■v ey * j j). zegeri’beSnj&qi VJN-ESPEN Celeberrimi jurisconsulti Lovaniensis IVS ECCLESIASTICVM 7., IN El'ITOMEN REDACTVM AC SVBJVNCTIS BREVIBVS SENTENTIIS, ATQVE ARGVMENTIS STVDtI PATRISTICI INSTRVCTVM A Plurimum Reverendo, Religiof/fliino atque Eximio D. P. BENEDICTO OBERHAVSER, I. V.D. Reverendissimi ac Celsissimi S. R. I. Principis ac Archiepiscopi Salisburgensis Consiliario ecclesiastico. PARS oy A R T A. Editio novißima et corretta. CILLEJAE, apud Franciscu® Josephu® Jenko. MDCCXCV. Von v $>*%■ 'vlr) ^vc£VS» CONSPECTUS. IV. PARTI S. DE JUDICIIS ECCLESIASTICIS. Pag. Titulus I. de jurisdictione ecclefiafiica. ? Titulus II. decaufis ecclefiajlicis. 29 Titulus IU. de jurisdictione criminali. 60 Titulus IV. de deliSlis eccle/iaflicis. $6 Titulus IV. de reliquis deliciis ec. cleßafiicis. 109 Titulus V. de judicibus ordinariis, 13g Titulus VI. de Miniftris Curiae ecclefiafticae. 1^6 Titulus VIL de inflruStione caufarum civilium. Titulus Vili, de inflruCtione caufarum criminalium. 213 Titulus IX. de fententia et executione. 239 Titulus X. de appellationibus, et recufationibus. 264 Titulus XI. de poenis i et c en fur is ec- clefiafticis. 293 TitiPus XII. de exemptionibus Regularium. 344 tr-t- " D. VAN -ESPEN IVS ECCLESIAST1CVM P A R S IV. DE JUDICIIS ECCLESI.4STICIS. T I T V L V S I. De ^furisdiSlione ecclefiafiica. CAP VT i. D « cau Ji s civ ilibu s, A i. Alpoftolus advertens, inordinatum modum litigandi, et difceptandi tu per rebus temporalibus inter Fideles Corinthios irrepere, eos arguit, quod quae-'Itiones inter iplbs exortas ad profana infidelium tribunalia deferrent. Audet, inquit, aliquis veftrum habens negotium adverfus alterum, judicari apud iniquos, et non apud SanSlosP 2. Rečte monet Eftius, quod hic A-poftoli l'ermo dirigatur ad Aótorem, et non ad reum : huic enim, ii vocaretur, non erat integrum declinare Judicem - ( 6 ) - Eft.Com- ethnicum, modo competentem. Erat LCor.1" ergo, prout Eftius pergit, Corinthio-c. 6. rum peccatum in eo, quod, cum pof-fent caufam agere apud Fideles Jaltem ut delectos arbitros, mallent apud infideles lidie es experiri non fine Ethnicorum fcandalo, et chrifiianae Religionis injuria; nam eo vitia Chriftiano-rum detegebantur apud infideles etc. 3. Ut hujus recunus ad judicia infidelium indignitatem evincat, et often-dat Apoftolus, adjungit: Jn nefeitis , quoniam Sancti de hoc mundo judicabunt? Et fi in vobis judicabitur mundus, indigni efiis, qui de minimis judicatis. Nefeitis, quoniam slngelosjudicabimus, quanto magis faccularla ? Innuit his Apoftolus, fi fideles forent aliquando judicaturi totum mundum, ipibsmet.etiam Angelos, creaturarum praedantiifimos, quanto magis digni jam edent habendi, ut de rebus minimis, nimirum terrenis, quae ad ufum vitae praetentis fpeftarent, judicium ferrent. 4. Poft haec concludit Apoftolus: Saecularia ergo judicia fi habueritis, contemptibiles, qui fiunt in Ecclefia, illos confiituiteadjudicandum.. IntelligitA-poftolus per contemptibiles, qui inter iplbs fideles, live in Ecclefia minimi habentur: eos tamen non vult abfolute, et fimpliciter terminandis faecularibus judiciis effe praeficiendos, fed duntaxat — C 7 ) — comparative ad infideles : unde S. Apo-ftokis ftacim fubjungit, quod id de contemptibilibus tantum ad verecundiam utpoce fidelium, dixiffet. Tandem quibus luas lites circa temporalia dijudicandas committant, declarat his verbis. Sic non efi inter vos faptensquisquam, qui pojjit judicare inter fratrem Juum? 5. Vult ergo Apoftolus, uc fideles quaeftiones inter i pios excitatas non in forenfibus tribunalibus apud infideles a-gitent, fed eligant fibi ex luis aliquem lapientem, utpote verae prudentiae, et chriflianae lapientiae gratia in Eccle-iia honoratum, cui quaeftionum fuarum deciiionem committant. 6. Juxta hoc Apoftoli Confili um, et Cap. 2. lenium fanétilfimi Epifcopi, eum ipfo- cìvìl ' ’ rum auétoritas edet praecipua in Eccle- Laie, ila, et fideles in ipfis tanquam luis Patribus l'piritualibus magis confiderent, jam dudum judicarunt lui muneris effe, caufas, et quaeftiones fidelium, etiam de rebus terrenis, audire, et dirimere, ipfosque ad concordiam revocare, firn ulque fua auéloritate paterna eos edocere, quantum prae bonis temporalibus, pro quibus tantopere difputarent, amanda fmt caeleftia. Refert Poffidius, S. Au- Poffitj. i» guftinum, palfini interpellatum a Chri-ftianis: et a cujuscunque feclae hominibus, eorum caufaš audiviffe diligenter, ac pie, et ut eas, velini arbiter Sozom. lib. i. Hift. c. 9. dirimeret-, aliquando tota die jejunium 'perdurale. His addit, quam tanfta intentione, genus