7syz>. 7 . >■


Vodnik.

S ip

HYGIENE ,

Seu

DISSERTATIONES

Philofophico-Medicse

De

AE<RE,Cl'BO,& <POYU,

Quatcnus fanitatem confervare,
vel morbos inducere
folent.

Woljfgangi Andrea Vidmctyeri
Cam. Labac. ‘Phil & Med. ‘Dotdoru,
nec non inclyti Due at us Carnioli^

Fhyfici,&Medici.

CnmLicentiaSnperionjftiK n

' 44X E ft!

BWLI0T1IB

LABACI,  . 7V
Typis Jofephi Thaddaer
inclytat provinciac Carniolis
Typographi.

Anno M. DC. XCll.



CELSISStMO
Sac. Rom. Imp. PRINCIPI
‘DOMINO DOMINO

JOANNI ANTONIO
JOSEPHO

Duci Crumovias , Principi ab
Eggenberg,&c.&c. Indyci Ducatus
Camioliae Capitaneo.

ExcelleniiJJtm , & llluftrijjirtio
DOMINO DOMINO

GEORGIO SIGISMUNDG

S. R. I. Comiti, & Domino de
Galienberg&c.&c. Sac. Cast  Maj.inti-
mo Conliliario,Camerario,Pr*ton,

& locum tenenti.

DOMINO DOMINO

WOLFFGANGO
ENG ELBERTO
S.R.I.Com.in Auerfperg &c.&c.
Marefchalcho.

Nee non

ReverendiJJl & llluflrijjimis
DOMINIS DO MINIS,
llluflrijfim #

DOMINO DOMINO

JOANNI HERWARDO

S.R.I,Com.abAuedpcrg&c.&c,

Prafidi,

Et

Dn. Dn. DEPUTATIS See.  &c.

TAT‘R1 C BV S, CO c RONJE i ET
FEL1CITATI FATALE &c.&c.

Ygiejam J£{cula-
pii filiam manu
dextra ferpente,
finiftra pateram
geren-

gerentem D. Carolus Pati-
nus Medicinae Doctor dc
NumismatibusRomanis dif-
ferens eo exponit, Vetcres
falutem, ac Regionis tempe-
riem demonftrare voluiflc.
Differturusego dehis, quae
adfanitatem conducunt, te-
nuem hunc manipulum
mcum meffis meae Vobis
CELSISSIME PRIN-
CEPS, EXCELLENTIS-
SIMI, & ILLUSTRISSI-
MI COMITES, & DOMI¬
NI DOMINI per Hygie-
jam ©fiferre prselumo , quod
etenim Numen hodie inge-
)(5* niis

niis magis propitium ? nid
VESTRO  fubHorofcopo
felicifilmoedendaftudia, ac
conatus in publicum pro-
movendi. VOS etenim
Mufas, quashsereditario ju¬
re poffidetis , inter afiiduas
public! boni curas fovetis.

- - Nam prudent!, eft Medicina
fahiti.

Quis ergo VOS folidiffi-
ma Patrias, 6c boni publici
firmamenta negaverit r 3  Un¬
de omnis incolumitas pen-
det, 6c inauguratur felieitas.
Et cum ita fit, non tam co-
natus mei melTem eventus

profperos: quametiamTe-
fte Julio ex indita naturae le¬
ge vitam iis omnem debea-
mus^in quorum,& terra naf*
cimur, & tutellaenutrhnur.
VOB1S hie manipulus ae-
quiffirne fiftitur, ac qualis-
cunquelitjdebetur,* quia in
agrocrevit VESTRO,le-
visfi videtur, additeei pon-
dusAutlioritatis VESTRA2.
Quapropter CELSISSIME
PRINCEPS,EXCELLEN-
TISSIMI, AC ILLUS-
TRISSIMI DOMINI DO¬
MINI MAXENATES
hunc meum conatum , te-
)( 6 nue-

nuequ'e in limine profeffio-
nis meae tentatum opus ea
benevoli animi exprefllone,
qua foletis, iufcipite, ulterio-
rique gratiarum veftrarum
favore benigne intueminu
Ita humiliter precatur

Celfitudmii Vejlra, Excellenti<x

‘ReverendiJJl &

2>.©. V.K

demififfimus fervus,& cliens
Wolffgangus Andreas Vidmayerus

M. D.

AD LECTOREM

BENEVOLUM.

Abes hie Candide Le-
Bor primum ingenij
mei par turn , opufeu-
Tum de Aere, Cibo , &
Totu, materiam,uti mihi poliiceor ,
& utilem , & leBu Curiofam , fed
an omnibus char am , tempore intel-
ligam; cum tritumJit:  non omni¬
bus omnia placent. Banc non,
tit viris noflri avi eruditijjimis nor -
mam traderem ,Jed ut dbijsedifee-
rem, contuli, publici juris faBu-
rus. Sed ecce, ad folum editions
rumorem conatus meos malignitas
)( 7 ex -

excepit , eorum inprima , (put pro -
prid labor ant intemper'te , cum nec
leclo libello aufi fint calumnias affi -
gere : fapiant illi fibi }  ut volunt ,
tamen apropofito me non retrahent\
cum pluribm operam meant probari
noverim , ijsprajertim  , qui (emoto
pmpofiero livore candide de extents
fentiunt  , & conatum meum ad
editionem promovendum fane [ua .
sere  • bis obtentperans Jine mord ad
publicandum animum appellere de-
bui , Jpernens ex aquo obnoxittm
femper probit malignitatisJxbilum.
Qui Ji & ipfi , ( quamvis mea car •
pant ) Jimile quid prafiiterint , &
arcana inzenij , experimental

rum propriorumJfecimina tandem
publica fecerini , fane eos ego la ti¬
de dignos , & in pretio babebo.
Hac te LECTOR  nefcire mini ,

as

ac ut non ex aliorum calcalo , fed
ex tuo judicio de meu jlatuas. fRo.
go itaque , bachilari fronte accipe i
ac ft quid inter (cribendum ,
aut excudendum errati irrepjerit ,
fBenignm Corrige. Si verb qua-
davi minut dedu&a , ac imperfe&a
com per er is ? cogita  , non omnia
poflumus omnes; turn ex bis me¬
tier a collige. Si etenim hoc tibi

gratum  , & acceptum JitijJe per -
fpexero ; e'o conferam vires mean  ,
ut palato tuo non ingr 'ata promam ,
ac utter ins indagando gratiora ede*
re valeam. Interim his f rue-

re . ac Vale.

1 K*

~ - -i

*8§gtt» *if §&

INDEX

DISSERT A TIONUM

DE AERE.

DiJJertatio  I.

Quid fit Aer Pag. I

DiJJertatio  1 1.

An aer fit calidus & humidus 3
Differ tat it  III.

Per quas vias aer in corpus noftrum in*
grediatur, & quern in ufum, ac fi-
nem introitus aeris inftituatur 6
DiJJertatio  1 V.

Quis aeroptimus , A faluberrimus ju-
dicetur ? quis peflimus maximeque
noxius II

DiJJertatio  V.

Quot aeris Regiones, quantar,& quales
fint 16

DijJertatio  V I.

An aer revera,& proprieloquendo pu-
trefcat 2  $

Differ tat to  VII.

Acr, Ci  in primis quatnor qualitadbus,
atque etiam in occultis excedit,
quomodo temperandus , nec non
quomodo hominis corpus afficiat

51

Differ tat io  VIII,

An  terra; nacura, montes, venti,fyl-
vre, nec "non aqua^mare, & paludes
vimaliquam habeant ad aeris con-
ftitutionem producendam 37

Dijfertatio  IX.

An ad aeris mutationem refeiantur
maiigni lyderum influxus, & an ii-
dem corpora vivenuum afficiant

. 47

Differtatio  X.

An anni tempora quasdam in afire mu-
tationes cieant 5-7

Dijjertatio  XI.

An ex aerisdifpofitione,qua; omnino
eftiubdiverfis climatibus cadi di-
▼eria^oriatur in hominibus comple-
xionum diverfitas 6 5

Differtatio  XII.

An aer ad inducendos morbos majo-
rem vim habeat,quam cibus, & po-
tus 76

DE Cl BO.

DiJJertatio  I.

Q Uid fit cibus , quid medicamen-
tum,quid venenum, St  quomo-
do base inter (edifferant 83

Differtatio  I I.

Quis eft cibi ufus, & qua?nam in eo po-
tiffimurn confideranda funt 91

Differtatio  III.

Quis cibus judicatur bcmus,& ialubris,
quis malus & iniaiubris 93

Differ -

Differtatio  IV.

An detur aliqua generalis in moderata
ciborum quantitate Regula IOO

Dijfertatio  V.

An in ufu ciborum aliquis fitordoob-
Iervandus,ita ut alii prius,alii pofte-
rius; alii rectius in prandio, alii con-
venientiusin carna aflumantur 109

Dijfertatio  V I.

An fanitati confervandac conducat
prius bibere in paflu confueto,& or.
diHario,quamcomedere 114

Dijfertatio  VII.

An cibus {implex melior, & falubrior,
an varius & multiplex 117

Dijfertatio  VIII.

An fanitati utilius fit femeljbis,aut lar-
piusdediecomedere 123

Dijfertatio  IX.

An determinatum tempus in cibo ca¬
piendo obfervare lanitati conducat

1

Dijfer .

DiJJertatio  X.

Ancerto temporis fpatio inventricu-
lo peragatur conco£tio 144

DiJJertatio  XI.

An co&io melius nodu , q\jarn inten.
dxu• in fomno , quam vigiliis perfi-
ciatur 152

DiJJertatio  X 11.

An prandium,vel ca°na largior eflc de-
bcat 16b

DiJJertatio  XIII.

An cuivis aecati, & anni tempon ea-
dem vidus ratio conveniat 168

DiJJertatio  XIV.

An confuetudo, & deleftatio in a!i-
mentorum ufufervanda, vel mu-

tanda 183

DiJJertatio  XV.

An ex bono cibo generari poffit chy-
lus,&chymus malus I90

Dijjer-

DiJJertAtio.  X V I,

An homini magis noceat fames, an in.
gluvies ,feuimmodica ciborum in-
-g ur gicati° 19 1

DiJJertatio  XVII.

An quidam difficilius, &  laboriofius,
quidam diutius,& facilius jejunium
derrepoflint 200

DiJJertatio  X V111.

An.reda, & bene inftituta vidus ratio
remedium fit tarn ad fanitatem
coniervandam, quam ad recupe.
randam 204

DE POTU.

DiJJertatio  I,

f)

* L -'E potu 209

DiJJertatio  II.

Quis potus ulus, five nece!fitas,& uti-
litas 211

DiJJertatio  III.

An detur determinata quasdam^
in moderarato potus ufu quantitas
l AI5

DiJJertatio  IV.

Quaenam aqua bona, & falubris, quae-\
nam mala,& inialubris 218

DiJJertatio  V.

Unde petantur vinorum differentia;

DiJJertatio  VI.

An ex vinorum differentiis defuml
poffit vini bonitas,& malitia 229

DiJJertatio  VI I.

An visum dicatur calidum, & humf-
dum,an clidum,& ficcum 2 36

DiJJertatio  VIII.

An vinum aqua? prafferrendum, vel 4 -
contra 14 *

Dijjertatio  I X.

n  An vini potus fitim raagis fedet, an a-
J qu* *48

Dijjertatio  X.

' Jin vinutxi in alimentorum genereha-
5  beatur 3$ 2

Dijjertatio  XI.

J

► An varia cerevifia^mulfa;, virtus, &
qualitas 25 f

’ Dijjertatio  XII.

An potus aqus, vini,  cerevifia; &c,
nive, aut glacie refrigeratus laudan-
dus, ant improbandus 26 1

Dijjertatio  XIII.

Anvinum  cuivis Eetati,&complexi'o-’
ni congruum 2$ 6

Dijjertatio  XIV.

An vinum in albo medicamentorum

leponi

reponi valeat, & an idem fit con.
dimentum,& alimenti vehiculum

212

DiJJertatio  XV.

An pracipua, & maxime neceflaria fit
in aere, cibo, & potu fanitatis con.
fervands ratio 276

J>R£.

PRyELOQUIUM.

, Es, quas in trte medic®
traduntur,tr«plicis ef-
le generis notum eft
Medicis:nimirum n «*-
turtles ,ntn Maturates*
& pretematurates  ; ad
has tanquam ad locos Communes re-
ferri ponm.t omnia, qua in Medicinal
propenunturv

Naturales numero funt fcptem: Ele¬
ment*, temperament *, partes, bumo-
res , facilitates , aUitnlsque atiim*
Spirit us.

Non naturals fenario comprehend
duncur numero }  funtque aerambiens p
fib us , & pot at ,/emnHt , & vigili* , mo.
tus,& quits i excreta i & retenta , & animi
pat hem at*.

Prater naturales recenfertur tres 5
litrbutjr.tr bi Caufit, &fympttma.  Ha-
A runs

t

ram reram unicorn eft fubiedlum, ff« rei
ciit , & totim ards , omniumqueillius V(
parti um ; nempe Corpus humanism  : nt
quatenus eft fanum, velsegrum, ldque j n
ex fequentibus facile perlptci ooteft. g|

Sanum uamque Corpus in media*. v
nse parte 1‘hyftologica  confideratur, in c
qua principia  , partes & affeflonts, fivi  ^
accidentia  explicantur. 0

Piincipiaautem, vel font remota, f
nt quatuor element a  , vel propiora , ut a
quatuor humor es,  qui madam fangui.
neam conftituunt ,,vel proxima , ut />• ^
men & fanguit menjlruus , quorum illud ,
commune eft uenque (exui ,,hic fa;mi* <
nino folum ineft.

Partes vel (unt ffsermafia  *ve! fan.
guinea,  vel ex femme, velftngnine mix.
tx  , (unique rurfus aut fimilares  , qua!
ex alijs Ipecie difFerendbus non con-
Han't v  aut dijfmilares,  qua; in alias funt
div ifa? ;

Similares iter urn ve! re r  verboque
tales (unt; ut offa , Cartilagines * liga¬
ment* ere,  Vel tales (emus judicio,
quoniam nullam partium fpedediffe-

rentium ffiverfitatem qufspiam *(?•
vertit, quale* funt vent. , trier it  ,&
nervi:  efl« autem tevera difftmilare*
inde liquet, quoniam vena?, & arteria*
fibras, atquemembranashabent, ner¬
vi vero ex meningibus, & medulari
cerehr fubfhntia funt conflati; Par.
tespraetefea corporis noflrietiam alias
obtirtent differentia?, easque a forma ,
fine & ufu petitas, quemadmodum ex
anatomies conftat do&rina.

Affediones, & accidentia font tens,
per amenta, facilitates , & ailiones anu
tKtfazse  funt triplices ianimales,vitaler t
& Maturates ,pt:otc{\x fib  animat,quae fe.
cundum fuam (ubiiantiam totaeftin
toto , fnasque operationes minifterio
Spirituom, & caloris nativi in partibns
exercet.

Spiritm  quorfum rednei debeant,
dubitari pofTet; videntur autem refer-
jti poffe ad partes Cor per is  , vocabulo
tamen partis late accepto pro omni eo,
quod corpus quovis Ujodo Cyillt. t oe-
re perhibecur.

Nativum Calidum ,quod alias Cam  j
plant alum fixatn , C? firmats*m Julphm  <
little , & mnmia Vitalii  a qmbusdarr j
nuncupari lolet, fub sfititu  , Cdvre , & ;
kutxtre  ccntinecur <

Idem corpus lanum in parte medi. <
cinat locum ha bet, in iilaenim :

docetur, quo padlo in fua fanitate pel
fex  res non naturales confervari que.
at, qu* ab officio luo caul* lanicacis
conlervatrices appeilantur.

Confideratur idem corpus lanum
In parte artis medic* femejotica >  quo.
niam morbi figna proponuntur dia-
gnoftica, ex quibus cognolcere licet
Corpus fanitate frui.

Corpus quod a£tu asgrotat, in artis
parte pathalogica  perpenditur , murbi
enim tanquam iilius accidentia piaster
naturam, & caul* fuorum accidenti-
rnn veluti propria eorum, & lympto-
xnata, leu morborum effedus in ill*
cneruantur.

Casterum quemadmodum lanum
Corpus in parte phyfiologica per fua
propria accidentia & partes delcribi»

Uar, in parte femejotica cognofcitur^
i & in  Hygiene tua in parte confervatur;
a ita & a?grutn corpus in pathology per
i fua accidentia prater naturam per
caufas, Sc  per fymptomata deciaratur,

. Curatur vero & a morbis, eorumque
i fympcomatibus in parte Therapeutics ,

[ dt liberaturper pracfidia di<eteticA } phxr -'
maceuticA, & Chirurgicx : Ex d l it is igi-
tur apparent omnia, qu* in arte me-
dica tvaduntur ad corpus humanuua
pertinere , uti jam expofitum, ut fx-
*um  depiagatur, 3c innoteicat, fuaque
in fanitate conferretur; agrum  verd
etiam defctibatur, notumfiat, utfa-'
nitatireftituatur,atque curetur : fym-
ptomAtAy  quoniam morberurn funturn-
bra , iisque iublatis evanefcunt; pecu-
liari curatione non egent, niii forfara;
cauiarum adiciverint naturam , eo¬
rumque vel morbos foventium , wut
augentium, vel novos morbos gene-'
rantiumjVel vires nirnieproftetnen-
tium: quemadmodum Cullen,  do-
cet de noutro corpore dccidentia:,
A J quod

flatus .* tandem confitfo cujusdam
Medici foia discta morbos illoscppu.

' gnare caipit; Cibi,& potus quancica-
temfensim imminuens, donee ad un.
cias quatuerdecim Cibi, computan-
dopanem , carnes, ova, & aliaqusevis
; edulia, & fexdecim potus ad fingulos
dies perveniflet, in quo regimine per-
feverans, vicatn in columem, && mor-
bis liberam, atque vegetam ultra cea.
teffimom annum produxit: Hfnc ve.
rumillud commune adagium: Sofoie.
tas t &  Cibarum parcimtnia (anitatu ,
& vitt long* parens did Cenfuivit.

Ratu itaque habui de rebus non natn-
ralibus nd eonfervationem corporum
maxi me neccliarijs, fi v s d« exaeda Vi¬
vendi reguia quKdam proponere, ea-
quebreviter, & perfpicue explanare ,
quomodo ijs utendum fit ad fanltss.
tera tuendam , viramque incolucnem,
. & amorbis imunem diutiffime con-
iervandam: de Aerequidem,Cibo f
& Potu, quod majoris fint moment!,
& mult6 plura in ijs confidcranda ve-
A 4 uiant;

1

Differ*. Tbil. Med. fie Aere.  X

DISSERTATIO I.

Quid fit Aer?

Rincipium defumitur ett
Arift. L. de generat.  14.
ubi elementa prima ge-
nerationum & corru-
ptionum principia nun-
cupat: hincftatuitur, Aerent  ( voca-
bulo late accepto ) ejfe Cujusvu ret
f rincipium, & rudimentum  , quatenut
ex to prim'o Con flit uitur  f  0“ in enm ulti¬
mo refolvitur :  fic litters dicuntur
principia fcripturar; materia, & for¬
ma principia compofiti: ftri&iori ve-
ro fignificatione ex variorum autfo-
rum definitionibus maxime arridet
bare Thilofoph-  definitioTW*. At Caloc.  3,
text.  31, Aerem ejfe elementum, etc per
tonftcjuens ejje Corpus, in quod Cuter a
Cor for a dividmtur , in quibut intfi pt-
A 5 ten-

2 Tbil. Med.

tent id, vtl aBh,  if [mm  autem eft in-hvi.
ftbile im divtrfa fecundum fteciem.  Per
Corpus  intelligitur completum , per
quod diftinguitur elementum a mate¬
ria prima, & forma. Secundo : in quod
cat era Corpora dividunturfcW  icet gene-
rabilia ,  & corruptibiiia. Tertio * in
tjuibusineft potentia vel a Bn , quia non
requiritur ,ur aer, vel cetera elemen.
ta maneantin mixto formaliter, fed
fufficit, fi potentia, hoc eft fecundum
virtutemfimiiem. Quarto; ipfumau-
tem eft indivifibile :  hoc eft, non poteft
in aliud fimplicius completum retolvi.
Ultimo dicitur: in diver fa fecundumjfe.
cicm ,  utintelligatur refolvi quidem ae.
rem in diverfas stomps , aquam in di-
verfas guttas, ignem in diverfas fcin-
tillas ; verum haec funt ejusdem
foecie'. adeoquc eftindivi-
fibile fecundum
fpeciem.

D1S,

T>e Aere..  I

DISSERTATIO II.

An a'er fit Calidus , & bumidus  ?

N Otum eft fingulis dementis duas
affignari qualitates unam a&i-
vam, alteram paffivam ; igni
enim adfcribitur calor ,& ficcitas: ae-
ri calor &humiditas: aqust frigiditas
& humiditas; terra; frigiditas, & ficci-
tas. Quaritur ergo an air reSfi calidw ,
&humidiu fiat.natur ? affirmantem te¬
net Arift. Gallen. Avicenn. Aigineta ,
Aetius, & multi a!ij horum authorum
aflecla*. Quod calidus fit inde pro-
batur,quia tenuiseft, fubtiiis, & levis,
bar namque qualitates non cadunt in
aquam, & terram , iliius tenuitas &
fubtilitas inde conftat, quoniam eti-
am in anguftiflimos poros,ac meatus
fefe infinuare (olet; levitas autemex
iliius motu in fublime perfpicitur :
quod aer fit humidus probatur exde-
finitione humidicatis, qua: ab Arift. }, a.

A 6 de

4  2 yffirt. Tbit. Mel

de  generat. c.2. tradita :[ai enim term'i-
7t* retineri necjuit , alitno autem fault :
Jianc eandem ob caufam etiam aqua
humida definitur , nifi enim folido
aliquo corpore contineatur, effluic
non tamen aquam aere propterea hu-
midiorem efleconceditur, quod aqua
magis humeftet corpora, hoc enim
facit, non quod huraidioriit acre,fed
quod aqua crailioris he fubftanti*, &
illius hnmiditas denfiori inha?reat fub-
jedoj magisgue fit unita, hoeque no¬
mine magis humeftat. Ad hunc fco.
pum ait Ariftotales htntidum  efle, quod
fr*frio termini difficile terminatnr }  idle,
n* autem facili :  idque aeri conveni-
entius, quamaquareffe videtur,quia
aereft aquafluidior, & tenuior, diffi-
ciliusqueproprio termino circumfcri-
bitur, quam aqua. Aflignantur qui-
dem aeri etiam aliae qualitates, quia
xefrigerat,& ficcat humidum jilia: non
jaaturales ei (unt, fed extrinfecs, & ad¬
ventitia, non a mtura aSris profefike,

T)e Abe.  f

fed a causa aliqua extrinfeca v. g. Ca-
lidiiatem  affert fol, quando eft in can.
cio, radios in terram Ipargit redos, qui
reflexiaerem nimiecaiefaciunt; quo-
niam ardensetiam canicular fydus in-
flammat: frigiditatem  pluviar, nives ,
grandines , pruinae &C* kumiditatem
eideinCaufae. Sicciuutm  ignis,fumus,
fuligines exfurgentes a calce, nitro,
fulpbure, & rebus alijs. Verum & ab
ajijs 2dr mutatur caufis, corporibus
fcdicet caeleftibus Axis, & errantibus ,
quo motu fuo, lumine , fitu, & influ.
xu varijs xnodis acrem mutare con.
fueverunt: nec non & kb ijs corpori-
bus, quae in elementari mundi tegiene
confiftunt, dequibusex fequentibu*
clarius elucebit. De qualitatibus
«nim illorum judicandum eft lecun*
dum propriam, & genuinam eo-
rum naturam , non prout
noftris fe (e oflferunt
(enfibus.

A 7  D1S.

tie Aere.  7

itaqae ingredlrur p,ai tim per os, & na¬
tes ,  par.tim per arterias: priori n.odo
ingreditur per reipir&tiooem in cere¬
brum, oris partes internas, sfperam ar-
teriam , pu!mones > & cor: pcfleiiol'i
perpuitum arteriarum, qua; per tot urn
corpus difperguntur. Refpiratio fit,
auando Thorax a mufculis elevafur,
& deprimitor: elevator cum aer in-
ipiratttT, & attrahitur, deprimitur, fi¬
ve contrahitur 5  quando fuligines, &
vapores exciudujU.ur. Arteria; mo.
Ventur cum (uo principio , quod eft
cor ,k  vei attolluntur, vel contrahun-
tur; in eievatlone aerem excipiunt,
in contradlione fuligines , & vapores
emittunt. Hunc autern in ufum & fi-
nem a£r in noftrum ingreditur cor¬
pus, ut calor, & Spiritus ventilentur ,
& aliquod refrigerium conlequantur t
cor potiflitnum in reipiratione, reli-
quum vero corpus per motum arte-
riarum. Kind autem refrigerium fit
duobu* modis ;  uno per le per refprra.

tioaena.

IDt A ere.  9

Sciendum eft %  quod air calidior
difficile infpirari, ac alpirari poflic ;
quia cum aercalidusfit, multumigni*
admixti bahet, ignis autem nunquam
«'ft fine fuorum filaminum plexu, quae
itacumfibrispulmonumimplicancur,
ut meatus obftruantur, nec ica facile
deinde fotvi, vel explicari poflunt,
unde difficilem relpirationem evade.
te  neceiTe eft: hinc cum fulige cordis,
quae in pulmones alcendit, eft craffior,
& tenacior, ut in febrium seftu accidit,
lion fine aliqui vi refpirando emit tic
tur: hinc air ilia? cell* vinariar, cur
halitus ex recenti mufto avolarw ad-
mifeetur, animatn, & refpiraticnem
quafi introcludit: fimiliter ae'r craf-
fus, qui in antrif profundiffimis in-
trocluditur, non raro foflores interfi-
cit, dumeis refpirationis ufum eripits
ita & aer maxime frigidus difficulrer
refpiratur, quia frigore appolfi afris
contrahuntur pulmonum meatus, im&
&mufculi thoracis* ex utroque autem

143  'Differt. 'Phil. Med.

capiterefpijacio djfficili&evadic. Hinc
dum quis frigore concremifcic, ma-
gnam relpiradonis difficultatem fen.
tic :  hinc etiatn cum fervet adlus aurl
frigid*,cum fevir. hyems, aura tempe-
ratarecreamur. Quariturnunc utrum
idem fit aer, qui ex ! piratur per anhe-
Iitum ah anitr.alibus, & qui attrshitur
five infpiratur t  Refpoudetur diver-
fum efie; nam qui exeipitur aer no-
fter elementaris ell • qui vero cmitti.
fur, ac refpiratur, & proprie anheli-
tus dicicur, cum muita fuiigine, ac
vapore comcnixtus efl, qui ex corde
in pnlmones, ex ijs demum cum hsii-
cu emittitur j anheiiius v«ro emiaitur
aliquando frigidus, aliquando caiidus:
calidus (entitur, cum ore plenoemitti.
tur^eletiam orecomprefTo,vel (t ma¬
nual proximcori admoveas; hujusra¬
tio eft,quia per le  & revera anheiitus
efl; calidus j frigidus vero fi msnum in
majori diftantia ab ore amoveas, cujus
ratio eft ;  quia fic jam ab acre extrin.

leco

ri

t)e Acre.

feesinfrigidatur, velquia&b aSreoc*
currente ignisparticul* in eo dividun-
tur, & lie frigus inducitnr.

DISSERTATIO IV.

Quit aer optimut t  & faluberrimm

judicetur  ? quu pefflmm , nutximi^

noxitu )

S Cirehas aeris conditiones neceflai
rium efi, & utile ; quia aerem in-
fpiratnus, five vigilemus , five
dotmiamus. ItaGallen. I. de Sanit,
tueni.  faluberrimum & optimum de.
bereinpulmones aerem atcrabere, ut
puri ex eo Spiritus generentur; uti pe.
ftilentiffimum noxio aere uti. Opti-
tnusautem & (aluberrimusdelcribituf
cum eodem Cit. lee.  & Oribas L. 1.  24,
& L.  1. CelleB. c. 1 5. ita&cuir> Avi.
cenn. L t. de D» 3 . e. f,&inlibel, tie
renevandis meumtntis , qnt accidunt in
regimne Janitatu ex errort nfm rerum
wow naturAium.  Afc'r om nibus homi«
Bibusfaluberrimus , eoruenque Sani.

it

Differt. ‘Phil. Mel.

tati confervanda?maxime idoneus de¬
bet efle in primis qualitatibus tempe-
latuSj purus, nullis inquinamentisin-
fe&us, nitidus, tenuis, ferenus, fubti-
lij, apertus, patens, 3c liber, nullo va-
pore malo, nulla fuligine,auteorrupte-
Ja perfuius, fed blandis, ac fua viter
Spirantibus vends difflatus,acque agi-
tatus, nonnihil in mont'ibus fitus, ac
aliquando falubribus pluvijs rigatus :
nam qui nimium vends , prsecipue
aquilonaribus agitatur ,ficcior eft, ubi
verdper juftaintervalla vends perfla-
tur,atque interdum, non diutamen
pluuiofuseft, ficcitas pluvia, & e con¬
tra pluvia ficcitate temperatur; caio -
re ita & frigore temperatus fit, quem
fere mediusobtinet collis, qoinequc
deprelTus hyeme prninis torpet, nec
tdrret seftate vaporibus, neque elatis
irrfumma montium perpetuis vento-
rum modbus, aut pluvijs Omni anni
tempore Ixvic : taiis acr calorg tempe¬
ra-

T>e Aere.  ij

latum Confervac, fpin’tu* illuflrat, &
lecreat, f a *rguinem attenuat, corpus
in iniegr* iamtare contervat, & ad
a&ionesomnes aiacre reddit, omni*
quests tij&temperamento lalubris efto
Undeormibus animalibus aura verna
gratiffima , quia tempera's «Jt ab Hyp~
poc.  3. afh, g.  non immeruo iaI uberri¬
ma dicitur. Malus vero vkiofus &
infalnbris ex allegatorum authoruna
opinione ille dicitur, qur craflus t
turbsdus , denlus, immotus, inter-
elufus, a tetris, putridisque halitibus ,
exhalationibus e lacubus, paludibu*,
fpelunds, firno, cada veribus, frug ibus,
frudtibus, oleribus, mialmacibus pe-
fiiterir, aut alias malignis iniedus, &
vitiatus; aut qui e prof undo quodam
fpecu peibientem auram recipit ;  qui e
eloacis valtamurbem purgantibus vi~
tiofitatem coutrabitj aut ex anitmlj*
um lanreiw, coriariorum odiums, H-
miquc putredme r  aut abo quodam
naaloionbuicur; qui ftagni,aut ms-

*4 TiiJJert. Tbil. Msi.

gni flumirtis vicinia craffus, & cafigi-
nc pisnus eft ; qui editis undique moii-
tibus feptus, demitsoque loco,ac ca-
vo  ar&atus, nullum recipit perfi.Hum:
talis enim corpora noftra aftatu oatu- *
rali deficit, & omnium generum mor-
bos affert. Aer enim talis nulli com.
rr odus eft, fed omnibus, quantum pof»
fibile, vitan lus, nemo profedlo, qui
fanitatemmtegramconlervare define-
rat,in tali loc'o,ubi aer pra vis exha.
Sationibus, &  vaporibus fcatet, fedem
Figere ftudeat, neque exopret. Id ip.
fum hortatur Columella lib.  I. de rt
ruftica, c.  J. Ubi Porcij Catonis (entert-
tia in emendo , infpiciendoque agro
duo praecipue efTe confideranda prat-
cipit j falubritaterri cseli, 3c ubertatem
loci r neque fanum facere debere (urri-
tus in cuitura fteruis loci moneejnee t
rurfus peftilenti, quamvfi feracilfimo,

& pingur agro, cum irreertum fit, an f
doitunum finat ad hudtus pervenire ; 1
nacn ubi fit cum oreo ratio ponenda, i

ubi ,

Tie Aere.  17

tbf Hon modo perctptionem froftu.
nm, fedetiam vitain cotofiorum elfe
dubiam , vel potius mortem quarftu
ceitiorem. Ex his enarratis facile
etit deiumere, qualis fitaer opcimus,
& latubeuimus & corpori noftro mar¬
itime commodus, ubi liccitas & hu-
ttiiditas fete cemperata fint , ad valo¬
rem verb nonnihi! declineti & <5 U ntfc
nimio «rftu Corpora torreat, nec fri-
gore geiida reddat, fed moderate ca-
iorem refociilet, 3c (piritibus gigrcen-
dis materiarti iuppeditet , occursuqut
too luaviter, ac blandc corpora noftra
•fficiat.

Quod veroaliqui maritime, aliqui
Jnontano, alij ficco, alij humido, alij
Calrdo , alij f igido acre gaudeant:
provenit id totum a diversa difpofitio-
Be corporis, & prsfertim partium in-
ternarum, fie calido temperament®
pradici in aere frigido degant ,  qui Fri-
gidioremtemperiem na&Hunt , ijsca-
i'dior aer uuhor eft, huai.au res ficcio-

tS T>ijfert. e Pbil. Med,

ri, ficciores humidiori aere deleter?-
tur; ficutbydropkis obeft aer bumi-
tiusjcum tamen proficpbthciicis ;  acr»
calidior, &  frigidiorettarrrobeft phty.
ficis, quia ob raritatem cextura pul-,
monum frigidior > & (ubtilior aura alt!-
us penefratr calidior vercr rariorem
fubftantianrv plus aquo afficit,& h*Ci
da  aere falubri, & infalubri,

DISSERTATIO V,

Quot aim regiones , quant#  , &
qualis fint ?

A eris regiones efTe tres afllgnant
Phyfici, & Matbematici: nem-t
pe jupremam, mediaw t  & infi*\
mam :  fuprema iricipit k  fummitaci-
bus, five caeuminibus a/uifimorum
montiuin & terminatur circa ignis
principium t  & eft fpacium illud,
quod efi k  media regione usque ad 6
COBcavum lunar. Media interilruda
eft inter (upremam & infimam ,  eft
tnuu (patiuoi j quod anutubus infimis

r

De Aere,  17

f * ad fummas, inclufivfi extenditur. In-

* fima regio eft (patium» a terra frsqui
r« ad eamdiftantiam, in qua nubes hu-

* millima, & nobis maxime propinqus
*, generari folent, vel eousque extendi.

* tur, quousque radij folates a terra  re-
tj fiexi refiliunc. Suprema regio diftat
•\  4 terra fecundum fuam fupremam fu-

1 perficiem minimum 50. femidiame.

> tris terra:, quarum una 86o.milliaria
j germanica continet uti demonftratut
in Aftronomid. Media regio aeris ex-
tendit lei (uperficie terras ad unum cir-
ij citermilliaregeimanicum, quod indS
.1 colligitur, quia fupraetiam altiflimo.

11 rum montium,& ad minimum medi¬
um milliare germanicum perpendi-
culariter habendum vertices cadunt
I ubinde p!uviar, nives, &  grando, ac
:  confequenter nubes altiffimae, ex qui-

* bus nix, pluvia, grando fupra men.
tes illos decidit, & quae terminant fe.

j cun Jam rtgionem aeris, adhuc nota-
i biiitcr fupra eos afeendunt, adeoqu&
B iivu

18  T>ijfert. Tbil. Med.

§t fuperficie terrs uno circ ter milliari
germanico diftant. Infima regio non
le extendit ultra unum inllliare icali-
cum, quod patet, cum prirao ex ob-
fervatione Mathematicorum,qui ob*
fervarunt nubes graviores , qua? in
tempeftatum initijs confpici folent
non nifi qufnquaquinta pallibus a terra
diftare j. turn lecundb experientia , fe.
ps fiquidem contigit quod iili, qui
afcendunt altioresmontes, videantin-
fra (e pluere, cum tamen in noftrispar-
tibus montesetiam altiores raro exce-
dant perpendiculariter 6o> pallusgeo-
metricos, Suprema eandem femper
magnitudinem, & amplitudinem ler-
vat, media & infima variant, nunc
enim majores funt, nunc minores:
infima ina;ftate eft major, quam hy*
berno tempore. Media major eft %
hyeme , minor in aeftate. Ratio diver-’
fitatis eft, quod fol in aeftate fit pundo
noftro verticali propinquior, iuhyeme
■veroa pundo nofti'O verticali remo-

tior.

25f Aere.  I 9

tior. Hinc fit ut foil’s radij in a?ftate
terrain ferrant ad angulos re&os, vel
redlisprepinquiores, qui refilientesa4
locum fublimiorem afcendunt, hyber-
no vero tempore ijdem radij funt obli-
qui, terram qui percutiunt, leriter,
debiliterquerefiliunt, atquead locum
fublimiorem non afcendunt. Quan-
do infima regio eousque exteflditur,
qubusque radij folares reflexi afcen-
dune, ac ob id minor eft in hyenae, ma.
jor autem in aeftate. Media regio con-
trario modo fe fe habet, & in hyeme
eft major, minor in aiftate.

Regiones etiam iffar qualitatibus
inter fe differunt,- fuprema enim eft ca-
lida,& propter fitum,& propter mo.
turn,quia una cumigne, primoque
m#bili circulariter movetur, motum
autem excitare calorg manifeftum eft.

Infima regio calida eft propter radi¬
os folares, qui in terram incidunt redti,
& poftea refiliunt, five refleduntuc
seftivo tempore, obliqui autem hye¬
me. B x  Me.

to Differt, 'Phil. Med.

Media regio frigida eft , quoniarn
otraque causa eft deftituta. Soprema
ctiam eft ficcior, feu minus humida
propter motum ditftum ,& propter vi-
cinitatem, quam cum igne habet.

Infima humida eft propter vapores,
qui e terra exhalant, & continue per
illam afeendunt, 5b ijsdem vaporibus
etiam media aeris regio humidior red-
ditur, eo quo ad iilam delati, ibi diu-
tius maneant, & in aquam mutentur,
ob horum vaporum in aquam conver.
forum etiam eadem regio frigida, &
bumidadefinicur, & non extreme talis»
▼erutn comparative, folum refpedu
aeris, Tegionis inferioris & fuprems.

Quasri hiepoterit, cum air natura-
lit8r fit calidu's, idque propter levita-
tem, &  fubtilitatem ut fupra di£tum,
quomodo media iilius regio frigida fta-
tim efle polfic, & quidem frigida per-
petuo, nacn quod naturaliter, & elfen-
tialiter alicui rei infit, infeperabile 5b
ilia eife conlue vie ,  quod fi ab ilia fe.

pare.

Tie A ere.  21

paretur, non ampliusei eft naturale,
ideoque natura illiuseft deftrutftaj &
perijt, Ita Ariftet . mediam regionem
frigidam efle docuit duas ob caufas r
primo quia in orbem non movetur.
Secundo quia radij folares a regione
ptimaad illam non afcenduntrefiexi.
Ad haec quantum Refpondetur pet
diftinttionem, eamque geminam 3  u-
nam caioris refpe&u graduum, alte¬
ram refpeftu originis. Media: aSris re.
gionis frigiditaseft calor, fed debilis,
atque infirmus , idque ob defeduna
motus, & generatam aquam,& pin-
viam uti di&um eft ;  idem autem frt-
gus neutiquam aeri quaiitas naturalis #
& eflentialis, led accidentals ,extra-
nea, & adventitia eft: nam H aer me¬
dia: regionis omni calore careret, ae's
minime dici poflet, quoniam calor a
corpore tenui, fubtili, levi , valdeque
mobili, & invifibiii prorfus remover*
non poteftj eft erg6 aer mediae regio.
ois naturaliter calidus, fed remiflo ia
£ 3 gra-

it DiJJert. *Phil Med.

graiu }  quoniam aer eft, cui competit
calornativus; nonsfl autem caiidus
calore adventitio, & extraneo, quia
silo caret.

Infimas vero regionis aerem utroque
iCaiore calidum die affirmatur$ nacu-
rali quia aer: extraneo ver6j& adven-
titio, quoniam radios folares recipit,
Sc  quidem fortiores in adlate reliiien-
£es icilicet ad locum fuperiorem.

Cum vero regiones alijscalidiores ,
alijs frigidiores fine, prout magis s  vel
aninus a circulo aquino&ialqvel tropi-
&0  cancri apud nos remotiores funt,
«najoremque,velminor£ latitudinem,
fBtappellant, habent. Aeris euim con.
ftitutio dependet prircarioa locoru fi-
tu, & natura; ad locoium fitum autem
pertinetprimo fitus verfus casli plagas.
Nam quanto redtiores radios iolisre-
gio aliqua excipit, & quo diuturnior
toll’s fijpra horizontem mora tft, eo re-
gio eftcalidior, frigidior vero contra-
lijs de caufis. Verum alio diffenda

curio-

Tie Acre.  23

curiofior,& in Aftronomia profundioc
itaechumani ingenij conjefluta, cum
uberiorem difcurrendi campum pro
fua dignitate requireret, de prsefeuti
placuit fuperfedere.

DISSERTATIO VI.

An aer revera , & proprie loquend*

pHtrefcat ?

P Hyfici duas ponuntputredinisfpe-
cies, unam perfe£lam,qua corpus
mixtum , e quibus componaur |
in ilia elcmenta refolvitur; eftque ilia
quam Arid. L.  4. Meth. c. 4,  definit.
tnjuse/uirei humid*, naturai'nquh c dor it
intentut , cjui k caltrt ahmo  , atqut am.
hiente fall us hie namque poros ape-
rit rei putrefeibilis, poris apertis calor
proprius,& nativuseducitur, hoc edu-
<So, humidum leperatur a ficco, quod
relinquiturj, pul vis eft, Sc terra, atquc
fic fit elementalis refolutio in (ua ele¬
ments ex quibus conflatum , & hoc
nomine putredini ifti centrariaturge-
B 4  nerau

24  Differ i. Dbil. Med.

neratio in qua elementa mixtoruna
uniuntur.

Alteram partial£,& putredinEfecun.
alum quid aflerunt; quando terra, alia,
queliquida corpora putrefcereftatuun..
tur, Ht vinum , lac, humores :-ifebribus
futridt ,fyrHpi , maltaqu't alia.  Prior
ilia putredo, quam Arift.  definit tota¬
lis eft, atque perfect, qtaoniam mix-
tum corpus Tecundum totum , & per-
iedlc interit, quia in illahumidum a
ficco fcperatur,idque propterea quo-
niam evocatus eft propriu$& nativus
calor, quit e vocatio fadh a calore am-
fciente: verum quando harcfeperatio
non perficitur, turn mixtum quatenus
snixtum eityecundum partem tan turn
dicitur proprie, & fecundum quid lo-
ium dirtoivi; vinum enim,autquodvis
aliud corpus iiquidum, quod putrcfa-
dum, non omnino interijt, quatenuJ ?
mixtum, quia non eft in elementa re-
/blutum, licet id receflerit a naturali
fui cemperie* modd tamen magis,

modd

T)c Acre.  If

modd minus; propterea ilia corpora
liquids , tametfi lint putrefa&a adhuc
tamen nomina fua retinent ,quia non
prorlus perierunt: hac igiturparticu¬
lar!, & imperfedla putredine aer ficut
& aqua putrefcere dicitur.

