ANNALES • Ser. hist. socio!. -10 • 2000 - 1 (20)
izvirni znanstveni članek	UDK 262.12(497.5):929 Sozomeno C.
prejeto; 1998-04-15
PRILOG ŽIVOTOPiSU PULSKOC BISKUPA CLAUDIA SOZOMENA (1583-1604)
Lovorka ČORALIČ Hrvatski institut za povijest, HR-10000 Zagreb, Opatička 10
IZVLEČEK
V prvem delu prispevka je prikazano delovanje puljskega škofa Claudia Sozomena (1583-1604). Poudarjeno je njegovo prizadevanje za uveljavitev reform s tridentinskega koncila, zavzemanje za zamenjavo oglejskega obreda z rimskim, dejavnost za izboljšanje izobraževanja in discipline duhovništva in zatiranje protestantov na območju puljske škofije. Posebna pozornost je posvečena Sozomenovemu sporu z reško občino in kapitolom zaradi uvajanja latinščine v liturgijo. V nadaljevanju je podan popis inventarja Sozomenovega imetja, ki je nastal v Benetkah po škofovi smrti leta 1622. V prispevku je objavljen celoten prepis inventarja.
Ključne besede: škof Claudio Sozomeno, biografija, Pula, tridentinske reforme, inventar
CONTRIBUTO ALLA BIOGRAFIA DEL VESCOVO POLESE CLAUDIO SOZOMENO (1583-1604)
SINTESI
Nella prima parte delta ricerca viene trattata ¡'opera del vescovo di Pola Claudio Sozomeno (1583-1604). Si sottolinea soprattutto la sua attivita tesa alia realizzaz'tone delle riforme accoite al Concilio di Trento, alia sostituzione del rito aquileiese con quello romano, al miglioramento dell'istruzione e della disciplina del clero e alia persecuzione dei protestanti nel territorio della diócesi di Pola. Particolare attenzione viene data alia polémica con i! comuna e iI capitolo di Fiume in relazione all'introduzione del latino nella liturgia. In seguito viene fornito I'inventario dei possedimenti del vescovo, stilato a Venezia nel 1622. Nello studio viene pubblicata la copia integrale de.il'inventario.
Parole chtave: vescovo Claudio Sozomeno, biografía, riforme tridentíne, inventarío
U prethodnom sam radu prikazala životni put i djelovanje pulskog biskupa Altobella Averolcltja (14971531) te u prilogu rada objavila prijepis njegove opo-ruke (Čoralič, 1996, 349-354). Rodom iz Brescie, Ave-roldi je pulskim biskupom imenovan 1497. godine, ali
je tijekom obnašanja biskupske dužnosti največi dio vremena proveo izvan svoga sjedišta obavljajuči razno-vrsne diplomatske dužnosti u službi Svete Stolice. Stoga je njegovo djelovanje na mjestu pulskog biskupa, iako vremenski dugotrajno, ostavílo malo traga u povíjestí
105
ANNALES • Ser. hist. socioi. • ti) • 2000 • 1 (20)
Lovorka ČORALIČ: PRILOG ŽIVOTOFISU PULSKOG BISKUPA CLAUOIA SOZOMENA (1 i Bi-1 (,04). 105-110
Pule. Za razfiku od Averoldija, biskup o kojemu če u ovome prilogu biti riječ svojim je djelovanjem i stalnom riazočnošču u svojoj biskupiji ostavio mnogo više konkretnih tragova, te su o njegovu razdobij'- izvorni po-daci i svjedočanstva brojniji i sadržajniji.
