Henrici a Cjunterrodt , D E V E R I S PR I N C I P II S ARTIS O i M I- C A T O R I AE, " T raftatus breuis, ±4 T> f L L V STR 1 SS 1 M VM S. P. D. Irvm FORTASSE Vi' deri poteratllluftrilsime Prin- ceps, quod hoc tern pore au- fus 11m Cellitudinem tuam compellare,in tarn tenui pra:- fertim argumento: Sed facile', vtfpero, apud Cellitudinem tuam excufabor, & ab omni finillracllifpicionis nota apud candidos ledores liberabor, quod in Excelfitatis tuac nomen hanc meam leriptionem, in qua leuiter defundus fum , apparere voluerim, fi intelligent me huius negotij Patronum delegiHc heroemeum , qui in exercitatione ludar, Hue arte beat cognitionem ac 2 vfum vfiim,hoceft,exeimtacione pr^citusfir. Qnapro- ptcr,id quod decorum eft obferuafte meexifti- mandus potiu's, quam in temeritatis crimen vo- candusfum : tantum abeftvtobtre&ationem hac ih parte metuam, cum apud intelligentem arciSjdc arte tra dec us immortale per ipfas Fert operas, claroq .; operas excequat Oljmpo His tua je ojiendit non a gloria, ht explicit armos In pugnam, fortesq rotat celerante lacertos Congreffn, Jupraq bumerosque caputque corufcum Emicat ingladium, atq agilem quatit arduapinum. Vnde per infignes HEISL^J CE potentibus artes y Ft ft irpis decor isque tui hirtutibus ejfers No men ab exorfis, quod ftirpe decoreque geflas. Huic Mu (a date hota pi E VS Mujis decus addidit, atqjauorem Hunc nobis concefiit, lot inclytum ad arma paratum IngeniumJubeat,clarisq.per arma lacertis Floreat,zjr Mujis folamen, t>bi aferafatigant Fata, locoq } moucre , armtsque eumcere cert ant. Erinapibns datacard Tsiris, data gloria Mufis Ehec ' Venit , O magna ajfeflat tua nomina adillos Exorfus : 0 Fjl Cui G VISITE %/ROID FM noua fama Yigenteper Qiue tenet d dextra laudem,ingenioq decorem (ennem Pert primae documenta fuolunt,mea carmina , anna palxftrae Felici mode forte fertility lobi clara per armos Anna fort ant y art esq injignibus artibus affunty Qtue genus exceljum, t? generis decora omnia Yncunt D E VERIS PRINCE PIIS ARTIS D1MI- C* A TO R I AE. AUftricam fiue dimicatoriam arte omnium luffationum, qua ad corpo¬ ris exereitationem fufceptafunt,pra - ftantifimamftn tx.yr.n° ip riesa f£$ *j or, bi 0»HrSp, *i «0Aa sTsrwp mtiv 6 %,/ j . sAa, c'lAiv#, Ouatuor ylrgiu 'u certam 'tna facrd feruntur, Bina hominum natis, binaq, codtttbus. Thabo, ipfify lout, TaUmoni l?, Archcmorof Toma, Oleajlra, upturn, premia, pinUs erant. Ploc loco etiam notatu dignum eft quod tradit Lmianus oAthletamm & pancratiafla - rum rum fortinonem defcribensjn argent e am fnqmt) calpm, id e ft, vrnam coniiciebantur minutuU fortes, fab a non ampliores. Eo femper or dine feruato,vt bints eadem inferiberetur elementi no - ta : pro athkiarum numerofortibm item auffio- ribus. Quum impendent certandi tempus,pro- dibant ex athletis finguli fortem eduffuri, nec in¬ fect an di produff am ins erat, quando idpro hi- bebat a fife ns mafligophoms. Peraffo autem orbe, ambiens Aft arc bus infpeffabatfortes, atcfe it a difen fab at, vt qui alpha effetfort it us, cum eo componereiur qui eandem e dux i(Jet lit cram: atq, it a deinceps homogrammi