Putrefcere vero acrem triplici re¬
done referunc Medici. Primo fi falui
bribus vends non diffletur, &agite.
tur, facile corrumpitur. Unde Hypp-
3. epid.  peftilentem conftitutionem
gtaviflimam delcribens: fine aura,  in-
quit, mcjuianntu hie fttit  .* venti enirn
plurimum prolunt pro aeris falubrita.
te, unde adhuc commune illud efia-
tum de Auftria : Aujiria vent opt ,fj no*
ventofa, venenofa.  Quaproptertran¬
quil litas anni Temper lulpe&a eft de
peftilenda, quia ficnon commovetur
aer }  & ita vidum contrahit, atque
putrefcit.

Secundo, fi putrium, ac faeddarun?
exhaladonum inquinamento pollua-
iur s  & hare fane, eft efHcaciiilma, &
B %  fee-

a 6 Ttijfert. Tbil. Med.

frequentiflima ratio , quando fciiicec
putridi tetri, & maligni vapores aeri
Commifcentur jeumqueinficiunt, qui
avarijsrebus excitari folentftagnis
fcilicet, lacubus, paludibus, pifcinis,
alijsque Iccis quietis, aut casnofo hu-
more refertis, vel in quibus linum,aut
cannabis madueritj vel ex cloacarum,
iterquiliniorum,& angiportuum fa-to¬
re ; vel a ftrage cadavemm infepulto-
rum, vel ex antris, & (pecubus, in
quibus aer diutiffime conclufus fa-
dam acquifivit putredinem, terra? mo-
tu,aut aliocafu apertis • aer enim tali
modo inclulus recentis aura: perflatu
deftituitur, pnde fit, ut pucrefcat,&
corrumpatur, non fecus, ac aqua fia-
gnans in cavernis detenta, & effluendi
viciflitudine deftituta putrefcere con.
fuevit.

'I'cicia vero ratio eft ,qua? in prima-
rum qualitatum exceffu , inaqualitate
confiftit, varijs modis poteft contin-
gere, ac pracipue, quando in calidi-

tate

i

T)s Aere, Vj

tate, & humiditate plurimum excedit,
ill* enim qualitates, quando extrane*
funt, & adventiti*, ac iupra ftatum
naturalem au#<ej (unt principia pu-
tredinis. Hinc conftitutio auftrina per
anni tempeftates diu perfeverans ,
apud Hyppocratem in Hpidemijs , fuit
caufa prsecipua omnium febrium pu-
tridarum, & peftilentium, qua? ibi de-
fcribuntur.

Sicca vero agris conftitutio, licet ex
fententia Hyppac. $,aph.  I5.fithumi-
diori falubrior; quiatamen omnis qua-
litatum exceffus natural noftra? inimi-
cus, certum eft, ficciorem conftitutio-
nem valde excedentem, & extraordi-
nariam, febres peftilentes producere,
praftertim fi cum caloris exceftu jun-
&a fit : hujus exemplum habetur
apud Livium /• r. dec. 4 .  ob nimiurn
fcilicet fqualorem Rom* peftem Fui(-
{e  faflam, quod ficcitate eo anno plu¬
rimum laboratum fuerit, neque ca?le-
ftes modo aqua parce defcenderint,
B 6  Ted

' 18  Differt. Vbil. Med.

led  terra quoque ingenito humore
egens, vjx ad perennes aquas iuffe.
cerit. Hare autem ficca conliitucio
catenus febres peftilentss inducit ,
quod humores fupra modum exufti in
antbracum , carbunculorum , ztque
adeo peftilentis febris materiam dege-
nerant, & admodum infpiilatigraves
obftrufliones producunt, ex quibus
maligna putredo in materia alioquin
facile difpofita facile generatur.

Frigiditatem imodicam etiam cor-
rumpere aerem ac febres peftilentes
producere probat Hjppoc. Ipid.
SeSf. f. Temp eft. t.  quo loco in quit: in
Thdfo Paulo ante arBurum , & fub ar -
cinro mult*, & naagn*Jpirante aquilont
pluvie:  Ubi ex nimia frigiditateillius
tempeftatis venenofitatem & maliti-
atn venatur. Turn apud Liu. lib.?,
dee. t.  putridam aeris, & peftilentem
confticutiorsem a vehement! frigore
exortam , lege re eft bis verbis: Infignis
stint# hyems gelid.i , ac  nivosH fuit , adeb

Ht

T)t Aers'  " *Z9

HtvU claufe , Tybc-ris innavigabilit fits,
rit. Trijiem hyemem , five ex intempe -
r/'e cell raptim mutations in itntrarium
fa&a , five abide car.si gravis , pejiilens »
</« omnibus animalibus a/iia  ■ excepit.
Ethujus eventus ratio in prornptu eft,
quod nimirum prohibito effluxu na.
turali ex cutis denfitate ob ambien-
tisaerisfrigusfa£ia,majorern fieri pu-

■ trefaedionem contingit, & gravius ve¬
nerium ; hinc periculofiores febreS,
quam reftivis temporibus. in quibus
ipfa airris conditio licet quodammodo
praftet mali principium ; meatus ta-
men reddit patentiores, per quos tad’¬
ll, quod putrefcit.exhalat, & natura-
Its, ac pneternaturales effluxus prom-

■ pte exfpirant. .

Inarqualitates temporum aerem
etiam inficere demonftratur, quando
dciiicet mods calor, modb frigus, mo-
-do ficcitas,mod6 humiditas fibi in-
vicem fuccedunt, vel frequenter re¬
current , Yel diutius durant. Ut quan-
B 7  d#

30 ‘Differt. ’Phil . Med.

do port diuturnos adlus, frigus glaciale
irruitj vel poftlongaspluvias extrema
ficcitas (uboritur, aut contra vel cum
prarpoftero ordine byeme calet, aut
friget reflate. Hae autem temporum
inrequalitates ad corruptionem aeris t
& confequenter ad febrium pefliienti-
nm generadonem conferre poflunt ,
quia in ijs maxima fit humorum con-
turbatio , ex qua pravam acquirunt
conditionem, & a naturali ftatu valde
alienam, morbisque malignis produ-
cendis idoneam, in illis pra?cipue cor-
poribus, qua: per illorum temporum
decurfum ex prava viftus ratione
pletboram, cachexiam, vel infignes
obftru&iones contraxerunt.

Ad confirmandam hanc diflertatio-
nem aerem revera & proprie loquendo
putrelcere ocularis demonftrat autop-
fiia : fi quis tempore infe 6 li aeris per
feneftram exponatpanem,vel per uni.
cam noflg,* non tantil euadet mucidus,
led etia pluribus fcatebit vermibus, uti
non femel probatfl eft. DIS-

T)e Abe.  31

D 1 SSERTATIO VII.

Aer }  /? in primis quatuor qualitati -
lm , 4^#* etiamin occultis excedit, quo-
mode temper anawpnec non cjutmcm
do horn in is sorpHS afficit  ?

C um exceflusaeris pra>cipue inprt -
mis cjuatuer qu<ilitatibns  effugere
non poffimus , ijdemque ex ne-
ceffitate nobis ferendi (unc; nec poffi-
bile edam eft, ut unusquisque propri-
um , & l'ua temperaturae maxime ido-
neumaereminvenire, aut eligerepof-
lit; quapropteraliquo modo arte fup-
plendum eft, quod beneficio naturs
denegatur : atque adeo Calidior aer
ref jeer audits , frigidior calefaciendus ,
humidity expccandus }  & ficcior hume-
Bandm ejl.

Si itaque corpte calidum frigid* aire
egeat , qui talis, v«l regionis, vel fitus
tedium culpa non fuerit, praeparare
ipfum ad ftigidum oportet frequentt

aedi-

T)if[ert. Tbit. Med.

aedium irrigadone, aqua gslida de va¬
le in vas transfusa, vsl per pauimen-
tum Ipnrsa , vel linteis aqua fiigida
madidis incubili lulpenfis: ita<5c flo-
rum & piantarum refrigerantium ulu,
ftraris per ades rofis vitis , falicis ;
floribus rtfarum, violarum, nympht*  ,
alijsque refrigerantibus herbis; patend-
um ad fcptentrionem etiam iuminurn
aperdone, quo inde Ipirans aura a?des
refrigerat: radi) icaque lolares a con.
clavi arcendi, hominumque frequen-
tia vitanda. Exceilive enim aer cali .
Aw,  qualis eft tempore arftivo, & ma.
ximecaniculari, poros aperit, fpiritus
edncit, humoresliquat, attenuat, &
dilTolvit, vfresdeijcit j & fiimtnodica
fuerit illius caliditas, co&ionem debi.
litat, calorem nativum evocat, hu-
mores acres, & biliofos gignit, febres
continuas, ardences, tertianas excitat,
vomitiones biliofas, diarrhsas, & djr-
/enterias producit, vitamque infupei
abbreviate

Ten-

T>e Aere'.  3  3

Tempore etiam valde rigido Bru -
ni/ili acreyn accenfo fuco titer are licet i
ignis aucem fie lucuientus, qui aerem
conclavis fufficienter calefacit, & ex-
ficcat, in quern finem fornacum in
noflris locis ufus commodiilimus eft:
ardium proinde meatus omnes bene
occludendi, ut frigidi aeris ingreffus
prohibeatur, & ita in hypocaufto de-
gere licebic: frigidior enim tier ,  quali*
accidie in hyemt fyirants vents tquils-
ndri,  corpus denfat, poros ocsludit»
calorem ad interiora repellit, aluum
indurat, tufles tnovet, catharhos pa.
rit, iateris, & pe<ftoris dobres inducit,
raucedines, vertigines , cephelalgias
apoplexiam generat ; gangramam t
Candemque (phacelum ob caloris re¬
trace one m , & conftridWonem infert:
partibus externis ingreiius etiam in in.
terms carum calorem exftinguit ,• nee
non omnia capitis excitari mala a fri-
gore icntnodico cernitur. Quod abun-
de Hyppoc. frigidum cerehrt tjje ittimu-
sum  pronuntiat. Cum

34 ©ijjert Tbit. Me$.

Cum vero hnmidius iernpM  viven.
tium etiam profternit corpora ,£adem
fieco a era  medentur, -qui igne 3  aut
foco accenfo,ac lufhtibus ex rebus fie-
cis, caiidis procurari potefl:: ut falvia
major an a  , Lavandula  , roremarino  ,
thy mo , fejpiUo  , vel etiam ijsdem in
igriem conjedlis, au>t etiam 1 ignis fic-
cioribus accenfis, ac prascipue junipe~
rino,  In eorum tamen ufu cautio ma-
gna adhibendaeft, turn ut moderatil-
iimi ex^itentur. Si enim nimij iunt,
quoscunque homines ofiendont, &
humores fundendo, graves catharrhos
excitant, Jere nim imederate hnmi-
~itu , plnviofus, & /.uJlrntHi,  diu per.
feverans, fequentia inducit incom-
moda; cutem emollit, & corpus hu-
medlat , excrementi'sque obnoxium
reddit, idque pigrum efficit, ingenij
torporem, artarditatem inducit, au-
ditum hebetat }  caput gravat, cathar-
rhos, anginam , epilepfiam , apople-
xiam, febresdiucurnas, vulcera,lan-

guo.

5D<f A'ers.

guorem, caloris diminutionem ob hu.
miditatis abundantiam: fluxum alui
nimium tnovet, ijs prafertim, qui de¬
biles (unt, atque infirmi. Sub qua
humiditate ccmprehendmir etiam Acr
tsrbidm , crajju !, Aenfus , qui corpora
pravis humoribus, & inquinatiflimis
fpiritibus implet, in pituicofis nacuris
pituita; copiam acervat. Quoddiana
nos docet experienda , quod, qui in
locu,paludibus } fiAgnis, lacubm, auC tka-
gnii fiuminibus vicinis , aut qui propter
aliam caufam crajjo  , ac mrbulo dire
fruuntur, febres putrida?, turn fimpli-
ces, rum maligna? illis fine frequen-
tiores.

Ita etiam econtra fi fedora corpora
humidieri acre  deledari defiderent ,
cenclavia eorum aquarnm irrigationibus,
& herbis humctiantibuc jparfs cmenden-
tur.  Nimia enim ficcitas cuflcs, rau-
cedines, alui conftipationes, tabem,
febres acutas, ophta!mias,ftranguriam,
aliosque varios affe&us affert. de qui-

bus

3  6  'DiJTert. ‘Phil, Med.

bus Hyppoc. Seil.}. aph 16. & ficqHent
Quod fi verd aer pernitiosa, &occtd.
t* cjUalitAte  imbuatur, ut inde febritpe-
Jlilens  exfurgat. Omnium prseferva-
tionum pr;tftantiflima eft cccli muta-
tio fecundum illud : fugere cito,&Ion.
gi, & tardb redire.  Hi tamen, qui ma-
nerecoguntur, vel inter ipfa inquina.
menta, & cum aegrotantibus verfari,
multis alijscautionibus, ficut & anti-
dotis indigent. Quod ad praecautfo-
nem caufarum axternarum attinet;
primum acris exceflumcorrigendo,ca-
lidiorem fcilicet refrigerando, ut in ca-
liditate corrigenda diftum eft:  humidio-
rem exficcando, accenfis ignibus ,
turn in vi/s publicis, turn in privatis
domicilijs, idque ex lignis odoratis,
quantum fieri poterit Juniper *, lauro ,
reremarina, & fixilibut : nec non om»
nes caufas removendo , quas ae'rem *
inquinare poffunt, inquinamenta au«
Cem inipfo aere fufcepta confumendo,
sc diiiipando, quod fit accenfis igni¬
bus |

Df Aere, 17

bus, 8c fufiuibus ex odoratis , atqui
alexipharmacis. Turn ettam agita.
tione afiris vehementi, ad quarr. tor-
menta hellica frequenter explofa ,
erunt efficaciflima. Quae omnia ab
Authoribus, qui de occultis aeris qua-
litatibus ex profeflo fcripferunt, fusi
explicantur ,inde repetenda: cum no-
ftruminftitutum fit tantum ea leviori
pede percurrere.

DISSERT ATIO VIII.

An ten a  natura , mentes , venti ,
Sylva, nec n$n aqua, mare,& paludts t
vim aliquant habeant ad aeris
tmftitutionem pridu-
ttndam  ?

T Erra diverfis in locis non ejuj.
dem naturae, & qualitatis eft;
eft enim rationefitus plana,tam~
ptjhis,  ©• humilis, vel alt a, & merit ana,
Katione lubftantia?,dc contentorum;
finguit , macra, earn fa, faxo[a , are tit.
/«; Lft &sadsm terra, in quibusdam

3 8 ‘Differt. ‘Phil. Med.

regionibus mftaUifer* }  qua? metallicis
pracdita eft fodinis.

Terra igitur macro,, faxefo , urenofi
Jieca eft , ftccumcjhb facit oi'rem }  imo fi (o-
Jis radij in cam incidanc re<Si,atque
reflexr, ficcumque quoque acrem red.'
dunt :  huic corHrarium humidum fci-
licet efficit terra cortofa , lutof*, paludo.
fa , & laoiftris , quiqtih fimnrnibus than,
dot.  Terra , quas praderdm metall*
quaedam maligna in fe condnet: qua.
lia funt auripigmentum  , arjenicum ,
[andaracha &c.  malignam fepe exfpi-
rat auram, acrem inficit, & vicinis
urbibus endemios morbos imprimit.
Terra montana , & editior  Frigidiorera
reddit acrem, ilia inprimis, qua? bo*
reali vento perflatur. Humilu  videtut
contrarium efficere,idque ob radio*
rum lolarium reflexionem, qus pra;ci-
puc accidere folet a?ftivo tempore, quo*
iol nobis eft vicinior, & radios reclos
in terram fpargit, talisenimradioruni
lolis repercuilionem citius, ac vehe<

T)e Acre.  39

mentius excipit. Hoc modo,quiad
radices montismeridiei,& arrenfi ob-
verfi habitant longe majorem calorem
fentiunc, quam qui poft montem ver¬
bs meridiem , ortumve frtum habi¬
tant, quibusque feptentrio, & occafus
patet,oriens verb, & meridies monte
dauditur. Nam qui priorem loci fi-
tum habent, mox matutinos folis ra¬
dios excipiunt,.ejusdemque meridia-
nis radijs, & acftut obijciuntur, qui
verbpoftetiorem fitumobtinent,ma¬
jorem diei partem fine radijs folis tran-
figunt, atque interim fiptentrionali
aura; patent, ac demum folis ad oc-
cafum declinantis radios excipiunt.
Non minus & montium fitus facie ,
uc quredam loca quorundam vento-
rum flatibus magis, vel minus expofi-
ta funt, atque ita juxta ventorum ,
quos magis excipiunt, naturam magis
frigeant, vel caleant. Nam fi mon¬
ies boream arceant, admittant verb
auftrum: accidit, ut loca lint calidio-

ra,

40  ‘DiJJert. Vhil, Mei.

ra, & humidiora :  contra fi cb montt.
um ficum auftro aditus interduditur,
& boreas admittitur, /ocus ecit frigidi-
or,& ficcior.

Quod &  ventoru numerus &  (eri«
maxima aeris perturbation^ inferat,ne*
mo aubirat, Alij enim lunt vendori-
entales, alij occidenrales, alij meridio-
nales,alsj ieptentrionales.Quatuorfunt
cardines, qui a quatupr rnnndi anoulis
proveniunt; ab oriente Earns,feufub
jolanus  : ab occidente Favenius , fen
Zephyr us:  a meridie Notus , vel Ahiler,
r i  ieptentrione bore/ts, vel Acjuilo.  Alij
it erum intermedi; inter quoslibet duos
Cardinales numerantur, qui a Novar.
chis notabiliter inter le,vel ratione
temporis, aut loci diftinfli reperti:
Tempore Eitruvij  numerabancur 24 .a
noflris modernis naucleris defcribun-
tur 32. quorum cognitionisgrattf  inci-»
piendo ab ortu meridiem verius hie
denominationesconfigno: 1 StUnus.
%. Hypelietej,  3. Mefcurtts.  4. Vnltumut>\

• Z)d Aere,  4t

J. Emu. 6. Phaniciat.  7. AltAWU. 8.
Mtfophtnix. g. Aufler.  rO. Hyponothus.
n.Libonothus. i2.Mefolibs,  13. Afiicus.
14. Subvifperiu, 1 5. Libozephyrtts. 16,
Meftzephyrus. 17. Zephyr ns.  18. Groins,
tg. Caurozephyrus.  20i AlbiUnrus. 21.
Argejlcr. 22. Seiron. 23. Thrajcias. 14.
Supernas. if.Septentrio. 26. Hyper Bo.
rm, 27. Mefes.  28. SubAqmlt. %g. Hel-
lespontins.  30. HypocAcU4. 31, CAcihe -■
Hites.  32. Curb AS.

Orientates itaque vent! terhperatfo-
fes funt, ut & occidentales, hi tamen
humidiores furtt. Ex oriente enim
longus terrarum tra&us eft,quos dum
percuirunt vend , caiidiore , & ficcio-
re diei parte plurimum exhalationum
ficcarum lecum trahunt. Occidenta¬
les vero & ingentes maris tra&us tran-
feont, &  fol in occafum vergens t.in-
tu'm, quantum oriens, & meridianus’ }
exficcare non poteft. Stplencrionales
frigid!, & ficci funt, & vim corpora
adihingendi i &tirmandi habent, cn n

^Z TNjfert. TNI. Med.

fpirenta Iocis rtive,&glacieobfitis, fo»
lique incaclis.

Meridionales funt calidi, & humidi }
quiavaftum man r Sc magnas paludes,
equibus mult# exhalationes attoliun-
tur,& lota caiida tranfeunt; unde cor¬
pora laxandi, Sc  refoivendi vim ha.
bent.

Aujler , qui lenior, firenm :  qui for.
tior circa finem pluviofus :  mutac ae.
rem , cum incipit, & definif, & quf-
dci?i S [ereno adnubilum, acalido adfri-
giclum,  fpirat poft nives , idque fepiu*
no<ftu, cavendum ab iiio in infitioni-
bus , & inoeulationibus  Eo flante an.
helitus hominum magis faster, & mor.
bi invalefcunt. Gujuscaufa eft humor
tepidus refolvens & putrefaciens,  nil
enim putrefcit, nifi humidum, & cali.
dam: Au/Ur,  qui fpirat a meridie di-
#us Notus  caiidus eft , Sc  humidus, ac
aeftuofus jnoxius, peftifer. Qui ex
Hyppoc. vifum hebotat, caput replet ,
ftthrrf pntridcu  , fleur tides  , pulmonis

Ve Acre.  4 $

b.f^mmationes , abortioncs tnulierunt,
ahaque fimnia corporis producifc
intommoda , (I hie vent sferenitatem
pariet, iila erit cum calore magno , &
noxio,

Boreas  natura fua eft frigidus , & fe.
cm,  ferenitatis parens, laluberrimus
alias, omnia praefervans a corruptione.-
nocet autem infitionibus ,  nocet Sc
phthyficis , & tujfientibtu, ac  pidagnci*  ,
&omni jiHXM aviso.  Ratio eft, quia
adftrini,it, ftccat, ideo in tufli fortius
adhaeret, quod eiciendum , in phtyf
augetur ficcitas, in podagra  peris con-
ftriclis minus exfpirat materia peccansu

Em us  ficcus, temperate cahdus, fa-
luber; hyeme frigidior producit gelu :
fpirat orients foie, noflu ut plurimuns
quielcit. Qua iilo fjpirance incipit
tempeftas, durat diutius,& quod mi-
rum eft, facie omnia vifibilia majora
apparere, quod eilic.it j serein, qui eft
lubje&utn ipeuerum mifetndo, ut in
to majoies iunt refracuonts. Nana
C Z Hu-

44  Dijjert. 'Phil. Med.

Earns  in annadominans, exeftat paf.
fi  m. fibres ar dentes', biliofas, scut as,
wor billos , variolas;  fi tempore a/ldtit
dominetur : fi vero tempore hyemit
rigidifltmum tempus adducendo, tea¬
ks  , naves ,aliasquicorporis partes  exa-
/perat, ac moleftar. Subjolarnts zutem }
in medio aeftatis bilem auget, febres
parit aeutas  cum fiti, & ficcitate ma.
xima; Hyeme autem, & vere (  fi din,
tius durat ) eatharrhos, & defluxionts
•xcitat, aft mediocricer flans (alubri-
tatem adduciti

Zephyrtu  humfdus, ciemens, flor/.-
bus,& herbisamicus,generate
atqui tonitrua  j in reflate ferenitatem
parit. Hyeme, & vere autem nives r
&pluviasi eo  flante audibilia magis au-
diuntur, quia medium foni facie quie-
turn, eadem quidem in autumno pro*
ducit, qua; Attfler •  vere autem,& a’fta*
te eft faiuberrimus.

Ex intermedijs eft Circirn  nocens'
mnfculu , new is t  artsealts t  general) *, &

rijrp.

i

T)t A ere.

AT

retires , pleuritides, lajfitudines, & ar-
turn contra&itnes  ?  alittsqui animiper-
twhationes : de eorum proprietatibus ,
varijsque effedtibus videre eftapud P.
Mart. Szent-Juany in curies.  C r  fe!e§f,
mijcel. Differ t. 6. phyflc. mat hem. §. 6,
Sylvi  in fimili nimis denla?, & folis,
& lunse lumen auferunt $ Hinc aeris
motum , & agitacionem , qua; putre-
dinem arcere folent, impediunt.

Quid referendum eftdcatjui*, ft*-
inis , jinminibus , paiudibus , ex quibu*
faumida: elevantur exhalationes, quae
a&imifcentur. Maxime sutem acrem
iterant,& in qualitatibus mutant va»
pores exfurgentes ex aquii lacuftribtts ,
felufinbm , ac flagnantibtisi  quoniam
tales luntcenefa ,fdtid& t  ac putrid a.  AC
finmina , mare, paludesrcUquaqui
orientem fpedlent: materia co-
Piofe humiditatis inde (uppeditabi-
atque fol exoriensfacile iecumi*
*°ca, ad qua; tendit, humidas exhala-
^ones deduce t. Si vero iongior intec
Q  $ aquae

4 $ WCMtl

aquas, & locum verfus orientem Cu
turn terrarum tradus interfit, vapo.
*es, qui inde elevantur, a i'olis radijs
incalelcunc,atqueexficcantur, & fie-
eicatem locis.inquaeperveniunt, in-
sucunt.

Minor autem humiditas oritur a la-
s-ubm , & aquit  verfus cccafum fitis ;
■v a pores enim humidi inde exhalantes
&b occidente foleevehuntur j niff ven¬
t-drum flatus vehementior contratium
&ciat. H*c quidem deltckplanis , &
ffampeflribm  tradit Sennert. Injlit . Med.
kb.  5. part.  i. cap.  2.

’ Nunc autem fi ante aqua , faludes  ,
*®elmare  fita fiot, retro verb, atque a
tergo mmtes  obje£$i, quctlitatem aerie ,
quam aquaevicins communicant, au¬
gment, dtimprohibentur, atque impe*
^iunt, ne vapores , & ven ti, e lockpa-
ludojis, a»t maritime  delati, uiterius
tenders poffint, led obice quaff obje-
$o, collcbli augeantur, & vires luas
ffiagis exferant. Ut fi lam , mare,
?'> , * \ :-i

5 > Aere.  47

mt puludes  verius meridiem fita fine
alicui cfvitati }  vel regionij eandern
vero a tergo, & ieptentnone mantes
tegant: Anjler  in tali fitu quafi conclu-
fus longe majorern caliditatem , &' htt.
mUtuttm  excitabit, quam in iibero,
& patenti campo, in que ulterius ten-
dere poflet. Ita fi adorientem , vel
occidentem, U:m, velrr.Art  fitum fit,
atque a tergo mantes  obijeiantur: ad
fui generis temperiem efficiendarn
turn longe potentiores erunt vent!,
quam in patente campo. Ita Stnntvt,
tit. he.

DISSERTATIO IX.

An aeris mutationem refer antur

maligni fyderum inRux&s }  & nn
ijdem torpora viveTitium

B Onam, vel malam afi'eflionem,
& conftitutionem corporum 1’ -
manorumjfalubritatemque, \ el
infe&iouern aeris piumnum iw Ajhsrk
G 4 ' dijpf'.

4t DiJfer t . *P hi l. Med.

■dijpefitient t  jnfluxu  dependere, vij
dubium efie poteft :  cum configuratio
nibus cseleftibus a£ris ftatum mutanti
bus lubditi funt v ulcus microcofmi
Caelum eft apertus quide liber, & ftells
velut litterae ,  qua? fuadecreta non fo-
Jum ut figna , fed etiam ut caulasiub-
lunaribus intirmntj ia?pe in favorem,
ia?pe in perfequutionem. Ab ijs au-
tern morbi inferuntur non alia ratione,
quam per acris mutationem , qua
itauta efle debet, ut quod ad naturam,
ac fubftantiam corrumpatur. Ilia ve-
sb  immutatio fit duobus modis: un»
$tr qxalitates mmifeflas,  quandoicili*
,cet It (yderum influxu aer ad calidita-
tem ,& humiditatem, aliosque prioia*
rum quafitatum esceflus tantoper.e,
& tam diu immutatur, ut inde tan¬
dem propria fuhftantia vitiofus evadat.
altero per qualitstes occult as , quardo
fcilicet ab occulta iy derum vi, absque
infigni primarum qualitatum exceflb
acris iubftancia ica immutatur, ut cer-

cucd  t

Tie Aere.  49

j turn qtiendam corruptionis grad cm
acquirat, vitfenoftras inimicum. Ai
prim urn  omnes Fkilofopht  confentiunt ,
quod inferiora gubernentur a fuperio-
ribus conftellationibus: ex maxima
annotum diverfitate colligitur, qu&
anus vaUe humidus, alter valdi /iccftt
«xi(Ht, cum foi eundem fingulis annis
inZodiacociirfum teneat,nonpoteft
nifi a vari)s fyderom afptdlibus deptn.
dere. Alteram woduni  non aeque fa¬
cile omnes concedunt, quia occultut
eft. Communis tamen Ailrclcgorun*
fententia eft, aftra triplici ratione age-
re in ha?c inferiora: motu , lumine  , &.
mfinentia.  Motus , & lumen ha?c in¬
feriora alterant fecundhm prim as quali •
tates >& prtcipui valorem.  Influennae
vero tarn primus id as  cjualitates, turn
ttiam latentes  , &- occult as  inducunt.
Videtur ex eo, quod morbi peftilen-
tes la?pc eveniant, nulla fadain aere,
quo ad primus ejualitates , infigni mu-
Ratione: led ijs grafiantibus acr purus
C $ ad-

fd ‘Dijjert. ‘Phil. 'Med.

admodum appareat, & purior interJ
dum,quam fubalijs conftitutionibus
non peftilentibus: conijciendum ergo
eft , a maligno quodam fyderum inftu-
Xu inorbos iftos peftilentes originem
traxifle. Demonftratum e&indiffert.
precedent i  ex Hypp. I. Epid. SeSf.  5.
temp eft, 2. if a &  Liu L y. dec . 1.  quod
peftes, & febres maligna? ex frigiditate
tmodied , feu media hyeme  aliquando (x.
vire foleant, ubi neque funt tempora
five admodum calida ,  & humida,ex
quibus infignes putredines exoriri fo-
lenc: Id iplum experti funt elapsa hye-
me Anno 1691- in inferior]' Carniolia
civitatis Tfchernembl  incoia;, ubi ne¬
que ulla in primis qualitatibus infignis
prsecefferit alteratio $ Ergo occultis
fyderum viribus hujusmodi motbi
affignandi funt, cum ilia ( exA/frolo -
got * '« lenientiS}  vim aerem corrnm-
pendi habeant, non fa&a in eo inljgni
a 1:qva mutatione (ecundum primas
ejjualitates. Et illud eft divinufti in

1  De Aere . ff

rJ morbis, quod agnovit Hyppoc. & Gal.
!S  leno iriterprete ; in acre quidem eft, fed
5 a cslo , & minus manifejiis caufts produ.
. citur.  Turn etiam ab eodem Hypp.
3 innuicur z. Epid. SeB i.  ubi die it, mtr~
bum , & ternpus ftbi invicem correjftn.
, dere, nifi quid in fuperiori »aturd in.
J novetur.

,  Nequeobilat , quod Plato in Epi*

, nomine  adUucac, sslumfij' fyrierum con.
|i cur Jus femper bonum in bee inferior a in.
finere, kb ijsqui non nifi confervati*nem %
ac benejicium inferri.  Uti & Anft. 9.
metaph. c. 10.  inquit, in his, qua fem.
piterna , atqub etherea funt , neque ma.
turn , neque errorem  , aut corrupt tone/yi
inveniri.  Non minus, & Averhoes I,
c. 4. corpora , dicit, cideftia continent
elementa , confervant ipfa  , & univerfa.
lith funt eis qua ft forma.  Ita & (1 ex
aftrorum influxu morbi peftilentes ex-
citarentur; illi eodem tempore mun-
dum pene univertum afficerent, cum
dli influxus caufe univerlales fint,&

♦ > C 6  carlo.

fl Differ t. Tbil. 'Med.

cselorum circumadHonc omnes mun.
dipiagas afficiant. Athujusmodi mor.
bialiquam tantum regionem peculia.
riter invadunt. Confequenter aflra
^uoque dicerenturmalefica , DEUS,
qui ca crea-vic, author malcb’cij did
poFet 3  quod eft impietate pleniiliinG.

Ad qua: expeditiflimo reipondetur
calamo. Subflantise create duobus
modis confiderantur $ vel quatenus
entialunt, & adcomplementum uni-
verfi, 6c  perfe&ionem concurrentia ,
& tunc omnia bona funtj ensenim , Sc
bonum reciprocantur, nihilque it DEO
«pt. max. omnium bonorum authors
cicatumcft , quod malum fimplicitcr
dici debeat. Vel confiderantur ratio-
ne operationum, & tunc poflunt did
malac, quatenus alter! creature dam¬
num inferunt, ex infitaantipathia
inimicipa. Quamvis autem hujus-
modi antipathic pene innumerac in
mundoreperiantur j non definuntta-
men omnes dici bone, ratione lui au.

, l  ... thoris,

T)e Aert.  f3

thoris .j iiimirum DEI, k  ratlone uni-
verfl, cujus perfedbo in varieta.ee po-
tilfienum confiftit. Practerea rerum
•creatnrum operationes duobus modis
mala: dici pollunt, ab/okue, k  fimpli-
citer , vei fecundum quid ; abfolute
mais dicuntur, quando oinni tempo¬
re , in omni loco ,8c occafiooe perpe-
tuo malum efficiunt: & nulla poteft
reperiri creators , qu® hoc fenfu mala
/it: iecundum quid malar dicuntur,
quando uni nocent, & alteri prolunt.
Et fie nihil adeo noxium reperiturin
rerum natura , quin ex alia parte edam
luos habeat ulus; quorum gratia crea-
tum eft. Sic omnia venena, quamvis
homini, aut alijs animalibus noxiolif-
fima,- tamen convenienter ufurpata ,
rnulta bona, &  commoda ijsdem af-
ferre (blent. Et in re medica nullum
fere reperitur adeo lethale venenum,
quin exeo, artis pericia, falutare mc-
dicamentum eliciatur.

f  4 D ijjert. Thil. iMerf.

.  Aftrorum itaquea&iones in hjEcfn-
feriora riuobus modis confiderantur:
vel refpectu i stint mandi fublunar is ,
element #, omniaqui mixta continent is:
&  tunc cadoruin , ac (yderum actio
fitr.piicitef benefica eft generans,con-
1'ervans, vivificans,omniaooealia be-
neficia pr=eftans, qu* ad confervatio-
nsm univerfi necefiaria (unt Ethoc
fenlu veriifimum eft, ha'C inferiora a
Cali, (yderurnque influxu foveri, ac
confervati j vel confiderantur refpe&u
ft cult at u naturt , ac esnditisnis , hnjus ,
vel illius elementi, hujns, vel illim viven-
tis,  Et tunc non eft inconvenicns di-
cere, dari quosdam influxus alicui ele-
mento, vel vivenri, hoc, vel illo mo-
do , fecundum aliquamfui partem af-
fedtis, noxios, ac perniciolos : quod
quidem ex ipforum aftrotum vitio mi¬
nimi dependet; fed potiui ex rerum
his iubjedtarum imperfedione, quas
infignem mutationem fine propriae.
fubftantis corruption pad minims

T>t Mrs.  ff

poffunt. Varia: autem ill* aPu'orum
natur*, & variar qualitates, ex vario
eorum concurfu in hifce infer onbus
produdta?, a Sumo reruinopifice con-
fticutae (unt ad confervadonem uni-
verfi }  quod tarn varijs, & tam invi-
cem repugnantihu'S natutis conflatum,
tanta etiarn in aftrorum influxibusdi-
verfitate indi -uit, ut omnia in quo-
dam velut aquilibtio conferva ret. Ex
quatainen infloxuum diveritcace vis
fieri poteft , quin aiiqua rerum adco
inter fe diffitarum pericuia interdurtv
paciatur, non in tota aliqua ipeeie,

( quod tendcret ad deftru&ionem uni-
veril )  fed tantum in aliquibus indivi-
duis, minori refiflentia pneditis , & ut
plurimum male affedlis, & in aliqua
tantum acris parte maligni influxus re-
ceptioni magis dilpofita.

Ad inftantem differcationem refe-
runtur etiain Lmiimrium defe&us , &
Ichpfes, infehta metheora,  & praeferticn
Comte}  qut nuuquam apparere folent^

<)6 T>ijjert. Tbit. Med.

morbi epidemici, acpeftilentes,varix.
que inmundo mutationes iuhlequan-
tur. Cujus rei teftis fuit iucuiemiflx-
mus ille comeca , quern obfcrvavimus
circa quintam, &  lextsm vefpertinam
a 24. Decembris anni 1680. usque ad
3 . Februarij anni 1681. quern Vien-
nenfes Mathematici usque ad i<>. Fe¬
bruarij profecuti funt oblervare, qua
die uitimo ope Tekfcopij  infra caput
medulse vilus, ibidem videri defijt i
hunc profefto cometam morborum
maiignorum, &peftilencium,nec non
edam beliorum , quibus univerfa pe-
ne Euiopa ha&enusdevaftataeft,pra;-
nundum fuiile, in dies experimur $ un¬
de jam toties confirmatus ille claudia-
n>Terficulus j

In cilt nunquAm fbeBaium im.
punk ctmetam.

Verumbaec omnia recentiores Aftro-
nomi, quas adhuc maligni fyderum
influxus in aere mutationes efficiant,
accuratius expendunt.

DIS-

jD<? Jiere.  f7

DISSERT ATIO X.

An armi tempora quasdam in a'ere

.mutationes cleant ?

Q Uatuor temporum cardines in
tropicis, lolftitijsque, ?.c punftis
squatoris meridianum mterle.
.candbusconftitud omni kvo ,ab om¬
nibus obfervad iueie. Inde iolis or-
bitam (ecuti veteres,totins anni tem¬
pora dijudicavere. sQnatuor itaque
funt pun&a Cardinalia, nempe; Aries,
Canter, Libra  , Capricernm,  co quod
velut in cardinibus, totusin ijs vcr£a-
tur annus, ad quae ubi fol pervenit,
efficit quatuor notabiles mutationes
tempons anni • videlicet :Au* aqnint-
&ia,  vernale unum, & alterum bye-
male ;  ac totidem felftitia,  pari ratione
*ftivum unum, 3c alttrum hyemale,
& quibus dein quatuor partes anni con¬
ducts : Fer, Mjias, Autnmnus, & Hyems
inchoantur. Fer  enim incipit, quando

fol

f 3 T>i[Jcrt. Vbil. Med,

tel fubintrat primum gradum : Arieth ;
AEJltvs  dum folpervenic ad prinui oradu
CAncri: Afitumnru , dum eft in primo
gradu Libra  : Hyems,  quandofol fub-
ingreditur primum gradu mCaprieemi,
Initium autem Arietk ,& libra  dicun-
tur pun&a tcjmnecUalU-,  eo,quod dum
tel in ilia venerit, no&em arqualem fa^
ciat diei. Principia verb cancri , &
capricorni , vocznturpun&a folftitialia,
ex eo, quod dum tel ad ea .venerit, in
eadem diftantia a tropicis eancri , er
Capricorni , quafi flare videatur pro¬
pter infcnfibiiem per aliquot dies abijs
recefium , ita, ut per aliquot circula-
tiones fobs, nec dies, nec nodes cre-
fcere, aut decrelcere videantur. Me¬
dici autem non.iolum ex loiiscurfu,
fedetiamex temperie aeris hsrc tem-
pora adlimant. Ver  vocant , quando
aeris conftitutio eft ternperatior: AE/ia-
ttm , quando eadem eft calida, & tic-
ca ; Autumnum , dum frigida, &  ticca;
Hyemtm f  dum frigid*, Si  huxnida;

Df A ere,  <9

H*c qaidem cempora non in omnibus
regionibus atquaiia font, prout ergo
aer in quibusdam iocis ex nativa con.
ftitutione caiidiof, in alijs frigidioreft;
ita his hyemem, illis ajftatem iongio.
rem efficiunt: ab aeris itaquetempe-
rie conjedlurse circa valetudinem, &
ufliuscujmque temporij anni falubri-
tatemdefumend* funt. Ver inceralias
omnes ansi tempeftates cemperatiffi.
mum, & inter primas qualitaces me¬
dium quoddamobcinetj quia tunc nec
pratfrigore algemus, nec pra; teftu (u-
damus; quod quidem Hyppoc. I. Je
tut hum. t.  3 3. caiidum, & bumldum
afleruit, fedtantuin comparatione fa-
ad alias tempeftates. Aft terrtpe-
rarum ver orrinmo judicabimus hye-
mi collatum caiidum , seftati vero hu.
midum dici poteft,

Per  etiam Hyppoc. 3. aph. 9.  inter
alias anni tempeftates laluberrimum
efle dixit, quamvis Gallen. r. dt temp.
e. 4. ver caiidum, ,& humidum eile
n , j ne-

6o TiiJJert. Tbil. Med.

neget, cum ilia conftitutio fitinfaiu.
barmna , & ad producendos morbos,
ac putredini maxima idonea; verutn
id habere locum in magnocaliditatis ,
& liumiditatisexcelTu., ea enimiolum
Conftitutio calida , & humida eft infa-
lubris,& ad producendam putredinem
•aptiffima ,  in qua eft magnus calidita.
tis, & humiditatis exceffus.: ubi autem
moderate caliditas frigiditatem, & hu-
miditas ficcitatem excellit, tempcries
laudata t  & non immerito temperata
dicitur, quocirca homini, cujusvita
in calido, dc humido confiftit, maxi-
me congrua , tali* autem .maxima ,ex
parte eft verna tempcries - unde ver
anni temporum habetur (aluberri.
mum. Neque obftat dicere , quod
verno tempore multi morbi gignaru
tur, fiquidem ver ex propria naturSi
falubritatem, non morbos infcrre (o-
leat, neque eos per le producitj Ver
enim ex propria natura nihil novat,
fed ft corpus bonis humoribus prredi-

tum

De Acre.- St

tumreperit, iflud in (anitate confers
vat. Sj  vero pravorum humorunv
pragreba hyeme colleclorum conge.-
ries adfuerit r  illi verno calorefufldun.-
Cur, cominoventut r  &  aliquando pu»
trefcunc v  unde vari/ mcrbi excirari'
poffunt. Hinc Gallett v non inepte ver
exercitationi comparavitr, quae ,& ip_-
fa , ubi adhibetur in corpore excre-
menris vacuo j falubris exiftit: fi verb
corpus plenum' excrementis invenit ,,
morborutn fic caufav

Si itaque excedat vernum tempus
in culiditate  morbos acutos; fi 'in bantu-
dirate  febres, oculorumque lippitudi«
nes adferre <oIef.

Mflas-y calidar efi, & fisca  ob radios
foil’s ad vercicem- noftrum accedentis
dire&iores, moramque folis iupraHo.
lizontem longiorem -.corpora enimca.
lidiora j  & fierier*, [quallida  > fiticultfa ,
imbeeilliaqui reddit  j burneres attenuat ,
& accendit , bilkpnventum efficit,  unde
(tbm ex edge nit#  iilo ;  tempore graflan-

€ % Tnfjert. TbiL Med,

tut; fi pluvrofa eft reftas, corpora putre.
facit, ere at morbos peftilentes , & Ca -
than bos ;  fi ficca apritudmum biliofa .
rum,  (] frigid? incoiumk mm  , fi ve.
hementiffime calida febrium acutijfi -
mar urn  origo elTe conluevit.

Autnmnm  frigidus eft , & ficcus
morborum maximeferax, propter in-
sequaiitates, quae in eo contingunt:
Hiane enim, & ve/peri frigus viget,
circa meridiem caior, mixtaque ex ca-
lido , & frigid© eft autumni conftitu.
tio, & diverfis horis caior, diverfis fri¬
gus dominium obtinet ; tunc tem-
poris denfantur corpora, & hum ores
tdifflari prohibentur, St ad interiors ae»
ris frigiditate trahuntur : unde etiam
multi morbi •riunturmaxime pericu-
lofi propter atram bilem, qua: Autum-
no in corpore redundat. Si eftautem
humiditr  morbificam hyemem pro.
jiuntiat: ficeiorpituitofu  erit con,mo¬
dus, mfeftui. buioiusj edidior  morbi-
dus, & malus,

Hyem $

s De A'ere . 6 3

Ifyems  frigida eft, & hurrJda , Sol
enirn a vertice Inn .iffime remotus ob-
liauos jack radios, & brevillimo terru
pore lupra Horizontem verlatur: ea
enirn corpora firmat , ac vegetiora , &
multo adore native refer to. efficit , font-
nosc-ui cb longitndinem nu&ium proJi-
xiores reJdit : pituitaprocreatrix eft  , &
corpora jluximibus facit obnoxia■  Si
Hyems (it fssva, eft inter(e£lrixj fi cvr-
lida, & humid*  inlalubris.