Claudio Sozomeno roden je u plemičkoj obitelji na Cipru, odakle mu je obitelj pod osmanlijskim naletima bila prisiljena pobječi. S naslovom ciparskog poddakona 7. veljače 1583. godine imenovan je biskupom Puie na-mjesto preminulog biskupa Mateja Barbabiance (15671582). Več na samom početku Sozomenova biskupova-nja, čini se upravo na njegov poticaj, dovedena je u Pulu manja skupina Ciprana iz Nikozije kojima je podijeljena zemlja u Valturskom polju, korrtradl Maderno, u Turtianu, Magranu, Ševama i Campanošu. Kako su se rečeni doseljenici smatrali unijatima, odlukom pape Grgu-ra XIII. u Puli im je na korištenje dodijeljena tada napuš-tena katolička crkva Sv. Nikole. U skladu s tirne, več se 1588. godine u Puli osniva grčko-istočna crkva, podložna filadeifijskorn patrijarhu, koju katolička crkva smatra sjedinjenom. Neke od doseljenih ciparskih obitelji s vremenom su u potpunosti prihvatile katoličku vjeru, dok su crkvu Sv. Nfkole kasnije preuzeli pravoslavni došljaci iz Cme Gore, nastanjeni u nedalekom Peroju (Kandler, 1883, 25; Bertoša, 1986, i/68; Grah, 1987, 27-31).
Kao pulski biskup Sozomeno je več na samom početku pokazao odlučan nastup u namjeri da na svom području u cijelosti provede reforme obnove zaključene na Tridentskom koncilu. Slijedeči odredbe pape Grgura XIII., ukinuo je jedan od deset kanonikata u Puli te njihove prihode dodijeiio uredu crkvene inkvizicije za Istru koja je upravo tada svoje sjedište iz Izole bila premjestila u Koper. Godine 1586. ukinuo je stari akvilejski obred, koji je do tada bio vrijedio na ovom području, i namjesto njega uveo rimski. Odluka je dopunjena 1596. godine kada je odredeno da sve katedrale Akvilejske provincije nadalje upotrebljavaju rimski brevijar i ritual. Kao gorljivi protivnik protestantskog nauka, Sozomeno je djelovao u skladu s odlukama Tridenta putem kojih je nastojao poboljšati pastoralni rad, uvesti čvršču disciplinu u redove svjetovnog svečenstva i redovništva, te osnivanjem škola i sjemeništa poboljšati prilično lošu naobrazbu klera. Problem nedostatka obrazovanih svečenika, ali i opče zaostalosti žiteija dijeceze, nastojao je otkloniti dovo-denjem obrazovartijih svečenika i učitelja u Pulu, Labin, Barban i u druga mjesta unutar dijeceze. U tom je cilju pokušao obnoviti rad sjemeništa koje je djeiovaio u vri-jeme biskupa Barbabiance, ali je taj pokušaj propao, po-najviše zbog financijske oskudice. Godine 1598. Sozo-
meno je u Labinu održao sinodu 2a pulsku dijecezu. Sinodu je pokušao održati i dvije godine kasnije, ali je zbog ratnih opasnosti i nemogučnosti kretanja čitavim područjem dijeceze (uskočka opasnost) odustao od sazivanja (Kandler 1883, 26; Bertoša 1986, H/278; Pavat, 1960, 93-95, 140-141, 276).
Najbolje svjedočanstvo o Sozomenovu djelovanju, ali i o opčim prilikama na području pulske dijeceze, sa-držano je u pet biskupovih izvještaja (relacija) Svetoj Stoiki, napisanih izmedu 1592. i 1604. godine.' U iz-vješčima se ukazuje na povijesni i crkveni razvoj Pule i pulskog područja, na granice dijeceze, tragove rimske civilizacije, demografsko stanje, probleme zbog rnala-ričnog zraka i vlage, kao i na proces doseljavanja i smještaja grčkih obitelji iz Cipra, Kandije, Nauplije i Malvazije. Posebno su dragocjeni podaci o stanju klera i crkvenih ustanova (crkava, samostana, hospitala, bratov-ština) na pulskom području te o pojavi protestantske hereze koja, kako Sozomeno ističe, nije ostaviia bitni-jega traga osim što su je, pod utjecajem Vergerijeva učenja, prihvatili neki pojedinci u Vodnjanu. Sozomeno kao poseban problem dijeceze ističe nedostatak sjemeništa, ali i obrazovanijih svečenika i crkvenih knjiga, na-pose u župama u kojima se glagolja i misi na staro-siavenskom jeziku. Govoreči o župama pulske dijeceze na austrijskorn državnom području, navodi se da su ve-čim dijelom glagoljaške.