certaturi prodi- bant. Fieri vero fic moris erat,ft certaturi pares fuijfent. Quodftquinq^ autfeptem, coniicieba - tur in vrnam folitaria lit era, qua antigraphon fiue anttgramma non haberet, Qui verb earn eduxiffet, reftdebat expeffans quandiu certarent alii, congreffums mox cumfatigatis vicensipfe atf integer adhuc vinbtss.Quodfane vcifeel ic if fimum cenfebatur.Dicebatur vero hie Ephedras, id eft, qua vox apud Sophoclem in Aiace majib mafligophoro, indie at now ft mum. Ccel. lib: 22 . cap , 18- antiq . left. Jn hi fee verb certaminibus primarium lo¬ cumfine omni dubio obtinuitpaUflra 3 cuius tres pracipua fbecies recenfentur. Prima ■xza* lucla, vtide 7r«Xfi{i?/no§ luttator , qui aduerfariumpre- mere & retinere valet,gracia concuftone 3 Latjr ni it a dixerunt a motu 3 vnde etiam lux are. Cre- ditur inuenta ejfe a P HO R C B A NEE pee do- tnba The fa Athenis, quod tamen alt qui ipfi po- tins tnbuunt T hefeo . Haud autem vno modo lucdabatur . sAliquando ample xu mutuo ab ihis & humeris , interdum confertis brachils manu apprehenfes, Item impulfu tantum certabatur & tractu, & preft one, & fupplantatione 3 vt non ca- deretur concert at or , fed pro/lerneretur. Secun - da,Pugilatus : Pugil autem™*™* grace dicitur, qui pugno plagas impingere pot ebb & folo per > cujju aduerfariumproflernere. Pnmum certa¬ men ohmpugnis nudis faclum ebb, itacf gra-> cis, Latinis pugna, mde etiampugnus, quoniam man us qua erat ante a paffa, & {xm^vnde nomen habet 3 habet, cUufts digit is effedbaell 'w/V.# denfa. Pu- gnis deinde addita lor a ad munimelum, prop ten a quod nudi cum ferirent,faps plus damni acctpe- rent, quam facerent . Ea lor a graco vocabuio c aft us didti, breuia initio, mox ne ex cuff a exue' rentur inicdibus, turn cubitotum humero allige- banlur. Poftremo ferrum plumbums/ affutum eft fmiffimo ffecdaculo. Cerebrum emm ac gut- tur jacillime elide bant, idctrco annum muni* menta indue bant, Tota ars,Idum vita re non fuga, fed corporis inciinationibus &c fle- xionibus. Turn autcm idhim idu exciperc fi fit fortior. Poftremo ne inferre idum fruftra,C0/7- cidebant emm plumbi pondere pracipites adi, fi impenfms mterentur verberare. T ertia fpecies: Pancratium, ex India & pugilatu compofitum, Pancratiaftes enim is dicitur, qui corporis tot ins conatu, ommcft uirium contentione rn/urait in pugnam, eapropter Tr^Wooco? quofy njocatur, ad pugnam vocatus, Gelho telle, proieciis alte bra* chi is confifttt, caputcp & os fiuum m ambus op pofitis, quafii vallopramumt: congrejfius indepar* C tim iim apprchendendo lullari,pariim feriendo pu- ojlem videtur agere. Ehefepts hoc genus credi- turreperijfe , quando in Creta abfepgladw Aii- notaurum aggrefjus eft.Qd.lib. 13. aniiq . iect. Ta- Lftricen quoq, tot am inuemt, & abeo prefect a PaUfiritaru difeiptina, ab etui ret magi [iris cele- brari ccepta, cum antea ftola corporis magnitude tie & robore cerlaretur , PCac ip fa etiamCercio- nem ?, qui omnes alios fecum pugnantes cccidit , fuperamt/vtfenbitTaufan. in Att. Gfuanquam aniiquim hoc inuentum (grscomm tamcn)ejje 'videatur, quo etiam ab Hercule Ant apis