Gertis enim temporibus, & fuam
tempeftatem fervantibus certi , &
tempeftativi 3 acjijriicatu faciiesmorbi
fiunt. Incertis autem, & alienis in.
certaequoque a?grotadones fiunt, & ad
judicandum difficiles Hyppoc. 3 apk.
9. quia fepeaccidit, ut alias  fit fincilts
Veri  ex Hypp. 3. nph.6. Hy eras fierier  3
Verpluviofum , & aufirale  ex eodem 3.
npL  i 1. vel Hpems anjlralii ,& phsvwfa,
ac tepens ; Ver ficcum , O acpuilonium  J.
aph. 1 z.sEjlM ficca ,& aquilonia ,Autum-
ms pbmoftis , or mfhalis 3. aph. ij.

veruin

6% Vijjert. Tbil. Med.

verum tn varij morbi pro diverfif
anni conftitudonibus oriuntur, quo!
ailegads locis reCenfet Hyppoc.

Aft litteradores hujus ftudij inter,
pretes neque his contend, nam non
lolurn attendunt ad prsedicTa punda
Cardinalia 1  , quando fol ea ingreditur,
fed edam obfervant r  quis flatus fit
planetarum efga folem , ac inter fe,
quisue illorum, &  in qua parte Zodia-
ci, quam ex duodecimdomibus cade-
flibus occupee, tempore illo, quo lol
pun&a ha?c ingreditur, atque ex qua-
litate calis dilpoiitionis ftellarum de
futura conftitudone circa acris oiuta*
tionem ftngnlarutn anni partium con-
je&uram faciuntj ac non immerito,
cum pianette fint fordores, quando
funtexaltad, feu in domo fua, ut do-
mus Saturni  eft CApricornustJevis af/ua-
ruts ; Marti* , pifcis, & fagittarius ; fe¬
wer varies & fcorpius f Merc nr ij libra  j
& Taurus  j Solis y  Virgo , gemini , & Leo;
Luna cancer :  profe&o & Medici circa

Tie A'ere. 6$

i «cjuirt$Eiia, & foljfitia  mag; ,, obfet-
| vant mutatyones • pratcipue sqwnoclia
verna,  ficuti magnaru vimhabentin
, turbandis, & confundendis vinis: ita
i profedo magnas in
i nispr*cipue vinofn
:  hsecenim non fecus, ac yalavinofa,
tnagnas, mejtiam , in martiali ilia, lea
acquinodiali tempeftate fubeunt per~
turbationes' inde eft proverbium iU
lud germanicurn, bet SQICfl-}

fttl/ bafjntmbt ia  Slpril. atque ftc

de carteris, dc quibus fuse Aftrologi.

DISSERT ATiO XI.

An ex air it dijpfiiione , qua omnu
no eft fab diverfts climatibus call di-
verfa , oriatur in hominibus
complexionum de-
verfiuis ?

V Erfim diverfitatem complexio¬
num quidcm oriri primo a ge-
nitoribus, a quibus pierumque
trahimus nacurs, & complexioms ii-
D mili-

corporibus buma-
i. (eu vinodeditis :

■W

66 Dijfert. Tkil, Med.

niilitudinem,nifi ex accidenti aliquot
contrarium contingat; uti Arift. lib
jf.. pollit. c.  8. fcribit: con[entanenm eft ,
ex melioribmt ertos  j ejje meliotes • Ec lib.
2 ,c. 4- Exquorundam fententia ficuttx
korrii*ibw hominem , ex beftijs Befliam;
Jie ex bom leanum  > atqut »b fimilitudi-
nemrationu , fie quoque ex malo ma¬
lum *riri.  Hinc vulgare illud adagi-
um: mail cor ni malum ovum,  & Cice¬
ro in oratiotie pro Roicio cenfet: Ke-
mtnem ex imfrobo fat re, p r obnm fill am
nafcipofje exijlimare.  Unde proles alias
patrirate , alia; matrizarc dicuncur ,
nifi a nutricibus ingeaui, pravive mo¬
res cum la&e hauriantur, facile enim
adhnccerei iafancis tenerumcorpus,
quotidiana hac la&is exfu&ione iru-
mutatur, & in eandem cum nutrice
temperaturam deliiicit, ex tempera-
tura autem corporis inciinationes, ac
propenbones naturae proficifcunturj'
habentur hujus rei quaot pluraexem-
pia }  ut qui a laiacibu* nutricibus fue-

rane

£><? Acre. Sj

rant enutriti, ip fi  quoque ad hoc vici-’
urn proclives fe lencirent ;  alij morb®s
1  Bucricutn fitnu! cum lade ebibunc.

Verum oriuntur etiam, vel faltens
variantur complexiones ex certa vi.
dus , & potus temperantia. Unde
Plutarhus lilt, de edncandis liberk *jk*-
iit :  multo paftu eos ftupidioris, &
tardiorisingenijevadere: certum eti.
am eft, quod cibi nimis crafli comple¬
xions mutenCjic ingenium hebetent.

Quod autem Hells viciniores ma-
xime errante* in fublu naria, & inferio.
ra influant, ilia alterent, incitenc, ex-
citent, tam ratione,quam experien-
tia certum efle viderur, & quidem in
iplam hominum , hanc ,  vel illam in-
clinationem inducere hunc, vel ilium
affedum,paffionemintendere valent:
Deque obftat, quod direde non influ.

• ant in voluntatem, influunt tamen in
organa,& difpofitiones corporis, & cu¬
ius difpofitione complexio , lb hac
intelledu*j& voluntatis operationes
D Z  depea-

68  2 Vjjert, Tkil. Med„

dependent , proimle non imcnerito’
Medici, alios fanguinees , fivi Joviales ,
folares;  alios biliofos, jivi Marti 4.
/« ; alios phlegmaticos , five Lunares  s
Vetiereos,  nec non alios MeUncholt.
cs  , Stiturninos nontinant $  harum
autem complexion urn diverfitaces
phyfiognomis vi fuat artislicite, 5t ra-
tionabiliter ex (ignis divinare licet.

Sanguinei itaquijiviJoviales  funt fla-
turat fatis magnar, 5c homines robufti ,
ac corpulent!, vel faltem carnofi; fa.
ciem habent rotundam, ac rubicun-
dam , modico colore permixtam ha¬
bent capillum, criipum, mollem, ac
lubflavum, habent,5c vocem firman),
inotiam voiocem , pulfnm arterise for-
tem, velox incrementum corporis ;
fonaniant frequenter fe voIareperaS-
rem, interefle convivijs, 5c jucundis
converfatiombus , verfari in hortis , 5c 1
palatijs: hinc deleclanturetiam jocis,
rifu, facetijs, (altationibus, recreatio-
nibus, non adeoque magni, fed poti-

us

T)e Aere. 6$

us hebetioris Cunt ingenij prsefertim in
fpeculativis fcientijs , nimius enim
languis vim imaginativam obfidcatj
nil ominus, fi languis bile flavSi mi.
fceatur, pracftabunt ingenio , & red-
dentur ad omnia genera litteraium
aptiflimi,ad producendam vitam pr«e
reliqui* lunt magis apti ,• mortis enim
naturalis caufaeft defe&umativi ca-
loris , Sc  humidi radicals, hzc  duo
cum in fanguineis abundent ,non tarn
facile deficiunt: funt e contra febribm t
fyn*chk, pblogcfi }  *ngin * }  pUnripdi &e,
maxime obnoxij.

Eiliefi,five Martial*s  funt ut pluri-
mum iteturar parvar, vel faltem me-
diocris, funt macilenti propter inter,
num calorem, Sc  ficcitatem }  b&bent
capillos criipos , ac rctortos ; voce
utuntur altiori, Sc  reionante ob orga.
na dura, & afpera, ac exficcata, qui-
bus lonum edunt ;  habent pullum ve-
bementem, durum, & frequentem ;
iomniant de coloribus ftavis, rixis, &
D $  ia-

70  Ttijfert. Tbil. Med.

incendijsj Hinc etiam funtvalde ira
cundi, nimis impadentes, quia abun
^ant fpiritibus calidiflirnis ;  funt pra;
eipitesmente, Ieves, importuni, )a
$abundi, csutentiofi , mordaces, S
ad rixas , contentionesque temper pa-
rati; ita & volunt omnibus fuperemi-
nere,- ob variosetiam ir*flu&us,qui-
bu* agitatiturj cito irafcuntur, r.ec non
cito placantur ; ad eryfipelatis , fibril
tertians. &c. Pbranefits, tardialgia&e,
paffiones funt propenfi*

Vblegmatici , fivi Lunarts, aut vene-
rafuntmolles,& effarminati, non funt
ita valde alti, funttamen vafti corps-
re, & pinguej propter humoritcopi-
am, habent cutem, & pilum mollem,
ac rarum, ita St  pul/um tardum , ra«
rum,ac mollem >  lomniant fape mare,
eiquaJ, balnea, navigationes , fttbmerfie-
r-es, &Jmilia,  quia in illis abundat*
feumiditas , St  frigiditas $ quapropter
funt ingenio cbtufo; funt&fomno*
lend, tardi,pigri, deffidei, funt St  d*

T)e Aere. yi

'  midi, quoniam timor a frigiditateori¬
tur, funt eciara mutabiles, quoniam
ficut humidum alieno termino facile
" terminatur, ita illi alieno arbitrio re-
1  guntur: adesque ingenio funt (edato,
& nulli molefto,neque (unt in judicijs,
& fententijs fuis obft'nati, accontu-
maces; expofiti funt multis ex ph!e-
gmate provenientibusinfirmitatibus;
quales (unt apoplexi <* , c/ttharrhi, peda*
(ta  , rsumAtifrui ere.

Adelanchtkci , five fdturnini funt da¬
turas fat altar, corpus tamen illis eft ma-
ciientum, & exhauft-J propter terream
ficcitatem, capilli funt iliis nigri, den-
<1, acdnriexeadem (iccitate, facies,
& cutis fquallida, livida, <$t plumbea
pulfum parvum, tardum, durum, nec
non (omnia habent tetra , quia lomni-
anrde morte fepulcuris, infirmitatibu s
fpe&ris, putant (e ligari, coniju i fl
carceres, decapitari, verfari incimi.
terijs,& locis tenebrofis, vel folitarijs j
quocirca fuat expofitifliaai fcrupulis
D 4 &

yz Vjjjert. Tbil. Med.

&  tentationibus, folitudinem amant,
fuginntquehominum converfationes,
propterea funt, & trifle* , ac morofi ,
unde aliorum folatio indigent, fi ta-
men aliquando lactantur ;  ita effundun-
tur, ut infanire videantur, quodinde
provenitj quia cor melancholico hu-
more diu oppreflum, dum per laetiti.
sm dilatatur, magno impetu melan-
cholicum ilium humorem dilcutit ;
ifunt etiam tardi, & fui judicij cenacif-
jfimi, { ac ob id intradtabiles) uti hu¬
mor tnelancholicus efl tenax fuarum
jpartium , ideoque procliv.es funt ad
Jibes quartaneus, cachexias, Herds [sir¬
s'hos ^melancholia Hypocbendriacam &c.
fi  veto a mediocritate non defledtant,
ingeniofi funt , ob Melancholiam , a
qua, ^3cuti^7»«w a fartaro , arbor dra-
dice  fuam acquiiit fermentaticnem ,
faiem ,&loburomne. Hinc tales funt
apti ad lempublfcam gubernandam ,
quia fortes funt in femel ftatutis, &
non facile dimoventur a picpofito ,

2><f Jere,

fi tales e natura fint ,  evaderefolentin
viros egregios , tam in ftudijs pracler-
tim altioribus, quam in alijsartibu*,
quibusle lemel tradidsrunt, eoquoi
(olide,3c conftanteruni, eidemque rei
incumbunt: fi veto defledlant fiupidi
fiunt, &ob indilpofitionemlenfitivi,
infenfibdes, qui vel raid, vel nun»
quam irafcuntur.

Ex combinations autem barorri
quatuof primariarum complexionuni
furlus ali»' inmultis bominibus ton-
tecnperantur j bine aliqui hint Chole --
*k»-Melmch*lm:  nerrpe, quiex utra.
<jue pra:di<Sla complexione notabibter
participant, ali} phlcgmatico-melai'iclo-
. unde& complexiones ex hac
coattemperatione diverias oriricbfer-
Vatur.

Jam ex diverfitate climatum alia;
nationes (untAquilonares  , alu Aufira -
let , alia Media , de quibus Ptoloma^us
pratdicat Aquilonares  prevalent vi.
tibus,&ferocia,quoniam frigore in.

Dj tra

74  Ttifftrt. *Pbil. Med.

tra corpus fopitur calor. Auftrales  ,
quibusmultum ineft caloris, & fpiri-
tus tenuis, aftutia prevalent, corpore
font imbecilles, fervituti, & libiciini
•bnoxij. Medij temper at*. Zona incold ,
ingenio, & corpore pollent, reipubli-
cx  apti , Itneque libeitatis quantum
poflunt tenaces. Hinc ulterius fingu-

lares Regiones, fingularem determina-
to planeta:influxum attribuunt Aftro-
logi: ita cum fingulari pracdominio
Arabts , Maurts , JEgypiios , & Sinenfes
vaneri fubiciunt. halts  , blifyancs
Grafts  adJovem referunr. Gtrmanos ,
Angles  , Gallos  peculiari Martis influ.
xuilubdunt. Hinc etiamexdiverfi.
tate climatum Grab  habentur leves,
& infideles, Crettnfrs  Temper Menda-
ces; Afri  (ubdoli, Hijpani  graves, &
lie de reliquis nationibus, Sc  populis
Tub diverfis climatibus conftitutit. Un- <
de etiam aliqua; Integra? nationes furit
promptiilim* ad prjedas, alia? avidiffi-
m* ad vindi^am lumcnda ,  alia? timi.

diffimss

t)e Acre.  7f

diflimae, alsafaudaces, Scgenerofiffi-
D)« , alia: imbelles, &  luxui deditse,
nonnullar fera?, alia? manlueta? ,ac mit-
tes , alia’ ad impcria, alia ad fervitu-
tern nata?, alia; ingenio praflantcs ,
aii* pene omnis mentis ufo deftitutx.
Unde veriffimum illud Baibi Juriscon-
(ulti alien:um : Ingcnia hominum fieri
iettriora , vel meliora , cx aeris diffofitit-
ne , cju* Htiqui i [ub diverfis chmatibtu
ttli, diverf* f  & ratio eft, nam ab ani-
ma mens,alpiritibus atiima,afanguinis
temperie fpiritus , ab aere ambients
languis, a caeli climate ae'r ambiens ,
miium quantum dependet.

Nontamenexeoftatim,quod hie,
vel ille, fithujus, vel iiliusnationis,
vel regionis, inferre licet , eum eile
obnoxium ijs vitijs, qua: ad tales in-
clinationesconlequi folent, led omni¬
bus, & fingulis Vulgare illud di£lum
Socratis in mente fit: Talit fuijjem,
wifi aliutn rat virtue fccijjet.

76 DiJJert. ’Phil. Med.

Qu* tarren omnia fua cum debita
proportione ad individuorfi influxum
referri poterunt, ad qua* duplex comu.
niter caeii •refpe<ftusinfluit > & univer-
falis patrije, & particularis propria; lia-
tivitatis. Ulterius poiTet curiofius,
quam utilius inquiri.

DISSERTATIO XII.

An air ad indacendos morbus map.
yem vim babe tit , tjuam Cibus ,

& PotHii

I Nordinatam vivendi rationem fo¬
res quidem plurimis corporis ma.
iis aperire, non ullus diflerii; cum
®mnes fere morbos venadefbone, pur-
gatione , aiijsqu£ evacuationibus cu- j
ran expraxi pateat, quibus fuperflua
humorum copia aufferenda eft, qua; I
ex nimia ingeftorum copia ducitori- ;
ginem. Unde Gallen. in lib. d<e cibit
& malt fucci, & i de dijf. febr*  1
c,  j. ex prava vidf us rarioue morbo- r
futn appaiatum contrahi , abunde

com-

Tie Aere.  77

commemoravit. Aeremtamen cibo,
& pofu majorem vim habere ad infii-
gendos morbos tarn ratione quam ex-
perientia certum efle videtur ;  ilium
enim principem locum ex rebut fex
non naturalibus obtinere , & hinc cau-
(am cctnuniffimam efle, atque mor¬
bos communes ab illius vit'O utpliri-
mum exoriri ab Hyppoc. in lib. de di¬
rt  , Si  multisaiijs locis exp«nitur :  At
piobabilifllnria videtur efte ratio: quo-
niarn aer lubtdiseft, tenuis, valdeque
mobilis,C exdijjert. idSabundicenfat')
& in corpus omne, turn per inlpira.
tionem, turn per diaftolen arteriarum
( nt m dtjjert. jtia clarius explicatuttt
e/l)  totins corporis penetrabilis, bas¬
que vitijs , iciiicet qualitatum intern-
peiie jimpurit-ate (ubftanti* ,& inqui-
iiamentis partes corporis Itedit: quo-
niam indefinenter nosambit, & infpi.
ratur, & quidem nobiliffimas corporis
partes,cor, & cerebrum fneegrtsviri-
bus aggreditur , quod videre eft it*
D 7 dijjert.

7? Dijjert. Vbil. Med.

differt. $iia.  Harcautem propofite ve-
ritati nihil officiunt, quodaer corpus
noftrum (  nti cibus, & potus ) non nu-
triat, quia alimentum non eft, uc in
fubftantiam noftri corporis mutarefur,
alias mixtum corpus fierce: Alirnenta
enim omnia ex plantk , & animaltbut
( ut aflerunt Medicine Proceres) de-
iumi debent, nec ex mineralibus, quia
hsecin iubftantiam corporis, qua talia:
commutari non poffiint; & omne mix¬
tum, quod vim habet nutriendi, vi.
tarn habuifle necefleeft, unde maxi-
mam pro confervatinne nancifcitur
fimilicudinem. Nequc etiam acrem
«a fuftinereadmitdtur, quatnutrfmen-
ta in corpora noftro pati necefle eft;
fcilicet mafticari in ore, pfarparari in
▼entriculo, concoqni, & in chylum
converti,in corde transmutari in lan-
guinem, per venas, & arterial in reli-
quum corpus deduci, a partibus atcra-
hi,attra<ftum retineri, retentum con.
eoqui, CQDCQ&a affimilari, & ab ex.

cremen.

©i* A'ere.  79

crementis Uberari. Ex hoc ita non
inferendum eft , acrem propterea
*d inducendos morbos minorem ci.
bo, & potu habere vim; cum aeris
ofus ita (itneceflarius, ut to Au¬

thor em lib. de ttatibm  vita humanaca-
rere non poifit, cujus aiteratione afli-
due afficimur, adeo ut nubilo, & plu-
vio Jove triftiores , (udo t  ferenoque
carlo Isetiores reddamur. verum non
unum oritur in CGrpore malum, quin
inter res non naturale6 primas teneat
air: id ipJumexperimnrin hyemeab
acre in qualitate frigida excedente (ex-
crementis colledtis, & poris obftru&is)
prarcipufi excitari Cephalalgiam , uti
annotavit Cetts. 3. *ph. 13 . & zz.
Eandem etiam in aeftate ab aere in cali-
da qualitate excedente radijsita/olari.
bus nimis impregnate induci, demon-
ftrat Luculenter Guern. Rolfinc. lit
Ctnfil. Med. Ctnfult, zdm.fol.  5 5. Ace
enim ealidus,5c ficcus promoveteffu.
fiouem auimalium fpirituum, ex qua

So Differt. Phil. Ml

plurima exoriuntur mala , obfervant
fingulis diebus pra&ici. Quid ica aer
autumnalts , qui detegere iolet errores
rcftatis. Quid &  vernus , qui inter
caulas non naturales melancholia. lypt.
chondriaca }  aliistjue ftmilibm morbu  fu¬
ll m addit fymbolum. de quibu*
Hyppoc,  3. aph.  rr.quamenim atram
bilem Autumnus, & craflam pituitam
Hyenas natura fua generare folent, il-
lam utramque ver movet ,cujus eilen-
tia quidem falubris, uti Hyppoc. 3. aph,
9.  ex accidente tamen.cum in corpora
i'mpuro varios producat affeflus, mor-
borum ferax eft, ita Hyppoc. 3. aph. 11.
& 12.  Non minorem eciam cerebrum
turbandi vim habet noftu lunaribus
radijs illuftrata vernalis aeris conftitu-
tio,qu?e EpilepJtam,aliosqtti hujm generis
worho;  jam la’pius induxerit ; Tefti$
eft AnthiUns apnd Stehaum Medicus.

Practereo acrem Aquilonium , qu!
judicio Hyppoc, 3. aph.  23. morbo.
rum later ahum rfulmomm inflamma -

Tie Aere.  8I

tionum i lethargi, gravedinum, iujjlum ,
vertiginum, &apoplexiarum &c.  prin-
cipimn effe folet. Quid meminero de
aere auftrino , qui ab authoribus plum -
hem  die dicitur : undeHorauus lib.2,*
Serm> Satyr. 6 . Vers.  18.

Nee plumbeus Aujler
Autumnosqui gravis y  Libitina qua.
fins acerb a.

Quod plumbeos homines efficiat, gra-
vans caput, & membra, inde Com,
i.aph.s.

Auditum minuit , vifumqtte obmbi .
lat Aufier ,

Languid* membra fat it  , caput &
gravitate fatigat i

Mac,  ubi crebrefcit , patiuntur debi.
lioref.

At contra Boreas tujfes movet , ajf>e.
rat ora  ,

Supprimit urinam, ficcam quoque pro *
treat aluum.

Taceo nunc de morbis a malignis fyde.
iu influxibus,ac qualitatib* occultis in.

du.

S % T>iJJert. ’Phil. Med.

du&is,qui unoeodemque tempore,
una in civitate afirem immutando va-
rijs modis corpora viventium affici-
ant, quod quidem morbi Endemij, &
Epidemij Tempore ftjfie ,&maligna*
rum febrium declarant.

Verum non in apertum profero infi-
nita alia mala, qua; aer luoalterandi
modo corporibus.humanis inferre to*
Jet, qua; quidem turn ab Aftronsmis,
turn a Philolophis, & Medicis accura-
tius Amt inquirenda.

Atque ha;c tie aere, quatenus fani-
tetem confervare., vel morbot induce-
reiolet,di(fl:a fufficiant. Seqnicur
nunc De Cibo,

DIS.

T)s Cihs.  83

DISSERTATIO I.

Quid Jit Cibut, quid Medicamen «
turn , quid venerium , & qutmtdt
hue inter ft dijferant  ?

Drum, quae affumuntur a
nobis tria funr genera ;
Alimentum, Medic amen¬
tum, venenunt.  Frimd
Arift. lib. 1, it etnint. t. 4.
di'cit , Alimentum  # id, eujus benefit it
faculteu mime vegetative ttrpm ani.
ntatum canfervet  Avicenn. lib.  r.
DtSl.j.  peculiar! capita ftatuit. Ali¬
ment um tjfe carpi#, quod infeuret id ,
quad in ctrptre efletnfumptum.  Gallen,
Lib. 1. fimplic. e.  3. Je temper am.  do-
cet i alimentum tjjeid , quiiquiitx qua.
dam fubjlantit, prtprietate upturn ell in
terpork fubftantiam anverti , nec non
/. i.fimpl.  f. r.airerit. Alimentum eft

84 'Differt. ‘Phil. Med.

id, quod a caltre native commutatur , in
corporis nojh i fubjiantiam convertiilludm
quenutrirepoteft.  Horum authorum de-
firiitiones licet inter le verbis differre
videantur, re ipsa tamen inter fe con-
veniunt,quoniam id ponunt,inquo
natura alimenti confiftit, eft autem il.
ludreparatio illius, quod per a&ionem
nativi caloris eftconfumptum,& con.
fequenter etiam vita: corporis conler-
vatio, & augmentatio, qua: repara-
tionem illam, & nntritionem fequitur.
In hoc autem tibtts Sb alimentt  differre
yidetur, quodcibusnomen acceperit
Spaffione,  quia editor, & snanducatur,
alimentum autem db aSione , five ab
ufu, 3 c officio, quoniam no* alit, & re.
ftituit al.quid in illius locum , quod a
calore noftro fuit abfumptum. Hinc
quomodocunque accipiatur alimen.
turn , five cibus haec caufaiis definitio
fatisfaciet, fi dicatur, Alimentum ejl
corpus wixtum a plant is , & artinialibm
vejcu petit urn, dfault ate attima mtriti.

va,

2> Ciho. 8  f

' n  vS per color cm nativum conccBum, par-
tibrn corporis vivi ajfitnilatum, t*t repo.
s ‘ natur, quod efi abjumptum, & corpus
:e  nutritum ustjui ad confumptum, & de-
'■ finitum terminum confirvetur:  ha?C

0  enim definitiorequifitis omnibus fti-
I" pata primas habere videturquia ma-
n  teria funt plant* , animalia.  Effici-

• ens primari'o efi animst facultas nutriti-

• 1  v« f  & infir urn entails , qua eft color tso-

• jler nativus.  finis eficsnfervatio anima-

• ti corporis in vita,  forma, que ineoelu-
!  cere videtur, ut nutrimentum non fit

• quodlibet corpus diffofitum, fed mixtum,
t etc ex element is compofitum , & tale quod

1  fit appetitum, attraBum, retentum,con-
■ eoBum , Sb excrement is depur at urn , tan-
1  demqup partibus alendis prorfus ajfimi-
' latum.

'  Medccamentum defcribitur a Gal.

\  len. /, t.fimpl.  c. I. quod ficut alimen .
turn corpus nofir urn inftaurat , & auget
it a medicamentum efi , quod corpus no -
fir urn alter are pot efi, & aflatuprater na-

tu-

%6 Differt. mi. Mel

tuYali iid natttralem partes animdti re
attare.  In hoc autem differunt inter fe
quoniam aliinenta utilia funt, 5c ad
vit« confervationem nobis inlerviunt,
ac propterea vitari nullo modo pof-
funt, nobis enim aflimilantur, & ob
id reftaurant, quod eft deperditum;
Medicamentum autem altera»do,&
evacuando , alijsque modi* in nos
agendo, prodeft quidem, fed ad vitus
cuftodiam fimpliciter, &  ablolnte ne-
ceflatium non eft, neque nobis alfimi-
latur, ac propterea corpu* non nutric,
neque auget.

Venenum eft, qmdnatttrAfutctn-
trarietate  , & qualitate tcatltS etiatn
exipth in quantitate, vel affumptum, vtl
inspiration , vel fori admttttm corpus
eorrumpit , & delimit,  ac propterea ali-
mento e diametro opponitur, medi¬
um inter hate duo extrema locum ob-
tmente medicamento. Quod autem
aliquid ad nutriendum, vel corrum-
pendum corpus lit comparacum, ali¬
unde

2 )<? Cibo.  87

unde non proven t ,quam a certa pro-
portioue temperamenti cujus caufa
aliment urn potentia eft tale, quale eft
vivens; venenum vero vitae confer-
vationi adverlatur , quam tempera-
menti proportionem nulla humnna
mens a priori definire poteft, fiqui-
detn (eniu radonis minjftro excedens
duntaxat in temperameoto qualiras
percipitnr, ac qualitatem ipfaprepor.
tio . neque ta£lu percipi, neque ani-
mo plane deprehendi poteft: itaque
non eft mirandum , fi alimenta, & ve-
nena iola experientia duce nobis in.
notuerint, & pro vario viventium ge-
ncre , mutata nimirum temperamen.
torum proportione, alimenta , vene-
naque varient ;  adeo ut interdum ho.
mini fit venenum , quod pecudem
nutrit,& viceverfa pecudem interi-
mat , quod hominis naturae eft ami.
i cum. Ex quo facile intelligere eft,
qua ratione venenum agatin corpus.
Cum enim univerlo corpori viventi,

CUB.

S8 ‘Differt. ‘Phil Mel

cun£lisque ejus partibus certa infie
temperamenti proportio }  proprijs de-
finica terminis excelsus , &  defends,
extra quos vitale teinperamentum el-
fe  delimt, conltat eam temperamenti
latitudinem perverti, penitusque de.
ftrui oportere ab eo , quod veneni no- '
men mereatur. Duo autem ad tem¬
peramentum vitae fundtiombus inlcr-
viens necelTario concurrunt, infita
temperies a mutua elementoruin re- (
frablione orta, & influens calor, quo f
iniita temperies a&uatur, utrumque ,
expugnatvenenum, eadem pugnage- j
minam inferc ciadem, diil’olutione ca-
loris influentis, & proprij,(eu infiti ,
temperamenti corruption, nonque-
madmodum excellens aquae frigus, & j
intenfus ignis ardor corrumpit corpus (
exceflu qualitatis omnia in le comniu- j
tantis,led tototemperamento viven. ,,
ticorpori advedante, licet in eo nul- ,
la fit exceliens qualitas, qua: ultra me. i }
dicainentr vires agere, atque alteratio- (

Z)<? Cibe,  8_9

nis fines excedere deberet; propterea
ea impiopie venena appellantur, qua;-
cunque quaiitatis exceifu nos corrum-
punt, vei frigiditace exftinguendo ,
vel caliditate inflammando, eaque non
genere, id eft, naturx contrarietate t
fed copia necare omnes cum Calieno
contitentur.

At proprie venena, quse genere ne.
cant, minorem quandtatcm habent
enim, & ip(a detcrminatam ( quads ad
omncm addionem naturalem requiri-
tur j  poftulant, & in parua quantitate
brevi tocum corpus immutatur.

Neque eft exiftimandum, propria
venena omnia inferre mortem prima-
ria cordis affeddione, quamvis certum
fic ea vita; adveriari. Mam partium
temperamenta propottione, cum dif-
ferant, non habenc eandem cum ve«

' nerds repugnantiam, fedprovaria par¬
tium diipoiitionej variat quoque ve-
nenorum addio, cum alia primoaffi-
ciant cor, omnium aeterrim*  j alia pul-
£ mo-

5 >o 7>iJJert. 7hit. Med.

mones, utlepus marinus;  alia veficanfy 'i
Ht ctntharides ; alia nervos ,ut Argen¬
tum vivurn ;  alia cerebrum , utvrfice.
rebrnm,medullaarietis , & qusecunque >
alia hominem dementant,* alia teftes,
ut mtvdruum corruptum , quanquam a a
partibus primo laefis necefle eft cordi *
communicari noxam, priusquara vita
decedat: h*ec autem cUritatit pstiSM^
dida funtde veneno. ol

(Quod autem quasdam aliment* re- n<
periantur, quae fimul corpus noftrum pc
alterant, atque talia Aliment a medic a- ali
tnenttfa  nominare oportet; aliments Se
quidem , quatenus familiaritate fub- tei
ftantia; corpus noftrum nutrire pof-- ai
iunt , medicamentavero , quatenus 0 ^
idem alterant; ita e contra etiam me.^ 1
dicAmenta AlimtntofA difla  inveniri 3 * 1
poffunt, quae quidem maxima parted
corpus noftrum alterant ;  aliquid ta- n 1
men, quod in fubftantiam corpori*" ar
noftri verti poflit, obtinent. Et ita hae| 3< ^
funt differentia? alimenti, medicament
ti, atque veneai. DIS

DISSERTATIO II.

Quis eft cibi ufut , & qucenam in ea
(  potiflimum conftderAnda f/tnt?
i g~>um  corpus hominis in perpetuo fit
i \ j  fluore,& triplicem fua; iubftantiae
i fcil: (pirituofar, humida:, & fo-
S lid* ja&uram patiatur , neque illam
ob indefinentem caloris nativi aftio-
„nem evitare poflit: itaque ncceifita*
spoftulat, ut quod corpori deceffit,
[.aliunde ipfireftituatur, nifi enim hoc
a  Beret, homo inter breve Tpatiumin.
.teriret, ita etiam calor nativus una
[.:andem^vanelcit, fifubjeftis, quibus
isiovebatur, fit deftitutus, eftque hanc
f .ab caufam vita:,& necis Author, illi-
r jis quidem per fe, hu]u* autem per ac-
tc :idens,ut enim igniscombuftoligno
a .n foco', vel fornace, oleo abforbto in
,jl*ampade exftinguitur, fic calor nofter
jjlidis fubje&is depaftis evolare foiet.
nJibo igitur opus eft, quo, quidquid fo-
c E » lidio.

r

Difjert. Tbil. Med.

lidioris fubftantiae abfumptum eft, in-$
ftauratur j qua de causa etiam natura]
omnibus animalibus vis id, quod de.
eft,appetendi ineft. Ex hoc itaque
alimenta potiflimum confideranda,
ejusdemque ufus cognftu maxime ne.
ceftarius eft. Nam de nulla return ha-
rum , quae ad fanitatis confervationem
Iunt neceffarite, homines magis (ollici-
ti Iunt, quam de cibo, & deinde potu,
necinulla magis, & frequentiuspec-
oatur, Quamvis acre , reliquisque
fere, ut offeruntur, uti folent; at in£
cibo maxime deledum habent, hunc.
que illi pra»ferunt: hie condimenta,
hie obfonia quaerunt > neque lempei
cum valetudini* commodo. Dual
enim gula: indulgent, non temper fa*
luberrimos , fed plerumque palato
gratiffimo* ufurpantcibos. Sumun-ji
cur autem alimenta e duobus reruifl'i?

generibus, vel a plantis e terra nafcen<
tibus, vel ab animalibus, quae vero at
animalibus defumuntur duplicia funt;

vll

2 )<? Cibt. 93

vel partes animalium, vel qua, etiam-
fi partes animalium non fint,abani-
malibus proveniant, ut ova , lac t Baty-
rum , cafeus, mel,  & fimilia. Mineralia
vero, & non paucs etiam plants ex
alimentorum ierie prorfus excludun-
tur. Ut autem alimenta hac nobis
falutaria fint,ob(ervand* (untcircum-
ftanti* eorum ; benitas , & militia ,
Afenfura ,Jrve quant itas turn continua  *
turn difireta, trie eerum, qua ingeren -
da , qualia fmgulis conveniant , tempm  f
& her a fumendi, confuetudo , dele ft at io  t
ufus , arm* tempos &c :  de quibus figilla-
tiin ex fequentibus dillert. colligen¬
dum erit.

DISSERT ATIO III.

Qua cibm judicatur bonm , & fit-

lulris , quis malus , & infalubris ?

U T corpus morbis obnoxium non
reddatur, fed fuain (anitatecon-
fervetur, cibis bonis & laudabi-
libus vefei oportere necefle eft ;  cibi
E 3 au-

24  DiJJert. Vhil. Med.

autcm bonitas confifiit in fubftantia,
per quam intelligimus formam, &. roa-
teriam, ex qua illi componuntur. Sub !
forma; nomine comprehenditur ilia ,
totius fubftantia proprietas, qua cibus, ,
vel potius alimentum idoneum reddi-
tur, ut in corporis noftri fubftantiam
convercatur,- hinc alimenta nos nu-
trire propcer fubftantia? fimilitudinem,
quam habentcum corporibus nofiris,
dicitur. Ex hoc cibi  dicuntur boni t
vel mali fucci, multum , velparum nu.
trientes,  quatenus habent fubflantiam
corporinoftro magis, vel minus ana-
Jogam, eamque puriorem, aut multis
partibus hacterogeneis permixtam.
Admateriam autem referuntur iuritu
ts, mollifies, raritxs , den fit as, gravitas ,
leviias , crafiities  , tenuitas  , lentur, &
Jriabilitas;  quamvis hrec fub qualita- <
turn fecundarum clafle contineantur ;  »
materiam tamen proximc fequuntur, J
acproptereaqualitates materiales no- j
minantur, ( quia ex variapermixtione

ha-  }

T)i Zifa.  j9f

lumidi cum Jicd ariuntur  ) ad fubftan.
tiam, vel fubftantix modum reducun-
tur.

Gibus ergo bonus, & falubris ratio-
ne fubftantise fit, qui bonum, & lau*
dalilem habet fuccum, & qui bene nu-
trit, qui paucas in fe habet excremen.
titias fuperfluitates, qui corruption] f
& putredini non eft obnoxius, qui in-
grati odoris, & faporis eft expers, non
acer, mordax , faifus, amarus, aut val-
de acidus, qui Ientore, & vifeiditate
caret, nempe, qui neque minis duri,
craffi, denfi, neque nimismolles ,rari,
aut tenues, fed mediocrcm obtineanc
conliftentiam, ac etiam is cibus bonus,
& laudabilis effe cenfetur, qui ma-
gna cum voluptate aflumitur de qu»
in fecj, clariue.  Tales enim cibi funt
facilis digeftionis, & celeris diftribu-
tionis Eupepti;  Boni iucci Enckymi ,
multi nutrimenti Oligetrephi  di&i.
Ex quorum genere funt pants expurijfi-
utA tritici farina confe&tts , recens, bent
E 4 ctfifsu ,

$6 foijfcrt, *Pkil. Med.

to&m , & ferment Attn, jnfcuU gallmax
rum, Caponum, & carnium Uudabili:
tim aliorum animalium quadrupedum\\
*va praterea galiinarum tremuln , Sor<|
i’lia, & recentia; cArnes gallinarum.^
Cuptnum s gallernm indicernm Juvenutrt,
firaicum , phafiatiorum, aliquarnm avp
cularum jcilicet in montibus , & celliln
degentium ; nec non care vitulina , ver-
VecirtA, & bed in a, & alia.  Tales eiiim
cibi puros producuntipiritus. calcrem
fovtnt, viresque non folum tuentur,
fed etiam augent, faciuntque, ut flo*
ridus, & vividus calor in corpore elu-:
Ctat, & ut acftionesomne* riteobean*
tur. Gibus vero malus, &infalubris
eft difficilis digeftionis, & diftributio-
nis, quia difficulter digeritur , diffe <
ptm;  mali fucci cacochymus  $ pauci nu¬
triment!’ polytrephus di&us , talisenimi
difficulter concoquitur , paueum ali«f
naentum fuppeditat, facile corrumpi-
tur, & multa excrementa relinquit, i>
tnim eft, qui duram, craftam,graven!

dea- 1

i

De Cilo.  57

denfam&c. Subftantiam obtfnet, ut
farmfar furaceus &c. Carnes caprarum ,
hirforum , Bovum, aut vaccarum fenio ,
& laboribus ematiatorum , earner item
ferarum fame in Jurat a, aut Jale condu
ta ■, vifeerapecudum  5  cafe usputridus, &
verminvfm,pifces fquammis carentes s &
tanojis, lutefisque in pifeinit , velpaludi-
bm, & la tubus vilht antes , ut annefi
carpiones , anguida &c.  His edulij#
annumerantur fruaus arberum, Grfrtf-
ticum, olera item multa, nee non cuett*
meres  ; Legumina, ut fu»t lentes, fab a  ,
piGi&t.  ita etiam tuber* terra, por.
rum, Brajjica , & fmilia.  Alius cibu*
etiam dicitur firmm,  qui quidem mul-
tumalimenti (uppeditat^ied msgno ca-
loris robore ad conco&ionem indiget ;
alius vero infirmut  eft, qui quidem
prompte coquitur, & facile nutrit,fed
exiguum,& paucum alimentum, vel
quod cito diflipatur, fuppeditat,
Cibus vero, feu potius alimentum
illud quaudoquemedicamentoium, de
E % <ju$

$8  ‘Differ t. Tbil. Med.

quo in primd differt. de cib* dictum eft.i
corpus noftrum in primis qualitatibus,
(ecundis, vel etiam occultis aiterat,
unde refrigerat, calefacit 3cc. Incidic
attenuat, incraflat,aperit,lax 3 t, ad- ^
ftringit, lac, vel femen minuit, vel au-
get,& eft (ecundum Medicos vel dim*
reticum , vel Hyfltritum , Etcchieum  ,
feu feeler ale , fomniferum , calculofum ,
nephriticum  , diaphereticum , alexiteri-
um &e,  De quo plura ex materia me*
dica defumenda funt.

Hi autem cibi boni, & mali, falu-
bres, & infalubres omnibus hominibus
Kquales non funt, varia enim in ijs ob-
(ervanda eft difpofitio, cum alij magis
labori deditis ,3c calorem vegetum ha-
bentibus, alij magis otiofis , langui-
dis, ac debili calore prarditis conveni-
ant ;  ita quibus calor fortior eft, ijs cibi .
difficilis digeftionis , 3c diftributionis *
qualia funt Carnes bubula, cervina , le¬
porine  , iufumat,t  3cc. bene concoqu-
untur. Cibi autem facilis digeftionis,

&

©if Ciht. 9$

& diftributionis, qualia funt cArnes vi-
tulina, ova JerbilU, tremttla , capones  ,
galli indici , per dices &c.  Pejus, & de-
terius concoquuntur ; ratio eft, quia &
calore fortiori aduruntur, ac etiam
corrumpuntur# ficut enim facile alte-
rantur,ita facile etiam vitiantur: hoc
demonftratur in melle, quod nattul
fua dulcifiimum eft, & fi diu coqua-
tur, amaritudinem contrahit; contra,
rium videmus in carne bubuli fi diuti-
us coquatur, lapidior evadit. Nunc
ad propofitum mel pueris, atquc ju-
renibus, qui calidi, maxime noxium ;
ratio eft, quia a vegeto illorum calore
aduritur,& in bilem vertitur* fenibus
autem e contra mel eft lanum, & eom-
snodum, quoniam a modico illorum
calore concoquitur. Videmus itaque,
quod Ruftici,opifices,& graves labores
habentes a Legttminibut , cafe *, carne
bubulS , Brajfica &c.  optime nutrian*
tur, ubi 4 carnibm vitulmis , pullugaUi-
nactk, columbines, & avis[orbilibus  (uf.

fid-

I oo Dijfert. *Pkil Ivied.

ficienter ali non poflent, nec non ab [
*js maxime kederentur.

Ex his igitur facile quivis defumere
poterit, quod pro diversa hominum
Batura,vitre genere, & exercitijs &c. j
Idem cibus aliqyibus fit bonus, & fa-
lubris, alijs erit malu*, A  ialalubris,
& c contra.

DISSERTATIO IV.

Jbidetur aliqtta generalh in mode-

rataCilerum quantitate regula ?