Tijekom svog dvadesetdvogodišnjeg biskupovanja Sozomeno je najviše ostao zapamčen po sukobu s riječkim Kaptolom. Spor je izbio u vrijeme zategnutih političkih odnosa izmedu Austrije i Mletaka kada uslijed uskočke krize Rijeka trpi mietačku gospodarsku blokad u.-7 Poiitičko se neprijateljstvo prenosilo i na crkveno područje, napose stoga što su grad Rijeka, zajedno s mjestima Moščenice, Veprinac, l.ovran i Kastav, pot-padali pod jurisdikciju pulskog biskupa. Sukob je kui-minirao 1593. godine kada je Sozomeno zabranio tamo-šnjem Kaptolu obavljanje crkvene liturgije "in lingua illirica", što je dovelo do otpora gradske uprave, ali i crkvenih viasti Rijeke. Otpor je izazvala i Sozomenova netaktična odluka kojom je riječkoj obitelji Dorič od-uzeo patronatsko pravo nad crkvom Sv. Luke na Kozali i podijelio ga bratu Corneliju. Jednako je tako odbio potvrditi dva svečenika na njihovim položajima iako ih je prethodno riječka Opčina več bila izabrala. Največi je otpor u Rijeci ipak izazvala zabrana služenja bogoslužja na hrvatskem jeziku. Ukidajuči domači jezik u bogoslužju, Sozomeno je smatrao da če pospješiti zatiranje protestantskog pokreta koji je zahvatio i dijelove
1	Sadržaj izvješča opiirno je iznio Grah, 1987.
2	Početkom 1593. miatačka je mornarica opustoSila riječku okolicu. Riječani su tada poslali u Graz poslanstvo koje je od nadvojvode Ernesta zatražilo pomot za obranu grada. Kako se neprijateljstvo prema Mlečanima svakim danom povečavalo, fiječko je vijetfe 14.1.1594. zaključilo da se mjedan mletački podanik ne može primiti u gradanstvo Rijeke, jer "su oni Rijeianima najgori neprijatelji" {Štefanij 1955, 405).
106
ANNALES • Ser. hist. socio!. -10 • 2000 - 1 (20)
lovoAa ČORAUČ: PRILOC Ž1VOTOPISU PUISKOG BISKUPA CLAUDIA SOZOMENA (tSBMWW], tOS-HO
njegove clijeceze. Utjecaji protestantizma tada su na-po.se primiječem u Vodnjanu gdje Sozomenova djelat-nost nije naišla na dobar odjek, te je jednotn pri likom biskupa fizički napao neki gorljivi sljedbenik t.utherova nauka. Zapisnik OpCinskog viječa od 21. travnja 1593. godine kazuje da je toga dana veliko I malo viječe sastavljeno od 34 viječnika, a u nazočnosti kapetanova zarnjenika Bernardina Barbe, pozvalo preda se riječkog arhidakona, župnika i ostale svečenike Kaptola te od njih u ime Opdne zatražilo da ponovno uvedi! iiturgiju na "ilirskom" jeziku, koji viječnici nazivaju materinskim jezikom ("nostra materna lingua"). Sukob je poprimio razmjere političkog, austrijsko-mletačkog neprijateljstva te je, nakon brojnih pregovora, medusobno upučenih izaslanstava i prijepiske, r/ješen 1594. godine kompro-misnom oriiukom da se na sve pomične i druge velike blagdane, kao i jedne nedjelje u mjesecu, pjevaju mise na latinskom, a u ostale dane na hrvatskom jeziku. Da se na riječkome području nastavilo glagoljati i poslije 1594. godine, svjedoči nam pismo Ciaudijeva brata i kasnijega pulskoga biskupa Corneltja Sozomena iz 1611. godine, upudeno riječkom arhidakonu, a u kojem se poglavar pulske crkve žali ¿to se u riječkoj zbornoj crkvi liturgija obavlja na "ilirskom" jezikom, te pod pri-jetnjom crkvene kazne odreduje da se bogoslužje mora obavljati iskijučivo na latinskom jeziku i prema rimskom obredu. Sozomenova riječka epizoda često je navodena i analizirana u talijanskoj i hrvatskoj historiografiji, te je uz taj dogadaj najčešče vezan spomen na njegovo biskupsko djelovanje.3
Claudio Sozomeno ostao je na položaju pulskoga biskupa do 1604. godine.4 Tada je, obolivši od malarije, svoje mjesto ustupio bratu Corneiiju, kojega je več ranije imenovao generalnim vikarom. Nakon odlaska iz Pule, Claudio Sozomeno je proveo ostatak života u Mlecima, gdje je i umro oko 1622. godine.