fupera- t pis fieri t , deeui t hi Bo ria Craium ? Gr#cia mini L,uci# } non Lybia autorerat. fn Pan crat io inter cater os clams memo?a - tur turfuiffe Softralus Sycionius cognomen to $Acro- eherfiles, qui hoc Stratagem ate fertur •vfts cffe, arreptis extremis aduerfarii man tbits eas [range bat, necprim dimitt eb at,quam fenfiffet eum de~ ficere. In lucia Leonti feus paLftrita Sicilienfs, .baud alio more quam So ft rat us in Pane ratio ad • uerfarios p ere e lie bat. JSlecp enim collucdatione flernebat,fed 'viedoriamfummis digit is c o lit den- dis extorquebat. Hunc tradit Stud, mft itu turn cffe apud Clearchum difipulum Eucbiri forint hit & Chilonis Paterenfts. oApud Romanos deinde maxima in pretio & fummum ob ftudium celeberrimam fuijfe banc artem ex eo cerftfimum eft, quodnonfo- turn gladiatores fuos (qui venalifanguine in are¬ na decertarent, quos magifln inftilutores, quibus han't ft arum nomcn erat, ex feruorum deleBu ac liberlovum comparabant, quorum ge¬ nera quatuor, RetiarifSecutores, Alyrmillones, Hoplomaebi, qui eapotifsimum cauja in ludis co¬ nns ft folehantput hoc ftecdaculo ajfuefach.lyrones, v C 2 cruen- cruentum hoftem non expauefcerent) habuerunt , Jed in hocmunere etiam hber& conditionis homi¬ nes nomen dederunt 3 vt ffecimen c virtutis ant- mo infitumojienderent. jmo poftea , hac ip fa in¬ fer ucti multi inuenti funt Imperatores , illuferes njiriatq^ duces, qui monomachiam excrcerefo- liti , & aduerfus quemlibet Met am rob ore contendere aufefmt , qualem Neronem, fTraia- num, Antonium & Seuerum accepimus, quos prat erquam quod hac fola arte fanitatem confer - uafeeffortifimoff cuafijje traditum eft, obhanc quofy caufam eosfeci fee noeritati confentaneum pra- ftertimfarm is incidentibus pugna tneundafit, ta cert a enim & indubitata artis fm habet prin- cipia, not nemwem quondam reformidaffet. An¬ te feme (Ire autem a peftimis nebulombus fcelcra- lifttme vainer at us, ftmftrumef brachium muti- lum ip ft redditum, dextra adhuc eft prattic us. In anno- arm g mm autem generibus quibus tract andis duarum manuum. minifterio opus eHjbomts theo - ricus 3 & demonftratione fatisfacere difeipulis pole ft. His ambobus vere gymnaftamm com - petit defimtio a Rauifio deferipta , cum jtc ait: Lanifbe & gladiatores dicuntur, qui veram non vmbratilem digladiandi arcem profitencur; qniq; nurneros omnesimpetendijCaedendi, inferendiq; & vitandi vujnera, atq; eciam vbi pun£tim cx> fimq; feriendum fit, diiciplilos docent, vt li quan- do in pugnam prodeundum fit,tucenturfe melius dcinimicosinuadantcautius. Ham certo cnim comm ars nifitur fundamento , t fedrten t>nb fKin^cn/ ‘■Ocr fed fcen SHan/tmi) and) fcte KUn$tn/ SSDfrp ev tnit ringn / i>nD fed>m beffatt/ ers wrm SHati wol brattc^cn fan. Ad corpus quod at tine t dmiditurhoc in mem- / / , , r 1 , r rt- C>ca bra debihora & prmtora. jnpartes item qua we finl vetfiunt Ufioni obnoxu propinquas & re- tnb mot as. XJbi etiam docetur, quomodo fe pofit^nut^t quisep intendere adfirmitatem, de quo Cicero waK aliqmd 2 CTufctd: Exclamant, mquit, qukm CD 2 maxims mmir maxi me pofjunt, cum exercentur Ath-eta. V agi¬ le s vero etiam cum feriunt aduerfariumftnia- Standls c&ftibus ingemifcunt, non quod dole ant, animoue Juccumhant, fed quia in profundenda voce omne corpus intenditur, venitcp plaga vehe- mentior v. (tArmorum auiem vfiiatorum genera va~ riapint3 quorum pracipua nomina } vt maxims I potero,propria recenftebo. 