G Eneralemciborum quantctatem,

& regulam praclcribi non pofle
interdicit maxima temporum,
«tatum, acnaturarum diverfitas,qua-
rum ali* a tenui, alia a forti, & Jibe,
raliori diaeta laduntur. Ea tamen cui-
libet alimentorum debet efTe quanti-
tas, quje reficiendo, & alendo corpo.
ri fufficiat j fortibus enim liberalior, i
imbecillibus parcior cibus conceden.
dusefl; ijs enim, quibus major con.
coquendi, A  digerendi vis ineft, ali-

men»

Tie Cibo.  i o i

menta plura , atque ea, qua; font diffi.
cilioris concodfionis, 1  quibus veto de»
biiior eft calor, iis pauciora atque ea ,
qu<e funt faciiioris concodfionis offe-
rendaerunc: perpetoa autem fit h»c
reguia; nunquam fatiari cibu , & im•
pigrum effe ad Uboretn ;  quam Hyppoc.
6. Epid. Sefif. 4. aph, 20.  dereliquit; ne-
que etiam omittendus eft Hyppocratis
aphoriTmus 5./. 1.  ubi tetiuem viffam,
cHr/icjMt admodum exquifitum Panfo ple-
niori ejje fericulofiorem  annuntiat; re-
pletioni enim, quam inanitioni occur-
rere facilius eft, prascipue fi inanitio fo«
licU» jam partibus communicata fit,
tunc enim privaticnis vices quodam-
tnodo (ubit, de qua ad habitum vel
difficilis, velnullus daturomnino re-
greflus; profedo facilius eft caufisre-
plentibusiubvenire, quam exhauftum
bumidum primigenium, & exhauftas
partes lolidas alimentoreficere.

Ad hoc triplicem vi&us rationem
pofuit Hyppoc. & Gallon, nempe te.

E 7 mtm t

I o 2 Differt. ‘Phil. Med.

nutm , mediocrem , & plenam. Tenuis
tft ,  quae vires imminuit, &  aegrotis
tantumconvenitfecundum iliud, cor.
per a vitiofa , quo plus nutries , e'o magis
Udis. Mediocris,  qua* in eo ftatu , in
quo eft , naturam confervat. Plena
qua; auget, vel aiiquid addit} poftre-
ma autem haec fpecies fanis, & bene
valendbus ut plurimum convenit ,
quibus mediocris vf&us robur immi¬
nuit, plenus vero auget j nam ficuti
cibus fanis robur , ita aegrotantibui
morbus eft. In fanis itaque femper
obfervandum eft naturae robur , vel
augendum alimencis , non frangen-
dumj  quod in aegris non poteft fieri,
quia vi&us mediocris vires confervans
in fanis, eas imminuit in segris, mor-
butn augendo, quia qu6 magis nutris
ed magis lard is mi dithtm ejl.

Tam exada autem vivendi regula
Boftro tempore efle non poteft, quam
Hyppoc. fupra citat. loc. non fatiari
km &e,  conftituit i  liccat autem fanis,

&

T>e Cibo.  103

& bene vale'ntibus fortioribus, cionec
vigeatappetitus ,  ad (atietatem come,
dere ; modo ab aflbmpto cibo non
fentiant torporem quenidam, ve] in
membris languorem, gravitacem , lal.
fitudinem corporis, majorem ad fom-
nnm inclinationem , ad fludia , alias,
que mentis occnpationes fe efle inep-
tiores, quam antea, dum eflent agiles,
&  alacriores j fi vei6 ex his quoddam
fentiatur; perfpicuumeft, cos /uftam
meiifuram excedere, &  plus ingefifle,
quam naturaexigebat; Omni enim ni-
mium nature inimicum.  Hinc cibi
quant tas eousque imminuenda eft,
donee prardi&a incommoda non ara-
plius appareant. Et fi hoc non lerve-
tur, fiet, quod dicit Hyppoc. 1 .2.aph.
1 7. ubi plus cibi , quam pre naturHinge -
/lumeji, hie morbumfecit.  Gujusve-
ritati (acrae feripturae authoritatem fub-
ne&ere licet. Ecclefiaftes c. 37. Noli,
inquit, avidior ejfe in omni epulatione t
& n»n te effundas fuper efcam, in multi

enim

104  Dijjert. Tbil. Med,

enim cibis erit infirmitas, & aviditsu *p- )
prepmqtsabit usque ad cheleram: propter
crafttlam multi ebierunt , qui nut cm ab-  ,
fiinetts eft , adijcit vita.  Hinc fabric- [
tas,& ciborurn parOroonia fanitatis, s
l< vie® long® parens did confaevic :
repletio vero eft rouitot urn morborum
origo, &abbreviat vitam.unde no-
tum proverbium: flares occidit guU  ,
qssam gladitts.

De lignis proinde repletionis tradi-
dit Hyppoc. 3. de diatd,  & funthaec «
^u® (equuntur in erdine. Capi¬
tis dolor , & gravitas , fomni longiores  ,
&perturbati, infemn.ia turbalenta, Fft-
xa , contentiones ,  ut videarurhomo
cum aliquo pugnam comittere $ [cm-
K*ts etiam disarms praapue peft pajlum }

( eos tamen excipianc, velinrt, qui a
juventute fomno pomeridiano ita af-
lueti font, ut, G ad minimum pec *
unum hor® quadrantem non dormi-
tent, omnibus Gnt inepti negotijs )
fegnitiet tetim corporis , lafitHdines , &

$

dolotts vel in Mo, velinalicjm parte;
appetitus deje&io , ant immmutio , crn-
ditates m vtntricttio  , ruSus acidi, vel
nidoroji, ahti conftriElio, ant tarditas in.
foiita  ; de/iillationes frequentes , mares d
and reflet a, i quibus tamen nihil, ant
par dm emmgitur ; mane cum exerceri
incipiant, mult dm emungitur■, ac ex-
fjmitur. flat Hum copia prater confue-
tudinem, alui projluvia inter dum d cor¬
ruptee aliment is, & inter dum dyfente-
ria.  Hate autem fi advertantur, con¬
tra repletionem quaerenda funt reme¬
dia , nec ftatim ab uno extremo ad ali-
ud tranieundum quod docet Hypp. 2.
aph.  5 r.

Confer tlm , & fulito replete, aut tv a.
cmre,

ft fubiio frigus producere ,fvs cala-
rem,

Aut utcunque aliter corpus agitate
nocivum,

Nature ftquidlm n'mium quodcunqui
repugn at,

10 6 Differt. Vbil.'Med.

Qued verb fen sir* procedit, tutitts e/it,  V

Maxim e 5b hoe fi quis paulatim tranfit
ad iliud.  I

Ab inordina Vivendi ratione non eft j
immediate tranfeundum ad exaftam t
regulatn ; fed id fenfim faciendum ,
minuendo modicis fubtta&ionibus
confuetam quantitatem , donee ad
earn perveniatur menfuram, quae non
amplius corporis afliones impedit.
Omnes enim fubkar mutatioaes , fi
fint notabiles, offendunc naturam, uti
Hyppoc. tit. lot.,  propter confuetudi-
nem ( qua veluti eft aitera natura ) a
qua violente receditur, $c inducitur,
quod i!li eft contrarium; ficut id, quod
eft natura contrarium, veftementer
fentitur, & affligit: ita qu«d eft con¬
trarium confuetudini, quando ilia ad-
huc viget, unde fenfim fecedendum ,
quod fenJim fit , tut am eji $  ita enim in- ■»
ordinata ilia vivendi regula veluti per
exiguas particulas gradatim minui po-
teft , uti antea gradatim crevitj & ita
mutatio tabs molefta non cut. Qua-

De Cibe. toy

r‘  Quapropter cui (anitas fua cur* eft,

diligentervideat, qu* ciborum quan-
titas fibi conveniat, neimmodica co.
pia calorem nativum obruat, Sc  in-
temperantia, ac crapula ( uti di&um
efi)  morbos fibi accerfat; quamvis
enim in alijs conditionibus aliqualis fi.
atexceflus, fi tamen parva fit eorum
quantitas, tamen melius concoqui, Sc
nutrire poteft. Videmus enim mo-
deratam ciborum quantitatem non fo-
lum adlanitatem in eodum ftatu con-
fervandam , fed etiam profl/gandos
morbos contumaces ,Sc  diuturnos ma.
rime conferre; dum enim calor nati-
vuspaucamiiiorum quantitatem con.
coxit, circa humores iuperfluos occu-
patur, eosque digeric, diflipat» & per
varia corporis emundoria (enfim eli-
tniaat, ut tandem corpus purum , & a
caufis morbificis liberum evadit.

Hoc vidcre eft in
nibus temporum v.
ftitutione auftrina, c

fubi-

magnis mutatio-
g. quando aeon,
ali.id, & humida

ioS 'Dijjert. Thil, Med.

fubita,& repentina fit mutatio in aqui-
loniam, frigidam , & ficcam, multos
homines affici catharrho , pleuriti-
de &c. In quorum Icilicet corporibus
morbofus apparatus latitabit ,• hos vero 4
minime,quorum fcilicetcorporama.
gis vacua (uperflyis humoribus repe.
riunturi & fi acaufis exterm’stale cor.
pus tadatur, muled minorladlol'equi.
tur, quia corpus fuperduitatibus vacu.
urn magis refiftit. Et quid non con-
fert in morbis incurabilibus,diuturnis f
ac contumacibus exadta vivendi re.
gula ;  etll eos non auferat, eos faltem
multo leviores, & tolerabiliores red-
dit, & facit, ut argri cum ijs diu vive.
re poffint. Herodotus Philofophusta-
be laborans beneficio diaetac ad centef.
fimum annum pervenit : Teftatur
hub. in problem.  Quotidie experimur
varios cum feirrho hep Mis, lien is, cum *
(iilcnlo in renibas, nut vefica> cum vulce-
re pulmonum^cwm antique. inblit&in -

temperit vifcerwn , cum Enter aede ,

ZX' Cibo. 109

Hydrocele , Epiploctle , Omphalocele, Bu¬
bonocele, Circofocele, Pneumatocele , alijs-
que hernia: generibus diu vitam pro¬
ducer •,  & qua: non adhuc alia avertit,
tollit, & removet mala^ Luculenter
videre eft apud Ludovic.Cornar Nob.
Venet. in hbello de vita fobria (ommodk
tnfcripto ab eo it dice edits ,  qui poftmo-
dum in linguam latinam con verlus eft.

DISSERTATIO V.

An in ufu ciborum aliquii (it orio
tbfervandns , it a nt alii print , alij poflo¬
rins  j alij rebiins in prandio  , alij
canvenientias in con a
aflnmantur ?

N On exigui momenti eft hsc regu-
la , ciborum ordinem fpeclans ;
cum de ea varie dilputent Me¬
dici , alij enim ftri&um plane ordinem
oblervari cupiunt , alij nihil referre
aeftimant, quocunque ed'am grdine
cibi ingerantur. In pradenti Galeni
a. de Aliment, faeult. c. i. &  3  • de villus

tat.

MO ©$v/. e Pbil.Mcd.

rat. in merb. acut. text. 22.  ejusque fe- i
quacium ampledlitur opinio , quod j
aliments tenuia, liquids, conco&u fa- J
cilia, laxantia, & quae facile defcen. 5
dunt prius; crafla vero, foiida,con- c
co&u difficilia, & adftringentia pofte- c
rius aflumenda fint ; Sc  id non ob hanc (
rationem folum, cum liquida reliquis \
alimentis quad viam (lernant, ventri- t
cuium ad appetitum incitent, ejus- c
dem tunicas dilatent, caloremque ex- i
fufcitent, crafliora, Sc  duriora alimen- t
ta hume&ent, emolliant, ac difpo- t
nant, ut facilius concoquantur, fed £
etiam propterea quia liquida efficiunt, c
ut, quae durioris, & craffioris funt Tub-
ftantiae, probe mifceri, & uniri queant, i
quae mixtura, & unio facit, ut re&iuJ [
meliusque concoquantur. {

Nam quae celerius concoquuntur, )
qualia funt liquida, Sc  humida, citius c
e ventriculo defcendunt, &fidiutius ^
retineantur, pofiquam concoftafint, t
facile putrefcunt j ita G pollerius aflu- i

meren-

Tie Ciba. m

■ merentur, exitus ijs a cibis craflioribus

I pratcluderetur, & hinc prater tempus

■ in ventriculo commorabuntur,atque
a calore , qui nunquam otioius eft ,
corrumpentur, vitiumque idem reli-
quis omnibus cibis eommunicabunt;
n veroprimolocoingefta fuerint, etii
aliquando corrumpantur, tamen exi-
tum facileinvenient,& tandem alios
cibos non corrumpent, & cum etiam
ilia conco&a fint,citius e ventriculo
defcendunt, ac dein reliquis nondum
conco&i* locum cedunt, ut ad fun*
dum ventriculi devoluta melius co*
quantur.

Neque obftat, quod aliqui fint, qui
dicere minime verentur, nullum pror-
lus ordinem in ciborum aflumptione
fervandum efle, fed cibos omnes, cu-
juscunque etiam fuerint fubftantiae
craft* ,  & tenuis, mollis, & dura; pofte
& prius ,  & pofterius prandij, carnajve
tempore aflumi , hac moti ratione ,
quoniam cibi non eo in prdinein ven-

tricu-

11 x T)iJJert. < Pb>l. Med.

tricolo manenr, in quo fuerunt ingefti,ve
fed mifcentur, & in (undo veniriculiloi
ab uno, eodemque calore concoquunin
tur, & concodum per pylorum ven-fi
triculi ad inteftina ablegantur ; Etfipc
ahqua ex parte concedi poilit cibos leJ:x
viter in ventriculo miiceri, fed xndei)
inferri non poife, omnesin univdrfun®'
uno eodemque tempore ex ventriculoe !
exire, hoc enim docet experientia, li-P 1
quida, & humida citius, & promptiu*' v
excerni, quam crafTa, &  dura $ habe* t£
tur exemplum in vino , quod citius
egrediatur, & ad midionem homines A
ftimulet, atqueirritet,quam cibi cralfi, ii
duri, & folidi ;  ita ettaoi, quiliquidio-1
ribus cibis utuntur, prius efuriunt, 1
quam ij ,  qui crallioribus, quia hu- 1
mida,& liquida facilius e ventriculo 1
defcendunt. 1

Verum &  cibos alios redius in 1
prandio t  alios convenientius incxni
allumidebere teftatur Cardanus I. de\
tumd.[unit. c.  3 , inqHietn;  fi quis de

vene.

T>e Cibo.

115

RijVeneno follicitus rutatn ederevelit,'
uiilonge tutius, & minore noxa id facie
.nan prandio . qoam in carna: ita etiam ,
n-fi quis cibos duriores, craffiores, vet
t(ipotenti®res,aut tales,ex quibus fetidae
le^xhalationes eveniunt, (umere velit,
defjdem minus nocebunt in prandio
mpuam in ca?na , quia de die os apertum
ioieft ac calor diei avocat, &afeftrahit$
i-poft camam autem talium ciborum
jivaporofe ilia? exhalationes caput pe-
;.tentes varioscerebri producilt effeibj.
is Cibi ergo boni lucci, facilis dige-
uflionis , ac nullum exceflum habentes
i ; in odore fapore, fubftantia, autqua-
i. litatibus faftibilibus, debito, & legiti-
f  mo modo , & convenienti pra?parati •
.  fcilicet elixi, afli, aut frixi, tain in ca:-
)| na, quam in prandio fine noxa come-
dipoflunt.quifecus fe babent,neque
i cacna?, neque prandij tempore condu-
i cunt, funt enim concodioniobftacu-
i, lo, cruditates pariunt, vifcera obftru-
nnt, & rRultorumeffe&uumcauia? efle

D IS,

114 DiJJert. 'Phil. Med.

^ytjyyk# etijyiaijyyfe n!

D 1 SSERTATIO VI. “

An [amtati conjervandce conducat  c;
prius bibere in pa/in confuet*, & or-  al
dinario , quam come Here  ? jui

S Alubrius eft inchoare paftam a ci- 0!
bo, eoque aflumpto fici urgente 11
bibere; ttatuitur enim ponendum P
efle prius bonum, & ftabilefundamen- 2
turn, eoque pofito fuperinfundendum tl
effe potum,alias exiret citius,quam par Q
fit, idque propferea , quia potus tenuis ^
eft,& fluxilis; & ficcibos fubfequen. "■
tes non latis dilueret, ac dilutum non *'
probe milceret, ventriculum quoque P
afluali fua frigiditate ftatim refrigera- c
ret, qui tamen petius caiefaciendus, T ;
ut fnbfequens cibus citius , meliusqur I
concoquatur; hucaccedit & hascra-n
tio, quoniam potus vini antecibum ■
ingeftus appetitum comedend i  minuic }
ex Hyppoc. ita fi & vinum ante pa- .
ftum aiTumatur, crudum rapitur & ve-

T)e Ciho.  Ilf

nis, pradertim exiftentibus famelicis ,
’ nervosqueferit; utnii jamde halicibus
vini proferatur, qui integris viribus ad
tt  caput alcendunt , idque offendunt :
aliasque mentis perturbationes effici¬
ent. Re&ius ergo fit, fi quotidiana
° u  oblervetur conluetudo, ut cibus prre-
e  mittatur, potns autem fequatur: qua-
n  propterin principio menfse jufculum ,
aut quodvis aliud liquidum alimen.
n  turn aclucalidutn affumi debere affir-
[r  matur, ut illud fit veluti fundamen-
[ s  turn ftabile totius paftus. Neque ob-
u  fiat, quod fchola; folernitanas verficu-
n  lus contrarium dicere videatur, nem-
£ pe: ut vites pan am , de pctibm incipe
Non enim de pramiffione vi¬
ni , aut aqum is inteiligendus eft,
l  |d de jufcuiis carnium, brodiolis, ijs-
fue cibis, qui facile,&brevitemporis
t  lpatio concoquuntur, ne, fi diutius in
c  ventriculo morari cogerentur, & ex-
fpeclare, donee duriora, craffiora, &
londiota conco&a fuerint,corrumpan.

i Z  tur j

>

11 S T>iJJert. Tbil. Med.

tur$ ilia {lquidem faciliusconcoquun-
tur, & diftribuuntur, itaetiatn ijs cor¬
pus facihus impletur,ac reficitur,quod
ftatuit Hyppoc. 2. apb. i  r. facility eft
■potu  (per potum intelligens liquidum
alimentum ) reficiquam cibo.  Enar-
rat Piinius Lib. iz. c■ zz.  quod apud
latinos hie mas obfervatus fuerit, at
jejuni biberent, potusque vini ante¬
cedent : aft culpandus fait is mas,
ut & Piinius ipfe demonftrat, hunc
morem introdudum fuifle externis ar-
tibus, & placitis quorundatn Medico-
rum novitate aliqua lets  recommen.
dantium. Aquam tamen bibere ante ^
paftum aeftatis tempore iis, qui ventri-
culumhabentcalidum,& fitibundum,
conceditur, quoniam ilia aquarapitur
ab hepate calido,unde ipfl refrigeriu®
aliquod accedit, proinde illis talis hau- .
ftus aqua; incommodes non eft.

Quod etiam paftus potu claudi pof-
fit, ita inconveniens non eft; hoc ta-
men obtervare licet, ne multum biba-

T)e Cibo.  117

t  tnr, ut dein ilia nimia copia potus ali-
quam in ventriculo Fiu&uationem efi.
[ ficiat; Quod & Celfus parum aqua:
y frigid* in fine paftus aflumere polfe af-
(  firmatj h*c enim frigiditate fua ftoma-
chi orificium leviter conftrinoit, &
hinc vaporum alias caput petentium
afcenfumintercludit.Optimum autem
& commodiffimum eft bibere inter
paftum,quod fchola folernitana raon-
ftrat:

Inter prandendum par dm, fed [api hu
bendum.

Sic enim potus ad co&ionem cibi, &
re£hm ejus diftributionem facit.

DISSERTATIO VII.

■An ubm lixpk* r ; didr , & [ah -

briar,an varm t & multiplex>

P Riusquam ad hoc qu*fitum Re-
fpondeatur , Diftinctio cibi tam
fimplicis, quam varii ,& multipli-
cis prfemittenda eft: Simplex enim ci-
bus vel is dicitur, qui unus, & folus eft
F 3 nullum

11S T)iJJert. Vbil. Med.

nullum alium fibi habens adjundlurfl,

eftqueautcaro, autpilcis, aut fru&us 1
lb arbore decerptus, aut panis &c. vel <
qui quidem unus, & lolus non eft, led 1
aliosetiam fibi habetuno, eodemque c
in paftu additos, verum qualitate, & f
facultateuna prajditos, autfaltem non 1
multum diflimiles, Varius autem, & £
multiplex is eft, qui habet fibi oppofi- 1
tosviribus, & qualitatibus diverfis, ac ^
plane diflimilibus,&contrariis. Prio- 1
ri modo fimplex cibus, fiin modicl '
quantitate , & opportuno tempore lu- 1
matiHyfihil lanitati incommodare po- 1
left, pralertim fi fit borne notha?, ac !
propterea eti5 facile conceditur, quo-
niamab uno eodemque calorecome- '
dentis concoqui poteft ; pofteriori 1
vero modo acceptuscibus, qui plures
fibi adjun&os, & plane diffimiles , at-
que contrarios, quales funt duri, &
molles, craflx, & tenues,calidi,& frigi-
di, conco&u facilcs, & difficiles
probari neutiquam poteft ; ratio eft

quia

£><? Cibo.  115

j #  quia talium ciborum natura eft con.
1S  traria^& alii citius, alii tardius conco-
quuntur:undecodi,& crudiexfurgunt
J abi, nam qui fatilis funt concodionis
e citius, qui difficilioris tardius conco-
quunturj ideoque cruditas etiam indc
3  nalcitur, qua? muitorum morborum
j genitrix eft admodum fa?cunda * imo,
. ob inarqualem taiium ciborum di.
:  Tpofitionem corruptie exoritur ;

. quoniam qui lunt conco&i a crudis,

1 qui tardius conficiuntur, vitiantur,&
proinde cacocbymia qutedam indc
refultat,qua? febres,Tcabiem, vaforum-
que obftrudiones parere confuevit.
Hinc Dodiffimus Medicus Difarius
apud Macrobium Lib.  7. Saturnd-c. 4.
ata & Socrates monent, illos cibos po.
tusque vitandos, qui ultra fitim j fa.
memque fedandam appetenriam pro.
ducunt : Cum itaque ilia ciborum
diverfitas Temper novo modo gulam
provocet , & appetitum exciter, ut
nunquam videatur Tatis Tumpfifte $
F 4 caufa

120  Dijjert. Tbil, Me cl.

caufa eft imaginatio ciborum , quad f
biconcipiuntur, ut dele&abiles; haec '
enim vehementer excitat gula: appe.
ticum , ficut imaginatio rerum vene- 1
rearum excitat ad venerem , ita etiam '
in cibis multum valet ad gulam exci* 1
tandam,pra;fertim accedente a(pe<5fu,i
& odore ciborum ;  unde fit ut jufta
menfura enormiter excedatur, & tri-
plo, vel quadruple) amplius fumatur,
quam natura expetit, Sc  proinde ex
contrariis diverforum ciborum natu-
ris, Sc  temperamentis mira in ventri-'
culo exlurgit cruditas, Sc  totius conco-
(Slionis depravatio; hinc inflationes,
tormina, colica?, obftrudiones,& ita Sc
racione quantitatis nimia:, acratione
varietatis maxima chyli, feu fucci ,ex
quo fanguisconficiendus, cruditas, &
inquinatio; Unde Francifcus Valerio-
la Medicus prsftantillimus Loc.Cem - *
mun.lib. 2. c.6.  hac de re difputans,
ait: Ciborum varietate , &copiain ea-
dem ms/isS, & produciione in longac me-

121

T)e Cibo.

J, fits, nihil notenthts homini ad f,alutem .
c  Vide plura apud Macrob. Loc. cit.

An tamen ciborum varietas , &
multiplicitas fimpliciter, & abfolute
1  damnanda fit , ac nunquam conce-
, denda, quasritur ? Cum notum fit va.
, rietatem delegate, fimplicitatem au-
tem naufeam parere, Cibus autem,
quicumvoluptate affumitur, avidea
ventriculo attrahitur, arfte retinetur,
rs&iusque concoquitur? Refpondetur
varietatem , & multiplicitatem cibo¬
rum qualitatibus, & vitiis contrario-
rum uno, eodemque tempore , uno
eodemque in paftu prandii, ca?naev&
aflumptam merito obcaufam illatarn
improbari, utreflifiime Plinius dixiffe
videatur lib. z. cap-3' Homini ctbttm
fimplicem efje utiltffimum  ; Cujus ten.
tentiam etiam Horatius fequitur lib. z.
fe&.  2. inquiens, vi&ttm tetwem, acftm-
plieem facere , ut bene vale as. Qtsod ft
ftnml ajfts mi fetter is elixa , &fimul con-
chilia tnrdis , dttlcia fe in btlem vertent>
F t 5  fioma.

122  'DiJJcrt. Thil Med.

fiowachoquh tumultum lent a ferret p'n  (
tint a. vide }  ut pallidas omnis etna, defur - <
gat dubia , quin corpus onufium hejlernis  1
■w'ftVi, animum quoque pergravat unit,  *
atque fatigat humi clivina particularn  1
aura-  Quod fi verocibi varii vel inter
fe conveniant, vel non multum qua.
litatibus , & facultatibus difcrepent
adeo,utabeodem ventriculi calore, &
eodem etiam tempore concoqui pof-
fint, licita elt,ut unopaftu capiantur.
Unde non veterum Athletarum more
pane feorsim, & C2tne feorsim vefci-i
mur,fed panem omnibus cibis admif.
cemus, & prarter panemcibos, inter
Iquos non magna eft difparitas, non in.
commode conjungimus. Nam talis
ciborum convenientia pro quadam
ilmplicitate habenda eft; atque hrec
ciborum varietas majore cum dele-
dtacione afiumitur , maxime vero (i  •
condimenta quoque talium ciborum
naturae limilia , & correlponaentiaac-
cedant. Ne tamen error in abun.

dantia

i

"De Cibo.  125

i.  dantia fiat, maxime advertendum eft,
!*• quivero, ficondngat, podushomi-
ii  num imprudendae, qut facile velupta-
i,  ti (uccumbunt, quam cibi nature ad-
fcribendus eft,

r Polfunt itaque cibi edam contrarias
. naturae,fed non una die, unave mensa
; affumi, ica ut non opus fit ejusdem
temperamenti cibis perpetuo inhaere-
re : aliunde edam notum eft , divert
aoni tempora diverfos requirere ci-
bos , yEftatem v, g. frigidiores; Hye-
mem calidiores, & ficiliores &c. De
quibus alibi.

DISSERT ATIO VIII.

An fanitati utilim fitfemel , bit i  etn
Japitti de die Comedere  ?

M Agna profeflo habenda eft cir-
cumftantiarum ratio; an fennel,
vel fepius dediecomedendum
fit: Conftitudonis fcilicet, ordinis,
atatis, virium, anni temporiSjConfue-
tudinis,regionis, vitae inftitud, vel
F 6  morbi,

124  Differ t. Tbil. Med.

morbi,dumaegercuranduseft. Mag.
na autem pars hominum prandio ,  &
carna contenta eft, multi tamen ienra.
culum, alii merendam , alii infuper
poftcaenia addunt, five cainas lecun.
das, quas gra*ci Epidorpides  vocantj
alii totas (qui gulas, & ingluviei dediti
funt) namqne dies, aliquando & inte-
gras nodes vorando,& Bacchoftrenue
litando confumunt; licet ante aliqui
illorumad tempus, velob virium ro«|
bur, vel caloris ubertatem, vel ventri-
culi bonitatem, vel exercitiorum cor-!
porisfrequentiam nihil inde mali fen-
tiant, noxa tamen luccefiu temporis
(e  exferit, & pcenam gravem, certain- I
que ob neglectam temperantiam in- i
fert: utiGa/en. Dc cib. Born, & malt'

■ facci cap. n. Aviccnn.  3, DoS.  8. c.  7.
monent, Nimia enim cibi & potus |
iugurgitatio , $c  helluatio ealorem ob - )
ruit, atqae obtundit, cruditates parit ,
vifeera , 6' vaja obliry.it ,febres pallidas,  |
cache xiam.fcabiem-podagram^calculum, l

mor -

De Cibo.

m or bos alios , & in prim is by sir opens  in-
ducit, Saluberrimum itaque eft, ut
homo bene temperatus bis de die tan.
turn cibum capiat, fic enim omnia,
qua?& ex famisdiuturniore tolerantia,
& crebra cibi ingeftione damna eveni.
re fo!ent,prascaveri pofl’unt; bis enim
de die (atnrum eife , fane noxium non
eft ; modo tanturn cibi aflumatur, qui
ventriculum non gravet.

Pueri, & junioresftepius comedere
folent, quia plurimum habent caiidi
innati, hinc plnrimo indigent alimen-
to , cal,or, enim plus confumit : ita
.etiara qui validi (unt, (ani, & juvenili
aetate conftituti, & qui duros labores
fubeunt, nec non qui in frigida regio.
ne degunt (requentiori, & largiori ci-
batione opus habent; unde etiam ta¬
les velcalorem habent vegetum, qui
conco&ionis eft author , eademque
bene digerit, qua; difficilius conco-
quuntur : vel tales viribus pollent,
qua; per vi&um funt conlervanda;:

F 7 vel

I z6 ‘Difjtrt. Vbil. Med.

vel ob labores. & exercitia magnam
fpirituofa?, Iiumida;, & lolidascorporis
fubftantue conlumptionem patiuntur,
ideoque etiam talcs <5c frequentius , &
liberalius cibandi lunt, uc reftituatur,
quod eftabfumptum,atque ddcuffum.
Ur.de Cous. i. aph.  /'/. didtarum cir-
cumftantiarum ia cibatione non le-
vem habuit argumentandi modum ,
qui declaracur his verfibus:

Advertendum etiam  , qnos buvi }  ft.
melvbcibare,

Vsxtitimui deeet , cjatbui & concedere
Ur gam

Troderit , aut par cam fotius prafcrHe¬
re menfam:

At ratio vita fimul eft nonnulla per.

aSfa,

'Temperis, atatis, neentn regionis ha.
benda.

Senes e contra maxitne in ultima (e.
ne&utis parte conftituti tefte Hypp. i.
aph.  r 3 .facillime jejunium ferunt, ac
proinde paucovi&u ob fequentesra.

tiones

T)i Cibo,  I i~i

tiones funt contend. Et primo ob
caloris paupertatem, qui largum ci-
bum concoquere nequit, Secundo
ob liccicatem^denfitatem.compaiUo-
nem , conftru&ionemque corporis ha¬
bitus , ex quo per cutem parum exha-
Jat. Terdo,cum ienes ob virium im-
becillicatem rarius,& minus exercean-
tur, unde corpus eorum edam minus
conlumitur. Quarto , quia illorum
ventricuius crudicate , & phlegmate
fcatet, fitque ob caloris exiguitatem:
e contra vero minus adolefcentes,
conftantem, & virilem agentes sta-
tem, calidiores, laboriofiores, ac habi«
tu corporis rariore prarditos, minime,
autem pueros jejunare pofle fequentes
declarant argumentadones. Et pri¬
mo, quia adhuccre/cunt, &obid nu-
trimento egent, tarn pro nutridone,
quam pro augmentadone corporis*
Secundo, cum plurimum habeantca-
lidi innati,quod nunqua otiofum. Ter-
tio,quia in perpetuo iunt corporis mo-

1 2  8  'Dijjert. Thil. Med.

tu, qui calorem auget, multumquein
pueris diffipat,ac depopulatur. Quar-
t6,quia habentcutem modern, laxam,
& raram , per quam multurn ludoiis,

&  vaporis emanare folet. Quinto,
cum eorum humores fint calidi, &
tenues, ac proinde facile refolvuntur&
diffipantur.

Etsi veteres omnes , qui temperan-
tiam eximie coluere , una refedione
contend fuerint, idque vel poll folis
occafum, vel hora diei non&, (eu terda

5 joft meddiem: utrefert Caflianus Col -
at,  2. Abbatis Moyfis c.  25 • & 26.  Ta.
men multi conveniendus cenfent, ut
fenes bis reficiantur, diftributa eadem
in duas partes menfura, qujeadfeme!
fumi deberet; &ob rationem jam an-
tea didam ;  quod fenes ob ircbecilli.
tatem non poffint multum una vice
affumere , expedit, ut lacpius come- 1
dant, fed modica quantitate, fic enim
fiet, utnon graventur cibo & farilius
concoquant. Ita & Ariftotales,& Ga.

lenss

DeCibo.  1 29

le»us binas reftdiones fa?pius appro-
barunt; Apollonius in mirabilibus hi -
fttrik  fcribit eos, qui i’n die femei tan-
tum cibis ve(cuntur,amaru!entioribus
cfle moribus, quam eos, qui bis ;  quo-
niam audta in iis biiis utraque animum
perturbat, eosque iracundos, & rne-
lancholicos facit. Ceifus ait, qui lemel
tantum in die cibos capiunt, aluum
adftringi: verum autem obefos du-
plicem paftum difficillius tolerare,
quam biliofos.

Hinc ratione Temperamenti non
minor etiam eft diverfitas, cum ii, qui
temperiefuntcalidiore, inediam tole-
rare non poliint,fed facile ex ea in ani-
mi deliquium incidunt ;  hinc tales
etiam faepius alendi funt ; frigidiores
vero jam famem diutius (uftinent, uti
& humidi, quod videre eft apud Hyp-
poc. 7. aph.  5 p.  declaratis his verfibus.

Humidiore cjuibm funt corpora pra-
aita came,

Convenit efuries,fiquidem jiccantur db
ilia.  Pro-

130  ‘Difjert. Vhil. Med,

Proinde & graciles, qui perfpiratio* (
ni, & diiTolutioni corpus apcum , nec <
nonporos amplos habent, facpius ci- j
bandi (unt, e contra pingues, & poros \
anguftos habentes rarius.

Ec quid per exercidum frequens, & ,
diuturnos labores non confumitur;
unde ii, qui laboribus frequendoribus,

& majoribus exercentur, jentaculum,
prandium , merendam , ca?nam fine
noxa capere poifunt, quod nifi faciant,
vires laboribus tolerandis non diu (uf-
ficient; quienim Ievioribusoccupiti
negotiis, hos bis in die tantum cibum
aflumere determinatur.

Prae casteris condonandum eft ali-1
quid confuetudini , quia confuetudo
magni momenti eft$ uti ait Hyppoc. 2 .
de rat, vk'i. in act*t. text. Zi. turn its,
qui bis de die cemedunt , turn iis, qui fe-
msl , noxas , & infirmities pariunt re-
pentina mutationes : eesquequi prande-
re non confuevertmt, & pr undent t  fiatim
infirmos reddunt , ac toto corpore graves
:ji , cdr

Tie Ciho,  131

* & imbeciUes  , ac defides* Quodft [upor

c  unaverint , acidum ru&ant , <*//»/
limit t ns exercet : nemph ventriculuspra-
ter confiuetudiuem gravatar, fuperficce.
[cere confuetm, non bis tumefiere, ncqus
bis concoquere , It a etiam, qui bit de die
cibum caper e confueveruntfii, nifi pranfi
fuerint , imbecil'es fiunt , & ihfirmi, ac
cardialgiam patiuntur. Hie enim vis -
cera pendere videntur  , calidum min-
gunt 7 Jlercusque cxuritur : fuut quibus os
amareficit, oculi cavantur, & tempora fa -
Hunt par tesque extremefrigefcunt. Ulu-
rimi quoqui , qui pranfi non funt , cmare
nequeunt ; qui ft canaverint, gravitate
ventrit ajficiuntur,atque difficilim cibum
coquunt, quarts fi pranfifuijjent.  Qua;
vero conluetudini tribuenda fine, ea
alibi figillatim demonftrare licebit.

Verum fkuti diuturnse confuetudi-
ni,fimiliter etiatn corporis diipofitio-
ni magna vis attribuitur. Nam cujus
ventricuius pituita frigida, & lenta
abundet, magis expediens videtur ,

132  'DiJJert. 'Phil, Med.

ut is femel tantum comedat: quia pra
multiim temporis requiritur, ut ilia g e;
concoquatur, vel extenuetur. Si ta« pei
men cometlio in vetperum differatur, eiv
proderit meridie modicum quid fume, tei
re, prjefertim, quod juuet ad nimiam te
ventriculi humiditatem exficcandam pi
vel fi meridie prandeatur, tale quid tu
expediet fumere veiperi v, g.pajjulai  te
cum pane & fimilia,  maxime enim ijs,
quiita affe&i, curandum, ut humidi- fl
tasiftafliomacbi,quantum fieri poteft, i c
corrigatur. Quiainde flomachusfia. v
tibus, & caput nebulis, lentoque phle-! t
gmate oppletur. Sapientia tantum in  f
jicco rejidet , non in paludibm, & lacu-  r
nit.  Unde Horatius Lux ftcca  • I i
fapientijfima . i

At nunc quomodo segri cibandi 1  i
funt , di/cutiendum erit: quod qui- ■
dem Hyppoc. I. aph. ig.inmorbo pe.
r acuta extremes labores, id eft graviffmu
babentesjymptomata , & periculi plena
tenuiffimo extreme vi&u utendumejje

Tie Cibo.  13 5

JI!  pratceperit 5 ne materia morbifica au-
^ a peatur, nequc natura ab officio (uo
:a " per vi&um datum avocetur, qua? in
Jf i eiusmodi morbo circa pepafmon ma-
e * terise morbifica? eft occupata; fi au-
ra  tem adeo morbus peracutus non fit,
P plenior vidtus pratbendus eft, actan-
^ turn de extrema vidfus ratione remit.
u  tendurr., quantum extremis morbis
: i fueiit remiifior, talis enim diutius af-
' fligit , & vigor iliius longius abeft ,
i ideoque vires etiam eo magis confer-
' vandar. Unde non parva eft in segro-
1  tantibus circumftantiarum ratio, an
:  fepe, vel raro, anmultum, vel pa-
rum i/s concedendum fit ;  quamvis ex
segroto conjedluiare liceat, an is cum
ejusmodi tenui vidu obdurare poffit,
donee cedat morbus, &obtundatur,
viribusenim proftratistenuiffimus vi-
dtusminime conluiendus, nifiquibus
per certos circuitus, five periodos pa-
roxyfmi ire, redire foleant, illis non
efle offerendum cibum docuit Hyp-

poc t

134  fitJJert.'Phil. Med.

poc. citat. loc ■  inde tamen non parum
Medico confiderandum eft , fi vireJ
debiles, tanquam verum vidus indi¬
cans reie&ionem quidem poftulent ;
e contra vero viriofi in corpore hu-
mores prohibeant monente Hyppoc.
nam corpora viiio r a quo pint nutries,
e'o magii Udii.  Ita & docente eodein
7 . aph.  < 55 . (i quit febricitanti cibwn
prabeat , Valenti quidem robur, <egrotatt-
ti ver 'omorbui ejl.  An in tali caiu aegris
cibus mediocris, tenuis, vel temuiffi-
mus, aut plane nullus dandus fit.

Hoc autem perbelleagnovit Excel-
lentiffimus Dominus Dodor Marcus
Gerbezius Collega,& Syncerus amicus
meus in intricatoiuo extricato medi¬
co 3  leu tra&atu de morbis complica-
tis part. 1. cap■ XV11. de artificiofa ele-
llitne in viclu injiituenda.  Eum occur¬
rence cibandi neceifitate debere ciba-
tionis indicans commenfurare cum
ejusdem cibationis contraindicante,
atque videre, an contraindicans illud

adeo

ut

pr

nc

lei

P>

cc

U1

di

1

I

f)e Cibo,  13 f

® adeo cibationis indicanti praevaleat,
s* uteamcitra majus afgri detrimentum
prorius non admittat, quaiitcr earn
>' non admiccunt ex allata Hyppocratis
J- lententia vitiofi in corpote hnmores,
priusquam per apta remedia fine e
corpore edu&ir in taii ca(u (e  nempe
njurgentiori Temper efle accommodan-
9  dum, maxime febris tempore paro-
- xyfmi cibadonem Prorfus effe omit.
s  tendam afferit Hyppoc. i- aph. i  r. In

* eligendovero talem vi&us rationgef-
le debere monet prardi&us Exc. D. D.

• Gerbezius, qua; pra: Cfeteris & contra.

> indicante recipi, & tolerari videtur.

!  Toleratur autem a morbislongis me.

■ diocris, aut etiam plena, qua; quidem
1  fanis tantum compettt 5 ab acutis te¬
nuis, a peracutis tenuiffima. Hinc
tamen He&icum ftatim tenuiffimo vi.
do excruciare minime oportet, quod
quidem i quibusdam medicaftris ob-
fervare vifum fuit, talem enim, in quo
jtemperamentum lubflantificum de-

perdi-

1 c DiJJert, Tbil. Med.

perditum eft , paulo liberalms aleli- tl
dum efle informat Paulus de Sorbait/tf di
Metb. Mecl. cap, X. & tilt. Qua ft. 102.  01
quia in tali non tantum adeft alteran- H
di, fed etiam temperamentum Jub- aj
ftantiftcum deperditum reponendi in- 'b
dicatio. Neque in febribus ardenti-
bus plane ab omnipotu abftinendmn ie
efle affinnat prredicdus Author cit loc. n
ita ut «gri prae fici , & sftu lumma b
pat'co^antur, unde ordinarie fcrupu- a
lofilfimiilii Medici (qui minima quae- E
que in confiderationem trahunt,ut ac- 1 e
curatiffimi videantur,unum gran. rad.! j
Gichor.acScorzon. examinant,atque l
ponderant, nec non mentham, & ane- (
thum decimant: uti ait Avenzoar in  j
theft, traftt 10. cap. 8 .  graviora vero le- I
gis derelinqutint, maximeque necef- j
faria ficco pede prsetereunt) febrici- ,
tanfes ica fiti torqueri, ut morerentuf *
ante mortem , permittunt: quapro* j
pter Medicos aliquando multo libera-
iiores efle oportet, febris enim car a-

tar \

Tie Cibe.  i 37

. inr venafe&ione, & aqua frigida potu.
t  dicit Hyppoc. Quemadmodum ifta
. omnia luculenter exprelTa hint apud
. Hyppoc. I. aph.  4. & [iquent.  ita &

■ apud Gal. de viEl. rat. in acutk , de qui-
bus omnino conlulendi funt praftici.

Ex quibus concludendum, fi quis
femelbis, aut term dicalimentaaflu-
mere conlueverit, & cum his bene ha-
beat, in eo perieverare debet, donee
aliquid contingat, quod eum id im-
tnutare cogat. Frequentiores enitn
epulas cruditatis metum afferunt, je-
junia vero longiora corpus debilitant,
& pravos humoresad ventriculum de-
ducunt, unde multi affe&us exoriri
poflunt. Hinc fatius eft m  fingulis pa-
ftibus quantitatem ciborum minuere,,
quam poft lautas epula* longum
jejunium exercere.

«sfSs*8a*

, G D 1 S-

138 Differt.  # bil . M’i.

& 4 jyiyyyyyyMyyyii p<

DISSERTATIO IX. ta

An determinatum *femput in cil  0I

capiendo obfervare fanitati  j]

continent ? l}

V Erum cum aliarum rerum quo
que, quae ad diactam pertinent a
habenda fit ratio, ira etiamvt r
dendum, quibus diei horis cibus fa. t
mendus fit. Gum, quod maxima pafl f
hominum prandio & caena contenta c
fit, ex priori dijjert.  pateat. Hinc non f
immerito etiam determinari folet ho- i
ra, five cibandi Tempus. Pra?terei 1
tamen feiendumeft, quod inter css*
nam, & prandium tempus longius el-
ie debeat, quam quod inter prandium,

<5c csenam intercede, hoc etiam com¬
munis omnium confenfus obtinuit;
Cum enim fomnus homini ad virel^
recolligendas, & fpiritusdiurn'is Jabo-
ribus diilipatos, atque abfumptosin-
ftaurando* concefTus fit, atque eo tem¬
pore

f>e Ciho. 112

I pore facilitate animali quielcente, vi¬
tal is , & naturalis vigeant, &?ad ablol-
,, vendam concodh'onem, cruditatesque
"  emnes ablumendas plurimum pof-
fint i  unde illud commune j fttnn*
mim dliquid dandum eft.