U mletačkom Državnom arhivu (Archivio di Stato di Venezia) čuva se u fondu Giudici di petizion inventar dobara (pokretnina) puiskog biskupa Claudia Sozomena. Sastavljen je nakon biskupove smrti, 6. travnja 1622. godine u Mlecima, u Sozomenovoj kud smještenoj u predjelu Castello, u četvrti sv. Marina. Inventar je sasta-vio Zuanne Stravacin, bilježnik mletačkoga državnog ureda "def petizion", a na zahtjev Marije, supruge mletačkoga plemiča Alvisa Ciustianiana, nasljednice cjelo-kupnih biskupovih dobara. Slijedi potom popis svih biskupovih pokretnina smještenih u viže soba njegova obitavališta. Riječ je o uobičajenim predmetima namje-štaja i pokučstva različite vrste i namjene (stolovi, stolice, Skrinje, različito posude i osobni pribor), odječe
(prije svega za crkvenu uporabu) i obuče, čije nazivlje predstavlja zanlmijiv izvor za poznavanje onodobnog načina odijevanja, vrsta, kvalitete i podrijetia odječe ko-ju je običavalo nositi mletačko plemstvo, ugledno gra-danstvo i predstavnici visokog klera (izrijekom se, pri-mjerice navode sveCeničke tunike, rokete, ogrtači, bi-skupski SeSiri i dr.). U kud puiskog biskupa zatječemo i predmete namijenjene iskijučivo crkvenoj liturgiji: mi-saie, brevijare, rituale, kaleže, pobožne slike, te portret biskupa Sozomena. U drugom dijelu inventara, nastalem 29. travnja 1622. godine, sadržan je popis pisarna, prijepiske i troškovnika učinjenih za biskupove potrebe. Svaki od svežnjeva rukopisa, pisarna i računa posebno je numeriran. Ovdje zatječemo podatke o različitim novča-nim potraživanjima, dugovima i zalozima koje je biskup imao s ovdasnjim, mahom duhovnim, osobama; knjižice s popisom zemijtšnih posjeda (Poležana i Fažana) s kojih se ubire godišnji najam, kao i računske knjige ostalih prihoda i rashoda s biskupovih posjeda; te ostale, različitim namjenama odredene rukopisne svežnjeve. Lfz vednu rukopisa i knjižica navedene su, kako je to uobičajeno prilikom navodenja ta k ve vrste ostavštine, početne i završne riječi teksta,
U prilogu objavljujem prijepis inventara Claudia Sozomena iz 1622. godine. Inventar se čuva u Državnom arhivu u Veneciji, fond Giudici di petizion. Inventari, busta 348., br. 7.
V I A G G I O DA VENETJA
Pula potkraj XVI. st. Prikaz grada prema putopisu Gioseppea Rosaccia, Viagio da Venetia a Constan-tinopoli per maret, e per terra (1606. god.). I'ula at the end of the 16th century as per traveller's journal of Gioseppe Rosaccio, Viagio da venetia a Con-stantinopoli per marer e per terra (1606).