illud occupationis, alio-quin ipli moleltillimae, fulceperit; id- . que fecundum Apoftoli lentendam di- ' ceutis : Audet quisquam veftmm etc. 7. Quum illa pia arbitria fandiorum Patrum integritate, charitate, et aequitate, qua ani mi per contemptum temporalium jacturarum, et defiderium aeternorum praemiorum ad ultroneam concordiam difponebantur, elucerent. Principes, chridiana religione fufcepta, ea auftoritate illuftrarunt. Refert Sozo-menus de Conftantino M. Litigantibus permißt, ut ad judicium Epifcoporum , provocarent, fi Magiftratus civiles rejicere vellent: eorum autem Jententia rata effet, aliorumque judicium fententiis praevaleret, perinde, ac fi ab Imperatore ipfo data fuijjet: atque res ab Epifcopo judicatas ReStores Provinciarum, eorumque Officiales ex-ecutioni mandarent. 8*. Hoc genus privilegii fpedtabat auctoritatem lentendae ecclefiafticae in via flmplicis arbitrii. Edixit Arcadius , fi qui ex consensu apiui facrae legis Antiftitem litigare voluerint, non vetabuntur, Jed experientur illius in civili duntaxat negotio, more arbitri fponte refidentis judicium etc. Refert. L. 7. et 8. C. de Epifc audient. 9* Inde haec via fi m pii cis arbitrii ec-clefialtici haud praejudicio fuit auóturi-tati civilium tribunalium. Reprelferat . Valentinianus [[[. eos, qui ecclefiafticis lentendis forenfem jurisdictionem arrogarunt. Ait Imperator: Prae eunt e vinculo compromifi coram Epifcopo cau-fas fuas pecuniarias, fi volant, a-gant. /Hiter eos Epilcopos judices effe non pytimur, nifi voluntas jurgantium interpofita, ficut dictum eji, conditione procedat. Si ambo ejusdem officii Litigatores nolint, vel alteruter, utpote jure ftriCto experturis, agant coram civilibus judicibus publicis legibus, et jure communi. 10. Habetur lex ol i m Con (tantino M. attributa, eam tamen lub nomine Theo-dolii editam innovavit, et confirmavit Carolus M. ubi praecipitur, ut, quicunque litem habens, five Poffeß'or, five Petitor fuerit, vel in initio litis, vel in decurfis temporum curriculis, five cum negotium peroratur, five cum jam caeperit promi civilis judicis fient entia, judicium elegerit fa ero fan-Stae Sedis Antijiitis, Ulico fine aliqua dubitatione, etiamfi alia pars refragatur, ad Epifcoporum judicium cum fermane litigantium dirigatur. Refert. c. 3f. et 37. XI. q. r. 11. His aučtoritadbus fretus Innocentius IH. tribunali ecclefiafiico aliquando et caufam belli inter Joannem Regem Valentin. Nov. 12. — ( IO ) — Angliae, et Philippum Regem Galliae arvogalìe videbatur, c. 13. de lidie. Viri quidam eruditi rejiciunt illam Conftantini legem, tanquam luppoli tiri am , eam tamen jam pridem in Capitularibus Regum Francorum probatam, et quali adoptatam elle lib. 6. 366. editionis : Baluzianac conflat, ubi citatur non quidem lub nomine Conflanti ni, fed Theodofii. Refertur quoque ab [voli e in luo Decreto part. 16, cap. 312. et a Granano c. 35. et 36. XL q. 1. Cui tanquam a Theodofio editae, et a Carolo M. innovatae inhaelìt etiam Innocentius III. 12. S. LeoquoqueRufticoNarbonenft refpondit: Si poenitens habeat caujam, quam forte negligere non deb eat ■, melius expetit ecclefiafiicym, quam fo-renfe judicium. 13. Tota ergo Epifcoporum jurisdictio, et auctoritas eccleiiaflica in cauus civilibus Laicorum ad concordiam, pacemque, inter litigantes conciliandam, miferosque homines e litium, et aétio-num laqueis, actricis eripiendos veteri jure tendebat, ut proinde mirum non fit, fi laicis daretur libertas, pallini ad Epilcopos, veluti communes Patres, et pacificatores recurrendi. 14. En i invero inde Concilium Tribune nfe et Ludovicum Regem Germaniae monuit, confultius elle Reipublicae, ut — ( II ) — et ipfi Judices publici aufpicio tentarent viam concordiae inter litigantes refti-tuendae, antequam eos ad ordinem pro-c e libs forenfis admitterent. Conflituite, inquit. Comites, etMiniftrosReipubli-cae, qui placita non pro acquißtione lucri teneant, fed ut caufae Dei, et viduae, ac pupilli, et populus jufii-tiam, per viam arbitrii, aut compofi-tionis, habeant , et plus litigantes ad concordiam falva jußitia revocare flu-deant, quam committere, ut ipfi inde aliquod lucrum ex fportulis, et taxis judicii pojjint habere- Quos fi pacificare non potuerint, tunc juftum judicium per ordinem forenfis procelfus decerni faciant. iV Novo jure proprium tribunal Ec-cTefiae forenfi procella infixuere placuit, quod prorogari et in caufas civiles Lai-corum caepit di ver fis obtentibus; utpo-te, quod caufae interveniffet vel juramentum, vel Notarius Apoftolicus, ecclefiafticusque fubfcripfiffet, vel negotium fpeftaret pupillum, viduamque, vel injuria recidi det in Clericum etc. Sic pallim Judices ecclelialtici omnes contraétus, omnes caufas matrimoniales, omnes difpofitiones tertamentarias, et reliquas forenfes lites fuae jurisdiftio-ni arrogare poterant. En exempla, c.g. de for. comp. etc, 3. ibi in 6. et alibi pp-ffim. r»p. 3« De Ive-ftriét. Ju-risci. Ecclef. Matth. Paris, ad ami. J.146. 