Hora itaque prandii tempeftiva du-
abus horis ante meridiem ex plurimo.
rum authorum opinionibus ob has ra-
tionesfaluberrima dicitur. Primout
prandium longius tempus habeat uL
que ad cacnam,quo codtio melius per-
fici valeat; Secundo,cum homo etiam
illo tempore frigidior fit,(quod in a?fta-
te fit) ilia vero frigidicas codtionem
juvat: Tertio, cum homo adhuc tunc
fit robuftior,quia vicinior fornnopr*-
cedenri, ex quo multi fpiritus geniti
font, qui totum corpus robuftius, &
•lacrius reddunt. jHinc paflim vide-
'  mus eos,qui diutiffime vixerunt,tem-
peftive cibum fumpfifle: contra vero
cos, qui tardius pranfi funt, morbofos
fuiffe ; & brevioris vita?.

G 2 Cx-

I40 *DiJJert. T'bil, Med.

Gaenaproinde fitfeptem horispoftun
fumptum prandium, cum ex commu.(k
ni authorum fententia conco&io irint
ventriculo intra feptem horas peraint
gatur, de qua in feq. difs. Ad ventantttju
vero hora csena? aut prandii necefle effyio
ut appetitus vigeat, & cibus in priorime
paftu ingeftus optime concodius fue-ad
rit, a'.ioquin fatius eft horam illam dif-ve
ferre, autpaftum omninointermitte-H;
re, aut pauciffimam alimentorum co-ie,
piam aftumere; illudenim, cibandi rij
tempusprxcipue, aconfuetudinede-id
fumendum eft, cui natura tantoperer#
inbaeret, ut adventante bora prandii, hi
in bene fanis ventriculus plurimumU
appetat, & novum fameiicus cupiatiic
alimentum, qua hora etiam prseter-fln;
grefla languet plurimura appetentia,n
& fames dejiciturj ventriculus eniffl u
a vicinis partibus attrahit humores,^!
qui fenlum appetitus obtundunt ;  hinC ti
appetitus definit, ac fames depellitur; p
quin^mala inde multaevenire pot c

T>e Cibo.  , 14  t

poftunt J It&icajM&r asmus, Cardiagmos t
nu •Cuhexia&c.  Undetantum tempus

ifinterpriorem, & novum cibum debet
:ra.intercedere , ut prior cibus plane co-
nt«<jui, & in corpus diftribui poffit, nec
eftjton fames optimum ciborum condi*
on’mentumadfit. Dumenim fames non
JS'jadvenitj indicioeft, cibum adhuc in
Mventriculo contineri , qui docente
:s-Hyppocrate inedia, aut vitftu parcio.
o- te,iomno,quiete,nec non vomitu cor-
dl t rigendus eft. Ex quo Celfus monet
1 , cap. 2. Qui bene ccncexit , mani
ri into furget: Qui minus quit fare debet ,
lin»f que [e lahori }  aut exercitatieni credere.
Unde etiam utile eft iis, qui plufcuium
>£|interdum ingerunt, femel in feptima.
Wpa caenam omittere, aut plane parciilt-
}  me caenare , & tefte Hyppoc. ca?nae
3  unius carentiauni aequipoilct clyfteri.
^'ta enim cruditates collcftae abfumun-
'  tur,& plurimorum morborum occafio
•  preciditur. Sicut &illud commodum
eft, fi quis cruditates prster (olitum
C 3  featiat,

142, 'DiJJert . Thil. Med.

fentiat, ut itcrum parum cibi boni a(.
fumat ;  natura enim novi alimenti, & $|
quidem boni, atque utilis adventu gi
quafi ad co&ionem invitatur, ut illud, c<
quod vincere non potuit, iterum ag. bi
grediatur, & fcliciter perficiat: melius a<
tamen in cibatione exfpe$andum eft, fi
donee cibus ingeftus bene conco&ui n
fitjconcodusautem cognofcitur, durn fe
nuilusin ore amaror, nulii flatus, nulla ti
ventriculi compreflio , neque ventri*
cuius eft diftentus, rucius nullos edit, I
n«c ulla naufea adeft, poftquam enim r
datura appetit,& fendtur fuftioilla in r
ventriculo a vafisexinanitis, tempo* j
ris quoque fpatium elapfumeft, quo ,
Communiter ciborum concodtio ab-
(oluta efle confuevit, adhoepropofi-
tum etiam folernitani in fchoia iuade
Confervat. [unit, cap, i  r. fequentes tra*
didere verfus : [ r

Th  nunquam comedai , P.emachum nifi
novtm ejfe

Turgatum , vactwmqtti cibo  , quern
fumpferis ante Ex

k

©? Cibo.  145

EX dtftderit idpeter ii dtnefcere vert.
& Si autem ingeftis crudis nova fuperin-
tu  gsrantur alimenta , infignis cruditas
d, conciliatur: Exemplum habeturin le-
S‘  bete bulliente , cui fi vel minimum
- s  aquae (uperfundatur, ftatimbullire de-
X  finit, & caroperitcratas aqua?affufio-
11  nesdura permanet, necunquam per-
n  fedc concoquitur: eodem pa'&o veil.
3  triculi concoctio definic.

[ * Concluditur h*c diflertatio cum
> Lazaro Riverio, monente in inflitut.
3  tntd Lib. 4. eftp.  0. de (empire cibi [u-
1  mendi , ut cibus nunquam affumatur
■ priusquam prior, antea ingeftus , fie
1  omnino ccncodus, & ad inteftina de.
1  trufus,fi verb contingat,ur cibus prio¬
ri non dum conco&o aflumatur , per-
fuafum eft (equentem paftum omni-
no intermittere, aut laltem unico hau.
t  ftu vini diluti, & tantiilo cibi abfolve-
re. Hoc autem iis contingit, qui ca.
fu aliquo extraordinario ut in convi.
vio lautiori(efepr*ter modum epulis
G 4 ingur-

I

144 TtiJJert. Thil. Med.

ingurgitant. Si verd in vidu ordina* f {
rio contingeret,ut hora paftus ordina- 4
ria appstentia non vigeret,& alia non- n
dum ccnco&i prioris cibi figna appa- r
rerent, indicio elTet, nimixalimenti C
capia:aflumpta*,undecon(ultumeft, C
earn eile minuendam. p

DISSERTATIO X. jj

An certo temporit /patio in veniri - t

cult peragntur conco&io  ? c

I N pradenti diflert.qua;ritur * Intra
quod temporis fpatium conco&io
in ventriculo petficiatur? Re(pon-
detur communem efte plurimorum
fentendam , conco&ionem in ventri¬
culo perfici intra horas feptem. Hinc
tamen adhibenda eft diftin&io & ci-
borurn,& ventriculi, In ciboconfide-
ratur potiffimum quantitas, varietas,
qualitas, nec non cibi prasparatio: in

ventriculo veto robur , & tempera.

mentum. Major cibornm copia lon-
gius fane temporis Ipadum ad lui con-

fedi-

0

i

©<? Cibo.  I 4 f

fe&ionem requirit, quoniatn Ponco-
. quenti ftomacho map,is re/lftit, & plus
. negotii illi faceffit: idem facit & cibo-
. rum varietas, <k  inqualitatibus diver-
i litas, quoniam sequaii temporis /patio
concoqui non poterit: Qualicas infu-
perciborum etiamcau/a eft celerioris,
& tardioris conco£lionis ;  Etem'm cibi
duri, cra/fi, /ale conditi, infumati, len-
ti, vi/cidi, crudi concoquuntur tar.
dius ; ceierius,qui hilce(untcontrarii,
moljesnempe, humidi, eiixi, liqui-
, di Sec.  lta& ciborum prarparatio ad
conco&ionem , & meliorem dige -
ftionem non parum efficit: Unde Cia-
riffimus Soibaitius Ifagog . ntedie. part*
4 • cap. 2. de qualit. aliment. &c. [umeti-
di temp,  /equent: deferibit ciborum
praeparationem: fcilicet ut conco^ri-
ci narurar, feu facultati, notabtli ad.'
mintfluLoapitulemur, cibos enim vel
& natura, vel arte bene codlos, & ad uL
teriorem digeftionem prarparatos ef-’
/e oportet: & natura colli funt frudlus
G / mats-

14  6, TiiJJert.Vhil. Med.

maturi ;  carnes vero, & reliqua ali-
menta beneficio elixationi's,aflationis,
fri&ionis, feu toftionis prajparantur,
nec parum intereft, quonam mortis
genere pereant animaiia: nam fi a fuis
inimicis occidantur, carnes ita tenerai
evadunt, ut fere in jus refolvantur;
utpote ovicular, a lupo occila*, tener-
rimarfunt. Gaufam refert Plutarchus :
in (piritnm iupi tenerrimum, qui fua
ponetrabiiitate carn*s attenuet: Sed
vix credibile eft cum fiat in came le .
J)9ris } cotHrnicis , pkAjiani, hinnnli &t.  ab
inimicis, canejaleone, ttcipitrt,  eccifis,
qui camen ideo penetrantem halitum
non habent: Sed potior ratio efie vi-
detur ,  quod in timore fummo came*
aiangdine purificentur, dumntmpe
concentrator ; unde talium anima-
lium corda funtdutiffima , carnes te-
nerrunar. Hinc fi volatilia tenera de- f
fidcremus vulturibus , dc accipitribus
objiciamus; fi boves canibus vexan-
dos obcrudamus, gaiiinas cx turribus

detur-

2> €iho,  147

deturbemus; gallos baculis excipia-
mus : vei eciam deplumatos vino im-
mergamus; deque citiustenerefcunt:
galiinar indie* e naribus vivar fuppen.
dantur, Nec parum Tacit ad primam
hanc teneritudinem conciliandam , fi,
poftquam ma&ata luntanimaiia , Tub
dio aliquamdiu ferventur; natn per-
dices recenter ma&at* non funteden-
ds, fed peft unum, aut alterum diem ;
fuam enim iilam duritiem interea
amittunt: idem intelligas, la lunae ra-
diis exponas, quae aliquo modo pri¬
mam incipitputrefadionem t hincli-
gna, Tub lunar radiis fefta, carie confi-
ciuntur: 9t  h*c ad primam pr*pera-
tionem.

Nunc ad (ecundam , qu* fit per eli-
xationem ; qu* duplex eft : vel in
aqua $ vel iente, in proprio (ucco, qua:
jurulenta funtaliis meiiora: ut eft vul-
gare illud confumatum : elix* carnes
nontantum pratbent corporialimen-
tum,quantum jurulent*- quiamag-
G 6  nam

148 Z) jjjert. *Pbil. Med .

nam fubffantia: (ua* partem in jufculo
reliquerunc: plustamenaiunt, quam
aflatK. Notandum •,  in aflationibus
non efle cultro multum perforandas
Carnes , quia fie humidum illud ali-
mentare ex toto fere deperd unt; non j 1
obftante Avicenna, qui dicit carnes , !j
inter buliitionem cbduratas, maiigni-
tatem venenatam induere : lebetes !
Temper inter bulliendum tegi debere ;
nec toties,poft evaporationem, aquam |
recentem efle reafiundendam interdi- j
citur: Sic enim (al volatile, optima |
nempe (ubftantia evaporat: Unde ilii ]
(apidifflma habent jufcula, qui Carnes f
tedis coquunt ollis, nec carnes, velut
aliqui ante conco&ionem , quod ad
iubflantias deperditionem plurimura
fecit, per aliquot horas in aqua infun-
dunt, nec fepiusfrigidam , interco- s
quendumreaffundunt,ne carnes indu- i
refcant; quod hie plerumquecontin.
git :  vervecinarum tamen carnium
contufionon rejicitur, qua teneriores

ffiultd .

T>e Cibs.  149

multo redduntur ;  & has  ciborum
praeparationes ad promovendam ul-
teriorem conco&ionem maximum
operari docente Paulo Sorbaido cit.
loc. in prstfenti concludimus , reli-
| quum vero eduKorum luxum coquis
1 relinquimus.

Ventriculus calidus,& validuscele-
j riorem conco&ionem etiam adjuvat,
1  cum breviore temporis fpatio egeac
!  ad cbylum producendum ;  e contra
longiore ,  qui frigidus, debilis & infir-
I muj. De quo quidem in fitper. differt»
S didum fuit, qui calorc fortiori iis cibi
difficilioris digeftionis, qui vero debi.
liori, facilioris offerendi erunt; Hinc
illud commune calor concodlionis e
author. Quod & commotio corporis
ad promovendam concoctionem eti¬
am facial, prarienti inquifitione quar-
dam addere placet. Primo quod mo.
tuscorporis cibum prxcedere debeat,
docuit Hyppoc. lib. 6. epid. Se&. 4.  Se-
cundo quod idem cibum debeat iequi,
G 7 afle-

w  j

I f o Differt. Thil. 2Aed.

afterunt folernitani : Cibos autem,
hoc eft,paftus ordinarios, & confuetos,
prandium fcilicet & carnam. Ob banc
autem rationem motus cibum pracce-
dere debet, quoniam caiorem excitat
permutuamattritionem partium, ac
appetitum provocat ad comeden.
dum. Qncd autem aftumptos cibos
motus corporis lequ'i debeat,(aft leni-
ter deambulando ) ut iidem probe
mifceantur, &in ventriculi fundum
defendant, in quo celebrari folet per-
fedUor nec non celerior concodtio.
Galorem eniot nativum aliquantulum
excitat, utfacilius co&ioni incumbe-
re valeat. Unde ille verficulus ;

Toft cm*m Jidbit  , nut psjfm mille
meabii,

Vehemens autem & nimia cor¬
poris exercitatio poft cibum afTum-
ptum minime confert , nec non
concodbonem impedit: quoniam ca-
lor, qui ob peragendam concodtionem
intus manere debet, avocatur. ltsr€c

per

T>s Cibo.  ifi

per ilium motum ftomacho jam onu-
fto , 5c repleto vis infertur: quod non
inviti fatebuntur poftarum curlores,
qui, nifi parce cibentur, fummosin
violento iftoequitatu perfentiunt la-
bores : Deinde velocius cibi,quam par
eft , e prima corporis regione ad (ecun-
dam rapiuntur; unde cruditates gene,
rantur, nam vitium prim* conco&io-
nis non corrigitur in fecunda ; unde
nonnulli Medici primam femper, 5c
maximam ventriculi curam habent;
quamvis aliquando fruftra ventriculi
dolor, qui perfympathiam oritur, uti
in hypoibtndriaru , curetur: attamen
Galtn. 10 . tdGlauc.  in cura tertian#
noth*, & quotidian* confulit, ventri-
Culo laboranti prarfidiatum externa,
turn interna admovere: neque nega-
tur, ventriculo fape prov idendum ei«
fe j  attamen lemper mali radix exami.
nanda, eique (ecuris apponenda, &hac
per parenthefm.  Hepar etiam, 5c alia
vifcera vehementerinvaleicuntj hinc

cibos

I f z TiiJJert, 'Phil, Med.

cibos indigeftos attrahunt; ita etiam
impoffibile ell, quin in tam violento
motu /piritus a cocb’one non diftra-
hanturad membra externa: adeoque
ad promovendam conco&ionis ceie-
ritatem moderatum tantum motum
bonum eife affirmamus ,  violentus
enim a cibo motus omnibus noxius
eft.

DISSERTATIO XI.

An coBio melius noBu , quam inter-
difti in fomno, quam vigiliu
ferficiaturi

H Ac  diflertatio jurecibi vindicat
hunc locum, cam de ea licte.
rarum amantes ferventer diipu.
tentj quidam enim cibos vigiliarum
melius concoqui, nonnulli vero fomni
tempore appiobantj utrinque enim
authoritates, & rationes efficaciter mi¬
litant. At primo ecrum , qui vigilio*
rum temporei meliorem ciborum
conco&ionem fieri afierunt,argumen-

tatio-

T>e Ciho. s  I f5

tationes demonftrareoportet, vigilia.
| rum fundamentumiftiusaflertionis ef-
[ fecalorem narivum,qui extra oinnem
dubitationis aleam eft conco&ionis
author: quo autem tempore is eft ube*
rior, illo etiam magis operatur, feci
tempore (omnieft uberior, quam vi-
giliarum , ergo (omni tempore ma is
operatur , quam vigiliarum. Mmor
probatur authority Hyppoc lib. 7. epid.
Se&  4. Vigilantem calidiorem efle
partibus externis, frigidiorem internis,
dormientem vero contrario modo fe-
le habere, ita & in lib. eedem epid je&.
5.habetur, quodlangufs pertomnuni
ad interiors magis abeat; & fi (angui-
nem per (omnurn ad interiora magis
abire conceditur, utique una cum fan.
guinecalor nativus, qui languini in-
harret, eoque fovgturae luftentatur.
*d interiora recedit. Cui fententia:
fubferibit Aetius qui lib.  j. deHijl . capi
1 9. docec fanguinis copiam dormien-
tibns externas corporis partes delete-

I f4 T>ij]ert. *Pbil. Med.

re, <& interiores fubire. Hinc ergo fe.
quitur, cumfomni tempore efficien*
concodionis calor nativus intus fit
copiofior, etiam illius effe&um con-
co&ionem, fieri meliorem. Ad hanc
propofitionem accedit quoque Gal.
authoritas,qui lib. iz. method. med.c.$,
lomnumaiTeverat concoquere, vigi.
lias autem difcutere. & lib. AtviSl. rat.
ait , vigiiias quidem faturos lacdere,
lomnum veto illos,qui comedunt, ca-
lefacere, humeflare, & alimentum per
corpus diffundere. Idem lib. cit. tit.ig.
fcribit vigiliam vehementem crudita-
tem turn ciborum,tum potus efficere.
At ratio confinnat has authoritates:
quoniam calor intus eft major fomni
tempore, quamforis, & relpiratioin
fomno eft major, non aliam eb cau-
fam, quam quod in internis corporis
parcibus major fit calor, pullus etiam
major, & velocior eandem ob caulam
dormientes etiam pluribus velamsn-
tis funt tedi, quse&ipla calorcm fo-

vent,

0i? Cibo,  I f f

vent , auflioremque reddunt, De-
monftratur fecundo in quiete corpus
non movetur, necagitatur, ita ut ci-
bus in ventriculo apte refideac, non
flu&uet, non dimoveatur, ficque me¬
lius concoquitur, quia concodtio in-
digetquiete. In fomno etiam, cum
animales fpiritus magna ex parte fe-
rientur; vitales,& naturales fortiores,
ac vegetiores evadunt, unde fommi
tempore meliores Hunt concodbones.
No&i* fn'giditas etiam cibi concodlio-
nem juvat, calorem pellendo ad inte¬
rior* , ut melius coftionem perficiat.
Ergo concodtionem fieri iomni tem-
pare meiiorem quam vigiliamm ma¬
xim e exiftimatur.

Nunc tranfeamus ad eos, qni con.
trariam probant iententiam nempe :Si
per fomnum melior fieret conco&io,
ftatim a paftu effet dormiendum ,quia
tunc cibus folidior majori ventriculi
afilione indiget, & primarum horarum
adtio difficilior eft, quat tamen vigi-

lando

I [6 ‘Differt. Vbil. Med.

lando tranfigitur, alioquin, ftomachus
gravatur: Unde etiam fi per fomnum
melius coflio perficeretur, circa me-
diam noclem ilia abfoluta eiTe deberet,
& ftatim fames urgere, fed contrarium
expert mur,mane e Ictfto furgentes mi¬
nus fame tentari, quam ante camam
unde facile videre eft , cotftionem tar-
dim perficiin fomno, quam in vigilia.
Propterea ab Hyppoc. 6- epid. [eft. 4.
eeph.  2.0. aqua vorax, vigilia vtrax  dici-
tur. Videmus,quod, qui nod u pra¬
ter folitum vigilant,eitiusfamemper.
cipiant. HincCcllusprecipitin lon-
gis diebus latiuseiie ante cibum, dor-
mire 1& nonob aiiam rationem ,  quam
quod fomnus co&ionem retarder,
Itempituita, qua; interdiupernares,
& fputum rejicitur, nodiu in ventricu-
lunri defluit, & codHonem retardat,
quo incommodo carent vigilantes;
Hinc fomnus a prandio facit in non
afluetis , ut hora camandi appetitus
non vigeat,& ventricuius cibisgrava-

tus

Tie Ciho.  rf7

tusfentiatu^quod oftendit codionem
imperfedius fieri in (omno , quam in
vigilia, fi enim fotnnus codionem ad-
juvaret, effet utilior omnibus. Situs
etiam ventriculi in vigilantibusmagis
facit ad concodionem , quia ereda fi-
gura facit, ut cibi melius defendant
adfundum ventriculi, qui carnofioc
eft ;  cubantibus vero ventriculi latera
magis attingunr , unde os illius non
fufficienter clauditur proinde fit, ut
fomnus meridianus minus noceat, fi
fedendocapiatur,quam cubando. Ita
Sc  per diem, ficutirerum omnium ci-
borum digeftio & lole adjuvatur, fol
enim ex Arid, z.fhyf.z.  eft vitae prin-
cipium,undc concodio diurna duplex
habetcalidum, nodurnaverd calore
folis caret.

Nobis igitur eorum rationes, qui
concodionem meliorem vigiliatum
tempore fieri arbitrantur, probabilio-
rem reddunt fententiam ;  ut autem
adhuc ciarius elucefcat fequentibus

ratio.

I f 8 ’Differt. fykil. Med.

rationibus confirmabimus. Primo,
quod in (omno calorem concentrari,
& ad fohtes fuos recurrere dicatnr ,
concedimus : nempe cor & Hepar:
proinde tantum meliores fiunt conco-
diones in venis, & arterijs, non au-
tem in ventriculo ;  ergo nihil utilius
in fomno. Neque obftat vitales fpi-
ritus fieri fortiores in fomno, Hinc ca-
mennon infiuunt in ventriculum, Sc
alias partes ea copia, qua in vigilia ,
quia per fomnum retrahuntur ad fuum
fontem: in vigilia verb magis difFun-
duntur. Neque omnimodam quie-
tem ad codionem juvandam efleuti-
liffimam approbamus: fiquidem mo-
tus levis & moderatus poll paftu facit ,
ut cibi in fundutn ventriculi defcen-
dant, & calorem nativura excitat, ut
facilius codioni meumbere poflxt uti
in precedent!' diftertat: quid motus
levis ad promovendam concodionem
faciat, abunde di&um eft. Ergo hu-
jus fententiac rationibu*, nec non quo-

tidia.

r

SD? Cihd.  I fjj

tidiana experientia convidi, conco-
dionem meliorem fieri vigilictrum
tempore, admitcimus, Ne tamen il-
lud, quod aliqua diftin&ione opus ha¬
bere videturnimis generaliter, & uni-
versim conciudere videamur.qusedam
de debiliore , & fortiore calore ventri-
culi monendaia lunc; quienimdebi-
lem habent ,ventricu!um, uec non ij,
qui fluxionibus ,& catharrbis obnoxij
funt( nodu fiquidem humor pituito.
fus ecerebro defiuit in ventriculuna,
& concodionem perturbat) ijs me.
lior fit concodio vigiliarum tempore ;
qui verb perfeda fruuntur valetudine,
Sc  vencriculum habent validum,- ijs
tarn bene no&u, quam interdiu opci-
matn fieri concodionem in pri¬
ced: diflert.oftenfuoi
eft.

¥

DIS.

I So T>iJJert, Thil. Med.

DISSERT ATIO XII.

, vel cam

debeat.

N On eft Levis in arte Medica di- t
fputandioccafio,cumqu<eftioni q
proponitur prandiutn ne, vel ca;. >
na largior efle debeac ? Plurimi do- {
cent prandium debere efle largius car- t
na, alij ftatuunt contrarium, non i
nulli diftin&iones quasdam adhi- i
bent. Nos in prarlenti utrornmque
rationes & authoritates exponemus.
Et primo quidem casnam largiorem ef-
fe debere probatur ex Hyppoc. 3. de
diata t  ubi Hyeme leoiel tantum cibuna
lumere pra;cipit, per quern cibum car-
nam efle volverity Hinc celfus eun-
dem fecutus, Hyeme,  inquit, oportet
femel in die cibum capere  , ni(i quit
ventrem value ficcum habeat.  Deinde
Hyppoc. 1. aph.  15. quod hyeme, aC
vere plus cibi dandum fit, banc cau-
iam addic, quod fomni tunc fint Ion.

giffig

An prandium

VS T


2V Cibo* iSi

jffltmi. , Hinc etiam Gallen. 7. Meth.
'aft. 6.  csenam prandio debereefle libe-
raliorem ob fequentes rationes con-
ftanter affirmat primocibum vefper.
- tinum fequitur quies, & (omnus, in
i quiete autem melius reiidet, & appro-
< jamaturcibus ventriculo, necitafiu-
• ftuac; unde melior concoc^io; diu-
■ turnius. ac fere duplum etiam tempus
inter ca:nam,& prandium intercedit,
ergo duplum etiam debet effe alimen-
tum Athletarum exemplum Hue
appofuit Gal. qui in ca?na plurimfim
comedebant; in prandio veto parum.

Qui e contra prandium uberius ha¬
bere volunt, placitum fuum (equen-
tibus tuentur argumends. Primo A.
&uarius, Avicenna, dtalij prascipiunt:
univeriam totius diei cibum in tres
partes elTe dirimendum, duas in pran-
' dip , unara in caena efle capiendam,
Hinc folernitani in principio ichola?

(  luat de tuend. fanit.  conluiunt Regi
f Ao2li<£ % 3 d Quem fuurn (cripfcre opu*
* H Iculwn

1 6i DiJJert. 'Pbil. Med.

fculum, ut mero parceret, parumqu^u
cfcnaret, in quo rap 13 . fequentes etP><
am compofuere verficulos: ib.

Ex main a  etna Jlomaeho fit maxima^ 1
ptna : lu

Vt fts nvtte lev is ,fit tibi etna brevis.  er
Largior enim carna nodurnam quie-0
tem , <5t lomnum impedit, ventricu-Je
lum onerat, erudationes excitat, ca-W e
put ob afeendente* vapores often tit,
aoloresqnc parit, facit,ut,cum lorn-g"
nus, & quies nodurna fuerit impedita,™
fequenti die corpus langueat, nequeftc
fuo munere, atque officio, uti decet,* 3 '
fungi poffic, palleat facies, tremant* 1 ^
artus; prsdertim vero afgrotis, feni-^
bus , & qui nodurnis morbis ac deftil- p (
laciombus divexantur: nam fi tales 01
paucum in carna cibum aftumantj de- S'
ftiil itiones ilia; phlegmatic* a calore'd 1
native) conlumuntur, nec tam facile 1 ' 0 '
mulripiicantur, ficut in ijs, qui libe-' u
ralius carnare confueverunt: cum ex’ 1
illauboiumcopia multi vapoies no- ' J

du

t

T>t Ciho.  163

ifltu caput petant. Unde a Manardo
[i)i£lum illud dodliifimum. Epifl.  4.
ib. 6 ■  Exiguam carnam capici ,& ocu-
rfis conferre. Carna itaquc larga (om-
lumplurimis facit inquietum, & in.
erruptum, itauraliquiin caenaparce
..omedere, aliqui plane a carna abfti-
.Jere cogantur, li quiete dormire vo-
.juerint.

(  Quodautem aliqui, fi vefperi lar-
,»ius non comedant , noiftu dormire
,non poffint ? Iciendum eft vel eos eile
liccioris cerebri, vel tantum efle ma¬
’am conluetudinem. Siautemacar-
ra abftineant, verum primis diebui
perturbatas habent uo&es ;  attamen
poft aliquot dies quistiifime dormi.
unt, acmagis inculpata valetudine,
quamunquam ante ,potid funt: im6
>]ui in declinationc a?catis penitus a
'wtnaabftinent,mcliori valetudine fru-
untur, &p!erumque fuo*prolongant
innos. Nonenim eundem vivendi
-snorem, qui in juventute fervabatur,
H i  in

16"4  *Dij]ert. *Phil. Med.

in declinante setate (ervandum con.
fulimus, quia implicat, ut in fenedtu-
te caior nativus, ubi jam plurimum
eft dimminutus , easdem perficiat
a&iones, quas copiofior in juventute^i
perfecit. j

Profe&d pauciflimi homines repe-
riuntur, qui libere non fateantur fe a
levioricana longe meiius habere , &
fuam producere vitam : Vivic etenim
L abaci in (uburbijs vir defa&o,qui te-
nui luo vidtu setatem ad centefimum
annum provexit, & noviplurimosquiv
diaeta, & parciori camaad decrepitatl
pervenere aetaGm. EtCardanus, fes
multis jam ad centeflimum annum
fuam vitam produces quaefiviffe, no-
turn facit , omnibus parciorem cx-
nam maxime inlervivifle, plura vide
apud Gal. lib.  5. de fafiit. tuend.

Aft iterum reperiuntur alii,qui nun<$
largiori prandio, nunc uberiori Cxnsh
fe accommodare debere prascipiunt-
Si icaque pauco quis utatur aiimento,<

1

2)<? Cihe.

* & minimam illiusquantitatem fum-
mat in prandio, eidem fine dubio lau*
tius camare conceditur, uc tota cibo-
rum quantitas, quae una die lumitur,

^ corporis nutririoni fufficiat. Si vero
; in prandio ad fatietatem comedatur,

' fine dubio leviorem carnam efle debe-
re affirmatur; nam fi cibus in prandio
panlocopiofior capiatur, ut brevi iilo
inter prandium , dr cacnamintervalio
non plane coqui poffit, atque in ciena
novusingeratur cibus: cruditates cu-
mulari,& fanitati male confuli, qui vis

* facile jam ex priori difiert. percipit.
Ettunc verificatur fcholaeiolernitana:
verficulus:

Ex magna can* ft mi ache fit maxima
Van a,

Ut (is no 3c lev is fit tibi ana hrtvu.
Si vero quis faJtem tantum cibi afi’u-
mendum in prandio putet, quantum^
ulque ad ca?na: tempus plane conco-
^ui,& difiriboi poffit,ita ut nihil, earn*
ingruente, cruditatis amplius (uperfit,
H l  aqua-

166 Vtflert.'PhilMci.

arqualitercum prandio, aut etiamlu?
beralius csrnare admittitur, modo to- {
ta ntriusquc paftus quantitas medio-
critatem non excedat. Homo enim
bent fanus nullit fefe debet obligate legi « >
bus ; refert Celfus.

Si vero is , qui exiguam in prandio
ciborum quantitatem aflirnpferit, pe¬
nes etiamcarnam levemhabeat, fine
dobio in pericula ,<& incommoda ma-
ximafeprxcipitat: nam cibus ille par-
cior affumptus brevi temporis fpatio
concoquitur, & in corporis fubftan-
dam mutatur; quo tempore elapfo,
cum non parum adhuc fpatii ad pran-
dium ufque iuperfit, ne caiorotiofu*
fit, in totius corporis humores agit, &
membrorum folidorum nutrimentum
abiumit, corpusquc exficcabit, atque
attenuabit.

Nos igitur non immeritd poftre- *
tnamhujus diflert. decifioriem proba- j
biJiorem efle exiftimarotis. Homo enim
beni Janus nullis fe(e debet obligate le.

gib at.

T>t Ciho. 167

1  gtbtti,  Hunc oportet van’um habere
vitae genus: rrodo ruriefle, modoia
urbe, (arpiusque in agro : navigate,ve»
Dari, quiefcere interdum, fed faepius la
cotnmovere : Siquidem ignavia cor¬
pus hebetat, labor firmat: illamatu-
ram fene&utem, hie longam adolef-
centiam reddit: prodeft interdum in
Convivio efle, interdum feab eo ab-
ftrahere : neque ullum cibi genus fu-
gere, quo populus utatur: modo plus
jufto, modo non amplius aflumere. bis
de die potius, quam femel csbum ca-
pere, modo plus jufto prandere, modo
minus cacnare ;  modo minus prande¬
re , modo plus carnare, dummodode
nimio, velprandii vel csena luxu , fed
de moderatione inrelligatur„ quia *m-
nenimium naturttHimicum  etiam fi¬
ve id prandii , five caense tempore
committatur. Itaque diftingnendurn
inter id, quod mediocritatem valdc
excedit,& quod altero eft largiusj non
ita tamen. utnaturam nimis gravare,

H 4 &

1 68

Differ*, mi Med,

&'noxamilli haud facile corrigibilem
inferre quest.

DISSERT ATIO Jill.

An cuivis atati , & anni tempori

eadem vi&us ratio conveniat  ?

C um inter aftatem, & anni tempora
maxima fit temperamentorum
differentia, ita etiam iniis debet
efle vi&us diverfitas. Nam pueri per
Excellentiam funt calidi & humidi:  Ju-
venes calidi & fieri : Senes frigidi, & fie¬
ri • Anni tempora ex fe, & natuia fua
etiam divcrla habent temperamenta:
quia vetnum tempus eft ralidum , &
humidttm ; aefti vum calidum, & Jiccum:
Autumnale/)7g;J«»*, G? ficcum:  Hye-
mal ofrigidum t & humidum-  De eorum
qualitatibus videre eft in diflert. IO.
de aere.

Omnium itaquea?tatum prima eft
puerilis, quae calida , & humida; qua-
propter vi&us eorum frigidus & bumi-
dusefledebec: frigidus, quia eorum

corpo-

*

fJe Ciho. 1&9

Corpora multo calore pracdita: Humi-
dus, quia hujus actatis corpora cre-
fcunt,& augentur, eorundem fubftan*.
tia edam eft valde reiolubilis, & idea
humidis 3limends , qua*citb diftribu-
unttir reparanda : Hac radone etiam
Hyppoc. i. aph. 16 . vi&ttm rtfrignan-
tem  , & hume&antem putru maximh
convenire  prarcepit.

Hinc lceduntur a vini potu,cum eo-
rum corpora adhuc magis exaiftuet.
Unde eft Placonis lentenda 2. de legL
bus.  ut puer ante vigeifimum fecun-
dum vel ad minimum decimum o<fta-
vum usque annum vini u(um proifus
ignoret: Docet enim,ncn oportere ig«
nem incorpuSj atqueanimum fugoc-
rere,antequam viri eff’e&i iaborem iu-
hire incipiant. furiofum namqueha-
bicuro juventucis cavere oportet. Ob
hanc rationem Sc Galen, I. de fanit .
tuend.c.p.  puens vinum bibere pro¬
bibet : quia textura eorum tenera , &
molds faciii confumitur negotio , &
H 5  incre-

I JO Diffirt.'Pbil. Med.

incrementum ab indu&aficcitatepro- j
hibetur: Unde etiam ob caluris uber-
tatem, & corporis incrementum ma¬
jor eisciborumquantitas , quamreli..
quis jetatibus ex Hyppoc, I. fe&.  4 * /
Conceditur nam

Qxi crefcit , plus tile calet } plm poflnlat
ergo

Nutriment !, Alias corpus conjtmi.

tar iUi ;

Qu& ratione etiam farpius cibandi funt.
Vide divert at.  8. de cibo.

Huic staci proxime a!ias accedit .
pubertas, & adoleicentia quar medio,
crem requirit vi$um, turn ratione
qualitadsj nam puberes 3c adolefcen-
tes moderatam habent temperatu-
ram , ideo etiam temperads alimentis
nutriendi (unt, quibus nempe mode-
rata primarum qualitatum ineft pro-
portio. Quantitasetiant eorum mo- l
rlerata, major quidem ,  quam aliarura
astatum,minorautem.quam puerida.
Acccdentes veto adoleicentes ad ju-

vencu-

k

Tt Ghsl tyi

rentutem,qui calidi, & ficci ;  Hinc vi-
dlu ftigido, & humido indigent ob
majorem caloris jam ab humido liberi
a&ivitatem: licet autcm vidhis ifte iu-
venibus pradcriptus puerorum vidlui
ratione humlditatis conveniat ;  ratio-
ne lubftantia; tamen alius efle debet;
Quippe alimenta pueris humida a&u,
& potentia taiia prafcribenda (unt, id
eft, liquids majoti parte & lorbiiia, &
laltem mollia,aut concodlu lacilia Ju-
venibu* vero difficilioris digeftionis
cibi exhiberi poflunt ut olera,fru&us&
fimilia^ux  a ventriculis eorum robu-
ftioribuifaciliusconcoqui valent, ca«
lor etiam iis eftfortior, & digeftioni
aptior; advertendum tamen eft , ut
paftiim agenti fit proportional urn.
Hinc vini fortioris potus iis maxime
noxiusjhibitum enim eorum furiofunt
reddic, uti plato loquitur, nec non ma-
jorem bilis copiam auget. Unde etiam
Galen, eos vinum prarcipitare ad irain
&libidinem,declarat. Quodautem
H 6 jis

I7Z Differt.'Phil, Med.

iis cibi difficiiis digeftionis, ittidictum
eft , exhibeii poffint, monendum eft:
utlemper temperaci, & nature noftra
maxime convenientes eligantur; nam
pravi fucci, quantum pofiibile, vitan-
ai, docuit Galen, z. de alimen. fac. cap.
6. iHudjnquit ,perpctu'o memoridteneto ,
quod etiam Jicjuif eernmcjuidvis^uA aim
ctnco&u funt difftcilia, coxerit,f*ccui ta-
men , qui ex to in corpus dijhibuitur ,
tandem retinet materiam,  Nam fieri
nonpoteft, at fuccus, qui ex pepone
diftribuitur, era dus, ac terreus fiat, eti-
amfi is co&us plane fuerit; quemad-
modum,nec qui ex lente, aut bubula
carne diftribuitur, evadit unquam
aquofus & humidus, aut quern confi-
ftentia tenuem appellant. Id autem
plurimum habet momenti, non modo
ad fanitatis cuftodiam, fed ad morbi
declinationem. Hmc propter alia-
tam caulam omnibus pravi fucci ab-
ftinendum efie prohibetur , etiamfiea
quibusdatn codu fiat faciiia. Nobis

enim

2 )s Ciho.  173

enim non advertentibus prnvus fuc-
cus exipfis poft Ionium tempus in ve¬
nts colligitur, qui pofrea exiguam ad
putredinem occabonem nadlus febres
maiignas accendit.

Tandem (embus conveniens diart ae
ratio eligenda , quibus autem calefaci-
entia,& huireCbntia maxime conve-
niunt, quia fenes frigidi & ficci. (Sic-
citas veto inteSiigenda eft de ficcitate
hutnidi radicalis, & partium (olida-
rum , nor. vero de adfcititia j quae alL
quando eft (acis copiofa. Nam fenes
p'hiegmate abundant, licet partes (oli-
da? ob setatem ficciflimse reperian-
tur.) H*c itaque artas diiigentem v{-
£lu$ rationem poftulat, cum in (ene-
&ute corpus in dies magis exficcetur,
& calor nativm abfumi foleac :  Hinc
omnibus (enibus danda eft opera , uC
ficcitas prarcaveatur, Stcalor , quan¬
tum fieri poteft, confervetur: Qua-
propter tota ienum diasta ad caiidum
&humidumdeclinaredebec. Alimen-
H 7 tntn

174. Differt. Tbil. Med.

turn itaque huic sttati fit calidum Sc
humidum , boni fucci, facilisque con-
cod ion is, Ht.i ejlpanisbene ferment atm,
& beneco&ns ,pinguia iu[cnU  , co.ro pul.
lorum  , gallinarum, caponum , vitulrna,
ova , & fimilia , qua: facile in corporis
noftri lubftantiam mutantur, corpori-
quebonum, & copiofum alimentum
pra-bent , neque in ventriculo facile
corrumpuntur.Ciborum aurem quan.
titas minor eife debet, quatn aliis a-ta-
tibus, quia calor eorum debilis eft , Sc
jnagnam alimentorum copiam con-
coquere nequit. Ita demonftratur ex
Hyppoc i. <tpb  74.

At calor in [embus cum non nifi far.
cior ad fit:

Hoc modice nutrirc fat ejl nam copia

UAH :

jitque ide'o quia languet iiiprst frigore

corpus.  j

Quemadmodum inquit Gal in Consent.
iicut lucernarum flammse , quarum
oleum eft alimentum,fi quis id totum

fiavul

1

7 V Clio.  17^

fimul (uperinfunda^extinguontur po.
tiu*, quam nutriantur: codem modo
& in fenibus calidum iui fomentum
quidam hahet alimcnta ; fi vcro mul-
tis,& conlertis cumu!euir,acqnodam-
modb ftranguletur, periculum eft, ne
exltinguatur ,• jrquaiiter ac ft parv*
fcintill* ignis lignorum multicudi-
nem (uperacerves.

Cum itaque juventur a calidis mod
derate camen fumptis: Hac ergo ra.
tione mel illis porrigendum efle com-
mendat Plinius Lib. 22. Htfi. nat. eap.
24.  quia calefacit, & ad abiumendam
in lenibuj pituitam congruum eft*
Proinde commendatur etiam v inurn
bonum, tenue,fragrans &c. ut debi-
lemeorum calorem foveat, vires infir-
mas reficiat, cruditates ,quibusabun¬
dant, concoquat, humiditates excre-
mentitias abfumat, & exficcet, nec
non per urinasevacuet,ac tandem tri-
fbciam depellat,& hilaritatem inducat.
Hinc iliud commune pioverbium:

vtmm

176 5 D jjjert. Thil. Med.

-dinam Utificat cor hominis.  Linde &
lac  /#«»??? appellari folet. Proinde pro-
ficit lenibusasftas, & initium autumni
tefteHyppoc J.aph. x 8, /Eflatt & an.
tumno wane ad aliquam partem optimi
valent ‘ferns.

Lwduntur e contra a cibis frigidis ,
crgflls, vifeidis ,duris, glutinofis, qui
caput tentanc, in ventre areicunt, Sc.
facile corrumpnntur; inficiuntur eti-
am a vinis craifis * qua? obftrufliones
pariunt , aut vim adftringendi ha-
bent ^cc. vina enim taiia articuiorum
dolores, cathaHios, renum, ac vefica
calcuios urmxfiiliicidia, necnonplu-
rima alia mala eorum corporibus in¬
duct) nt : ita & Hyenas fenibus inimi-
ciffimajquia vehementiffimo ejusdem
frigore calori maxime contrario of¬
fend untur.

Qua propter fenum bene eft perpen.
denda fanitas ,  ut omnes eorum fun-
ftiones (de quibus Sennert. lib. 4 .part.
%. cap.  $,) rite obeantur ; nam (i

in

2 )<? Cibo.  177

in pratcedentibus aftatibus quidam
continganterrores, in iis camen facile
■ fefe detegunt,neque tantum nocent j
Juvcntus cnimpiurima fufferi.  Si v ero
in fenecfute quidam coinittantur er-
rores,non dia latent, fed in dies majo-
res fiunt. Unde non immeritb tutum
fenes poftulant v ictus ordinem , ne
mors illis infeientibus obrepat. Nam
plurimi, fi curandx valetudinis ratio-
nem tenuiflent, in longe majus xvum
fuam vitam prorogare, & fuis mori-
bus, artibus, icientiis, nec non praecla-
ris fa£tis magna commoda mundo ad*
ferre, fibique ex his longe imtorem
gloriam promoter', Si  memorise fern-
pitetnae nomen (uuin imprimere po«
tuiflent.