3	O Sazomertovu sukobu s riječkom Opdnom usp: Bučar, 1917, 166; f est, 1893, 49-52; Gigante, 1918, 83-84; Kandler, 1883, 25; Kobler, 1896, 133; Kukuljevič 1858; Pavat, 1960, 94-95; Pesa me, 1893, 147-148; ŠtefaniC, 1955, 405-412. izvatke zapisnika riječ-koga Viječa o sporu sa Sozomenom objavio je JeJič, 1906, 41-6, dok. 161,163-167.
4	Godina odstupa Claudia Sozomena nije sasvim točno utvrdena Prema Pavatu (1960, 93-95) Sozomeno je odstupio 1605., prema Kobleru (1896, 65) 1607. godine, dok je 1604. godina zabilježena u študiji Grah (1987, 27-31).
107
ANNALES • Ser. hist. socioi. • ti) • 2000 • 1 (20)
Lovorka ÍORALlC: PRILOC 2IVOTOPISU PUISKOG IHSKUPA CLAUDIA SOZOMCNA 11583-1604). 105-110
ASV, CIUDfCI DI PETIZION, INVENTARI, b. 348, br.
7, 1622.
Inventar pulskog biskupa Claudia Sozomena
Oie 6. Aprifis 1622
Inventario de beni mobelí ritrovati nelía casa deila giá sólita habitazione de! quondam lílustrissimo et Re-verendissímo signor Claudio Sosomeno olim vescovo di Pola posta in contra de Santa Marina fatto per rne Zuanne Sttavacin nodaro deil'Ufficio lílustrissimo de! petizion ad instanza delta cJaríssima signora Maria consorte del clarissimo signor Alvise Ciustinian cioé herede del sudetto quondam lílustrissimo signor vescovo et ció con il beneficio di legge et iudizio et presentía de Chri-stoforo Cañera comissario dell'offitio predetto el prima:
In una camera che guarda sopra canal:
Una Madonna de Pieta senza soazze.
Un crosefiso.
Una lettiera de ferro dorada con doi stramazzi de lana; un pagiaizzo; un covertor de dossi coperto de panno rosso il tutto vecchio.
Un coltra di borghetto de filo e bombaso collorada con un capezzal de lana; un paro de linzioli de tella vecchi rotti et un cielo de tella rossa.
Un tavolin de noghera con doi cassele intagiado.
Carieghe da pozzo de noghera de moltolína vechie numero tre.
Un forcier da campo negro con l'infrascritte robbe et prima doi cusini de velludo verdi vecchi.
Quadretti de devotion diversi numero quattro.
Un quadretto de paese con sue soazze d'ébano.
Un specchio de vero depento vecchio.
Doi capelli con il suo cordolin verde da vescovo vecchi.
Un paro de braghesse d'ormesin roan rigado usade.
Una vestina de damascetto roan e negro vecchia rotta senza maneghe.
Una coperta da letto de zambeloto paonazzo a marizo con sue franze.
Un sagioto de damascheto arzentin fodra de taffeta vecchio.
Doi rnocette da vescovo cioe una de tria paonazzo fodra d'ormesin cremesín et l'altra de stameto con sue striche d'ormesin.
Un ferrariol de manto de spagna vecchio.
Un'altro de mocagiaro sive grogan de signoria.
Un'aitrode mocagiaro con sue viste d'ormesin negro.
Un'altro de baracan negro vecchio.
Una posta de rede de seda vecchia rotta.
Una sottana de sagieta paonazza con sue viste d'ormesin rosso.
Un'altra sottana de sugieta paonazza similmenete con sue viste d'ormesin rosso.
Una meza vesta de sarzeta paonazza vecchia.
Un ferrarol de sagia negro con suo bavaro de veludo rtzzo.
Una cappa pontifical de sagieta paonazza guarnida d'ormesin con suo capuzzo rosso. Un'altro forcier da campo. Doi toniceJe d'ormesin bianco vecchie. Un camíso con sua pezza bianco et cordon. Un fació! lavorado con punte a rede dat cappi. Un cadin con suo bocca! inarzentacJo. Doi boccali et una saliera de latesin. Doi rochettí de cambra in una ¡ntimella. Un'altro rochetto símilmente de cambra in una intimeíla.