16. Cauta peccati prae reliquis latius patebat, quia difficile haud ett, eo obtentu omnes plane cautas Ecclefiae tribunali vindicare, cum nullae fere cautae tint, in quibus praetendi nequeat, peccatum injuftitiae , vel injuriae intervenire. Adeo extenfa in decidendis cau-fis civilibus, etiamLaicorum, poteftas Epifcopomm manfit per undecim, et amplius faecula, eamque Principes fuis legibus promoverunt, et ftabilierunt. 17. Circa faeculum decimum tertium, haec pacifica Ecclefiae potfeffio turbari, ac paulatim diminui, ac tandem pene ad nihilum redigi, praefertim quoad cautas civiles Laicorum, caepit. Refert Matthaeus Paris, quod anno 1246. plu-res Barones Franciae inter (e convenerint, et mutua fide fe obftrinxerint, jurisdictionem iaecularem, quae tota pene diverfis obtentibus abforpta erat, a Clericis reviudicare. Nos omnes Regni Majores, ajuut, attento animo'percipi entes, quod regnum non per jus fer i-ptum novarum Decretalium, nec per Clericorum arrogantiam, fed per fu-dores bellicos fuerit acquifitum, prae-fenti Decreto omnium juramento fta-tuimus, et fancimut, ut nullus Clericus, vel Laicus alium de caetera trahat in caufam coram ordinario jf 11 dice, vel delegato ecclefiaftico, nifi fu-per haere fi, matrimonio, vel ufuris—- — ( J3 ) —- ut fic jurisdictio nofira Judicum civilium in reliquis caulis profanis refufcitata refpiret, et ipfi haSlenus ex nofira depauperatione per fpomilas. et taxas forenfis jurisdiétionis ditati, reducantur» ad flatum primitivae Eccle-fiae- 18. His Confiliis Judicum civilium vai- ibi. de ingemuit Clerus: Haec, inquit» cum inaudiffet, ingemuit Papa J piritu, perturbato : et cupiens eorum corda emollire, et confiantiam enervare, admonitione praemiffa eos minis perterruit, nec fe fic fenfii praevalere. * iy. Praevalente progredì;, et fucceffu Judicum civilium» inde querebatur Gui- G»ii. Du-lielmus Durandus: Quafiper quandum ■— antiqua» cum in his tribunalibus, prout/i( formularum folemuia invaluerunt, bo-t,( na lides vacillavit. Judicia illa olim a-fit mica, quibus duce charitate verum, ju-žfz ftumque exigebatur, et concordia par-^z tium, praecilis dillidiorum radicibus, quaerebatur, degenerarunt in tribuna-It1 lia, in quibus itrictum jus regnabat, et?z omnes lubtilioris artis apices captaban- ci tur, quibus litigantium animi pafceban-Zti tur potius, quam fedabantur, quia ne-(< mo quidquam de luo remittere conlue- ni verat. Presbyteri, et Clerici, qui ad caulas perorandas provolabant, charita- u tem, et lančtimoniam procul habuere, cc Hinc Principes magnam partem earum tn caularum, quam Eccleliae conceflerant, q revocarunt, et privati homines , quia Ii necellario ubique litigandum erat, ae-ji que lubenter Judicem laicum adeunt, g .21. In Gallia coeptum eli ab aéìioni- c< bus realibus. Carolus V. Rex, anno q 1371. lub gravibus poenis inhibuit Ar« chiepifcopo Senonenli, ejusque Suffra- p ganeis, ut de quibuscunque aétionibus e realibus, vel in rem fcriptis pofthacco- o gnitionem fibi arrogarent. Huic legi fuc- 1: geilit laplii temporis Conftitutio Fran- 11 cifci I. quae et quascunque aéìionesper- f fonales Laicorum a tribunali ecclefia- f Rico avocat. Edixit anno iS39« Rex: c Notum facimus, quod prohibuerimus, e et prohibeamus quibuscunque jubditis 1 mtiioftris, ne curent citari ■> aut in jus lo-vocari laicos coram judicibus eccle-a-fiajiicis pro caufis mere perfonalibus-, ju_ indiala poena amittendae caujae, et n-.mulSlae arbitrariae. s, 22. [n Belgio anno 1^22. Carolus V. ia-Imp. edičtmn propoluit» ut nemo ? ec quis cunque fit^ in hac noftra Pro vinti- eia Fiandriae impofierum praefumat n. laicos ullos, aut per fonasifaecular es Q-{cujus cunque gradus, aut conditio-e- uis extiterint ) citare, aut citari jube-ìd re, in jus vocafe, vexare, aut alias a- ullo modo incommodum iis faceffere ob e. caufas, et aPtiones reales,perfonales, m. mixtas, profanas, et civiles alibi, t, quam coram ipforum judicibus, et ju-ia ftitia faecularibus, quibus competet; 2- fexaginta librar um parifiis , viginti grojforum monetae nofirae Flandri-i- cae in libram, poena indicia toties , o quoties id feciffe deprehendentur. i> 23. Anno 1541. erigebantur inter E-$- pifeopum Leodienlem, et Carolum V. is concordata, vi