Ne tandem prargnantiuui & puer-
perarum vi&us rationem ficco plane
pedeprafteream, quondam in pneienti
maxime neceilaria proponam. Primo
enimdandaeft opera, nedeiis, quas
praegnantes offendere lolenc, fiat locu-

iyS TtlJJert. Thil. Med.

tio: cjualia (unt cibi mati [»cci , acres  >
fiatncfi:  maxime vero aUium : cep&, caro
porcino,,fumo indurata, aceto,aut r.imio
fale cendita ,ca feus anttqHm,fru&ut ;  icil.
pcpones  , fungi & tenet tuber a:  Item
aromatum nirnius uius maxime vi-
tandus. Praeterea cibi medicaci, u-
rinam moventes, nauleam cientes, 8c
fternutationem excitantes omnes o-
mittendi(I tamen pravum cibum eai
demexpetant, eum non plane dene-
gandum, led de eo ob metum, ne indc
aliquid'farui accidat, aiiquid dandum
conceditnr.

Profunt veto alimenta primo fa;-
turn conlortantia Uti lunt amygda¬
lae dulces cum malvatico iaepe come*
fiae &c. Item abortum pra?caventia uti
lunt vmamedicata , acjua defoliate ., la-
fid.pretiof marg, coral, rof. eb. cort . citr,
caryopk pom. cydon. lig. aloes &c.  pluri.
mum vero vinu mal vaticij cum pane
ventri impofitum.Comendatur& prx«
gnantibus incerdum venxfe&io,de qua

Tie Cilo'. 179

>  vide libellum , qnem nuper typis
dedic Excellentiflimus Dn. O. Mar¬
cus Getbezius indyt. Cam. ftatuum
phyficus ordin. & academicus curio-
fus. Praterea eligatur cibus maxi-
me temperatus , boni (ucci, & nu-
trimenti/acilis conco&ioms. & ceieris
diftributionis: uti eft caro pt<Uo) um t
t*llinarnm  , capon um , per die uni &c,
item carovuulind,ovaJorbilia ,& fimi-
lia. Qua 1  rero adhuc in redo praegnan-
tium J & puerperarum ordine obfervare
liceat, videreeftapud commemorat.
Dn. D.Gerbeaium in tra&. de mtrb.
ctmplic.pa.rt. 2 . cap. 20.  & alibi.

Nunc demum fupereft iabori in
neutro ftatu degentium vi&us ratio :
quoniam idem duplex eft t,  icilicet fta«
tui decidentiar, & flatus convalefcen.
tiae. Status autem decidentix ille eft,
qui a ftatu temperato, & optimo ver-
fus morbum inclinat; flatus autem
con valelcenti*, quia morbo iterum le
fe coiligit. Quaii autem viftus ratione,

i So Differt. Dbil. Med.

Si  ordinc ha?c corpora in ftatu deciden- ‘
tia;, &convalefcentia;degentia admi- I
niftrari debeant, magna reperitur inter i
Medicos contraverlia , quoniam alij I
fimilia, alij frigida, & alij calida danda 9
effe exiftimant. Unde sequum cen. '
feo, ut tali in cafu (atis litteratus Me*
dicus conlulendus fit.

Ad anni tempora illico tranfeun-
dum , cum diverfa illis temperamenta
competant, idoneum vi&um etiam
fingulis eligendum elTe judicamus:
quoniam ver eft omnium anni tempo-
rum temperatiffimum ex Hyppoc.
ita etiam temperatifRma alimenta po-
ftulat i  quantitate autem mediocria,id
eft piura, quam in aelfcate , Sc  autumno,
pauciora vero, quam in hyeme, iecun.
dum illud ;

Autumno graviter nec ntn aflate cl -
bo/MM  <

Copia digeritur  • melius fitccBio but-
md;

Verna locum retin ent p$Jl hr urn t tem¬
per a  primmis  In

2)<? Cihi.  13  r

In vere enim ex natura funt ventres
calidiflimi, quare tefte Hyppoc. I.
apb.  rj. Hyeme, & vere alimcnta co-
piofiora funt exhibenda. In princi-
pio tamen veris alimcnta Hyemi fint
arqualia ,  quia tunc ver adhuc aliquid
dc hyeme retinet, in progreffu vero
fensim immutanda , ita utad  finem
eftati quad fintfimiiia: nempefrigi-
diora, 5c humidiora, &  in quantitate
pauciora.

Cum vero seftas fit calida, & ficca ,
contraria ipfi etiam conveniet vidtis
ratio : nempe refrigerans , & hume-
dans , ut ita bilis dominantis calor do-
metur, & ficcitas ab acftu nimio indu-
da moderator; quapropter nos tunc
temporis per beneficium terrseladu.
cis, oleribus, frudibus &c. corpora
noftra refrigerare folemus. Cum an-
tem calor multum diffipetur ab ex.
trinfec®, pauciora alimentaingerenda
eruntquam in hyeme, & vere, ne ca¬
lor exftinguatur, 5c eciaxn faciiius con.
coqui poffint. In

I Si Ttifjert. 'Phil, Med.

In fimili Autumnus vidlu indigebiC'i?
concrario, cum natura lit frigidus , & U
ficcus, alimentadcbent efle cau’da , & ej
humida. Advertendum tamen eft , p
ut in principio *ftati fit conveniens , n
deinde parum declinet, fecunduni po-1<
fteriorem verb partem ad hyemalema
viftum magis accedat. Quantitas
tamen fit major calidior & ficcior ,
quam inaftate,  mutationem autem^
\i<ftus fensiin efte taciendam, ut ei na. j
tura faciiius afluefcat.

Hyems eft trigida, &  humida, hinc .
expediens eft , al mentis uti calidiori- |
bus, ficcioribus, feu bene aromau'za-
ti«, necnoncopiofioribus. Calidio- r
ribus, ut externis carli injurijs, & fri- t
giditati aeris hyberni refiftatur; fic. io- j
ribus, utphlegma eodem temporege- j
nerans abfumatur: copiofiotibus, ut j
nacuraii ventriculi caiori (  quia hyeme j
maxinneviget, uti docuit Hyppoc. I, ,
Apb.  i.r. ) ad concoquendum iuffici-
ant, Hyppoc. eoim cit. l«c.  & Gaien.

' in

JDf Cih.  1R3

>C7» fomnten. Ventrts hyme , & vere na.
& \turi calidiffimos  , & fomnos longiffimos
kejje,  teftancur, & Hinc alimenta co-
, piofiora debere efle exiftimant. Quo-
> niam tunc calor nativus plurimus eft
- tcfte Hyppoc. unde 3c pluribus egene
^alimentis.

DISSERTATIO XIV.

i /.n confuetudo , & Dele&atio in alu
xnenttrHm ufu fervanda  , vel
mtttAnda ?

C Qnfuetudo multis in rebus non
exigui eft ponderis, atque mo-
menti : Hinc ab Arid. lib. de
mem. cap.  2. altera quafi natura , item
natura: fimilis nuncupari folet; quia
noftrum temperamentum redditurfi-
inile alimentis, & aeri, quibus diutur.
no tempore ufi fuimus : Unde non
immerito quaeritur, an conluetudo ,
qua; altera natura dicitur, fervanda ,
vel mutanda ?  verurn enim vero vi
Hyppocracici illius fcrvandam elle de-

clara.

I 84 ’Difjert. *P'bil . Mei.

claiatur 2 aph.  50 nam: qu<t ex long^
temporis inter vallo a flue tA funt , <jutvnfa
vis deteriora  , inf net is minus mole Ha  ejf(\ Cl
fofent, Propterea fi quifpiam infueti^b
fe velit afluefcerc alimentis, facile ai>a n
ijs offenditur, & fi alijs ailiietis perbi-uli
duum, aut triduum non utacur, in«i n
fallibiliter xgrotare incipiet : NoVijj,
piurimos, qui a (olita potandi con(ue<n e
tudine aliquot diebus le abftinuerint^q
in varias corporis inciderunt arrum-eu
nas, neque lanari potuerunt, donecpo
ad priftinum porandi moreen reverlieu
funt. Novi & alios guiae, &ingluvieitg
dedicos , qui cafu aliquo ex neceffitatefa;
Coa&i parcius comederunt , magnane
corpori • tenuitate, »c plane morbo ta-dii
bificoaffedi funt: Hucarridct ilia So.na
lenand. relatio concilior medicinal.

5. conjil, 1 5. quodquidam rufticusadla
Holpitale perdu&us lit nullis remedi.dii
js curari potuit, Tandem brevi mori-tt'
turum qusefivit Medicus, quid pcte.ee
ret, & qua vi&us ratione ancea ulusce

eilet. 5

T)e Cilo.  i g f

Jeflet? Refpondit (e plane ab iflo cibo,
pocn ,(yrnpis,& id genus a iis, ut&
;*le$o, quod nimis molliseffet, plane
i5 abhorrere; cum non dormivifl’etintra
^annos novemdecim in ledo , atque
l m/us fuiflet caleo,& fimilibus, & Tubdio
>dn ftramine vefhbus dormivilTet. Me.
^dicus permifit, ut una node in flrami-
!*fte dormiret, & uieretur Tale ,  cepis
'^qua frigida Etfi vero arbitraretur
i-eum inde citius moriturum , tamen
cpoftridie pra:ter omnium opinionem
ileum foco adftantem invenit. Vidi &
dtgo Anno 1691, ultima die novembris
efeminam rufticam in pago Zefenz.a
anuncupato labaco uno } & dimidio fta-
i-dio diffito Savum verfus febre maiig-
i-nacum bubonelub axilla dextracof-
?.reptam , cuius cura mihi, & Chirurgo
dLeopoldo HafFner civitatis hujus or.
t-din. ab Illuftriffimo, & Reverendiffi-
i.ino S. R.I. Com. D. D. Odavio Bu.
^.celleni pia memoru  Pra:pofito Laba-
sxenfi &c. patrono meo fingulariffimo,
l  I qua

I 36" 5D ijjsrt. Tbil.JMed.

qua Excel(ae hujus Provincial Prxfidffjr
ob fufpicionem, & metumeo ex infeto
riori Carniolia delata , ac propagatano
peftis> Hemandata fuit, potu vini, nelHj
non cibis craffioribus more lolito alpr>
fuetis u(am,priftina? (anitaci reftitutatipu
fuiffe; ubi viflus tenuior, id eft panairu
tellxcum jure pulli, aut ptifana hor ftr
deacea cum emulfione feminum ,me 8 .
lonum valetudini fua? minimc inferni'
vivilfent. Unde fane non parvaconne
luetudinis habenda eft vidus ratio, ixi:
quidem non folum circa fubftantiamlat
led etiam circa qualitatem , & quanti m
tatem ciborum , & tempus exbibendi m
Quod Hyppoc. I- aph. 17.  aperuilqt
Quibusfemel aut bis, & qmbtu plura, 0  N<
■pmciorti , & par tic alatlm oporteat offet  ru
re. Conjiderandum AMtem, ut alicjUi  ro
lempori/egioni. maxime verb cot
fkitadini tribuendum fit,  cc

Mutanda tamen eonfuetudo, fi fi be
pra va, & noxia, at non quovis tempfl nc
re, fed eo maxime* quo homo adhu Vt

lanf

T)e Cibo. I S 7

'(farms eft, & bene valet, nec tunc fubi-
to, quia fubitaneas mutationes natura
2 non to!erac , fed fensim & pauladtn
^Hyppoc. i. aph.  efle faciendam
lpr*cepic. Et quidem dum homo a
ipubiicis, privatisve negotiis eft im-
i immis^on autem ill is deditus, Sc  ad,
['ftri&us;Qtnpropier Galen, lib. $.cap.
5 8 ,de tuend. [anit.  ut prava confuetudi.
fnis mutatio inftituatur conven enter,
inecefTeeft , utprimo fit vitiofa ,&no-
!xia. Advertendum ramen.utfiat pau-
ilatim , id eft, non ftatim ab uno extre-
i mo in alterum, Nequeeft varianda in
i mu!tis,& gravibus occupadonibus, fed
I quando odo , & quiete abundamus.
I Nec non propter variasrationescibo.
rum urget mutatio: e quarum nume.
i ro funt morbi, qui a cibis confueds fo.
veri, velaugeri poiTunt. Variat& attas
confuetudinem, qua? jam provecta, ci-
bos concodtu difficiles ita lubigere
i non poteft , uti in ju ventute folebat,
Veruin & alia adhuc mutant conlue-
12  tudi-

18  8 *DiJJert. Tbil. Med.

tudinem, dc quibus hie non eft men- (
tio. ^ t

Extant mine cibi deleflabiles, qui ]
non (olum bene parati arrident , fed j
etiam (unt boni fucci, concodu faci- c
les, & muitum nutrientes; ut carnes J
caponum ,ga!linarum, pullorum, pha- f
fianorum, peidicum, Brodia item car- r
nium bona? notbae,ova recentia,eaque r
tremula , & forbilia. Extant & tales, t
qui palato quidem fapiunt, iedrecen- c
fitis funt contrarii: eos tamen praefe- o
rendos efle , quibus aliquis magis dele- f]
&ntur,etiamfi paulo deteriores fintiis, c
quos aliquantulum averiatur, fe&.l,  g
aph. 3  3. docuitHyppoc. fuaviorenim h
cibuscum voluptate affumitur, hinc t
ventriculus amplecHituravidius, reti- [
ret diutius, concoquit facilius, unde
& melior fequitur nutritio, viriumque f (
refe£Ho,quae vero funt ingratajea ven- 1;
tficulus relpuit, & averiatur; prefer- e
tim in sgrotantibus, quiplerumquea e
cibis abhorrere fplent; unde fit , ut fl

7 )e Cibo.  189

cum dele&abiiia denegentur, alia au-
tem meliora , & quibus ventricuius ab-
horret, minus probe conficiantur, eti-
amfi bona nutricio.,viriumque refedh'o
defideretur: Proinde op®rtet interdum
in iis juxta Hyppoc, monitum 6. epid.
[eft. 4.  gratificari regrotantibus, qure
non magnopere la;dunt,aut facile cor-
rigi poftimt. Econtra tamen damnan-
tur ii a Galen, lib. 12. method, c. 1.  qui
omnia ab iis expetita liberaliter porri-
gunt. Necnon 1. Method, cap.  r.qui
frigidam exhibent,{l hanc segri popof-
cerint; qui vinum , nivemque porri-
gunt, quando haec poftuliSrint; quide-
nique quidquid optarint, mancipio-
rum ritu faciunt ;  quae enim aegris in-
fignem noxam inferre valeant, pror-
fus abdicanda. Verum tamen ad in-
iolitafacienda eft mutatio. Sed pau-
latim, quod enim fit paulatim, tutunl
eft , maximevero ubiab uno ad aliud
eft facienda mutatio; Hincnequein
ftatu convaleicentia; corpora ftatim
I 3  refti-

i <K> T>ijjert. Phil. Meet.

reftituereoportet, obfervandumeft ex Cc
aph.  Hyppoc. T.febl. z.  quoniam qui  vs
lango tempore extenuate funt corpora , dt
fensim reficere epartet  ,• qua verb brevi,  tu
repente.  Atqueh;ec in prarfenti funt in £u
aiimentorum ufu de dele&atione, <5i ac
confuetudine. te

DISSERTATIO XV. P !

Cl

Anexbono Cibo generari pojjit Cby-  Ca
Itu & Chymus maloti  ] e

A D prsefentem inquifitionem Re. ris
fpondeo cum diftin&ione , non
pofTe genrrari malum chylum ex in
bono cibo per fe concede, nam qualij lu
eft materia,, tale eftmateriatum inde fo
genitum: non pofle generari per acci- vi
dens nego : quoniam id contigic ali- fi
quando ob nimiam quantitatem, (a
quam ventriculus concoquere nequit: b
nonnnnquam ob intempeftivam boni fa
cibi affumptionem , quando enimis b
ingeritur priori nondum concoclo, n
hujus namque cruditas bonum cibum b

©<? Ciho.  19 E

x eorrumpit: interdum ob ventriculi
n vel infitmitatem , vel impuritatern,
, dumnoxiis humoribuseft confpurca-
i,  tus,iisque vela ventriculogenitis, vel
n Icapice, liene, hepate, & partibus aliis
It ad ilium miffis: tandem ob setatem &
temperamentum diverficorpoiis; ut-
pote melin fenibusbonum gignir fuc-
curn, in puerili state malum, quia ob
* caloris exfuperantiam vertitut in bi-
lem,in fenibusnon ita,quoriiam calo-
- ris exceflu carent.

) Sic lac bons noth* per le  quidem
: in bonum mutatur languinem, & ia-
i lutare eft ,  per accidens autem trans-
: formatur in malum, fcilicet ratione

■ ventriculi, qui fi fit frigidus. accefcit;

■ fi calidus, indurefcit; ita multa font
, lalubria fanis, noxia vero sgrotanti.
i busjidipfum declarant fructus, quia

fanis fumunturinnbxie,afebricitanti-
bus verb magno cum incommodo, uti
notavit Hy ppoc. 4. aph. tiy. Si quisfe »
bricitanti cibum ajjh rat, quern fano.ex-
14 hibeti

192  ‘DiJJert.Thil Med.

hibet, valenti ejjerobnr  , agrot anti ver  S
ntorbum■

Quaeri autem poflet hie contrari.
um,an ex cibo malo chylus bonus gig-
ni poffit: Relpondeo negative propter
pra-didam rationem; qualis enim eft
materia, tale & efle folet materiatum,
nihil enim ultra (uas viies agere con-
fuevit. Hoc autem dicere licet,quod
ex cibo minus malo , minus quoque
malus producatur chylus; ex malo ve¬
to magis,& in excellentiori gradu, ma¬
lus edam nafeatur afFedus : narn fi ci-
bus tantum vel in fubftantia,vel in ali-
quaqualitate vitium habeat,pernicio-
fum folet generare materiatum, quod
fi vero aliquid maligni, aut venenati
in fe contineat, ut V. g. fungi & ova
antiqua pefifimum edam, & lethife-
rum materiatum caufare valent,- tan-
ta enim vi ventriculus minime pollet,
ut venenatam ciborum naturam vin-
cere, & in bonum fuccum mutare va-
leat.

DIS-

De Cibo,  1 9%

DISSERTATIO AVI.

* An Eomini magis noceat fames , an
r  ingluvie s , five immodica ciborum

| ingurgitatio ?

i  & fames, & ingluvies natu-

. \J"ram ^ aEC ^ ant  j  d ar e demonftrac
I Hyppocrates Z. aph.  4. Ken fade.
3 tas, non fames, neqtti aliud quidquam  ,
, quod nature modttm excedit,bennm.  Fa-
. mes enim inianis eft cibi adnutritio-
. nem neceflarii defe&us ;  in crapula, &
. ingluvie vero exceflus, utrumque au.
, tem extremum natuaa; inimicum ;

, propterea natura , quae in Symetria
confiftit,abutroqueabhorret. Verum
cum in hike vitiis in exceflu fcilicet, &
defe&u alcei um altero fit decerius,ma-
gisque noceat, non immerito quajri-
tur, anhomini, qui corporis fanitate
iruitur, famem tolerare pejus fit, & fa.
uitati magis adverfetur , aut fi corpus
nimia ingluvie gravetur & oneretur ?

1  5 Reipon-

194  c Di)]ert. Tbil, Med.

Refpondeo diverfam quidem diver-
forum efle fentendam ;  nocentiorem n
tamen ciborum nimiam ingurgitatio- e:
nem fequentibus demonftratur ratio- d
nibus. Omnes primo morbi uc pin- 2
rimum ex crapuia, & ingluvie prove- a
niunt, quia omnes venadedh'one, pur- ii
gatione aliisque evacuationibus refti- c
tuuntur. Proinde immodica ciborum r
ingurgitatio calorem nativum (uffo- r
catjCruditates paric, obftru&iones vi£- 1
cerum producit, febres putridas, (ca- {
biem , vulcera generat, & Hydropem 1
inducit, voracitas quoque taiia corpo- 1
ris procreat vitia,qua» argre curari pof- 1
funt, & hxc  gula inexplebiiis Deque ]
fanitatis, neque morbi tempore pro- <
deft, aut concedi poteft j hinc nulla res
laboranti majori eft levamini, quam ■
certo tempore cibi abftinentia, <5c fa¬
mes optima omnium remediorumeft
quies, 3c abftinentia a cibo» 3c potu,
harcque ioia fine ullo periculo mede-
tur.

Fames

T>e Ciho.

r. Fames itaque, vel faltem tenuifli-
n musvidus, qui univerfa: fatietad in
exhaufto opponitur, multoties pro-
u deft: Hoc eriam docetHyppoc I -afh.
.  20. nenaturam ,dum mollitur crifim,

- aliud movearrus , five medicamends

- id fiat,five aliis irritamentis, fed quiet-

- camus, & in ejusmodi adu tantum
i naturae bene operands /pedatores fi-

■ mus, ne iilam iuo in officio impedia-
. mus. Vult& Hyppoc. I .afh. 19 .  ut in

■ peracutis morbis, qui extremos labo-
i res fymptomata ptodnusinferunt, te-

Buiffimo vidu utamur, ne ob cibiex.
hibidonem calorem audi morbi, qui
per fe calidus,valde augeamus, ne ma.
teriam ejus reddamus completiorem,
ne etiam naturam a luo officio abftra-
hamus, qua? circa materiam morbifi-
camoccupata eft, ut concoquatur, a
puriore alimento feparetur,& tandem
prorlus expel!atur,vel ad locum alium
transferatur j molliri enim natura folet
in crifibus, vel materia: excredonem,
I 6 vel

1 96 Differt. Thil. Med.

velillius dedudionem ad partem ali.
am, ut abfceflus inde nafcatur, quod r
obfervat. Hyppoc, cit.loc. in  febrium i
paroxy/mis, aliisque morbis, qui per r
periodos, velftatos circuitus redeunt, 1
nihil dare}, nec cogere, led adimere^ c
ante crifim confuetum lubtrahere vi- j
dumoportet. Confulit etiam Hyppo-
craces, ut corporibus hurnida carne c
praeditis fames imperetur, eo quod fa- <
mes corpora ficce^nam cum calor na- t
tivus non habeat aiimentumj in quod j
agat , tunc luperfluitates aggreaitur ;
easque confumit, unde corpus ficcius j
redditur. I

Quodfi verb animalia objiciantur, ■
quaehyberno tempore luis inlatibulis '
deguntjnequecibi, neque potusquid- 1
quam alTun?.unt,& tamen pinguia eva-
dunt,ut mures illi alpin'i, qui marmot a
vocantur,& giires,qui, ut martialu ait,
totam hyemem dormiendo tranfi-
gunt, & pirrguefcunt adeb, ut non nill
lomno nutriri dicantur.

Refpon-

T)e Cibo.  157

- Refpondetur cum Galen, quod ani-
l malia ifta neque (oris caiefiant, neque
1 intus, hocque nomine (ubftantia eo-

■  rum, vel nihil prorfus, ve! parum dif-
, (olvitur, unde continoit, ut nullo in iis
: opus fit alimento, nonnullis eciam vel

■ 1 pauc6admcdum,veletiam minimo.

Nimiam etiam tolerare inediam
corpori humano maxime cfficere in
eodem aphorilmo docuic Hyppocra.
tes: non faties,ncn ipfa fames laudanda t
nee alia natura folitkm, qua fant trans-
’ grejfa tencrem.  Verum enim inedia
ficcat fanguinem,qui pabulum eft par-
tium corporis, & materia fpirituum j
vires itaque frangit,& dejicit,floridum,
vividumquecaloremeliminat,ventri-
culum malis implet humoribus , is
namque fi vacuus eft, cibum exigit, Sc
G ilium ad concoquendum non ha-
beat , ex vaftspropinquioribus humo-

I res fcilicet (erolos, pituitofos, melan-
cholicos attrahit,ac adurit,unde vitio-
ius fanguis nalcitur, qui per vafa in re-
I7 liquum

I c« i> ‘Dijjert. ’Phil. Med.

liquum corpus efFufus plurimorum E
morbcrum fa?cundus efi genitor. Prae- a
ftat igitur urgentefame cibum oppor- e
tuno tempore aiTumere,nec ventncu- 2
lum ad comedendum inftigantem c
diutius macerare: Animadvertendus f
ille tamen aphorifmus Hyppocratis:

Sanil at is [indium e[i y  non fatiari cibis  , & {
impigrum ejfe adlabores}  nam ubi plus i
cibi,quam pro natura ingeftum eft,hie i
morbum facit. Mediocritatem au- 1
tern commendavit Hyppoc. Lib. 6.
epid.[e&. 4.  Ubi & iabores, cibum, po-
tuni,rem veneream,omnia(jue alia de-
bere efle mediocria praecipit.

Diftindtione autem hie opus efte vi-
detur inter (anos & a-gros. Et fi de
lanis fermo eft, ratio iterum habenda
jetatisjtemperamenti,vitae inftifuti & c.
de quibus in prior, dijfert. nbttnde egimm.
./Egros quod attinetfupra ex Hyppoc.
fententia dictum fuit,ut in morbis per-
acutisexquifite tenuis vidtus praeferi-
batur >fi ne materia peccans augeatur:

Unde

Tie Cibo.  15 c>

n Unde (uperflua humorum copia fame

- ac ordinata vidfus ratione auferenda

- eft, qua: ex nimia ingluvie, voracitgte,

- & ciborum immodita inguroitatione
i ducitoriginem, &  hsec absque dubio
« fame deterior.

Lethiferarn etiam efie abftinentiam
fcribit Hyppoc. pra:cipue vero, qua:
durat uitia diem feptimum. Cibus
enim omnibus corporibus neceflarius
eft , quoniam corpus,ut Gai. loquitur,
in perpetuo fluore eft, id ob calorem
nativuro, qm nunquam otiofus, tripli-
cem corporis (ubftantiam depafcitur,
ideoque ut corpus aiiquamdiu conler-
Vetur, vivat, ac reparetur, quod efflu-
xit. Verum autem alios diutius,alios
brevius inediam ferre pofle, con-
ftatexfequent.

DIS.

200 T>ij]ert. 'Phil. Med.

'HI/ USi r-i -M,  'Afr 'llfC 1 f*

r.^» ri% fV' fyi lyi ryi rv» TV' <V? ty< : i


DISSERTATIO XVII.

An qmdam difftciliia , & laboriofim^
qttidam diutius , & facilim jejunium
ferre poffint ?

Q Uemadmodum quardam corpo¬
ra liberaliore, qusdam parciore
cibo indigent, ita etiam quae-
dam facilius, quajdam difficiiius jeju,
nium tolerant: nam, qui in prinais
aetatibus (unt conftituti, nempepue-
ritia, adolefcentia, juventute, & vi-
rili aetate, quorum ventriculus cali-
duseft, atque robuftus ,  qui duros lu.
beunt labores, qui viribus pollent, in
regionibus degunt borealibus copio-
fiore cibo alendi funt, fi verolongum
jejunium fufferant, emaciati, longui-
di, decolores , viribus plane omnibus
exhaufti, ut fibi vix’amplius fimiles
effe videntur, Hunt, & ita poftiftud
jejunium adeo exiftunt famelici, ut
oblatos cibos non lolito comedant, fed

fame-

T)e Cibo.  201

i famelicorum canum, & luporum mo¬
re devorent, atque adeo le infarciant,
ut vel in morbos ex repletione abor-
tos, eosque vix fanabiles decidant,
vel brevi temporis fpatio emoriantur ,
idqueobfanguinem exhauftum, fpiri-
tuum defe&um , & caloris nativi ex-
tin&ionem , quibus rebus vita prsci-
pue confiftere dicitur; quorum Exem«
pla plurima apud Schenk, in obfervat.
Marcell. Donat, in Hijior. mirab. Sc
alios reperiuntur. Maxima veroin-
comoda preelertim picrocolis jejunia
longiora afferre folent, quia ventricu-
lus vacuus biliofis impletur humori-
bus, qui cardialgias , colicas biliofas,
& alios affe&us pariunt.

Hi vero, qui tarn copiofum cibum
non poftulant, jejunium facile ferre
poflunt, funt autem fenes ;  multi aigra-
tantes; nec non ijquorum  ventricu-
lusimbecillis,vel phlegmaticis, lerofis,
biliofisque humoribus eft repletus ;
Punt & ij, qui in otio , Sc  ignavam vi.

tana

202 Differt. Phil. MeL

tam agunt ■ fomnolenti, & qui in mul. fc
tam usque diem ftertunt, qui labori- t
bus , & corporis exercitationibus funt r
vehementerdelaflati; proinde & ii qui e
in regionibus habitant calidioribus; d
quoniam tales vel ob ventriculi imbe- J
cillitatem, vel ejusdem cruditatem , t
impuritatem , & temperamenti frigi- ^
ditatem ,cutisque denfitatem, arcen- l
tem corporis fluorem jejunium diu <
tolerare polTunt: jejunare etiamdiu, t
facilcque poflunt illi, quorum ventri- ^
cuius ob ulum crebrum lardi, butyri, <
olei, & eduliorum pinguium , lento- (
rum ,  vilcidorum, & giutinoforum fa« *
£fus eft laxionvel etiam ob narcotico- <
rum medicamentorum aflumptionem I
itaftupidus eft redditus, ut lu&ionem
os ventriculi fuperius minime fentiat:
Hinc diuturni jejuni], & farm's tole*
rantiam nicotianas ulus facere dicitur.
Monardes fcribit Indos nicotiana fa-
mem, fitimque fedare: formant ita-
oue trochifcos parvulos ex ilia , &  qui-

busdam

2)<? Cibo. 2  05

[. busdam alijs ingredientibus , & ita
unum,  atque alterum , fucceflive ta-
t men ore excipiunt, fuccumque inde
ii exlngunt j ea autem ratione , cum per
j  deferta neque cibus , neque potns re-
. periatur, famem, & fitim per tridu-
, urn, aut quatriduuin citra virium ja-
. diuram mitigant, quit verb raticne,
. & facilitate ideveniat, obfcurum efle
i exafftimatur: Probabile tamen mihi vf-
, detur fieri propterea , quoniam fenfus
. ventriculi obtunditur a Nicotiansun«
, deetiam fcribnnt Botanographi, infer
quos eft Monardes, & Dodonsus, in-
efle nicotinna: vim narcoticam, earn-
que ex effe&ibus probant, quoniam
ftuporem inducit, mentem emovet,
& conftitutionem ebrietati anna-
logamadfert.

*B§§8»§&

V

DIS-

204  Difjert. c Pbil. Med.

DISSERTATiO XVIII.

An rc&a , & hene injlituta vidlus
ratio remedium Jit tkm ad [anitatem
confer vandam }  quam ad recupe-
randam  ?

T Antnm reda;, & bene inftitutaj
vidus rationis ad valetudinem
fervandam,& reparandam mo-
mentum, ut rede a Galeno l. dediatA
fcriptum Aren't, nullum remedium ef-
ficax effe, fi ei vidus refiftat,aut non
fit auxilio ;  redam autem vidus ad-
minifirationem tantieme ponderis elu.
cefcit ex eodem , dum i. derat.viB.
acut. 12.  ex Hyppocratfs fcribit fen.
tentia; Non eft Medicus, quifcitno-
minareptifanam , & boc, vel illud ge¬
nus eduliorum,fed quicailet artem,ut
hxc  rede adminilfientur ;  quoniam
patet ex Hiftoria filire Philonis, qua;
authore Hyppocratc , feptimo die libera-
Ii accedente Harmorrhagia videbatur

morbt

<De Ciho. 70  f

• morbi peri'culo defonda. At eadem
die, improvide iautiori nfa CJena , vi-
tam cam morte commutavic ,  avoca-
f ta enim natura a pepafmo ad pepfin.
( Inde juramentoByppocrares obftrin*
git Medicum,utpromittat,reda ) & be¬
ne inftituta vidus ratione uti ad lalu-
; tem agroruuj, quantum viribus,& ju-
i dicio valuerit.

Moderate itaque vitae lex ita utili's
! eft,& neceflaria, tantaque virtutis, ut
, ea (oiamolefti morbi vindex, & libe.
ratrix effe poffif,alioquin licetlalus ip.
(a aegium fervare cupiat, non poffit.
Videmus plurimos, & quidem magna:
nothae viros, quietfi natura fint debi¬
les, & ;etate proved!, & aflidue officiis
mentis intenti, tamen beneficio reda?,
& bene inftitutse vidus rationis iani,a-
lacres vivunt,& incolumes,ac ab omni
morbo notabili tota quasi vita, longa-
que a?tate immunes: quoniam reda
!  vidus ratio corpus bumanum ab om¬
nibus quail morbis reddit liberum; au-

2013  Dijjert. 'Phil. Med.

fertcatharrho:, tuftes,afthrnata, verti- £
gi'nes,capitis,& ftomachi dolores-.arcec I
apoplexiam, epilepfiam, lethargum,a. i
liosque cerebri affedus : curat poda- i
gram,chiragram,doloresifchiadicos,& £
inorbos articulares: aufert Sc  crudita- £
tern omnium morborum matrem:Ar- r
cet&peftem: quoniam facilius vene- r
no refiftitur,fi corpora non fcateant (u« c
perfluis& excrementitiis humoribus. £
Vidas em'm ratio ita humores tem- c
perat, & in debita proportione confer- c
vat, ut neque quantitate, neque quali- r
tate peccentj ubi verb eft congrua hu- r
morum fyrn.netria,ibi morbus locum i
nonhabet, cum ratio (anitatis in tali 1
proportione canfiftatj& eademcorpo- t
rapura, & humores bene temperatos f
habencia non ita facile latduntur ab se- f
ftu, frigore, labore,& fimilibus incom*
modis.Hoc etiam contingit in fraduris i
offium , luxationibus , contufionibus,! <
vulneribus, cum nullus vel exiguus fi- <
at aifluxns humprum ad partem a fie- «

clam,

2 X? Cibo,  207

. dam, qui aCRuxuscurationem maxi-
meimpedit,& doiores,& inflammatio-
nes efficit. Quamvis vero recta & bene
inftituta vidus ratio non curet, vel
auiferre nequeat morbos incurabiles ,
eos tamen ita mitigat, uc facile to!e-
rentur,nec magnopere fun&iones ani-
miimpediantj facitque,uta?gncum iis
diu vivere poffint. Neque folum ad
extremam fene&utem morborum , &
dolorum expertes ii perveniunt, qui
convenientem fervant vidus ordi-
nem,fed etiam in ipsa morte nullos fe¬
re, vel exiguos dolores fentiunt; quia
non vi illata nature, (ed fimplici refo-
lucione,humidique radicalis confnmp.
tione vinculum anima? & corpori* diC
lolvitur,- utlampas fponte fuaabfque
ftrepitu oleo confumpto exftinguifur.

Nunc demum quibusnsm comodis
re£ta,& bene inftituta vicius ratio re-
cuperandse ianitati infcrviat , quardam
dempnftrare licet.Verum in fontc Di-
Ktetico vi&us ratio primd iibi locum

, vendi-

20S ‘Differt. ‘Phil, Med.

vendfcat,hinc eda plurimiim ad recu* ^
perandam fanitatein tacit: nam in fri- ^
gida intemperie cibu calefacientem, in
calida refrigeranterrij in humida exfic-
cantg, in (Icta humedanteni praecipit.
Hinc in repledoneimperaturabftinen.
tia , & tenuior vidns ratio ex Hypp. 2 >  Pi
aph. 2  2 ■ Cjuicunijue merbi ex repletionefi.  »
unt,eos evacuatio fanat }  & quicunque ex  I
evacmtione i  repletio.  Proinde fraduras, ft
luxationes, vulnera &c.('non negledis 7
tamen convenientih? remedijs ) ordu
Bata bene vidus ratione curari doceC u
experientia. Pra; cateris docet viddsip
ratio utcibus fecuudu fpeci gCit tenuis',  rc
fecundil fubftanti* modem Euchymus , SI
Eupeptw, Polytropbm;  fecund tif pra?para» a!
V.onemmtur*gratm  (ecundum quan- ^
titatS meiiti j?ra^f,qualitate vires cnflo - Cl
mat , & iniemperiem propul[et.  H xC
de cibo-, quatenns lanitatem conferva- n
re, vei morbos inducerefolet, 11

di&alufficianc. 5

T)t Tofu. 209

DISSERTATIO I.

T>e Tout.

Otus geminam habet figj
nificationem , unam ge-
neralem, alteram Ipecia.
lem. Focus generalitee
fumptus denotac omne
, liquidum,& fluidum alimentum, ita
: ut & julcuta, five Brodiola carnium
; | poffint potus appellari. Specialiter ve-
; to  acceptus ilium liquorem fignificat,
t  qui fitis exftinguenda? gratia bibendo
. aflumitur, qua in fignificatione s4cjua y
, yin urn . Cercvifiti ,Julepi, Hydromsl  po-
. tusdici iolent. Inveniuntur&mul-
: ta alia potuum genera ob vini pcnu-
, riam in variis regionibus communiter
ulurpata, ut pomace urn pyraceum &c.
quae quoniam apud nos incognita, &
inufi'cata (unt,iis, qui hasregiones in-
& colunt,

|

2 16  'DiJJert. Tbit. Meet.

colunt,ex3tninandarelinquimus. Prs- ^
terea etiam varia potuum genera a c
Medicis pfadcribuntur ,ad mukorum c
morborum curationem, & prajeautio- p
inem: ut ptifeina ex Hordeo , liquiritit\
tbore.cornttcervi.' variisejub radicibus,&  p
herbis confe&a: uti ex china, (Ahaparilll,  V
fantah , Bnxo , rbabarbaro &c.  qua? in lr
pradenti conlulto omittimus, potujvi
fanorum tantum inhasrentes. g(

Aqua itaque communis non fo!ufflP<
reliquorum animalium , fed eciam £ u
mulcoruui hominum potus eft ; efft V(
srutem aquam frigidam, & humidaiffl^
abunde demonftratur a Phiiofophisi au
puram etiam, ut & reliqua elemental

*e,

ftii

ce<

leperin non pofle ab iisdem approba.
tur.

Vino maior pars hominum pro p o>
til utitur. Proinde tamen de ejusdeffl
natura, & tein. erie authorum opi"* ( ) i
niones diferepant, quoniam iilud cali'M
cbm eft , an autem calidum fit, & hoF ls
caidurn, an veto calidum, &ficcui»W>
i:  - :  V- differ t

T)c Totu.  211

e.  diflentiunt; vinum tamen in genere
a  confideratum in adlivis qnalitatibu?
in calidum, in paflivis vero ficcum efle a
3. plurimis comprobatnr. De quibjn[eq„
a t  Cerealis potus ab arte, non a natu#
f  proveniens eft cerevifia, quad cereris
'l  vis, quia in ea frugum vis dominatur,
in in iis autem locis,ubi uberior vini pro-
ui ventus non eft, nec non ii'sdem a lon-
go tempore afluetis , famitioriflimus
n potus eft. Varia autem cerevifia?na-
ti tura, &.  temperies eft, quoniamex di-
[i verfis conficitur. fit namque ex hordeo,
TijUigine^venajrfticoJupulo Ce.  Hunc
i j  autem potum etiam (atis comodum
:a  effete homines, quieo utuntur, robo-
j, ie,pulchritudine > & bonir corporis con.

ftitutione iis, qui vinum bibunt, vix
j, cedere,teftatur experientia.

7i Mulfa, five hydromel eft potus ex

i, r*qua,& melle confedlus. Potus eft in

j, I.ituania,nec n 5  Sarmatis,ac Mufcovi.

ijtis in ufuFrequentiffim 9 ,noftris in par-
,1 libus iiouita ufnalis. Verum in gene.
wLj K 3  re

212 iDiJJert. 'Phil. Med.
cte molfa? natura non multuiil

re

did poteft,cum alia fit meraca, alia di 1
luta,alia coda,alia cruda, alia cum, alii i
lineatomatibus. De quibus tamenii I
diflert. feq. ubi aquarum,vinorum &c;  <
natura?, & differentia explicabuntuf 1
d.flerendum erit. 1

D1SSERTATIO IT. j

Qfiu  pot us ufus ,Jive necejjitas,  (i c
utilities.  r

•w~>Rinc;palis potus ufus, cuius graft  11
homind hibunt , eft, ut fitis deles' t:
tur$ quod fi etiam vim nutrient n
habeat, ut vinum, & cerevifia, brnni
dam corporis fubftantiam .quae imrni
nnta , reparat: Ex triplici itaque full
ftantia corpus noftrum eft conflatuff
ex (olida, humida, & fpirituosa; fol
dam reftituunt ea, quae font folidiojH
tit panis & car a &c.  humidam re fa rdf n
lint liquids ,ut vinum cerevifia &c.  Spi ^
rituofam aer per nares, os, & arterii'

; attract us, IJcirco non minor eft pots*.

a p

©<? VatUt ti f

j quam cibi,& aeris necellTtaS. Ut enim

i cibo ficcior, & Iblidiorlubftanda, qua;

ii ablumpta eft, reftituitur: ita potu hu¬
ll midior inftauratur ;  Hac de causa na-
cj turaanimali fitim , & famem indidit,
i qua humidum deficiensappetitur, po-

tusque -defideratur , qui non folum
attuned in primis facultate,& potenda
, liumidus fit, nec calore quoque exce-
i  dat, alias enim humidum. abfumptum
non reftituet, nec fitim fedabit, & II
j non inftaureretur, corpus tandem con-
j! tabefceret plantarum in modum, qux
d nifi rigentur,arefiunt, & emoriuntur.
i Praeterhunculum, inftaurationem!
i fcilicet humidi, & fids naturalis exftin-
idionem, alii adhuc lunt potus ulus,
quostamenetiamjufcula, aliaqueli-
i quidiora alimenta praeftare poITunt,

i quam vis prioremufum,hoceft, fitim
fnon exftinguant, quoniam lacultate

ii ficcum aliquid ex folidioribus carni-

i Umelixarum partibus codioneextra-
, dum continent. Inlervitenimpotus,
|, . K | &

■414 *Dij]ert. Tbil. Wie&.

& ab'menta liquidiora ad deferendum
illud humidum, p.ingue a & craflum per
anguftos vaforum meatus. Infervit
denique, ut cibi in rentriculo bene
mifceantur,liquentur,& fundantur, ut ^
Facilius undique coclionem (ufcipiant.
Ac tandem infervit, & prohibet, ne il» 1
Judpingue aiendo corporideftinatum
I calido inflammetur,

Necelscautemeft,utpotus ,quiaf* ]
fumitur, non folum celeriter diftribua-
tur,fed etiam fenfibiliter vires reficiat,
Facile concoquatur, laudabilem fuc-
cum generet, paucis fcateat fuperflui.
tatibus,& excrementis a nec non fecun.
dum majorem fua? (ubfiantia partem 1
corporis partibus aflimilari queat: nam
aqua fimplex,ita & vinaaquofa tenu-
ja , limpida celeriter quidem diflribu*
untur, non tamen alunt, neque vires
inftaurant, & hare de cibi ;

ufu. i

^ r if- DIS.