'Trimum in vfu eft quod genus vo care licebit x .Ac inacen ftue Harpen,forma etenim conuemt: prat ere a a c ThuJfagetis. populis in Scythia vltra. Sauroma -- tas, qui ft cut i ferfte tarn hr embus pale alls enftbus vfifunt, germameum nomen videtur ejje trans¬ lation. Quo ad ipjum exercitium,fiue. effect us confideretur ftue ipfe certandi modus, non mul- to difimile videtur a caftuumpugnaf modo ca- ftus fuit genus clam , vt volunt. aliqui; liter autcm deferibii & depictosproponit Dcffiifttmus Hieronymus Ay Aercurtails lib:2 de artegjmna^ ft ic a cap: p . Secundo: Sec undo : (Qladtus, mac hard, Xyphoma- fffft dura, R omph&a fine enfis . Rep ert ores Cur eta. ** Tertio :■ Haft a quam inuenerunt Lacede- tf monii qui boni pottos gladiatores, quam fortes mtlites did makerunt . * Quarto : Haft lie>aut Venabulum, cuius in- ob(t ucntor Pif'em. §$$/ Quin to: c Ripennis, quiris fecuris Tdoinana /pciipavts vel AmaZjoma . Peniheftlea enim QsdmaZjQ- &tx QStt* cfttcr / Eatref# c cn. apud (fj alios & omnesfere ext eras nationes fre - cjuentifii'mum germs armorum, . j Duodecimo : Prameaconiuntta peha,par- ma, clypeo, (quem repererimt PRO ET VS&* A CRJ SIVS interfe belligerantes, fine Chal- cm Athamantisfilms ) vel Scuto (quod Herodo¬ tus lib' 4 put at ab Adgyptiisgr&cis ejfie traditum) A pud Scot os hodie ff Anglos in ffiu : In hocge- nere noumn aliquid inuenit Pyttacus Philofo- phus Adilylemms, bnum fiue capulum.cujpidem c5 veru, quod'rut- is wtii)> jum in acies duos dmerfas, & in pari es duns pra- yn&texa ctpaas fir mam Of deb item, inter quas medium wcAu r uerueH. Qua partes iterum fubdifwguunlur ta&mafad mediis. Ex quo fequitur pofud inbus me- did, neceffardo pom quatuor extrema. Ex his autem fohdiftmum fun (amentum deducitur , & lotus fere nucleus arlis in hoc confifht , JA Con mi¬ nimum etiamvfum habet uerficulus: Extremis 'vitium , medium tenuzre bead . Additurpojieain definitione , Perfe&ifsimis figu- ris demonftrara. Quod intelhgi debet de ctrculo pr&fixo. Nam ex ctrcumferernia ducitur hac demonfratto , Quodficuti in Sciomachia cuff is non debet euagan extra hanc, ita in hopioma- chia fpatio corporis aduerfani femper fit interi¬ ms ■. Econtra vero ex centro , Qmdficuti cuff is intra circnlum corpus antimachi manere ft a inpropriocorporemanus tanquam regimen reli¬ nen debet, aliaspartes aliquafiunt obnoxia Ufto¬ rn, ni, confequenter etiam quoniam centrum eft & manet qua ft immobile, omnes^ re git iftus, ali& quoqex hoc puncto fequuntur demonftrationes, quaa defcribere non eft hums inftituti. Ex diametris docentur plaga vehementiores, qua* etiam monachi ftmul protect tones, fttue vt ifti vacant, cuftodias (quitus generaliter omnes di - micatores, imo omnes homines tenentes gladium in manibus etiam ignorantes artem dimicatori - am, necejjano vtantur) ejfe volant: JDe quibus quofy hos compofuerunt verjiculos : Septem cuftodice funt : fub brachio incipient*, IDextraliq, bumero datur altera, ternajiniftr « , ID a capiti quartam, dextro da latere quintam, fpeBore da fextam, poflnmaqfit tibi Langort. Tict feptem partes ducuntur per generates Tres quc€ pr^ecedunt, re liquet tantumfugientes. Jdunctiones item & plaga ftmul ex iisdem '®j® lineis diametralibus demonftrantur. emanocr. Ex Semidiametris a circumferentia vfcp ad centrum difount urpnmo : Iff us conducibliiores, tvdlores, & artificio(lores, qui propria acie du-Ww. E cmtur, cnniur, Qf hac aciei diucrfitate dif cermnlur , Tin mir abides plerify/unt pugiles, prjtfcriim, quo ad Frame am fima enim tantummodo acie ~uiun~ tur, cum tamen etiam altera, eerie nen DIC1S vzM) mu caufa fit fair efact a. Secundo : panel lone s fupe- 0 tk? mx riores, inferwves, & media ab vtrocp latere d a ■ msd' cenda , dupltci r/iodo; fine protedlione & cum S'eSr protect'tone. Jngemoffima autem punclto¬ nes dcmcmjiraniur ex forma fp octal/-, ideo extra drculum pofita, ne hum inturbet, alias enim ex femidiametm etiam interf doceripojjmt* Ex ’Triangula demonfrantur protecliones omnium plagarumfine ictuum, qua* reuerbera- trMfKcfc/ tiombus fieri necejfeeH, Nec nonpunctiones & 3 n£«d?!ja»>. iFlus fequenles vitattones plagarum. ©ticftfpsT# £ x piemtcyclo : in quibus rudia tela •vfurpantur 3 maxi¬ mum & ad belli peritiam, & ad alias nece(Ja¬ nas defenfiones tn periculis ‘Vliiitatem praflent, nemo , am hi fee temponbus eorum profe(fores fpe- etauent, negabit. (mo Cicero etiam de Orat: Ludicram artem armorum & mi lit i & gladia- tori prodejje affirmat. Jn due Ills autem quon¬ dam concepts (ummopere adiuuife , ex eo mawfeftum eft. Quod ImperatorFride- ncus 11 monomachiam.quA vulgariter duellum diatu>\paucis qw. bus dam ca/ibus except is locum amphus habere noluit } eo potifimum mo- t us, quia vix inquit f aut nunquam duo pussies mueniri potuemni fic equates , vt 'velintotum ait er alteri non fit fortiori el in aliqua partefui *vi - goremaiori cf pot tori virmte, velfaltem iugeniis J h 2 alter alter alterum nonexcedat, fnfuper etiam ex hoc: Quod cum Longobardomm more hac effent in frequenti vfu, multi fuh ffufttcia clypeo periere. Ouanquam igitur hodie apud nos Chnftianos baud admittantur duella , tamen maximum v- fum prabet'vbi exoriuntur rixa, fiquidem nemo diutius quietus ejfepoteft, qudm vicinus eius veiit, vt esl in vernaculo & *,vulgo trito prouer « bio. Item mprouocationibus , vbi ad defenfio- nem fama, honoris } & cxtftimationis necejjario> interdum ad arma deueniendum eft. fn om~ nem denif euentum hac ars prodefi ,fi modo quis eanon abutatur,fed ad legit imam duntaxat defenfionem adhibeat .. Vbi tamen nemo cogttur expect are primumttfum. 1.3 § 2 Uerf fuffich ffde vi & warm at. 1 . 2. vbi $Ang. 1 .3. 1 . ^ l is quiC.de ficcar. das. post ‘Bald, in l. 3. num. 11. 12.13. jf de- Juft: & fur. melius enim eft prme - nire qudm praueniri , &fat ins eftintaffaiura feruare 3 qudm poft vulheratam caufam reme * dium quarere. 