Una busta negra ed corteli numero 9 con suoi maneghi d'azzul.
Un cusstn de cuoro d'oro vecchio. Camise da homo de tella ordinaria numero quindeci vecchie.
Un tavolier.
Una vazina con diversi corteli i de ferro. Una coperta de tavolin de seda collorada. Un faciol de seda e d'oro con suoi merÜ d'argento e d'oro dai cappi.
Una coperta da messal d'ormesin cremesín vecchia. Un'altra símile d'ormesin paonazzo con sue franze de seda simüe.
Doi messali cioé un grando et i'aitro piccolo. !n una camera ditta de mezo: Carieghe da pozo de moltolina vecchie numero 12. Un scagno senza pozo de veíudo capelio vecchio. Un pezzo de panno verde per una tavola. Una muda de zambeloti a marizo paonazzi scuri de cuma...
Una coverta da tavola de filio collorada vecchia. Un'altra simüe.
Una muda de raseti de filio da seda da camera vecchi zalli o turchiri.
Una tavola de noghera tonda intagiada. Una muda de cuori d'oro da portego vecchi de ziro de ... 36 in circa.
Una romana de gambetti coperta de canevazza de seda negra usada.
Un letto de piuna con un pagiaiozzo.
Un pavio de rassa rossa.
Tre quadri de devotion vecchi.
Una stagnada de rame; un lavezo; un tre pie de ferro.
Un refrescadoretto de rame.
Tre quadreti piccoii con sue soaze de baño de devotion.
In un forcieret bollado:
Quadri quadretti de devotion, doi de qualli con sue soaze de baño et doi de legno.
Una coperta da letto de scruzi strazata. Un pezzo de tella todesca de brachia 6 in circa. Un zipon d'ormesin rigado roan e negro con sue maneghe de damaschetto dell'istesso collor.
Un cavezzo de rassa negra de brachia 6 in circa. Un sagioto de sagia negra con sue meneglie.
108
ANNALES Ser. hist, sociol. • 10 • 2000 • 1 (20)
Lovijfkí CORAL¡C: PRILOC, avoTOPBU PUISKOG BISKUPA CLAUDIA SOZOMENA (1583-16041, 105 -110
Una vesta síve pretina de zambeiotto a matizo senza maneghe.
Una romana de felpa coperta d'ormesín over ter-zaneia negra.
Una fodra de romana de dossi veccbia. Una vesta de panno negro forestier. Un tabarin senza coliar da cavalcar de baracan fodra de ferrandina negra.
Un capuzzo de baracan da cavalcar guarnido de románete con la sua vesta simile compagna. in un'altro forcier da campo bollado: Una scatola tonda c;on doi stolle da prete cioé una de brocadelo et l'altra de velludo; un spechío da sed. Una vazina con tre corte!i col manego d'avolio. Una tazza de rarrie de sabion. Una borsa de cálese: tovaglioli numero 28, de piü sorte usadi, mantilli da lavóla numero sei vecchi.
Lenzuoli grossi da servitü para numero tre - 3 Fac-cioli da man numero 4
Un comesso de fustagno bianco. Una coperta da lello de bottana bianca. In una cassela za meza: Una meza d'avarseta da fantelína. Un mantiletto e tavagliolí grossi numero tre con sei brazze de vero dentro.
Una casseta d'albeo depenta bollada dentro la qual una ombreia, una pistola et un terzanlol.
Un pistola d'arzon piccoJa. Una fiaschetta lavorada d'avolio,
Alcuni de libri e stampa. Sachetti de tella numero tre con sc.ritture dentro. Una scatola tonda con alcune lettere dentro. In un forcier piccolo: Una posta de rede de seda negra. Un capeifo de felpa negro. Un fassetto de libretti scritti a pena. Un par de braghese bianche Un sachetun bianco con alcune lettere. Una intimella con alcune bisinele di pocco valor. Un fazzoleto con diversi fazzoletini da cálese in tutto numero 12
Una saliera de rame bianco arzentada. Doi candelieri de peltre. Facioli da man de piü sorte numero tredese. Bavaroli numero doi. Tre scatolete depente rosse con alcune bisinele de pocco valor.