quorum Laici péne in )- omnibus caulis privative Judici faecu-> lari fubjiciuntur j declaraturque, quod 1- nec hujusmodi caufis Judices ecclefia-itici fepotiTmt immifeere. Solae fere cau-fa e teftamentariae, et dotales, ii ve ex : contraétibus antenuptiaiibus relultantes, ■, et de bonis amortizatis excipiuntur, id-s que cum variis limitationibus. Refertur Editi:. Brabant p. i. 1.1. T. i. c. 8. Cafi. a. De cauf. Cleric. civile 5. Au g. de tliverf. fenu, 49. quoque confirmatio concordati inter Ar-chiepifcopum Cameracenlem, et Confi-Harios Hannoniaei in quo inter caetera iìatui tur art. 2t. Cavebunt in poji erum Eccleßafiici, ne citent, aut citari ju-bennt intolas Harmoniae ratione pecuniae ex contractu, emptione, aliisque talibus mere civilibus debitae. 24. Ex his facile cognoJci poteft. ad quam angutlos limites hodie reftričta fit auctoritas » vel jurisdiétio Judicum ec-clefiaflicorum in caulis civilibus, et profanis Laicorum : coepit autem ejusmodi diminutio jurisdictionis ecclefiafticae» cum immutaretur forma, et modus exercendi judicia ecclefiaflica, et in his non amplius amieabili arbitrio, fed ad rigorem juris, et adhibitis folemnitati-bus forenlibus caulae tractarentur, et deciderentur. 2 vel alia obligatione perfo-nali, Clericus coram judice ecglefialiico conveniri debeat. • 47. Si contraétus initus fit coram Notario Regio, hodie Clericus de eo coram judice Regio convenitur. Quippe, dum contraétus coram Notariis Regiis celebratur, folet adfcribi claufula, quod contrahentes pro implemento diétarum obligationum voluntarie fe fubjiciantju-risdiétioni civili. Quod enim novo jure obtenditur, Clericos non polle renmi^ tiare privilegio fori, id quoad caufas civiles in defuetudinem abiit, aut ad criminales caufas rejicitur: cum in his ultimis tantum caulis dedecus inferatur clericali Ordini, in cujus gratiam pri-vilegiuip indultum eit. Jrg. C612. de For. Compet. 48. ' Hodie et ipfa quaeflio: an Clericus fit remittendus ad Judicem eccle-fiafticum; fpeétat adjudicem Regium, quia, utajunt, in ea caula intervenit quaeftio faéti, quam civilis judex fibi vindicat, non obftaute contraria deci-fione novi juris, quam ufus abolevit, licet fuperfit. c. 12. de Sent. Exconm. in 6. 49- Si Clericus in alia qualitate, quam Clerici convenitur, hodie fe fidere debet coram Judice laico, quia ex eo negotio fpečtatur ut alius laicus ; v. g. ut Tutor, Curator, ut Adminiftrator, ut Depolìtarius etc. 5o. Hac ratione et Clericus, quantum ad caufam eviétionis, recufare non poteft forum faeculare, quia in hocca-fu Clericus cenfetur veluti Aétor, aut Procurator emptoris laici. L. 49. ff. de ^11 dic. 51« An Clericus, qua haeres laici, declinare poteft forum Laici, cui defun-ótus fuberat? QuuYn haeres cum defun-óìo una, eademque perfona, quantum a,d caufam haereditatis, fpeftatur, ex perfona haeredis forum haud mutatur. ^2. Denique receptum eft, Clericum in caufa reconventionis adverfus Judicem, coram quo alium convenit, non pofle excipere, quia plenum aequitatis eft, et c#ntra fe experiri judicem, quem quis pro fe elegerit, c. 1. §. 2. III. q. 8. ?3. Ex his, aliisque, quae ex praxi hodierna Pragmatici obfervant, apparet, privilegium fori eccleliaftici, quantum ad caufas profanas Clericorum, valde decrevilfe, ut rariftimi lint cafus, quibus Clerici judicium faeculare in eo genere caufarum efficaciter declinare queant; praefertim, quia et JudicesRe-gii fibi folis auéìoritatem arrogant judicandi, an caufa adjudicem ecclefiafti-cum remittenda fit, vel non? Perfua-fere tantam reftrittionem ambages fori ecclefiaftici, quibus proceffus forenfis jure Decretalium redundat. 5 3- Id privilegii Praelatis, et Capitulis, quia dignitate effulgent, reliquum ert, quod in eo genere caufarum non a-lium judicem, quam ipfum Principem , aut lupremum ejus Senatum aguolcere teneamur, ut vel hoc moderamine eorum tlatui confultum fit. Hoc tamen privilegium Abbatum,'et Praelatorum in-telligendum eff de aétionibus mere civilibus, live profanis, non autem facris, et ad fpirituale regimen Ipedtantibus. SS. Caeterum licet notoria praxis e-viucat, nec diffiteri pofiimus, Clericos moderno ufu in caufis mere civilibus conveniri polle: ratio tamen Canonum vetantium, Clericos in forenfi judicio litigare, immota permanet, licet externa difciplina in ipfis expreffa fiium amiferit vigorem. Difti enim Canones tantum intendunt, litibus, et forenfi-bus jurgiis illos eximere, eosque inducere, quin et adftringere, ut quaeftio-nes luas potius Epifcopo, aut aliis viris Prudentibus, etintelligentibus amica-biliter fine ftrepitu forenfi decidendas