1 . fin. C. in quib. cau. in inti reft.. non eft neces . JSfeq^fugere tenetur quisquam & propter propterpeviculum , quia eft ignominiofum, in pnmisft fit nobilis'm quern fit infultus. "Bart. 1.1. num . 8 cumfiqq:& Bald. num . 12. C. Vnde vi. & ini. vt vim vbi fas: num. 38 die it ejfe com¬ mune m ffdelufl. & Iur. Tiraq- de nob Hit. cap. 20 num. 64.. VV^efcnb: JCtorum tot ins Ger¬ mania faci/e princeps, ac praceptor nofler income par abide, confd, 19, i.part. num. 17• Dicitur armh manuariis quorum genera va- ria Juperiue recenfui. Nec non colludatione. Qfuando enim alter alteri non visit cedere 9 fed mutuo inter fe infurgunt fs? prop 'ms concur¬ rent 3 nullm pene vfus eft armorum prafertim longiorum, Sed Lucia incipit , vbi alter alterum co- natur dehcetev el pro ft ernere, & aliis multifarne modi* Udere &fupcrare. Boftremo adduntur: ExercencU fanitatis conferuandeecaufa. Quant am enim commodf tatem offer at hoc exercitium famtati, vel ex eo intelligere licet,quod valere pugutce fine pancr ali¬ as atqathletice, pro eo quod eftproffemma va- E 3 Letts- htudhie vtiy apud Plautum & alios vfurpatur. Satis dare etiam monftrat Galenus 2 de tuend. •valet ; cap. //. & 12. Gymnafhcos tam armormn quam •umbra pugnam propofita fanitate vfur- pajfe, vbi etiam ad exercenda brachta atcp crura Jciomachiam (in qua celebratus eft Cjlaucus Cary ft ins, non minus enim in vmbupugna ex- cellens, quam ftrenuus athleta in pugiUatoria erat, ideocfe eiftatua hatniu format^ in r umbra pugnantis , erect a eft 3 vt j Vaufanias narrat) com - mendat. Hoplomachiam vero k Damea tnuen- tam mu'tomm membrorum optimo flatui confer- retradit. Prat ere a cum Gymnaftica ccnferua - tiu a Ad edie in a part mm baud ignobihjiima ex Gatem fenlenlia , tmo pracipua & prafiantifi- ma fit , qua curatiuam partem tanto excelicre •vi¬ de tur, quanto medic amenta ipfa ab exercitatio- ne fuperantur , hac autem , vet P(atone ipfo tefie , inter reiiquas exercit at tones facie prtnctpem lo¬ cum obtineat, nemo, & ad auertendos futures morbos, & ad cuftodiendam pr&fentem fantta* tem, & ad valetudinaries refeiendvos (qua ires partes partes vniuerfam conferuatoriam efficiunt) in - credibilcm vtiltiatem earn afferre dubitabit- Si * qwdem bac if alia effecia huiiss if totuss gym- naflica, vberrime dochftme if omnium quocfe prim M4 demonflrauit clanfimus pfieronymus Jidercurialis JVLedicus if P hi lofoph its fummtts, profe[for Patau'mus , in Hbris fuis de arte Qym- nafiica. Ec robufli corporis habitus acquirendi. Plato enim in Lachele inquit: ‘luuentbus condu- cere vt arm is puenare aifcant, quonda m pc habi- tits corporis rob uflits acqmritur. St Anflo teles lib. 8 • Polit ■ pr&cipit , Ado lefcentes gymnaftica vac are deb ere, vt fiant exercit adores firmtcrescf. (lymnafiica autem nomine Plato lib. 7. de legi • bus omnes exercitaiiones bellicas conttncri do- cel , eamcf diuidit tn faltationem if lucdam. Gloria: quoq; ac virtutrs gratia. funt verba Jurisconfulli in d. I. 4-. ff de his qui no . Sant, inf am. ^ 4 1 hie t as gloria ff virtulis gra¬ tia hoc facere , if it a generaider omnes opinan - tur, if vtiie videlur,