Diverse strazzete e bisinele de pocco valor. In una scatola tre corteíli, 3 cuchiari et un piran d'arzento falso.
Doi candelieri de latón et un'altro con lume sopra. Doi coppe de rame; un ramín de pelere con suo bacil.
Un relogio che batte da portego. Un scalda vivande de rame. In portego: Un quadro dorado.
Una tavoía de noghera con sue cassale. Una cariega da pozo de moltolina veccbia et un retrato sopra essa lavóla del sudetto ¡llustrissimo Vescovo. Un tavolin d'albeo con un tapedo veccbío sopra. !n caneva da basso:
Botte de vin schiaon negro numero sei, carare piene et un carratelo pieno de un bigonzo in circa.
Neíl'andro botte de vin dentro numero quattro carare.
1622 adi 29. April
Segue ('inventario delíe scritture et altro ritrovate nel-la suprascritta casa de! quondam lllustrissimo et Reve-rendissimo vescovo di Pola in una cassa nova d'albeo, ad instanzia della sopradetta a presentía de Cristoforo Gañera comisario sopradetto. Una coracina Un zaceo
Un mazzeto de lettere daviso par scritte dall'll-lustrissimo vescovo di Pola al signor Pietro Alberghini di contar dinarí per suo conto, et altro in tutto numero nove sígnate numero 1
Un conteselo per íl qual par che il signor Domeníco Pessi vadi debitor all'lllustrissimo signor vescovo da Pola r. 116 in circa signato numero 2
Alcune iettere et conti par scritti dell'lllustrissimo vescovo dal signor Andrea Umilini sígnate numero 3
Un mazzeto de receveri fatti dal signor Alvíse Giu-stinian al sopradetto signor vescovo signati numero 4
Un conto par fatto da pre Pasqualín Massereti pievan de Santa María Nova per il qual par che vadi debitor a Monsignor lllustrissimo Vescovo fíre 24,7 per aítre tanti segni per suo conto signato numero 5
Un libretto intitolato libretto de terrattici di Polesana e decima de Fasana qual principia terratíci in Pola et finisce per suor María Madalena signato numero 6
Un altro libretto intitolato memorial di quello che riseuote annualmente il vescovo di Puofa signato numero 7
Un altro coperto de cartón intitolato giornal di me Claudio Vescovo di Pola qual comíncia a di primo ottobre 1618 in Dignano et finisce presente Pasqualin Pensi signato numero 8
Un altro coperto de cartón in quarto comincia In Dei 1618 nomine Amen libretto ove si ritrovano tutte le entrate et finisce ía naschera piena de legne da spartir signato numero 9
Un processeto fermato all'officio deH'essaminator comincia ¡llustríssímí signori governadorí d'esaminar et finisce Antonio Erculano esamínator signato numero 10 Una sentenza síve ínstanza confesslonal per il qual par che ¡'lllustrissimo Vescovo confessi levar nelle mani de nuovo de ragíon della signora Gíulia da Canal per il qua! si obbliga di tenerla et aílimentarla in casa sua sino che viverl come nelli atti de Don Andrea dei Priuli Nodaro di Venezía sotto di 27 Decembre 1606, signato numero 10
109
ANNALES • Ser. hist. socio!. -10 • 2000 - 1 (20)
lovori« ČORAUC: FRllQL, ŽIVOTOPISU VUISKOÜ OtSKUPA ClAUDIA SOZOMENA (1383-1WJ4), 105-110
Un recever de ducati SO fatto daí signor Gregorio ... al reverendo piovan de Santa Maria Nova per nome del signor Vescovo da Pola signato numero 11
Un altro recever de mistro Francesco de Bernardin proto delta procura de sopra de lire 300 de quali re-ceveri dali'lllusirissimo Vescovo per conto del suo altare in s. Lorenzo signato numero 12
Un scritto de ducati 400 da lire 6,4 per ducato per il quai pat che vadi debitor misier Andrea Umtiin't ali'll-lustrissimo Vescovo da Pola fatto sotto di 2 Zener 1615
in Venezia sotto presenza da doi testimonii signato numero 13
Un mazzetto de diversi receverí signato numero 14 Un altro simíle de receverí et scrítture di pocco momento sígnate numero 15
Un scritto par fatto di nomine de misier Anzolo Umiliní per nome de misier Andrea suo padre per il qual si chiama debitor deli'lllustrissimo Vescovo de ducati 25 all'anno fatto sotto di 17 gennaro 1621 signato numero 16
Et híc est finis suprascriptí ínventaríi.