committerent, dicentes quotidie cum Ecclefia : Extinque flammas litium. S6* Sacris eloquiis, fanétorumque Patrum affatis jubemur, nos Magiftrati-busfive ecclefiafticis, five civilibus humiliter fubmittere. S. Petrus ait : Sub- i. Petr. $. v. 13. je eli igitur cftotc omni humanae creaturae propter Deum, five Regi, quafi praecellenti, five Ducibus, et judicibus, tunquem ab eo miffis ad vindictam malefaStorum : laudem vero bonorum, quia fic efi voluntas Dei. Ex Rom. 13. fententia S. Pauli : Omnis anima pote-ftatibus Jublmioribus, live ecclelialli-ci, live civilis imperò fubdita fit; non efi enim potefias, nifi a Deo — Dei e-s. chryf. Minifier efi. En S. Chrylbftomi ex-jn°ep.2j' pofitionem! Potefialibus, inquit, ex Rom. debito obedire jubet Apoltolus, ofien-dens, quod ifla imperentur omnibus, et Sacerdotibus, et Monachis; non folnm faecularibus. Id, quod ftatim in ipfio exordio declarat, cum dicit : omnis anima potefiatibus fublimiori-bus live ecclefiaftici, five civilis imperii fubdita fit, etimnfi Apoftolus fis, fi Evangclifia, fi Propheta, five quisquis tandem fueris; non enim pieta-s. Greg. tem evertit i fi a fubjeStio. Juxta S.Gre-orat. ad gorium Naz. Sub jedli fumus tum Deo, Praefid. tum invicem aliis alii, qui cum imperio nobis'in terra in ordine ad caufas ecclefiafticas vel profanas praefunt, Magifiratibus propter ordinis a Deo inflittiti confervationem. Etiam haec in legum nofirarutn numero efi, ut quemadmodum heris fervi, uxores maritis, Ecchfia Domino, difcipuli Paftoribus ac Docioribus obtemperanti ita nos' (Clerici, et Monachi) etiam cuntììs yoteftätibus fuper eminenti bus fubjeSli Jmus, non tantum propter iram, Jcd etiam propter conjcientium. TIT V L V S II. M e c au fi s e c c l e fi a fi i c i s. CAPVT I. De exemplis no’vi juris. V eteri judicio finium regundorum Ofius Cordubenfis inter utramque pote-Itatem has rationes fubduxit: Tibi Jtn-perator, inquit, Deus imperium com-mifit: nobis t uepote Epii copis, quae funt Ecclefiae, concredidit. Et quem-admodmi, qui tuum imperium malignis oculis carpit, contradicit ordinationi divinae; ita, et tu, et fi Imperator, cave, ne, quae fiunt Ecclefiae, ad te trahens; magno crimini obno-xius fias, date, feriptum e fi, quae fiunt CASSARIS, OSSARI, ET, QUEESUNT pEi, deo. Neque igitur fas eft nobis, 111 terris imperium tenere; neque tu thymiamatum, et Sacrarim poteftatem habes Imperator. 2. Novo jure, quod jurisdictionem Eccleliae foro j uditine exornavit, re- Ofitis. ep. ad Gon-itanr, Imp. cepta eft diftinčtio, qua caufas mere ec-clefiatticas difcernere placuit a caulis mixtis, quae quidem per fe profanae funt, led ratione vel perfonarum, vel negotiorum, vel rerum de jure, aut de antiqua confuetudine ad forum eccle-fiafticum revocantur, c. 4. de Immunit. Ecclef. in 6. 3. Caulae mere ecclefialticae reputantur, quae per fe fpirituales funt, ita, ut ex natura l'uà nihil temporalis negotii admixtum habeant. Statuit Innocentius Iti.: ne fuper rebus fpiritualibus compromittatur in laicum ; quia non decet, ut laicus in talibus arbitretur, c. 8* de Arbitr. 4. Hinc caufas Sacramentorum mere elfe eccleüafticas, utpote ex natura fua fpirituales, nemo dubitat, in quantum haec reltriéf io^peétat fubftantiam eorum. Quantum enim admodum, locum, tempus, aliasque circumltantias eorum plurima intercurrere queunt, quae externam politiam fpeétant, ut inde ad Prin-cipum, Magiltratuumque curam, etau-éloritatem fubinde recidant, utpote quibus incumbit externae politiae confule-re, ut omnia rečto ordine in Republica agantur. Hinc plurimae tum in Codice Theodofiano, Juftinianeoque, tum in Capitularibus Regum Francorum, tum et receutioribus ChrilHanorum Princi-pum ediótis fanétiones occurrunt, quae illud jus Regium explicare cenfentiu1; utpote quia fpeétant ftatum publicum pro tranquillitate Reipublicae conier-vanda, ordinandaque. < • Ipfimet tamen Priucipes faepius declararunt, quod caulae mere ecclelia-fticae tantum pertineant de jure ad forum ecclefiafticum. Idipfum obtinere in Belgio refert Antonius Anfelmo: Prin- Atu.. aq-cipes nojiri religiofe fuis Confiitutio- Tribon nibus vetuerunt, ne quis in caufis Beis.c.84. Politiam eccleßafticam tangentibus,^^ aut morum correStoriis recurrat ad judicem faecularem, aut per appellationem procuret aliquam fuperfej]'o-riam, feu fufpenfionem, aut claufu-las inhibitivas. Galliae quoque Rex 16 io. injunxit fupr emor uni Senatuum Curiis, ut juris diSlioni ecclefiafticae a a. cier. fubjecias finantcaufas, quarum ad p alI!