®<? tpotu. 21 f

DISSERTATIO III.

An detar determmata quadatn in
Wider Ato paths ufu quant it tui

C um diverfitas lit inter eos , qui
plus, vel minus ingeruntdivetla
etiam erit inter illos potus quanti-
tas: quoniam cibo ficciori & folidiori
proportionata debet effe potus quan-
titas, ut ad ciborum mifturam in ven-
triculo lufficiat, ut dera cibi facilius
codionem fufcipiant.

Ea itaque eft determinata potus
quantitas, qu® ad inftaurationem fci.
licet humid*, & fitis naturalis exftin-.
flionem ad neceffitatem lubftituitur,
non ad voluptatem, aut ad intempe-
rantiam. Nam flcut moderatus vini,
cerevifi® , aliorumque his cognato-
tum potuumgenerum ufuscorpusbu.
meA3t,fpirit 9 ,& vires roborat, codlio-
fiem r  diftributionemqueciborum ju.
vat, urinam provocat, corporis habi-
& 4 turn

2 r 6 Ttifjeri. Thil. Med.

turn calefacit, abfumptu htfmidG refti.
tuit, fitim fedat, cum adverfus ficcita.
tem fit remedium: fomnum conciliat,
bilis acrimoniam frangit,mentes exhi-
larat,p!acidosque mores efficit; ita im-
moderatus ejus ufus ipfiflima valetu-
dinis,& humani corporis peftis eft: im-
moderata enim potus facit quantitas,
utcibi in ventricuio natent,& flu&ua-
tionem excitent, crudi rapiantur a ve-
nis, acdein pravi humores cumulen-
tur in corpore, ac tandem calor nati-
vu 5  iisdem obruatur,&mors fequitur,
Quamam adhuc alia immodicus potus
ufus efficiat, enarrat Plinius lib. 4. Hijl,
nut. c. 23.  nam eos, qui ad perdenda
vina nati (unt, inulta comitantur in-
commoda. Quoniam tumavidi ma-
tronam oculi litentur, turn animi le-
cretaproferuntur: alii teftamenta lua
nuncupant: alii mortifera loquuntur,
rediturasque per jugulum voces non
continent* vinoqueveritasjam attri-
buta eft. Interea & optime cedat,fo-

De Tottt. 217

lem orientem non vident, ac minus
diu vivunt: bine pallor, & gena? pen*
dula?, oculorum vulcera, tremulat ma¬
ntis , & qua; fit pana pradens, furiales
fomni,& inquies nodlurna pra?rr>ium-
que (ummum ebrietatis libido porten-
tofa,ac jucundum nefas. Poftero die
ex ore halitus crudi, aefere omnium
rerum oblivio.morsque memoria,Ni-
mia itaque potus quanticas deftillatio-
nes, tuffe 5 ,Coryzas,apoplexiam para-
lyfim &c. inducit, & afFert: haeceft,
enim ratio, quia caput vaporibus im-
p!et,qui ibidem refrigerati,in frigidara
pituitam, quanftorum malorum caufa
eft, denlantur, Hinc non tantuma
potu vini generofi, fortis, & potentis,
fedetiama copiaomnis humidi abfti-
nendum,& quantum fieri poteft ficca
dia?ta utendumconiulimus: Sapientia
enim in ficco refldet,non in lacimis & pa-
Utdibus.  Moderata enim potus ulus
quantitate fit, ut fuperflua humiditaj t
vel non gignatur,vel genitaconluma*
£ f  tur,

il 8 ‘DiJJ'ert.'Pbil Med.

tur, & confequenter ut obftru<ftiones^
qua?ab ea proveniebant, tollantur, &
yix  fpirituum laxentur, & ipfi fpiritus
extenuentur,debitumque datum con-
fequantur, & cerebro nativum redeat
temperamentuixijfiatquc unacum fpi-
J?itu idoneum, ut rationi ,& memorise
noftrac deferviat.

DISSERTATIO IV.

Qu&nam aqua bona , & falubru }

qumam mala t & infalubris ?

Q Uamobrem magna eft aquarum
diverfitas, icaetiam diverfaeft
earum conditio , quoniamquae-
dam bona, & lalubris, quaedam mala,
& infalubris dicitur^ Optima autem
ilia eft,quae & vilu , & guftu, & olfa&u.
pura,ac lyncera deptehenditur,quas ni-
mirum vifui apparet limpida, dypellu-
dda,& nuliius rei faporem,vel odorem
guftuijVel olfa&ui offert; quae eft & le-
VJs,& tenuis, atque hypochondia cele-
riter permeat, & per corpus cito diftri-
V . 44’ buitur,

£)f ToiU.

buitur, cito cale/cft, & refrigeratur;
Quoniam Hyppociates 5. apb. 26,  a«
quam qua? cito calefit, & cito item®
refrigerator leviffimam efle exiftimat„
Gallen. in Comment,  interpretatur le«
vifiimumeflepermeabile, five quod
cito permeat, non autem inteliigit de
gravitate, quia aqua bona,& mala fa?,
pius ejusdem eft ponderis,adeoqueper
pondus bonitatem aqua? explorari non
pofle; Proinde& aqua bona versuvo-
rientem erumpere debet,& per meatu*
mundos celeriter curreie, feu per ter¬
rain puram tran(colaii,acftate debet ef-
fe frigida, hyeme tepida. Hinc aliqui
lintei panni ejusdem ponderis duas,
vel pluresparticulasdiverfisaquis ma-
defaciunt, & foli exficcandas expo-
nunt, qua; enim citius exficcaturle-
vior, £enuior, ac melior efle dicitur :
Plinius lib.i  r.03. ai^aquarnfalubrem
ae'ri quam fimillimam efle oportere,
id eft,quemadmodum purusa£r, nec
vifujjnecodoiatui, nec guftui tnanife.;

K 6 fta

220 Differ t. 'Phil. Med.

fta ul!a qualicate officit, ita nec aqua
officere debet.

Cum autem divert aquas reperi-
antur, inde etiam aliqua: plus, aliquas
minus pr»di<5tae bonitatis babeat. A-
qua prsterea fontana primnm locum
habet juxta fententiam Hyppocratis ,
Galeni, & Avicennas,modoconditio-
nes habeat fuperius propofitas: fi verd
ijs deftituatur, improbanda eft;aqua
autem fontana eft ea, qua: e terra lea-
turit.

Aqua pluvialis poft fontanam om¬
nium optima cenfetur , imo veto
quam & plurimis Authoribus fontana?
prsfertur, fi conditionibus requifitis
ftipata fit, hfe autem conditiones funt,
fifi&ilibus tubis in confedlam cifter-
nam deducatur, fi per locum arena re-
pletum transfundatur, fi verno tem¬
pore blande, & pacate , non  autem
procellose decidat,fi inmundacifterna
pura, A incorrupta (ervetur, neque
fordes, aut vitium aliquod contrahat

ex


©<r Vottt. m

ex tegulis,quaseluit. Cur antemaqua
pluvialis bona fit,demonftrat Vitruvi¬
us Lib. c. 9.  qua? ex imbribus, /»-
, quit,  aqua eolligitur, falubriores ha-
' bet virtutes, eo quod eliciatur ex om¬
nibus fontibus leviflimis, iubtilibus-
que raritatibus, deinde per aeris exer-
; citationem percolata tempeftatibos
liquefcendo pervenit ad terram, Ita
! etiam Hyppocrates Lib. de aere  , leek,
| ttaq.  aquam pluvialem laudabiiem
exiftimat, quia levis , & tenuis, ex eo,
f quod a foie tenuiilimum trahatur,&
leviffimum. Auerhees incantick  di-
ferte aiFerit, aquam pluvialem opti-
mam efle, & fontana longe excellen-
tiorem. Et Arift. 8. de hi ft. animal.
dicit, pifces ipfos , qui in aqua continm
degunt , non bene vivere, ac [vbolefctre
ijs annk , quibus pluvia deficinnt.  Imd
& arundines in palude prognat ah fine
imbribm non adolefcere  affirmat Plinius.

Aqua putealis etiam bona eft, fi fon-
tes vicinos habeat, ex quibus aquae
> K 7 lauda-

Ill QiJJert. 7hit, Med.

laucbbiles Icaturiunf; ( conjiiienium
enim eft, ab ill is fontibus Aquas fuas qua-
lit ate s mutuan  ) vel flumini puro, ac
raiido vicina eft; fi ex profundispu-
teis hauriatur, fi enim arftate fit frigi-
da, hyeme calida,fi calum fpe&et,
& aerilibero, a lole illuftrato expoli-
talk; (olis namque Inmine depura-
tur,ac ferenatur, vitaiisquecujosdam
aura? redditurparticeps, fi frequenter
moveatur , & hauriatur; attenuatur
enim , & minus putrefcit, fi itaque
putei fsepius expurgentur^ndeaqux
puriores redduntur,fi verocontrarias
habeat conditiones, iilaudabilis cen-
fenda.

Aqua fluvialis plerumque maxima
ex parte fontana eft> ex fontibus enim
pluribus confluentibus flumina oriun-
tur. Aqux autem fluviales cumpu-
tealibus bonitate cestant, aiiquando
Caroen prxferenda;, aiiquando poftpo-
nendas, Bonar enim lunt ea? >  qux
dulces, ac limpid* lunt t  & e magnis (

} DeTcta.  22$

*c rspidis petunrur fluminibus , per
laudabiles terras fluunt, 8t felicl cceli
slpedfu fruuntur.

Aqua econtra mala , 8c infalubri*
k  ilia dicitur, qua lutola , argillofa , cru-
da , gravis, tarde permeans, acftate ca-
lida , hyeme frigida , qua? ad (epten-
trionem,& occidentem oritur, & lo-
lem averfum habet. lcetn aqua: con¬
clude fub tedlis cadefti lumine priva.
ta», 8t Gtu mucidoinquinatar, cloacis,
& fterquilinijs vicinac, virofo fapore,
' 8c odoreimbut*,* item immota:, qua:
nullo , aut exiguo motu ciean-
tur , facile putrefcunt , hinccraflie,
cruda:, 8c Tacpe maligna:, ac peftilentes
fiunt. Ex quorum genere funt aqua:
ftagnantes, &paluftres omnium peffi.
mae, cum non agitentur, putridat, craf-
fae , ac peftifera: exoriuntur. Unde
bibentibus eas rftagna incommoda
obveniunt, ventriculus offenditur,vi-
fcerp obflruuntur , humoresque cor-
rumpuntur, 8c non rard putrid*, ma-

224 differt,*Pkil. Med.

ligna?, ac peftilentes febres inde eve-
niunt.

Damnantur, & aqua 3  nivales, & gla¬
ciates , cum a frigore congeientur, te-
nuiores partes exhaiant, Hinc infigni '
frigiditate pnedita: funt,quac frigiditas
ventriculum Jasdic , quamvis tamen
juvenes aliqui malum nullum perci-
piant, ingravefcente tamen aetate id
agnolcunt,& ardeulorum, nervorum,
vifcerumque morbos tales contra-
hunt, quos non facile (uperant.

Aqua puteali’s etiam mala, cralia ,&
gravis dicitur,fi nempe prioribuscon-
ditionibus contraria lit *. unde in vi-
fceribus diutius haeret, & obftruflio-
numgenerationem promovetj expu-
teisenim aqua?,cum fintlubterranea?,
nec lupra terram attolluntur , fed in
profundo ha?rent, atque artistantum
beneficio in altum e'levantur, & hiuG *)
crafla?, & graves.

Aqua? denique fluviales etiam ma¬
la? funt, qua ex pravis, aut ftagnanti-

bus,

<

JD<? Potu. f

'  bus, aut cxnofis , ac turbidis fluvijs
hauriuntur; velex magnis quidem,ac
currentibns , fed latrinas expurgand-
bus, fordesque culinarum. veftium,
•' &linteorum recipiencibus: quoniam
flumina, qua? magnarum civitatum
domus alluunt,multas habentimpuri-
tates admiftas, & muftos morbos ge-
nerant, nifi bene attendetur, ut loca
haurienda? aqua? deflinata fupra civi-
tatem pofita tint, ubi aqua civitads
forriibusnondum infeftaeft. Eapro-
fe£\o aqua fana non eft, quae multas
fordes tecum trahit, & omnes civita-
1  tis impuritates abftergit. Propterea
cura in aquae fluvialis ufu maxime in-
ftituenda , ut in hydrijs per aliquot
dies afTervetur; & fic aliquo tempore
quiefcens terreftres, impuras feces, ac
forditates ad fundum deponat Unde
non immerito a Plinib Lib.  31. c-  3.
ad omnia aquarum vitia corrigenda ,
imo quamcunque aquam ufui accom-
modadoxem reddendam commenda-

tur

2i6 'Difjert. Tbit. Med.
tur decodio. Ica & multi alij omnem
decodam aquam non decoda die uti-
iiorem (entiunt.

DISSERTATIO V.

Unde petuntur vinorum dtjl
fercntiA  5

V Tna oli'm non ex vitris, fed ex
cornibus hauriebanturj hjnc Bac¬
chus cornutus fingitur, & patet
ex Athena;o lib. 11.  Per vinum autem
in genere confideratum intelligimu#
illudj quod principalicer vinum appel-
larimeretur, & quod in locis catidis,
autfaltem cemperatis, acin montofis,
apricis,& foli perviis (ubi nnturalemil-
lam coduram melius fubit) prove-
nit, quod & ex uvis maturis expref.
fum, & in dolio, vel vafe ampio probe
confedum eft. Illud vero ,  quod ex
■uvis immaturis exprimitur, & quod
acidum eftaufterum, vel acerbum vi-
ni nomen proprie non meretur, Jed
pod us Qmpbatiim  appellandum eft:

T>e Potu.  117

hac enim exratione varia? exfurgunt
vinorum diflFeientiae: quae viribus , ac
facultatibus inter (e variant: Quoni-
am alia vina dicunturin primo, alia in
1  (ecundo , alia in tertio gradu calida.
Hincin praefenti qua;ritur,unde petun.
tur vinorum differentiae: Vinorum

differentias peti a calore , fapore,
odore, confiiientia , setate, vi, ac fa-
cultate, loco notabili, ac uvis. A ca¬
lore primo nuncupantur a! ba, rubra ,
nigra, five ex atro rubentia, heluola f
flava, fulva, quxdam magis, quaedam
minus talia, a fapore funt dulcia, dci-
dula, auftera, acerba, amara, acria, in-
fipida,qua; nullum faporem habent,
nec non mixta quae piures in fe fapores
Continent- ab odore vocanturfragran-
tia, inodora, aut injucundum fpiran-
tia odorem, cruda & foetida. a con-
fiftentia tenuia, Sr'craffa, ac media in¬
ter ifta. abaetate nova, tecentia, mu-
flea^ antiqua, fiveannofa, item vina
media, feu mediae setatis. a vi,& fa-

culta-

©<? *PotU. 22$

terantia funt, & rohorantia ventricu-
lum, cor,hepar, cerebrum, urerum &c.
nonnulla verd purgantia, quibusin-
duntur cathartica fimplicia: ut Rhu¬
barb. agaric, fo!. jenn.& alia-  Atqud
ha? font vinorum tarn fiinpHcium ,
quam compofitorum, id eft,medica.
torum differentiae.

DISSERTATIO VI.

An ex vinorum differentip defum>

pojfit vim btnitcu, & malitia  ?

C um varia? fint vinorum different
ti?e a propria natura, {apore,odore
calore,& actate dei'umpt*, ita eti.
am varia? defumentur ab iisdem vires
& facultates. Quodautemex vinorum
differentiis defumatur bonitas, Sc  ma.
lida,derRonffrat primo fcho 5 * (oierni.
tanae verficulus: Vinaprobantur ochre,
calore ,fapore, metre.  Optima autem
judicantur vina, qua; calore nonnibil
flava funt,pura,clara ,& pellucida; odo-
reiuavcolentia,& fragrancia, fapore ori

grata ,

2jo ‘DiJJert. 1 Phil . Med.

grata,tx dulct,acri, & acido quodam- I
mo lo temperata,ad tadum fn’gida, ad i
auditum fonora,{eu flrepentia qoando (
promuntur, 11am quar fineionitu fun-
duntur,lentafunt, acpendulaj Item l
vina mediae aetatis, ut fcilicet neq; fine l
novella nondum prorlus defsecara, ne- j
que nimis annofa, quae caput feriunt, t
& gravanc: Hinc (olernitani adeligen- i
dum rbnum hos fecere verficulos: !

Si bona vina cupii  , quinqui hue Uu-  j
dantttr in ill is ; > i

Fortia  , for mo fa ,ffagrantia frigid* , \
frijea:  ]

Item:

Tinum ft durum , antiquum ,fubtile , ;

maturum t  I

Ac bent dilutumfaliens^mtderamine
fumptum : 4

Ubiper fortia ea vina funt intelligent
da, quae mediocriter v>no(a , non ad •
modum debilia, qualia iunc oligopho-
ra, five paucifera: per frilca inaudien-
da funt flrepentia, & bullula* cito ta.

' men

T>e 9 otu.  231

u menevanefcentes repra»fentantia, per
d anciqua,(]Ute mediam na&a (unt sta-

0 tem.

1- Vim itaque dulcfa ratione faporis

1 benenutriunt, & cum non folumori,
t & palato, verum etiam vifceribus fint

• gratiflima,avide ab iis arripiuntur;haec
,  tamen cum cralliora fint, obflrudlio-

* nes pariunt, hypochondria inflant, fla¬
tus generant, & in bilem vertuntur ;

■ proluntauternpuintonibus, necnon
k faucium, & gutturis afperitatem leni.
unt: proindenon luntcalida,necca-
put tentant,aut nervos feriunt, uti de¬
mo nftrat Hyppocrates 2 . de rat. vidi.
in ac. t. 2 .  inquiens; vinum dulce vino-
f* minus caput gravat^ minuscjue men -
tem ferit, atcjut quovis alio per intejlinn
acilm defcendit. lienem tamen , jecur-
. jue tumefacit , & pichrocolis nulls pa&o
eft idaneum. Kempt: bis-fitimfacit,fupe -
rim inteftinum injlat.

Vina auflera,< 5 c acerba calorem ha.
bem debiiiorem, in ventre tamen diu-
&  . a . tius

23% T> ; .fprt, 'Phil Meet.

tius permanent, neque facile venaip 0

tic

Cm

te

permeant, & ad vias urinas penetrant,
Ventris itaque fluxionibus proficiunt,
fr'lmonis verd affe&ibus officiunt
Hinc vina media, id eft,nec plane dul«ta<
cia, neo plane auftera, el genda. ub
Vina odorata, & fragranria maxime n
approbanda & optima cenfenda: quo.qi
niam vires inft-urant,. Ipiritus refici< C
vmt.totum corpus recreant, & exhiia. qi
rant;Inodora verb maladicenda; quo- ui
niam ventrieulus non ita a vide ap« ci
preliendit, nec tain facile concoquitjjlii
ita neque talia aptum afimentum , & V

Ipiritibus generandis materiam fuppe-

ditant , neque cordi robur addunt

Unde etiaro vina alienum aliquem
odorem habentia, five ex corruptio-
ne, five ex dalijs , t  five ex rei alicujui
additione prorfus abdicanda.

■ Ex calore qijidem non tam bene Jei I
vini viribus, & iaculcatibus judicati j a
poteft , qaam ex fapore , & odore.' r
yina enitn alba lunt aquofa t  & rfiinus JI
V.;,  > poten ; J.

Tt ‘Patti.  *33

a, potent*a; aliqua generofiora,& poten-
lC ttiora: Hyppocrates vini albi vinod
•titneminit,nullum vinum album valen-
t!ter calefacere polTe, idipfum interpret
il*tatur Galen. %. dt viSf. rat. in ac.t.6.

nbi tamen experimur contrarium,da.
>eri vina albiflima trium,quatuor,quin-
J.que annorum marvatica inferioiis
i-lCarnioliae , qua; forfan non minus,
«*quam quasdam flava calefaciunt. In
>< Univerfum tamen flava magis calefa-
•* ciunt, uti font vina interiorisCarnio-
;;li* Vippacenfia, qusgr3tum,& fua-
\  Vem odorem, ac laporem habent,quas
M maxime approbantur,atqueetiam co-
luntur juxta illud:

,1  Vtppacenfe mernm deem ejl i & Gloria

rerum.

i Maruinum fumens guflurn reparabis

ad ejeam.

'» Albis oppofita iunt nigra, qua: etiam
i j alia magis, alia minus generofa, ea ta-
' men, qua; intenfiorem habentrubedi-
nem, & quo magis ad nigredinem ac-
L ccdunt,

234  'Differt. ’Phil. Med.

eedunt, minus pctentia flint, & quc)* <
crailiora, eo magis obftrublionibus ge- •
nerandis idonea •,  omnium ferb vino-
rnm nigra infaiuberrima. Tenuia ve¬
rb meatus aperiunt, fudores, & urinas^ ,
movent 3  paucioris tamen font nutri- ;
menti,quam craffa. Sunt & alia vina, ]
qua: inter alba,& nigra media funt,ful- (  :
ya,ftava,heluola,rumi. Fulva albis pro- i
xiir.a func, & fi tenuitas fubftantiae ac- ;
cedat, optima (unt, corciiioborando,
viribnsque inftaurandis aptiffima. Ru- i
bra vina pierumque non adeb mag-
namcalefaciendi vim habent, nec ita
caput gravant, fi tamen craffioris fint
fubftantiae epati, & lien/ propter ob*
ftructiones, quas parere poffunt, non
adeb commoda. Inter album a & rub- i
rum medium eft heluolum,quod & ip- ,
fum non adeb calefacit, nec capiti no- ^
cat. " 4

Vinaantiqua, qua ab ortu fuo , & ,
propria natura generola fnnt, ac plus |
jufto ca!efaciunt J neryosferiunt/& ca- i

DeToiu. 2$  f

* putlsdunt, ac plurimis fpiritibus r«-
plent, & inebriant,nec non corpus ufu
quotidiano emaciant.

Vina a;tate media vi&ui ianorum,
^ &agrorumaccommodatiflima, quo-
niam tunc temporfs optime defascata
funt ;  state enim calor vini fefe magis
j femper exferit, minus efficax eft in re-
centi,magis in media state,efficaciffi-
musin annofo,

Vina nova, & recentia, & qua ma.
fleam adhuc dulcedinem habent, non
; facile in corpus diftribuuntur excre-
mentofa lunt,& fluduationes in corpo-
re faeiunt,aquoliora etiam,& debiiiora
funtjinde codionis difficiiis,& diutius
in ventre retinentur;ex hacrationehy--
| pochondria inflant, & diftendunt, gra-
i via infomnia excitant, vifceraobftru-

i unt, calculum generant } variosque eci.

am morbos pariunt.

I  Quamvis autem varia vinortun ge-
I nera ( ^ariis naturis,ac temperiebus ma-
| gis, vel minus conveniant, in univer-
. h 3  ium

7 .3 6 Differt. Thil. Med.

fum tamen eligenda ea, qus non facile
iunt corruptibilia , hinc neque in cor-1
pore eruntcorrupdoni obnoxia , funt!
autem ea. qua; non tantum Si locis ca-
lidis proferuntur, fed etiam a rr.ontoi :
fis, apricis,& foli perviis, ibi enim na- 1
turalem illam co&uram magis fub- i
eunt: Item ut faporem habeant inter :
dulcem, & aufterum medium , ut fint <
odorata & fragrantia, clara, non nimis l
tenuia,aut craffijjad tenuitatem tamen .
magis accedanr, neque nimis potentia i
neque nimis debilia,& fint statis me*\  f
diet. i

DISSERTATIO VII. \

Art vinum dicatur calidum, & hu*  )

midum^an calidum, GC jiccum ?  , (

X^rOnexiguaprofedlo efthaecapud I
J^Authores diflertatio ,• Cum vini
natura , & temperies exquirituf.* 1
’Calidum efle vinum omnes quidem , /
approbantjfed an calidum fit, & bumi- I £
duai }  an verd calidum, & ficcum dit /

lenti" «i

T>e Tofu.  237

: lentiuntvPrincipium autem hujus con*
• traverfia ex variis authorum fenten-
: tiis oritur. Nam primo Arifiotales pro.
■ blem. ij.fteB.  3. vinum ca!idum,& hu-
k midum efle deprardicat, SecundoGa*
. len - 3. de cauf. pulf cap.ult.  Vinum
> propter humiditatem celeriter nutrire
afferit, eoque magis, quia fimul call-
dum, caloremenim ducem humoris
nominat. Item r. default. mend, cap,
1 ii-  Etf.de  fanit. fuenda. cap.  5. vi-
1 numpuerisalieniffimum,fenibus vero
■t familiariffimum effe pronuntiat , &
non aiiam ob cau{am,quam quod pue*
ros nimis hume&et, & copiofo repleaC
j halitu ; fenibus vero efle familiare non
(  folum. propter calorem, quern hnbent
debilem, fed etiam propter humidita.
tern. Docuit etiam Hyppoc. a. aph,
11. faciltus poffe potii, quam ciboreftci,
v.Et in lib. de alim . qui ceteri alimenti up.

pojitione egent, humidum ipfis optimum
I colligendis viribtti re medium.Et lib.  3 .de
pulf. appofitict fluam facit y celens eft; quod
L i btrni.

2 3  S Differt. Tbit. Med.

hum iHum facalidum.  Item vina duli
eia nigra , tenuia, acida humedare
afleric.2. dediatd;  quoniam fuccus u-1
varum maturarum , ex quo vinum
confkitur,caliduseft, & humidus tefte \
eodem cit.loc.  Quod vinum melanJ
cholicis conferat teftatur experientia,
quoniam humedatione indigent, fe-
cundum iilud: qu amain hnme&antur,
t am dincur ant nr.  Hinc & humanae na-
tarseVqua; ca!i<Ja,$’ humida,vinnm ap.
tilEmum efleconfirmant omnes Me-
dicina* proceres.

Qui vero vinum ca]idum,& ficcum
elTe proferunt, fequentibus probant ra-
tionibus.Et Galen, lpi'e S. defimpl. mc-d.
fac. Citf. 1 3. in vino fecit atem catiditati
proport tone rsfpondere  die it. Id ipfum
exGaieno lumptum demonilrat Pau-
lus diginetaXi^. ‘/.cap.  3. Item Aetius
vinum annolum tertio gradu ficeurrt 4
ftatuit, quia multum in fe habet fpiri-
tum, qui ealidiflimus, & ficciflimus,
utpote igneae naturae; quoniam le'vilfi-
vrH.:,  mus,

e De%tu, 21$

mus, fubtiliflimus, penetratiffimus, &
facile inflammabilisi Hinc videmus in
ebrioforum faciebus calorem rubicun.
dumj& puftulas prarcalidas. Hac ex ra»
tione prodell maxime phlegmaticis,
humidameorum conftitutionem alte-
rando, &adquandam ficcitatem de-
ducendo,& quogenerofius, eoadfic-
candum eft efticacius. llnde vulceri-
bus ficcando , & abftergendoeft utilif-
limum docente Galeno lib. 4. met hoi.
med. cap.  5 . Oleum e contra,quod hu-
midum , adverfiffimum eft tefte e»-
dem,nam oleum vulcera hurne&at,&
lordida reddit, horum autem cura in
exficcatione confiftit. Vinum etiam
Gccum elle demonftratur ex fuis.effe-<
£tibus,quoniam fitim excitac, vigilias
inducit,ebriolorum os,linguam,& vil~
cera torret, nec non aliis etiam modie
tarn ut alimentum* qu&m ut medica-
mentum & calefaciendo , Sc  ficcand^
fuas prodit vires. Eft nonnunquam.
viniim alimentum medicamentofum*
L 4 cali-

2  40 DiJJert. ‘Phil. Med.

ealidum , 8c ficcum, aliud qoidem in
primo,aliud infecundo,aliudin tertio
gradu dc qwbtu in fee/.

Nos vero utrorumque authoritates,
& rationes cum iiJUn&ioue tamen  ve.
ritati confentaneas efleconcernimus:
Nam vinum a&ualiter eft humidum,
quia fiuxile eft corpus, 8c fuo etiam ter.
mino contineri riequit ; potentialiter
autem, feu virtualiter eft ficcum. Efei-
anifi vero Arift. citnt. he.  vinum hu¬
midum efte afleruerit, qui enim tan-
tum dea&uali humiditate, non vero
de potential! dicere voluit. Galenum
quidem vinum confiderare , ut ali.
mentum eft, ea ratione adfu humi*
dum eft, 8c propter illam a&ualem ha-
miditatem ce!eriterdiftribuitur,8c fa¬
cile immutatur* verum etiam facile
nutrit,8i fanguinem, 8c humidum cor-
pori alendo neceflarium auget; licet »
fa?piffime contrarium experiamur ,
quod ii,qui nimio vini ufu fedeleflent,
emaciati, 8c plane tabifici fiant,inde

T)e 9 otu.  *41

potius fanguinis humiditatem Occio-
rem reddere concludendum eric. Idem
tit.lee,  puerisvinum interdicit, feni-
bus veto commendat. Et eandem ob
caufam , non quod potentialiter, (eel
a&ualiter pueros humedlet j fenes ve¬
to non quod hume&et, fed quod calo-
rem eorum debilem reficiat , ferofofl
que humores, quibus abundant,per u-
rinas evacuet; hac de causa Galenus
vinumtenue, aeflavum fenibus dan.
dumefle monet. Quod autem vinum
humana; naturae conveniens fit, nihil
contrariatur ;  vinum enim celeriter
nutrit, & fpiritus refic/t, quieffedlus
non impediuntur ab exficcandi vi,
quae valde moderata eft, & ab humana
temperalura non admodum recedit.
Vinum melancholicis conferre nemo
dubitat, non quatenus hume&at, fed
quatenus fpiritusrecriia^corexhilarat,
&l£etitiaminducit.Vinum autem aci-
dum,dulce,five muftum recens,quod
Hipocrates nuncupat luccunn uva-
L f  rum

44 £ Differt. mi: Med.

rum maturarum, humidumeffea pras- 1
dominio omnes in unum concedi-
mus ,'de quo autem hie non fuit men-
tio,(ed deeo, quodmaturum eft, &
vim calefaciendi, 8c exficcandi obti-
net, hocenim calorem noftrum fovet,
ac cor roborac,{piricus auget, vires re.
ficit, conco&ionem promovet, pitui.
tamattenuat * bilem perurinasexpur-
gat , omniumque excrementorum ex-
pulfionem provehit,

Vinum enim in genere confidera-
tum in ablivis qualitatibus calidum ;
eft.in palliv/s vero (Iccunvcum infigi.
ni tamen differentia,ut aliudin primo,
.aliud in (ecundo , aliud in tertio gradu
calidum fit,8c llccum.

D1SSERTATIO VIII.

An vinum aqn& praferrendum ,

vet icontra  ? f

S I earn Jurisperitorum legem,8c fen-
tentiam fequi velimus , quod print  •
tempore ) pritu henore, & dignit'dte;

aqua\

f> Votu.  p  14 J

aqua procuidubio multis loci 1 ; prarce-
dit: quoniam aqua eft antiquiflimus
tam reliquorum anima!ium,quam ho.
minum potus frigidus, 5 c humidus,
quemadmodum Ariftotales Lib, 2. de
animal, cap. 4.  explicat. Aqua fuit ab
origine mundi usque adNoachum u-
nicus omnibus animalibuspotus, cui
jongebatur vi&us fimpliciifimus, 5c
hinc annos fuos ferme ufque ad milef.
fimutii protrahebant. Unde & aliis fe-
culis,& modo falubrius, & diutius vi.
vunt, qui aquae potu, & fimpliciffim*
utuntur vi$u. San£tus Antonius tefte
Athanafio, vixit annos 105 exquibus
90. egicin tremo, iolopane, &aqua
corpus fuftentans, Praceptor Ardii
Imperatoris vixit annos 120. quorum
55, vixit in deferto, vi$u fimpliciffi-
mo. Sanctus Paulus primus Eremita
referente divo Hieroii'ymo in ejus vi¬
ta,ad annos 115, aetatem produxit, ex
quibus centum egit in Eremo,quadra,
ginfa quidemprimos cum paucisda.

L 6 dtylis,

244  T>i(]ert. c Pbii. Med,

&yiis,&hauftu aqua;, reliquos verfi^ :
poftquam da<Slyli defeciflent, pane di-
midio.Et noftrietiam loculi viri quam
plurimi in fuperiori Carniofia reperti
ultra centeflimum annum ordinario !
potu aquae luam vitam producunt.

Siquidem autem vinumhoc tem¬
pore ita eft familiare, ut eo plurima
quafi pars hominum pro potu ordina¬
rio utatur: Inde etiam mihi licet ratio-
nibus, & multomagis quotidiana ex-
perientia convi&o, vinum utile, fa.
num, nec non aquae pra;ferrendum efie ,
demonftrare. Vino itaque non folum
naturam dele&ari, fed & co£lioneny,&
diftributionem ciborum eo magisad-
juvari ex diverfis oftenditurlententiis*

Et primer,' quod vinum corhominis
•exhiiaret,panis illud roboret, & oleum
faciei pulchritudinem conciliet, ha be- 1
tur ex PfaL 1O4.  Patriarcha Noe poft
luftum maerorem, fummamqu&anirni
-triftitiam, quam in Area diluvii tem¬
pore pafliis erat , vineam propt'erea

plan-

fie'Potu.  24 f

phntarecxpit^GmePcap.p.  utex uvis
tahquam vines frudlibus, vinum Gbi
pararet, quo animi fui agritudinem
lartificare poffet, Vinum enim, inquit
Horatius lib. 2. Epift.  (ollicitis animis
onuseximit, inde cursfugiunt, rifus
yeniunt,&fronds rugaeabeunt. Ita &
Sacra Scriptuta pr*cipit,maftis animis
vinum dandum efle,utexhilarentur,&
doloris,quern animo concepeiunt, ob«
livifcantur.Hinc Plato lib.I, dc legibus.
Dens,  inquit, 1 vinum hominibus,quasi au*
xiliare adversus fcneclutu au/ieritatem
phannacum Urgitus ejl,ut rcjuvcnefcere
vide ant ur, & m a/lit it nos oblivio capiat,
atqub ipfe animi habitus mtUis i dttrofa.
Sus , at ferrum igni impofitum , tra&abi.
lior fiat.  Hacautemradone } &facul-
tate triftitiam depellit, & hilaritatem
inducit, quod calorem incorporeex-
citet,bonum,& laudabilem gignat fan-
guinem , puros producat fpiritus, eos-
de^ique reftauret, omnes human! cor¬
poris meatus referet, ciborum anado-
L 7 Cm

246 ‘Differ t. *PhiK Med.

fimpromovear,digerat,crudit3tes,qm-
busabundat,concoquat, necnonto-
tam corporis ceconomiam depurando
pervadit : Item fomnum concil/at,
quod juxta Ovidium e[lquits rert*m,&
pax animi.Vtnum atrafngit,qModpe8o*
ra duris feffa minijleriu mulcet, reparat-
tjue labor em.  Moleftiis enim, curis, &
foiiicitudinibus excuffis fit, ut homi-
nura animi exhilarentur. Nam ficufc
aqua homines graves, lentos, tardos*
frigidos, languidos , meticuiofos, obli-
viofos, & ad omnia a&a efficit inuti¬
les, quia frigore fuo vigorem fpirituum
hebetat, & humiditate cerebrum, &
meatus fpirituum nimium hume&at,
vias quoque eorum anguftiores ob-
ftruit,& Ipiritus torpidos reddit: ita vi-
nrnn bona noth*  moderate fumptum*
eosieves, ingenioios, agiles, alacreSj
p!acidos,afFabiles,benignos,la:tos, tra-
$abiles,&in omnibus moderatos per*.
fieir. Ex eo autem & concodionem &
diflributionem ciborum magis perfici
Said  ... oftefl*

2)<? Votu.  147

oftenditur: quoniam ventriculi calo-
rcm fovet, fpiritus auget, & inftaurat,
digerit,concoquit, pituitam attenuat,
biiem per urinas evacuat,humiditates
excremenddas ab(umit,& exficcat, &
eicrementa fuperflua expellit.

Cum itaque vinum bona noth*  mo¬
derate (umptum has vires habeat, ut
toliat ea, qua? corporis a&iones impe-
diunt: uti iunt nimia cerebri humidi¬
ty  , objlruclio  , rerumquc eblivio ,
ventriculi indigejiio , languor, & gravid
t*s corporis , humor meUnchtlicm corpus
occupant, &  alia. Et fuppedicetea ,
quae faciles, & jucundas corporis fun.
ftiones efficiunt, & corpori ad omnia
adta udlia reddnnt, uti funt levity ,
agility, liberality , humanity , affabi¬
lity  , intelle&m vivax , memoria tenax  >
mot us expediti , athones prompt*, &fa.
dies &c.  Unde merito, fi valetudinis
re&a habeatur ratio, vino abque ull»
contraverfia prims partes dand*
furft. . ;

v - DIS.

248 D tjjert. Vbil.Med.

‘S' cSidfc

DISSERTATIO IX.

An vim pot usJitim magis fedet ,

an aqua ?

P Otus in genere neceflarius eft ad
reftaurandam humiditatem, quas
a calore nativo indefinenter abfu-
mitnr , ac dillipatur $ potus autemil-
le quatenus humidus id pracftat; fi au-
tera humiditati jundta eflec cali-
ditas, ilia piurimum humiditatis refo-
lutionem adjuvaretj ideo communis
eft omnium hominum inftin&us,ut
frigidum potum appetanc etiam bye-
mis tempore, ad calorem ilium inter¬
num temperandum, & humidi diffi-
pationem remorandam : licet ex Hi-
ftorijs conftet Romanos potatores cali-
di avidos fuille, unde tot erant Romar
Thermopolia, Regnante Claudio Car¬
fare, attamen nullum aliud animal
prster hominem caiidum potum ap-
petit, quoniam melior eft potus f%i-

f>e ' ‘Polu. 24$

cfus,quam Calidus afle rente Balthafare
pifanel!o,& alijs. Hkc ergo exratione
quasritur, an vini potus fitim magis fe-
det, an aquae, cum vinum (it calidum,
& ficcum , aqua vero frigida, & humi-
da ? Refpondeo ratione confonare vi-
deri,aquam fitim magis fedare,ciun
ex Ariftotale Lib.  2. de animal cap.  4.
fit is Jit appetites frigidi  , & httmidi  y
quamvis vinum , quod a&ualitereft
frigidum , & bumidum , fitim compe-
icat* potentialiter vero, five virtuali.
ter, cum fit calidum, & ficcum, id pra?-
fiare nequit, fed potius fua calefacien-
di, & exficcandi vircute fitim excitat,
praefertim quod generofius eft, Sequi-
tur ergo vinum tantum aclualiter;
aquam verb & aclualiter,& potentia¬
liter fitim toliere pofle.

Obijci poteft, Aquam ob denfius
fubjetftum ad loca diftimtiora , uti vi¬
num (ua tenuitate , & penetrabilitate
ded^ci non pofle, & confequenter ne-
que ad reftaurandam humiditatem

quae

2  fo ‘DiJJert. 'Phil. Meet.

quae a calore naturali in diesabiumi,
tur,ac diffipatur, neque ad fitim fe.
dandam conducibilem efte : qua ra.
tione aquam vino diluere oportere,
ut vinii aqua; fit quafi quoddam vehi-
cnlum, quo anguftiores corporis mea¬
tus. facilius permeare poffit ?

Refpondeo, quod aqua, fi fit bonae
nothae,hoc eft, Limpida , pura, clara ,
fimplex , omnisque aliens qua'itatis
expers, tantum habet virium,ut cau-
{am fitis diftantiorem a ventriculo ex-
ftinguere queat, Quo caufa autem eft
efficacior, & potentior, eoetiamope-i
ratio iliius eft major , & per confe-
quens etiam aqua? fimqlicis, & imper-
mixta?: fi verb vinumilli fitadmix-
tum, frigiditas aqua; a vini calore re-
tunditur, ut non ica efficaciter (iti ad-
verletur, qua: ad (ui ablationem, non
calorem , fed orifnino frigidkatempo*
ftulat.

Ex quo etiam male faciunt i), qui
diverios potusmifcent; nam ubi atfeft

vari«-

be Potu.  2fr

variefas, illud, quod magis gratum eft,
a vilceribus intempeftive rapitur, no-
xiosque, & crudos fecum adducit hu-
mores , unde generantur obftrudio-
nes : hinc alij mifcent cum vino cere-
vifiam,a!ij vinum cum aqua coda,
cruda&c. Aetius, vinum dum exhi-
bet, Paucum > fy ncerum , fuluum, ac
fubtile propinat, fi tamen illud aqua
chalybeata temperare lubeat, fiat lon-
go , antequam bibatur, tempore, ut
aquaa vino lubigatur: Etverum, fi
vino pyddi&a noth*  aqua: paululum af-
fuderis , gratum ejus calorem per uni-
verium corpus illico perfenties,* non
tamen nimium hebetanda vini dulcet
do; nam aliascedit infaftidium; dein
pugna ilia vini, & aquae a contrarijs
eorum qualitatibus lenfibili ftomacbo
non levem infert noxam , hinc diu , ut
diSum eft  , ante dilue'ndum eft vinum
ad noxam hancdeclinandam: proindd
vii^a dulcia, quar ob majorera, & a-
vicuorem ftomachi amplexum diffici-

lius

Differ t. *Phil. Med.

bus tranfeunt, minime diluenda eile,
refert Paulus de Sorbait. Inflitut. me.
die. If Agog. part. 4. cap.

DISSERTATIO X.

An r oinum in alimtntorum Genere

habeatur  ?

H ieronymus Metcurialis , vir ali¬
as doibllimus, & de pofteritate
optime mericus peculiari libel-
lo vinum non nutrire, ac alere alTerit,
huic tamen fententiae plurimorum
hominum lolo quafi vini potu perlon-
gum tempus viventium experientia
apertilEme contrariatur. Sunt& qui-
dem Medici, qui vinum alere minime
diffitentur, id tamen alimentum ap¬
pellate renuunt, ex eo, quod potus in
fermone quotidiano cibo opponatur,
quoniam potus etiam cibus, efca , &
edulium dicitur i,  aft fufficit, fi admit-
tant vinum alere, neceiTe eft , utad-
mittant etiam alimentum efle, nifi
contradidloria fibi ftatuere vefint.
. . Quod

2)<r ( Potu.  l f 3

Quod autem vinum revera fit ali-
mentum, tota fere Medicorum Scho
la docet, eftque do&rina ifta experien.
t/ac , & rationi confentanea. Nam
Galen. Lib.  3. de alim. f*c. cap. 40 •
omnes enim Medicos fateri vinum ex
illarum rerum efle numero, qua no-
flrum corpus alunt, inde & in alimerr-
torum genere reponendum efle, quod
& Hyppocrates in lib.  2. apb. it.  de-
clarat: famem they exit foluit.  id eft ;

Efuricm vixi generofi petit foluit .