A CONTRIBUTION TO THE BIOGRAPHY OF CLAUDIO SOZOMENO (1583-1604),
THE BISHOP OF PULA
Lovorka CORALlC The Croatian Institute of History, HR-10000 Zagreb, Opatieka 10
SUMMARY
The first part of the contribution presents the work of Claudio Sozomeno, the Bishop of Pula. It describes the effotrs to carry out the reform of Trident council, his insistence on replacing the Aquilean ritual with the Roman one, taking measures to improve the discipline and education of the clergy and prosecuting the protestant followers in the area of the Pula diocese.
The contents of Bishop Sozomen's five pieces of work to the Holy Seat are considered as a document of great importance not only presenting a study on the history of the Church but also on general history of the area of the Pula diocese in the period of the late 1500 to the early 1600.
Special attention is paid to Sozomen '$ conflict with the community and capital of Reka due to the introduction of Latin in liturgy. Further on, there is a presentation of the contents of inventory of his belongings which was made in Venice after his death in 1622. The whole copy of the inventoray is published.
Key words: Claudio 5ozomeno, Pula, Venetian Republic
LITERATURA
Bertoša, M. (1986): Mfetačka Istra u XVI. ¡ XVII. sto-Iječu, I—II. Pula, Istarske naklade.
Butar, F. (1917): Reformacija medju Flrvatima u Istri. Vjesnik Kraljevskog hrvatsko-slavonsko-daimatinskoga zemaljskog arhiva, XIX. Zagreb, 169-186. Čoralič, L. (1996): Prilog životopisu pulskog biskupa Altobella Averoldija (oko 1468.-15.31.). AnnaSes, 8/'96. Seríes historia et sociología, 3. Koper, 349-354. Eubel, C. (1810): Hierarchia catholíca med» aevi, til. Monasteríi.
Fest, A. (1893): Fiume zur Zeit der Uskoken Wirren. Tríeste-Fiume.
Gigante, S. (1918): Fíume nel secolo XVI. Bulletíno defla Deputazíone Fíumana d¡ storia patria, IV. Fiume. Crah, I. (1987): Izvještaji pulskih bískupa Svetoj Stolící
(1592-1802). Croatica chrístíana periódica, XI, 20, Zagreb. 26-68.
jelič, t. (1906): Fontes historie? liturgíae glagolito-ro-
manae a Xfll ad XIX saeculum. Vegla.
Kandíer, P. (1883): Fastí sacri e profani defla chíesa
epíscopali dí Parenzo e Pola. F'arenzo.
Kobler, G. (1896): Memorie per la storia delia liburníca
città di Fiume, i. Fiume.
Kukuljevič, i. (1858): Jezik slavenski u sbomoj crkvi grada Rieke, Narodne novine, XXIV, 23. Zagreb, 1-2. Kukuljevič, I. (1858): La Üngua siava netla chiesa co¡-legíata di Fíume. Eco di Fiume, I, 95. Fiume, 1-2-Pavât, M. (1960): La ríforma Tridentina del clero a Parenzo e Pola. Roma.
Pesante, G. (1893): La liturgia slava col particolare ri-fíesso all'lstria. Parenzo.
štefanič, V. (1955): Glagofjica u Rijeci. Zbornik Rijeka, Zagreb, 393-434.
110