_' 'i-jt! eos fpePlat cognitio: quinino eas, 2. c. 9. quae Sacramenta, aliasque res fpiri- art- s-tuales, et mere eccleßafiicas concernunt, nec caufas illas titulo pojfejfo-rii, aut alia demum quacunque occa-fione ad fe vniducent. 6- Caufas matrimoniales ad forum ecclefiafticum pertinere fat indicant Con-eiliorum Canones. Ait Concilium Mile-vitanum : Placuit, ut fecundum Evangelium, et Jpoßolicam difciplinam neque dimiffus ab uxore, neque dimiffa a marito alteri conjungantur, fcd a -- ( 32 ) — ita permaneant, autßbi reconcilientur. Quod fi coni mpfcr int, ad poenitentiam redigantur, c. 5. XXXII. q.7. 7. Statuitur Decreto Concilii Agathen fis? Saeculares, qui conjugale confortnm proprio arbitrio fine graviori culpa dimittunt, vel dimiferunt, et nullas caufas dijfidii probabiliter proponentes, proptera fua matrimo-mia dimittunt, ut aut illicita, aut a-liena praefimant: fi, antequam apud comprovinciales Epifcopos dijfidii caufas dixerint, et priusquam in judicio damnentur, uxores fuas abjecerint, ab Ecclefiae communione, et populi caetu pro eo, quod fidem, et conjugium adulterio perfidiave maculant, ‘excludantur. Refertur fub epigraphe Concilii Carthaginenlis. c. 1. XXXIII. q. 2. 8* Fuerdnt olim caufae matrimoniales in Epifcoporum Conciliis deciiae. Inde Alexander IL in Galliam refcripfit cuidam Guilielmo , ut hanc, quam nunc habes uxorem, nuUatenus prae-furnas dimittere, vel amam ducere, donec Epifcoporum Religioforum Concilium caufam iftam examinaverit. Ex-tat c. 10. XXXV. q. 6. 9. Extinftis Conciliis quisque Epifco-pus caufas matrimoniales, quae ad vinculum referuntur, ieorfun fuo tribunali li. li? quod paiFim Confiftorium vocant» refei'vavit. Statuit Concilium Tridenti- Trid. feff. num: Canfae matrimoniales non De- 24, Cl 20' cani, Archidiaconi ) aut aliorum in-jeriorum judicio » etiam vietando, jed Epijcopi tantum 'examini, et juris dictioni relinquantur. l°. Hinc elucet, nec Abbates, etfi exemptos, illarum caularum cognitionem libi arrogare polle, donec juxta de-cifionem Rotae per tres conformes lentendas, aut unam, quae tranfiit in retti judicatam, .conftiterit. Abbatiam , e-jusque dependentiam etfe nullius Diae-eelis, ut Abbas cenfeatur in illa loca habere jurisdictionem quali epilcopalem. n. Reliquis inferioribus Judicibus nullus titulus fuffragari in eo genere potuit, nili confuetudo immemorialis, per tres conformes lentendas probata. Con-iervatorum privilegiorum jurisdictio ad id genus caulae haud porrigitur. Stylus Curiae et in fecunda initantia nonnifi E-pilcopis caufas matrimoniales committere iblet. l~. An, et quis modus hodie fuper-ufi in eo genere caularum conciliandi lorum ecclefialticum cum civili ? In Gal-fia et alibi vulgata eli dilti indio inter quaeftiones juris, et quaeltiones facti. Qnaeftiones juris foro ecclefiaftico relinquere placuit. Juxta Concordata Re- concord. giaBelgii quoad faedus matrimoniorum varoi. v. ^n-EJyen Eccl. P ]F. C Tit i. art. I. Itnbert. in Manual. q, intit. Matrim. cauf. -— folius efudicis eccleßafiici erit co-gnofcere, etiamß c/uaejììo.faederts matrimonialis inciderit coram judice Jae-culari; quo cafu £fudex Jdecularis fuperfedere tenebitur, et hunc articulum ( tanquam fpiritualem ) ad ^Judicem ecclefiafticum, per eum infra anni fpatium terminandum i remittere. 12. Si vero non de jure, led de fafto cjuaeftio incideret, nimirum fi non quaeratur, an matrimonium fit validum, fed an revera de fatto ullum matrimonium fuerit initum, tunc circa hanc fatti quaeltionem caufa matrimonialis coram judice faecularitrattaripoteft. Item fi mota quaeltionefuper caufa matrimoniali intercederet tertia perfona allegans, vim, feduttionein, aliudve fattura intervenifie, tunc licet matrimonii quaeftio, et controverfia, prout ait Imbertus, quantum ad eos, inter quos contrattura alfeveratur matrimonium, fit coram Pontificio Judice trattanda , allegati tamen fatti decifio devolvi po-teftad Judicem civilem. 13. Jus Decretalium Judici ecclefia-ftico et caufam natalium vindicat, quia ipfa a jure, et valore matrimonii dependere folet. Inde nonnullibi inter quae-fiionem juris, et quaeltionem fatti di-ftinquitur, ut quaeftio juris; v.g. an legitima , illegitimaque fufcepta proles fit? ad Judicem ecclefiafticum fit remit- renda ^ quaeftio vero faéti? v. g. an revera hie tit filius; an ex matrimonio natus? Judici civili reftituitur. In Gallia caufa Natalium cenfetur elfe quaeftio ftatus, quae Judici civili competit. Reliquae quaeftiones de dote, de alimen-tatione, de damnis, deexpenlis, auc alio interefte palìim civili judicio competunt. . H- Jure Decretalium caufae beneficiorum, Decimarum, funeralium, Juris Patronatus, et tot aliae, veluticonnexae fpiritualibus, ecclefiaftico