Ego ipfemet plurimos novi, qui omnS
cibumin <ufhohorrorehabebant.& io«
lo vini potu fe fe fuftentabant: vinum
enim famem fedat,& corpus totum ro.
borat, facitque, ut animalfapinguiora
reddantur, uti Ariftot. lib. de anitn. cap.
7. Bovestum rebus alijs,tum etiam vi¬
no pinguefeere demonftrat; & eft ratio,
niconlentaneu, quod vinum nutriat j
quoniam vinum-ex uvis paratur, uva
au^m magis.quam alios fruflusnu.
trire planum facit Galenus , turn ho.

milium,

i  f 4 'DijJ'ert. ‘Phil. Med.

mintim, turn brutorum exemplo. Pri-
mo Lib. 2. de alim.fac. cap.  9. refert
vinearum cuftodes /ua inpatriaduos
nienfesfolisuvis, & ficubuscum mo-
dico pane vefci, & corpulentos admo-
dum hoc vi£tu evadere. Secund6 de-
fcribit libro eodem cap. 2,  quod vena-
tores carnibus vuipis in autumno
utantur,* ij vero, vuipes tunc tempo-
ris uvis & pinguiores, & fapidiores fie¬
ri , enarrant. Hinc defumendum , fi
uvEe nutriant, quidni& vinum, fuc-
cus earum expreflus, ac dein cum vi¬
num vertatur in fanguinem, iriaxi-
me vero, quod rubrum eft, & craffio-
ris fubftantia; j quia exiguam requirit
mutationem, generando fanguini eft
aptiflimnm ; fanguis vero eft com¬
mune noftri corporis pabulum , quod
igitur eft materia materia, id qaoque
eft materia material.

Eft ergo vinum ex eo alimentorum
genere,uti declarat Sennert. in inftkut.
Med.lib. 4. part, 1, cap, 4,  qua? nonfo-
v ;  i lutn

2V %tu.

iiim quantitatem (anguinis augent,
fed praeterea qualitates aiiquo modo
mutant. Siquidem,fi £i temperato bi-
batur, calidum, & ficcum ianguinem
feddit* fiacalido,& ficco temperiem
illam augebitfiafrigido, &humido
mutabitillam temperiem.

DISSERTATIO XI.

An varia cerevifia , mtdjk virtus y

& cjunlitiU ?

C Erea'is potus ab arte, non a naturi
proveniens eft cerevifia, quafi ce-
reris vis, quia in ca frugum vis
dominatur , qua; vel ob vini carenti-
am,vel obvoluptatem inulum venit.
Cerevifia enim nihil aliud eft, quam
aqua vel hordei, vel tritici, vellupuli
viribus impraegnata , qua? ab aliquibus
utiin lib.  (. tpigram. Gr<tc. exftat , vi-
numexhordeonomi'narifolet. Nam
cerevifia nen minus, quam vinum in-
ebr«’at,quoniam exea fpiritus calidiffi-
mus elici poteft; uti /cribit Ariftotales

2^6 ‘Dffert. Thil. Med.

•vinipotn ebrits in facifitn eadere pronef,
acrefupinarz cerevifia inebriatos.  Quia
ftempe cerevifiat pocus aliquid in le fo-
poriferum habet.

Verum autem de cerevifia? natura
ingenerenon multum did poteft.cum
tam magna fit cerevifiarum differen¬
tia, quoniam alia ex tritico,alia ex hor-
deo ; alia; ex tritico , & hordeo
mixtis coquunturj in nonnullis fru.
mentum ad ignem torretuf, in aliis fo-
lutn aeftivo calore exficcatur: alii plus,
alii minus frumenti, vel lupuli accipi.
unc ;  alii recentem, & quafi tempora-
riam , alii non nifi defafcatam bibunt.
Variat& cereviiiam aquarum, equi-
bus coquitur, diverfitas, & coquendi,
ac parandi modus. Qua» omnia non
pauciores cerevifia;, quam vini difFe-
jentias,& facultates conftituunt, atque
inde varii prode'unt variarum cerevi¬
fiarum efFechis: quoniam ali* mavis
nutriunt, &hume£lant, alia: minus,
nonnuli* urinas dent, alias alvumla-

xant,

Tie Totu.  2f7

taut , alia; obftruflionespariunt, alias
flatus gignunt.

Cerevifiaautem vim nutriendi vel
atricico, velab hordeo habet, qua; in
aquam, in qua coquuntur, omnera
lubftantiam alimentalem deponunt,
ut nihil nifi glums relinquantur, dura-
bilitatem vero inprimis a lupulo acci-
pit, cujus vis ubi evanuit, & ipfa cor-
rumpitur; hinc vi lupuli, & diuturni-
tace temporis vini ferme calorem adi-
pifcitur , qua? ad quatuor, & plures
annos affervata, cum vino fuagene-
rofitate certat.

Ex tritico cerevifia coSa reiiquis
prseferrcnda , quoniam plus nutrit,
quam qua; ex hordeo,atque etiam plus
calefacit, & humeftat, tenuium enim
eftpartium, nec tamdiu in praecordiis
bajret, prjecipue fi debita lupuli quan-
1  titas luggeratur: hie fiquidem,pia; re-
liquis,iuccum melancholicum ducere,
& fapguinem mundare creditur. Cum
autem triticum vifeidiorem fuccum
M habe-

1  f 8 'Differ t. ’Phil. Med.

habeat,quam hordeum, etiamcereviV j
fia triticea fuccum vitcidiorem gene. ,
rat, facitiusobftru&ionesparit,inpri. ,
mis G non fatis fit defaecata, urinam \
non itaciet,fed alvumlaxat. i

Hordeacea per te minus calida, ]
quoaiam hordeum fngidum eft, ta- ;
men ex maceratione, & fermentatio- ,
ne, deinde ex toftione, atque inprimis j
ex lupulo addito non parvam calefa- ,
ciendi , prascipue vero ficcandi vim :
.acquirit ;  minus aufem nutrit, fuc- ,
eumque praebet tenuiorem. Quae ve- ,
ro ex tritjco,& hordeo miftis coquitur, j
miftam habet naturam. Qua; ex fru- .
mento non tofto, fed taltem calore to- ■
lisficcato cqquitur, plus hum oris ex-i :
crementitii obtinet, &non  raro ob-
ftruebones in venis anguftioribus pa- 1
rit. Quo vero plus lupuli additur,eo
plus Gccat, fedJereuninu* nutrit, nofl »
facile obftruit, urinasque magis mo-i
vet. Recens omnium infaluberrimS)!
in primis G turbida fit, centenda V’nam

*Potu,  2

ea meatus obftrnit&o. maxime vera
co]rcis,& calculofis officit. Item cere.
vifia,qu* non (atis cocfta, eft plena fla-
tibus, & cum fit dulcis, facile calefcit,
vel tormina excitat. Aut fi cerevifis
refidua; in vafis fermeacetof* iterum
alia cerevifia reaffunditur, quod cftne.
qui/fimum,  maxime improbanda; ha;c
fiquidem & ftomacho, & toti nervofo
generi maxime nocet. Proiridea cere¬
vifia nimium lupulata, qui memoriae,
& capiti confultum cupit, abftineat,^
qua capitis ftupor, & ebrietas main,
rum omnium parens exoritur. Jafon
pratenfis Zelandus Medicus do&ifli-
mus fcriptum reliquit cerevifiam ni-
mis lupulatam a gravida bibitam fajtui
epilepfiam , vel animi ftoliditatem in-
ferre, adeoque non mirum, fi has cere-
vifise non parum (anitati obfint, & in.
finita mala inferant. At econtra DEIIS
Opt. Max. ex benignitate /ua nobis ita
de ,pptimo tarn interiors , quam
inferioris Carniolise Vino piovidit ,

M 2 u»

2So Ttiflert. Thil. Med.

tat mihi illud merito repetere li-
ceat:

Fippaeeufe Merum deem eft, & Chris
rerum.

Marvinum funeens guflum reparable
ad efcam*

Paratur&aqua melle temperata addi-
tis aliquando aromatibus, quarn alii
mulfam, five hydromel,alii medonem
nominant. Deejusdem autemquali-
tatibus vis quscquam dici poftunt,
cum tarn magna fit earundem diver-
fitas: nam alia eft meraca, alia diluta,
alia cocta,alia cruda,alia cum, alia fine
aromatibus. Meraca plurimum habet
rneilis, parum aqua?, diluta e contra.
Coda eft ilia, cui inter coquendum'
Jpuma eft ablata, cruda autem fit per
infolationcm, prior eft (anitati multo
convenientior.,, Vini proinde non To- (
lum faporem, fed 5c calefaciendi,atque ‘
inebriandi vim habet,ut cum prsftari-
tiffimis quibusque vinis certaregiof.
fitjimo & citius inebria^acplerumque

plus

t  'De*Potu, tSi

plus calefacit ,& ficcat,quam vinum,
non folum ob niel, fed & ob aromata
addita.Mulfa j uvenibus,& biliofis non
convenit; item Hypochondriacis,quia
! in iilisbilem,in his obftru&ionesgene-
rat; fenibus itaque tufficulotls, anhe-
lofis,& plurima phlegmatahabentibus
prarfcribenda eft.

DISSERTATIO XII.

Anpotusaqu£y viniy ctrev'ificz&c.
nive^Ht glacie refrigeratm laudan*
dus } a»t improbandml

P Onderofa eft hare inquifitio. Nam
plurimi potum glacie refrigera-
tum approbant j plurimi eundem
improbant ;  & utrorum rationes,ac ex.
perimenta probant efficaciter. Ac pri-
ma ratio eorum, qui potum glacie re-
frigeratum approbant, ex eo defumi-
' tur,quod calernoftet'nativus a duo.
bus validis, & potentifllmis hoftibut
opppgnari, & exftingui confueverit;
Utpotefrigore exftinguente. &caiore

m  i m.

Vfft Differ t. *Pbil. Med.

diffipante.Sic in vehementiflimoarftad
tisardore corpora languida, & efFaeta
redduntur ab acftuante aere partes cor.
poris veluti inflammante, earumque
caloremexfolvente ;qua;autem ex(o-;
lutio impedin' non poteft, nifi refrige-
rantibus aflumptis,& admotis,'undead
fervorem ilium corporis temperan-
dum potus frigidus aflbmptus maxi-
anevaiebit. Hinc frigidiflimum po-
tum aeftatis tempore ufurpatum maxi,
nae conferre infinitorum hominurn
,Conftat teftimoniis,quifesiplunmis in-
<ommodis potu giacie refrigerate libe¬
rates effe teflantur. Imoteftancur Au-
thores, ab iilo tempore ,quo illi ex Ita¬
lia , Hifpania, Sicilia Oriundi potu gla.
ciato utuntur, a febribus ardentibus,
continuis, malignis magis immunes
efte. Di£tum etiam eft in dijjertat.  S. de
uod potus frigidus prarferatur ca-
lido,ergo potus glade refrigeratus ma¬
xima approbations. f

Ex altera verd parte porus ifte ad-
k .  modum

T>e Totu. 165

modum frigidus, ingenereconfidera-
tus, damnandusabfolute videtur jux-
ta featentiam Hyppocratis apbor.n.
fe&. 2. plurimum , atque rtpente evacua-
ropvel replerSy vel calefacere, vel refrige -
rare , vel alio quovis wo do corpus m*vere y
periculofum• Omne enim nimium natu¬
re inimicum, fed quod paulatimfit , tu~
turn eft.  Cum igitur in magnoasftatfs
ardore corpus plurimum seftuet; peri-
cuiofum efle videtur, illud fubito, &
derepente glaciali illo potu refrigerare,
prarcipue vero ventriculum ladere t
quieft omnium quafi morborum ori-
go. Unde & Nos hujus pofterioris kn-
tentia: rationibus fidem facimus; nan*
plurimum } atqui rtpentertfrigerare, vel
calefacere periculofum. Omne enim vio¬
lentum nature, inimicum  , fed quod pau-
t  Utimft, tutumeft.  Quod autem Icali,
Hifpani glacialis potus ufu & febribu»
ardentibus magis immunes efTe foie-
ant^ feiendum eft illos efle in Italia,
Hifpania, nos vero in Germania: ibi
M 4  enim

-2f4 TiiJJert. ’Phil. Med.
enim raris corporibus ejusmodi potu'
coociliatur depGtas }  hie autem denfts
a frigore. corporibus denGtate opus
non eft. Unde Hunc potum calidarum
Regionum incoliSjrobuftis, iuvenili x-»
tate conftitutis & calidiori tempera-
mento pra’ditis,pravis tamen humori-
bus vacuis, ac viicera omnia valida,&
robufta habentibus duntaxat, nonim-
becillibus, infeniii, autpueriii a:tate
conftitutis, debilia , vel obftrudta ha¬
bentibus viiceta, pituitofo, ac melan-
cholico tetnperamento pratditis, otio-
fisjconcedendum exiftimamus. Itaque
cum Gtis fit appetentia frigidi & hu-
midi ex Arift. cit.lt:.  potum moderate
frigidum ex celia fubterranea j & puteis
profundiflimiSjUt seftus corporis, vires
dejiciens, temperetur . bilisqne aftivi
caioris foboles diiuatur, confulimus.
Cum igitur tod circumftantis requi- f
rantur ad hujusmodi potum> impune
ufurpandum, & ill* in pauciflimis ho-.
minibus reperiancur, fatius eft, at> eo
' abfti-

De Totu.  ' Wf

abftinere, & potu mediocriter frigido.
uti excellis fubterraneis adferri folet,
uti, qui ad lanitatem confervandam
fufficere poteft.

At veto, quid faciendum in tali ca-
fb,fi quirih conviviis, aut aliis locis ta¬
li potu uti cogatur,& alio potus genera
plane deftitutus ? Videndum enim eft,
ut ante omnem talem potum pluri-
mos cibosingerat, eosqne calidioresj
ut affirm ctlidam , fnlfa & piperata &c,
quibus excaletadus ventriculus vehe-
mend potus frigiditati melius refiftit :
mox potum afTumat pauciffimum r
nam \inum non tantum frigus conci-
pit,ut aqua, ac promptius incalefcitin,
ventriculo; atque ut fid omnino fatis-
fiat , potuum fingulorumpaucitas fre-
quentia compenfetur : fic enim potus
y  illiu* frigidioris noxa faltem majori
parte evitari potent.

M f  DIS-

166 Differt. 9hil Mel

DISSERTATIO XIII.

An vinum cuivii cetati , & comple¬

xion* congruum  ?

E Tsi vinum aqua; pra;ferrendurr e(-
ieprobatum fuerit j omnibus ta-
men id non efle congruum de-
monftrat Galenus I. de fanit. tuend.
cap. p.  Ac pn'mo vinum infandbus, &
pueris non eiTe concedendum fcribit
Plato 2. de legikm . Itacjtrc lege far.cimue,
tit ptter tucjtik ad annum daoievigefji. •
mum viniufum prorfm ignoret. Hon
enir/i oportet ignem in corpus  , atqui
an imam [aggerere , anteqadm viri effe&i
laborem jabire incipiat. Fariojum nam »
qae habitam juventutii cavert oportet.
Bine autem vinum pueris noxium
eft, cum eorum corpora multo ca«
lorepra;dita fine, vinum verocalorem ^
auget, unde ignem igni addere non o-
porcet; Pra?terea& caput eorum,pul-
to halitureplet: mollis autem ,&rara
y/Vii-t eft

Tse Vatu.  '■

eft eorum fubftantia, quae facili nego-
tio diflolvitur, & incrementum ab in-
du&a ficcitate prohibetur, Secundo
corporibus biliofis vini potentioris,
ac generofioris ulus maxime noxius :
quoniam babitum eorum, uti Plato
demonftrat cit. loc.  valde ardentem,
& furiofum efficit ; Et eos etiam ad
iram,& libidinem praecipitareGalenus
explicat 4 . deftnit. tucnd.  Hinc idem
cit. loc.  calidis & ficcis naturis, prarci-
pue graflante peftilentiaeo , quod fan-
guinem adurant, & corpus inde red-
danccacochymicum, vina vetufta,&
foiito fortiora prohibet: non tamen ea
bibenda efle putes,velim,qua? antiqui-
tatein vappam abiere; quoniam ta-
lia laudabilem vini luccum perdide-
runt ;  hinc potius lua injueunditate
ftomachum perturbant. Aft modice
f  diluta, leu leviora, qua? non tan cum,
corpus exaeftuant,neque caput petunt,
& ;<iebriant. Marfilius Lib. de vita pro.
intends  fie ftatuit, v fnu, quo uti veli-.
it - M 6

268  fiiJJert. ’Pbil. Med.

inus,tam potensefle debere,ut integro
triennio perdurare poffit. Hinccor-
ruptibilia vina maxime improbanda.
Proindc etiam Nutricibus vini potus
interdicitur.-quoniam calore,& ficcita- ■
te la£tis copra; generanda; nocet. Tan- *
demfebricitantibus,epilepticis, phre-
niticis,maniacis,catharrhofis, & pra;- j
fertim iis^ui matutino tempore, iilud
ingurgitant,n°xiofiffimnm efie ibtui-
tur: quoniam tales fiuntarthritici,po. 1
dagrici.hydropicijdefluxionibus obno.
xii, tremuli,paraiy tici,apoplectici, epi- 1
leptici &c. caiidos enim morbos (uo
calore adauget,eoque magis, quo fue-
jrit generofius, & potentius ;  frigidos
autem gignitnou quidem per(e, fed
per accidens, & intercedente causa [
alia, calorem enimnativum obruic,

& quad fufFocat , nec non corporis
exhaurit fuccos , animique vigorena *
opprimit, ingeniumftrangulat ,atque I
necat. p

Secusverd fenibus vinuin aptidi-

mum j

D<?' Potu . 269

imim effe docet Gaienus f. de famt .
tuend. cap.  5. & ideolacienum nomi-
nari (olet. Suo itaque calore (enurn
frigiditatem minuit, debilem conco-
ftionem , & tardam eroendat; quia
caloremfovet,* phlegmata , &crudi-
tates, quorum fenes iunt feraces, con.
fumit ;  naturam eorum #  quae infir-
ma, roborat; Spiricusreparat,atque
inftaurat, qui in ienibus deficere in.
cipiunt; Sanguincm generat ;  & proin
fcnibus pabulum utile , ac faiutare
pr.-ebet $ ac tandem eiscolorem me-
liorem inducit, qui utplurimumob
caloris paupertatem , fanguinis pau.
citatem , /pirituum defeftum pallidi
funt,  & decolores, triftes, & moro.
fi ;  bine fomnum ipfisconciliat, & hi.
kriores, alacrioresque reddit. Qi.od
quidem a Platone diferte traditum eft
2. de legibeu.  D E U S , inquit, vu
mtm hmumhm , qaafi anxiliare adver -
ftU(fene&Mtk aufteritatem pharmacum
Urgitus eft , ut rcjuvenefcetc videantur ,
■wti  M 7 &

270 c Dij]ert. t Phil. Meet.

& mafUt'u nos oblivio capiat , attpub ip~
fe bominis habitus mollis h durt fa&us  ,
ut ferrum igni impofitum , tra&abihor
fiat.  Quoniam lstcitia , alacritas,
hurtianitas, vividus , ac color flori-
dus a languinis bonitate , fpirituum
puritate , & caloris robore , atque a-
bundantia proficifcitur. Videndum
tamen , ne nimia airumatur ejus co-
pia , alias facile (uffocatur exignus il-
lorum calor, vel diffipatur. Vinuin
itaque bona notha  eligendumutpote
natura; calidioris , tenue , fragrans,
faporebono, a?tate medium, colore
fulvum , aut flavum ;  crafla vero,
qua; obftrudtiones pariunt , aut vim
adftringendi habent , aut urinas in-
tercipiunt, fenibus non conveniunt,
Nam hi funt irrefragabilis fundameru
ticanones: nempe ut fenes, & natu¬
ra debiliores, & fnelaucholici vina re-
nuant crafla, rubra , recemia , non
defWcata, fed& aetate, <& natura 7a-
lidiora feligant. Ex eo aucem vi-
j num

‘De'Potu.  271

num confert melancho'icis: quoni,
am fpiritus recreat, cor exhilarat, &
hetitiam inducic. Notiflimum etiam.
eft vinum corporibus phleginaticis ,
& humidis ob ficcitatem ;  frigidis ,
acfrigida ventriculi intemperie pras-
dicis ob caliditatem prodefle. In uni-
verfum enim, quo majus fuerit frigus,
velabatate, natura, temperamento,
lesu, tempore regionibus, eo tutius
vinum potentius, & generofius
conceditur.

<b\

DIS-

272  ‘DiJjei't.Thil Med.

§f 'J : c ' ij'vciL'rj'.b'V-  sfejTtOi&iSOd^;56<5S

D1SSERTATIO XIV.

An vinum in albo mediccunentorum
reponi valent  , CT an idem fit condi -
meritum t & alimenti vchicH-
lum.

V inum alimentum efle ex Galeno
lib.  ?. de aliment, fac. Cap. 40.  de-
monftatum fuit, quod autern
medicamenti rationem habeat, ex-
inde liquet,* quoniam calefacit, fie-
cat ,abftergit, putredinem arcet, ob-
ftruda aperit , in lypothymiam lap-
/osrecreat, liumores pituitofos atte-
nuat, flatus difeutit, cum linteami-
ribuscalidis affri&um impetiginem,
lentiginem , uno verbo fuggillata de-
let. Id ipfumGalenus lib. 4. method,
tned . cap.  5. vuineribiis , & vulceri-
bus, qua; exficcatione opus habent,
vinum utiliffimum efle do ret , ilk2d
enim putrefeere impedit, & qualita.

te

Tie Totu.  .275.

<  te fua ficcatoria fuperfluos humores
abforbet. Golheus referente Lazaro
Ri verio vini calidiufum in lequentem
modum deprardicat. l;i potu or din a-
rio vimim calidum cbibitum ventriculi
imbecilli teit era corrigit. Non infrequent
enim eft eorttm obfervatio  , qtii cum
ventris fiatibus , doloribmque oh malum
cociionern perpetu'o torquerentur , ubi
calido potu vim uti cepere , emus pror-
sits ejwmodi moltjtii joints  , meliorem
mult os jam annes vitam vivunt.  Hyp.
pocrates 6. aph.ji.v ini potum inoph.
thalmiaconvenire his verbis tradidit j
Dolores ocular urn vini potto , aut balne.
urn , aut (amentum  , ant venefe&io ,
ant medic amentum }  epotum folvit,  Ita
Galenus incommentaiio hujus apho-
rilmi fic habet: vini autem meracio-
ris potio utilis eft , in quibusfanguinis
Copia craflioris.in oculorum venis
continetur , fine plethqrica in foto
cohere difpofitione, qnia fanguinem
ilium craffiorem liquac, fundic, ac

difcu-

274  ‘Dijfert. Tkil. Med.

difcutit, turn etiam obftrudb'ones a-
perit. Lazarus Riveriusiw prax med.
lib. IX, cap. l.  vinum meracum latis
copiose fumptum famem caninam
potentiillme refolvere ex Hyppocr. 2,
aph. zi.  oftendit, idque potentius ad-
huc prxftat fllius fpiritus , aqua vita
vulgo nuncupatus. Ac tandem vi¬
num omnium cardiacorum potentif-
iimum : quoniam (olus vini odor vi¬
res admodum recreat, & multo ma-
gis fruftum panis aflatum in vinoodo-
ro maceratum, ac naribusoblatum in
lipothymiam lapfis confert. Non
minorem etiam febrem quartanam
curandi, obftru&iones contumaces fol-
vendi, aliosque ab humore craflo, vif-
cido, phlegmatic), frigido, melancho- 1
lico exortos afreftus atcenuandi, Sc
ancidendi vim habet moderate fump-
ta v'mibtna nttha  potio, de qua fufius
confcribunt practici.

Vinum alimenti quoquc co\jdi-
tnentum dici meretur: quoniam va-

ria

‘De Vatu.' 27 f

sh  ferculorum genera fapidjora,& pa-
latogratiora reddere valet, uti condi-
menta alia,qualia iunt aromata. Vi-
dendum tamen , ne cum contrariis
rnifceatur alimentorum facultatibus:
uti v. g. vinum cum ladle, quod co-
piose, fepiusqueingeftum , aflerente
Ariftotale , eft graviflimornm malo-
rumcaufa; nempe ob diverias quali-
tates. Vinum enim facilis eft diftri-
butionis; lac vero difficilisj ob ean.
dem rationem potus cerevifia? craft*
Cum vino miftus eft lummenoxius.

Praeterea vinum & alimenti vebi.
culum dicitur : quoniam tenue eft ,
(ubtile , penetrabile ,* ideoque vtnas
aperiendo, Sc  fanguinem attenuando
aon minus , ac ferofus humor ali-
xnenti vehfculum nuncupari

poteft.

DIS-

2  7 6  'Differt. 'Phil. Med.

jyi> 11

DISSERTATIO XV.

An pracipt/a , & maxim e necejfa -
I'M fit in acre , c/60, & potu f,unit a-
tu ccnfervancLzratio? ■

Y Erumenim prafentis fanitads
confervand* ratio , quae Hygie¬
ne  nuncupari lolet, confiftir in
adminiftratione rerum (cxnonnatu-
ralium , qua? funt aer ambient, cibus, &
fetus , femnm, & vigiiia, motut , & quL
es, excreta , & retent a , animi pothema-
ta ,  prarcipuam autem, & magis ne-
ceiTariam efle rationem in aere, cibo t
& potu, quod majoris fint moment!,

& multb plura in ijs confideranda ve-
niant, ex eo patet: quoniam corpus
noftrum extriplici conflatum eftiub-
ftanda : nempe fpirituosa, lolida, &

& humida; id 'autem in perpetuo eft «
fluore i  hinc , ne diflolvatur, atque
interitum intempeftive properet ^ali-
quid in locum ejus , quod abfum- '

ptum

Z)£ Toitt. ify

ptum, in dies reponendum eft. Aere
ergo , cibo , & potu opus eft ; aere
quidem occulto vitse noftrae cibo per
nares ,os, & arterias attradfo, ut quo-
tidiana fpiritibus , qui diffipantur ,
fuppeditetur refedtio ; cibo , quo ,
quidquid folidioris corporis texturse
ablumptum eft, reparecur, ac robo-
! retur; ac tandem potu humida inftau-
retur fubftantia. Aer enim ambient
bene temperatus omnes corporis fun.'
dtiones recreat; Redla vero, & bene
; inftituta cibi , & pojus Ratio corpus
! bonis replet humoribus, morbos pel-
lit, corpus agile, fanum, purum, &
factore, ac faeditate alienum prsftat,
fomnos quietos, & placidos inducit,
ac tandem vitam in columem in ex-
fremam fenedtutem perducit. Econ-
tra intemperatus aer easdem corporis
t  fundKones infigniter laedit j ita & in.
ordinata, ac immodica cibi, & potuy
rati<f ventrem fuo gravat pondere ,
corpus fwtidum, olidum }  fordidum j

SQUCO,

27  g T){fieri. 'Phil. Med.

muco, & excrementis plenum reddit 1 1
fanitatem deftruit , moibos intro-
ducit , & tandem infcientibus mors
obrepit. Aer itaque ambiens, qui
pmut caufa communiffima eft, ita
morbi communes ab illius vitio utplu-
rimum exoriri folent} cibus & potus
verb prouc font vera nutritioms obje-
£la, fic vera font inftrumenta , quibus
vires confervantur ,  reliqua; vero res
non naturales font tantum caufe ad-
juvantes, qua? bene, vel maledi(po»
fitxfaciunt, ut nutrkio ex alimento
melius, aut pejus procedat.

Verdm finuofom,atquc inextrieabi-
lem labyrinthum cum in greflus eflet
Thefeus,extricare (e ex dubijs viarum
mxandris , & innumeris ambagibus,
imminentiaque ab imaniffimo mon-
ftro Minotauro pericula evitare nun-
quam potuiflet-, nift Ariadne Minois
Regis Gretar filia filum inftar globi in-
volutum dono ipfi obtuiiffet , qujus
beneficioremearcnoverat, quasi ve.

' “ ~ ' iat

Tie Totu.  179

i  rat vias. Et nos vafttim Hygiene, feu
diflertationum philorophico. Medica-
rum Labyrinthum ingrefli varijs am-
bagibus contortum,nec ulla etia /emit*
nobis tuta vifa fuiilet,omnia fufpe&a,
Ci  eundem finemethodo tuenda? fani-
tatis } cujus finis efl confervatiffintroiviC
femus. Hac ergo, leu filo Ariadnato
confifi non lolum ad fanitatem, led
etiamlongajvitatem ,ac adextremam
lenedtutem pervenire facile poteri-
mus. Hac velutipyxid* nautica in-
ftriidtinavigandum eft hoc arquor,- &
faneSyrtes, infamesque Icopulos de-
vitabimus^ nec a defiderato aberra-
bimus portu.

Aque hsec  de aere cibo, & potu
quatenus lanitatem conlervare , yel
morbos inducere folent , di<fta luffi-
ciant ;  qua licet pauca, ac modica ap-
. pareant : attampn ea perfpicue de-
monftrantur; quomodo ijs utendum
fit^ad lanitatem tuendam. Verutn
nauitumadhucreftat opens, multum

rcfta.

2  S O Differt. 'Phil. Med. De \Votu,

reftabit, nec ul!i natopoft miliefa?cn. *
la prarcludetur aliquid adhuc adijeien- ■
dioccafio. Exiguurr. tamenhoc opu- !
Iculum tibi, Lector Bemkvolje , DEI
Ter-Optirni Maximi gratia: acquiren- ^
dx,  confervand* borne confcientix, j
Sc  corporis valetudini in multam an- i
norum feriern apprime ferviturum
perfpe£tiffimum effe meduilicu*
opto.

)o( s«»

iiiffifrififfii

INDEX  VERDO'RUM,

A

A.

Bortum praecaventia Fol.178

Abftinentia lethifera 199
Abftinentia plurimos curaC
morbos 194

Adolefcentum vidtus 170

Aer quid I

Aeris quah'tates J

Aer humidioreft aqua 4

Aeraquibuscaufismutetur 5

Aer neceffarius eft 6

Aer quot modis corpus noftrum affi-
ciac ' ibid,

Aeris u(us& finis 7

Aeris infpirati major vis 8

Aer calidior cur difficuiter infpiretur 9
Aer quis opcimus & (aluberrimus 11
Afiris temperati conditiones I z
Aer jsuis peffimus, & maxime noxius

ibid.

N Aer


Index

Aer humidus hydropicis noxius I S
Aer humidus phthyficis falubris ibid.
Acris regiones quot,quantae, & quales

ibid*

Aer quomodo putrefcat 25

Aeris in primisqualitatibus excefFus,
quomodo fit caufa febris peftilentis

27.1& 2S

Aer quomodo temperandus 31.&36
Aer quomodo alteretur ab iniluxu fy-
derum 48

Aere ad quid corpus humanum utatui

212.& 277

Aer omnium morborum caufa com-
muniffima 77.Sc 278

yEgrorum vidlus ratio
Aquinodtialia pun&a quot
Aftatis temperamcHtum
Aftatis vidtus
Aftas quando mcipiat
Aftas fenibus proficua
Atatum temperamenta
Alimentumquid
Alimentum diifert a cibo

1 32 .

17
61
181

1 76
168
f  83
84

Alitnen.

<


Verlorunt.

5 1  AHmenta unde defumantur *>z

Aiimenta liquida cur prius ingerenda

HO

, Alimenta medicamento/a 90

t \ Alimenta fetumconfortantia 178
Amygdalarum dulcium elus ibid.
' Anhelitus quando calidus, quando fri-
| gidus IO

Anni tempora, quasaeris mutationes
, fecum importent 57

i Anni tempora non in omnibus Fegio-
nibus tequalia 79

!  Apoplexiarum principium 81

Appetita a gravidis non deneganda
* 178

Appetitus neceffarius 140

Aqua?qualitates 210

Aqua eft antiquiflimus potns 24?
Aquai optimae conditiones 2I8
Aqua pluvialis poft forjtanam optima
1  * 7 0  220

Aqua mala quibus fignis agnofcitur

i # _ 2Z3

Aqua ftagnans & paluftris omnium
peffima 223 Na Aqua

Index

Aqua melle temperata 260 f

Aquam antepaftum quibus liceatbi-
bere 116

Aqua poft pafium bibita quid efEciat

H7.

Aqua fitim magisfedat, quam vinum

249

Aquae potus glacie refrigeratus noxius

26?

Argentum vivum quid afficiat 90
Aromatuns ufus praegnandbus noxius ,

F 8

Arteriae moventurcum fuo principio •

7  '

Aftroruma&iones
Aura verna gratiffima
Auftri vend proprietates
Aufter cur dicatur plumbeus

; 4

15

42

81

Auftrina conftitutio febrium peflilen-

tium,& putridarum cauia
Autumnitemperamentum
Autumnus quando incipiat
Autumni vi&us
Autumnus morborum ferax

? «

6z M-

5 *
f 1S2
62

B. Bi-1

Verborum .

B.

■nilioforutr. figna _ 69

■*^Biliofi quibus tnorbis dedfti 70

Biliofi jejunium non tolerant 201

Bill's aucia quid efficiat 129

Bill's caloris afftivi foboles 264

Braflicte ufus commodus 99

Borea? natura, & qualitas 4 J

Brumalem auram quibus alterare li-

ceat 3  3

Bullulse vini bon/tmU  indicia 230

Butyri creber ufus 202

/'^Antharides quidaffieiant 90

^Capitis mala unde oriantur 3 3
Carnes elixte 147

Catharrhofis vinum prohibetur 268

Cathartica 22 9

Cerebri urfi vis 90

Cerevifiaquid 2j-j

Cerevifiae varia flatura, & temperies

256

Ge&vifia efi potus commodus 211

Cerev/fia vim nutriendihabet 2f7

N 3 Gere-

Index

Cerevifia recens improbatur 258 ?

Chylasmalusexbonocibo 190

Cibandi tempus 13 S.& 139

Cibus quid 84

Cibi ufus $\

In Cibo qufenam confideranda 53
Cibus bonus quas conditiones habeat

95

Cibus tnalus quis 96

Cibus ante potum afTumendus 114
Cibus fimplex utijiflimus 1 1 J

Cibi con(ueti,an aliis utiliores 185
pibus &potusquismaxirac vitandus .

1x9

Cibi medicati 178

Ciborum quantita* 100

Cibornmordo III

Ciborum pracparatio 145

Cacna an largiorefle debeat 160
Caenae l.argioris effedtus 1 62  }

Comet* morborum’pramuntii 5 6 -
Commotio conco&ionem promoret

I45>

Commotio vehemen* noxia 1 5 o

Comple- *

k

Verborum.

Cotnplexionum unde oriatur diverfi-
tas 6$.&.(>7

Conco&io quando melior 157

Confuetudo quid 18

Confuetudo eft magni momenti, &
ponderis 130

Confuetudo an fitfervanda, velmu-
tanda l 8 ?

Confuetudo quando varianda 187
Goncraindicans l  j4

D.

"TVEcoctio commendata ad omnia a-
^ quorum vitia 12 $

Defluxionibus qui lint obnoxii 16S
Deiecftatio an in alimentorum ufufer-
vanda vel mutanda ? l8t

Diactae conveniens ratio 17$

Distau tilis 164.

Dulcia Vifceribusgratiffitm 231

Dulcia in bilem vertuntuc ibid.

Dyienterias quid>efficiat 3a

E.

OEementa prima generationum &
*** corruptionum Principia 1
N 4 Eli-

Index

Elixatioquotuplex 147

Epidorpides quid 1 24

Epilepfia unde inducatur SO

Epilepticis vinum noxioGflirrfi 268
Errores i'n fenedute commifli. maxi-
menocent 177

Euri efFedus & temperies 4?

Exeratjum confumit I,’0

Fxt'enuati lenfim reficiendi 190

F.

"pAmes optimum ciborum condi-
A  mentum 141

Famesnoxia 197

Fames naturam laedit 19 }

Fames corpora ficcat X96

Fames multoties prodeft 195

Farm's caninrecuratio 274

Febricitantibus vinum interdicitur

268

Febris quibus curetur 136

Febris maligna potu vinicurata 185
Febrium acutiffimarum orioo 62
Fornacum ulus commodiffimus /3 3
Fuliginumquando fiatexpuliio. 8

G.Ga-

Verlorum'

G*

Aleni interpretanda eft aflertj'0240
'" J Gallinarum jufcula 96

Gallinarum caroquibus maximecon-
veniat I 74 -& *79

Callus indicus juvenis eftcibus bon&
Yi»t& 96

Gravidarum,feu praegnantium vi£tus
ratio 177

Gravidis interdum commendatur ve.
nafe&io 178

H.

Eflici antenuiffimo vi&u fint ex-

* A  cruciandi 1^5

Hilaritas qua vi, & facultate inducatur

245

Hora tempeftiva prandii 139

Horacana 140

Hordeum frigidum 258

Humidi definitio 4

Hydromel quid ill

Hydrops ab ingluvie inducitur I 25
Hj 4 *mis temperamerrtum
Hyemsquandoincipiac 5S

N y Hye-

Index

Indicantis cum contraindicante com-

Verbortm.

Tuvenibus fortioris vini potus noxius

ibid.

L.

T Abrufcs quid 22I

•**^Lac quando in bonum, & quan-
do in malum mutatur fanguinetn

191

Lac cum vino fumptum graviffimo-
rum malorumcaufa 275

Lardi creber ufus 202

Legumina quosdam optime nutriunc

99

Lepus marinas
Licnis inflatio
Liquida prius ingerenda
Lipothymise quid conferat

90
2ft
HO
272,8c.
*74
SS

* 57 »& *59

Luminarium defe&us
Lupuli vis

M.

14  Edicamentum quid 8 f

■*'_ J Medicamentum quomodo differc
'* ib aliment® 86

Medicamenta alimenrofa 90

N 6 Me.

Index

Medulla aneds ibid,

Melquibusccmmodum I 7 .T.& 19!
Mel quibus noxium 191

Melancholicorum figna • 71

Melancholici quibus morbis prodives

ibid,

Menftruum corruptum 50

Mineralia 5)3

Mortis naturalis caufa 69

Motus antecibum udiis 149

Motus cur cibum debeat fequi ibid,
Mulfaquid 211

Mulfas diverfitas 260

Mulfa quibns conveniat 261

Mufti Temperamentum 241

N.

■JVI Ationum diftin&io 7.J.&74
■^Neutrorum vi&us ratio 179
Kicotianar vis narcodca 203

Nicotians ufusfemem, &fitimniiti-
gat » ibid,

N utricibus cur vini potus interdicatur

1)58

Nutrimentum quale effe debeat 87

0 , 0 b-

Verborum.

o.

/'"XBftru&iones unde proveniant 194

W  .& 234

Odor v ini bona not A  indicium 229. &

2]2

Olei frequens ufus 202

Ophthalmia curatio 37J

Ovicula; qualestenerrimEB 14S

Ova bonaqualia fint 188

P,,

T) Anisboni conditiones gf

Pafius a cibo inchoandus 114

Phlegmaticorum figna 70

Phlegmatici multis morbis expofiti

71

PofUs quis^ quotuplex 209

Potus ufus&neceffitas 312

potus quantitas 215

Potus immodici effedlus  216

Potus frigidus prattertur calido 248
Potus glacialis damnandus 26}

pueroruin temperamentum 168

PfiBrorum vi£tus ibid*

Pueri cur fapius cibandi I2f

N 7 "Pueri

Index

Pueri teduntur & vinipotu 169
Puerperarum viftus ratio 177.3c 179

Qi

Q llalitates bina;uni elemento attrf-
— buuntur 3

Qualitates Syderum occulta: 48

Quartan* febris curandi vis 274
Quies rerum quid fit 24 6

R*

T> Egiones acris quot 16

■^Repletio quibus corrigenda X41
Repletionis Ggna 104

Repletioni facilius eft occurrere, quam
inanitioni iot

Res non naturales qua: 276

Relpiratio quomodo fiat mufculis 7

S.

S A1 volatile

i

Sanguineornm fign*

tli

68

San-

Verborum.

Sanguinei quibus morbis dediti 69
Senumtemperamentum 16S

Senum conveniens dia?ta? ratio 173
Senes cur facile jejunium tolerenr 126.

Si  201

Sitis quid 349

Solftitialiapundla quando, &quot ,r8
Somnolenti facillime jejunant 202
Sy derum influxus 51

T.

HpAbidi beneficio Diacta; diu vivere
pofliint 108

Temperamenti calidioris homines ix-
piusalendi 129

Temperamenti calidioris jejunium
ferre non poflunt ibid.

Temperamenti frigidi, & humidi fa-
mem diutius tolerant ibid.

Tempus determinaf-jm in cibo capi¬
endo oblervare, an fanitati condu-
cat? 138

Tlrr* qualitatet f

Terra

Index  r

Terra in diverfis locis non ejusdem eft
nature & qualitacis 37

Timor unde oriatur 7 1

Tlchernemblenfe Experimentum 50
Tormentorum bellicorum cxplolorum
efficacia 37

V,

,T 7 'Enenum quid

y  Ventorum temperamenta 41 42.

& 43

Ventorum numerus 40

Vend quomodo diverfimode nosal-
terent 41- & 4 2

Venti ad aeris falubricatem udles 25
Veris temperamentum 5 9

Verquando incipiat f 7 .

Veris conveniens vidus ratio 180
Vidius rationis monnentum 204
Vidius rationis rejdla; efledus 207.206.

207

Victus ratio quotuplex IOI

Vidus fimplex utiliffioius 1J1
yini Temperamentum 240

Vinura

Verborum.

Vinum quas differentias habeat ? 217
Vinum bonum quas notas habere de¬
beat !  229

Vinum quomodo artate varietur 237
Vina Marvatica inferioris Carnioiiae
calefaciunt 2? 3

Vinorum Vippacenfium interioris
Carniolia; iaus ibid.

Vini moderatus ufus quse bona affe-
rat 215

Vini immoderati ulus quae mala in¬
ducat 216

Vinum in Ophthalmia quando con.
veniat 273

Vinum omnium cardiacorum poten-
tiffimum 274

Vini calidi ulus in intemperie ventri-
culi fri'gida 273

Vinum vulneribus, & vnlceribus uti-
liffimum 239.&2J2

Vinum meracum famem caninam
foluit 274

V&$tum an in alimentorum genere ha-
beatur? 253

Vinum

Index Verborum.

Vinum an medicamentum condi-
mentum , & alimenti vehiculum
dicatur ?

■'Epliyri natura & qualitas

O. A. M.  O. G.

O

ERRATA.

Jin, 23. hominibu leg.bominibus
p -- l.24,dijj'enda  4 differentiap. 43.1.1%.
eiciendum l. ejicitndump.4 8. l.y.perfequtio-
nern l.perfecutionemp,49.1.23 infigni l.in-
Jignip. 6s, I.19 diverfitaiu l. diverjitasp. 74•
1 1 g.Jubiciunt IJubjiciuntp. icy.1,24 tali d
l.caliddp, 12 2,116.hues l. quosp.123.1.1%.
Jiciliores l.Jiccioresp  1 47, l 21 admintudo
l.adminiculo p.tbid. l.ibid.apitulemur l.opi-
tulemurp,147.1.24 .virulent# l.qjjata p.l? 2
l,23,vigiliorum tempores l.vigiliarum tem¬
pore p, is 3,1. p.vigiliorum l.vigiliarum pag.
I S9 1,8, monendam l.monendap.  1 78.1 1 o.
eadem l.eademp,  1 98,1,8,Jdtiori l.fttiarip,
2.44.1.4.carniofia l.Carmolia p,276,1. upo-
tbemata l.patbemata.


0

I

f

j

I

4

t