclavonic, Liber Sextus. 247 & amoris in te mei (nam & nofter te metus amat) nt tibi fcribe- rem , atque tuum in Illyricarum Provinciarum curam amorem fortius impellerem. Non quod putem non amare, cui conceflum s ut tuos parentum more ames, & a tuis filiorum more ameris : cum fcias fru- lira terrore fuccingi, qui fuorum amore feptus non eft, armisque arma irritari, amore amorem; fed ut Numinis more, cum eminus nos videris jadari, protedor adfts. Finio , Rex Apoftolice, ita Majorum Regiae Majeftati Veftras offerens ac relinquens memoriamj ut mei quoque apud ipfam, quam felicibus Ariftis totRegnis acPro- vinciis gioriofam ac (uperftitem imperare defidero ; noftra demum apud pofteros virens temper floreat Memoria. Finis Lib r i fexti. f N ■ \v ... , • 1 \ I t ■