tribunali relervantur. c. 3. de^udic. Juxta receptam praxim placuit inter petitorium, et polfelforum diftinguere, ea di-viliqne, ut petitorium fit Judicis eccle-liaftici, poifelforium vero civilis Judicis. Hodie hae caulae rariEme in petitorio aguntur, led duntaxat in polfellbrio. Supereftfere, et nihil hodie ecclefiaftico tribunali in caufis Teftamen-torum, quas tantis exemplis olim chri-ftiani Imperatores fpecialiter Epifcopis demandarunt, ac Chriftiani iisdem fua rcftamenta confignarunt, executionis-ftpe curam commileruut, ut Judici ci-viu fere Hjjjj]! relinqueretur. Conque-ltus cft coram Philippo Valefio RegePe-trus Cagnerius. volunt ( judices ccclefiafiici) inventaria fac eiv dc bonis diorum^ qUj ai, intpflato decedunt; v olunt que bonorum tam mobilium , c 2 Cap. 2. De Cauf Teftain, - ( 36 ) - quam immobilium pojfejjìonem habere, etipfu per manus eorum difiribui haeredibus •> vel illis i quibus volunt conferre. Item Tef amenta quoque volunt per manus Juas executioni tradere; inventaria facere bonorum defunSlo-mm, cademquefervarc, et haeredibus diftribuere: et habent Officiales, qui fuper his exequendis duntaxat deputati exiftunt. 16. Fuit: et in veteri Gentilismo fat vulgare, quod Teftatores tabulas Te (lamentor um in aede (aera, iidelis cufto-diae cauta, deponerent, aedituis, aut aliis templorum cuftodibuseorum jullam exeeutionem demandantes. Jrg. L. 3. §. 3. ff. de Tabui, exhib. 17. Hoc exemplo diri (liani Principes Epilcopis demandarunt, ut executioni piorum Legatorum invigilarent, autipli, fi Executor fuo ofiicio deefiet, vacarent. Ait Judinianus: Si hi, qzii facere jujfifunt, femel, vel bis ab Epifcopo, vel Oeconomo admoniti, per publicas perfonas neglexerint, — Epifcopus habeat licentiam vindicare illud lucrum; et illud, quod difiribui debet, diftribuere. Audi, fedfi Te fi at. §. j.ad L. 28* C. de Epifc. et Cler. 18. Ex hac confuetudine confignandi tabulas 'Be(lamentorum inter manus Sacerdotum, ut earum Executores edent, verifimiliter fluxit, quod tum Teda- -(37)- mentorum execntìo, tum et illimatarum inde controverfiamm dilciiilio? de-cifioque fenfim ad Eccleiiafticos, quorum prudentiae, et religioni defunóti pallini tua elogia committebant,tranfierit. 19. Quippe inter illa faecula Laici, qui, utpote milites, vel fervo, omni peritia legendi, fcribendique defìitue-kantur, fere in quavis re Clericorum opera, et indultria egebant, quia foli litteras propemodum noverant pingere. Sic accidit, quod, qui teflamentum condere vellet, deberet Notarium ec-clefiafticum adfcifcere, ut Teftamen-tum litteris confignaret. 20. [llis'temporibus quid mirum, quod Clerici, qui traditionem formularum con-fervarunt, omnes generis lites fufcipereut decidendas, quia, ftudio Codicis Juftinia-nei per Italiam fufcitato, fere foli jurisperiti cenfebantur? 21. Reliquorum pondere , et numero fpečtatior per viciniores, remotio-resque Provincias fuit Papae auftoritas, qui inde undique ex diverfis orbis partibus de quibusvis utriusque juris argumentis promifcue confultabatur, ut ob-latas caulas decideret. Superfunt novo jure et in eo genere refcripta Innocen-tji ttL, quae contra rationes juris civilis duplicis quartae exa&iouem lilio, fi fidei commillb gravetur, pepererunt. c, I6*et iS. de Teftatn. et ibi Boehnu - ( 38 ) — 22. Hac auftoritate fretus Alexander III.» reprobata folemnitate juris civilis de adhibendis feptem teftibus» re-fcripfit, teßamenta, quae Parochiam coram. Presbytero fuo , et tribus, vel duabus aliis perfonis idoneis, in extrema fecerint voluntate, effe firma, fi quis hujusmodi audeat refcindere tefiamenta. Refert, c. io. ibi. 23. lude in celebri illa difputatione Galliae coram Philippo Valefio Rege exculavit Rertrandus objeétos Cugnerii Regii advocati articulos, qui loquuntur de executoribus, et inventariis bonorum Tefiatoris, et Inteftatoris : Quod tam de jure /cripto, quam de confue-tudine /pedali Praelati funt executo-res legitimi teftamentorum; unde, fi executio venerit ad Praelatum, nulli facit injuriam bona inter haeredes di-firibuendo, et de eis inventaria faciendo. Et hoc idem dicit de bonis inte-fiatorum, maxime in locis, ubi fic de confuetudine extitit obfervatum a tanto tempore, quod in contrarium memoria non exifiit. • 24. Abhinc in Gallia fucceffive decre-fcere coepit in eo genere caularum auctoritas Judicum ecclefiafticorum. Au-fpicio interdilla fuit Notariis ecclefia-fticis te fiam enti confeftio, abrogatis fpecialibus locorum confuetudinibus, quae tefiamenta coram Notariis eccle- t fiafticis fačta probabant. Hac inhibitione faéta, ueceile erat, in confezione te-ftamentorum adhibere Notarios Regios, qui ex ftylo apponebant claufulam fub-miffionis Judicibus Regiis; qua mediante fubmiffione, et appofitione figlili Regii teftamenta inter cafus Regios relata cenlebantur. Aliquamdiu tamen et haec tefiamenta mixti fori cenfebantur, ut juri praeventionis locus fuerit. Paulatim tamen et hanc partem in Gallia ami-fic judex ecclefiafticus; et cognitio de teftamentis, quae erat etiam ex prae-fcripto variarum confuetudinum mixti fori, faéta tandem efi: cognitionis mere faecuiaris; idque, live teftamentum fuerit Ldci, five Sacerdotis; five Tefta-tores 'ubjeciffent executionem Curiae fpirituali voluntariae, five non. Patet tamen ex notis Mornacii ad L. 28. Cod. de Epifu et Cler. quod non ita pridem adhuc ii vigore effent conluetudi-nes Provnciarum permittentes cognitionem de caufis teftamentariis Judicibus ecclefntticis, faltem per praeven-tionem. sv Alibi ilius ufus fuperefl:. Con- concoru. cordata Brabaitiae caufas teftamentarias c=roL v. in Diaecefi Leedienfi mixti effe fori cen-fent, ut praeveitioui locus pateat, tum §. $• in ordine ad cadam principalem, tum et ad reliquas qiaeftiones incidentes, ronconi. Hano», art. 8. emergentes, annexasque; et hoc, quando agitur aétione perfonali, fulvo* * quod in praediStis caufis ffudcx eccle-ßafticus non poterit judicando contravenire Ordinationibus, et Confiitutio- i nibus Ducum Brabantiae, nec {tatù-tutis, confuetudinibus, vel privilegiis locorum, hactenus editis, et ob-fervatisf feu impofterum edendis, et huic concordiae non prae judicantibus ; alioquin Princeps poterit providere. 26. Alibi haec concordia praeplacuit, ut cautae teftamentorum ecclelialtico-rum privative Judici ecclefiaftico deferantur ; laicorum vero Judici taeculari. En concordatum Hanoniae! Quoad cau- I fam quorumvis teftamentorum, Codicillorum, et ultimarum volmtatnrn, Presbyterorum, Parochorum, et Per-fonarum ecclefiafticarum, Beneficiato-nini, et Miniftrorum geftan ium habitum ecclefiafticum, et CUrvorum Pa-rochialium Tonfura infignitorum, capacium, et idoneorum fimiia condendi, actaque fuerint cor an Notariis, aut teftibus, aut alio molo juxta leges Ecclefiae, cognitio cd solum ftfu-dicem ecclefiafticum fpeCUbit; dictaque teftamenta Codicilli, etultimae voluntates integre exeeution mandabuntur in ditia Provincia hhnoniae. Ni fallor : hic ufus et per reliquas Provincias Germaniae frequentor eil. — ( 4i ) ~ 27- Quantum ad Legata pia, mandat Juftinianus EpiIcopis, ut curam paternam habeant, monituri haerèdes, et execu-tores eorum, ut piam voluntatem defungi adimpleant; quod fi ipfi in negligentia, et inobedientia perftiterint, E-pifcopo reliquum eft, negligentes deferre apud clarülimos PraefidesProvinciarum, ut juridice ad executionem pio-rum legatorum cogantur. L. 46. §. 1. et 2. C. de Ep. et CÌer. 28. Jus novum jurisdiédioni ecclefia-fticae Epifcoporum auéloritatem cogendi haeredes, et executores ad implementum piorum legatorum arrogat, tametfi a teftatore illa coačtio interdi-čia fuilfet. c. 17. et 19. de Tefiam. 29. In Belgio plus, minusque' hujus juris ufus viget. In Gallia vero, fi agatur de legato pid, profecutio fieri Iblet per Procuratorem Regium coram Curia Piegia, ita, ut Epifcopus fe immifcere nequeat. 30. Quid reliquum eft? Synodus Au- sx}^fw domarenfis de anno i^8?. praecipit Pa- Tit. 24 rochis, et Palloribus, ut affulgente mor- c. 1. tis periculo moneant Parochianos fuos, ut tempeftivc tcftamentum condant fa-lutare, atque ita difponant tempori', domui, rebus que fnis, ut in morte effe difpo fitum defiderent, ne opus fiU animum tum anxie his occupari, cum ea relinquenda funt. His fubdit; Ubi illi vitam cum morte mutaverim, fint eorum ( procul ab omni proprii commodi ftudio) veluti Procuratores; tum, ut animabus eorum, fubfidio fortajfis egentibus, facrificiis, 'precibus, elee-mofynis, caeterisque charitatis officiis fuccurratur, tum etiam, ut eorum , quas ultimo teftati fiunt, piae voluntates, ac teftamentariae confiitutiones executioni, ita ut. oportet, mandentur. Perquirant itaque amicabiliter, quid condiderint piorum legatorum ; quod ubi intellexerint, obfiervent, ju-jlis exequiarum rite peraEtis, an haeredes , et tegumenti executores id adimpleant: et, fi tardi, aut negligen-tes illi fuerint, moneant eos, nofira etiam auStoritate, fi opus fuerit etc. Cap. 3. 31. Jure novo quod praetendit, res , De rehq. Ecclefiarum, Clericorum que elle fim-phciter a Jurisdictione civili exemptas, horum bonorum tum mobilium, tum immobilium caulas judicis ecelefiaftici foro vindicat, ut in eas Judex civilis immifcere fe haud polfit. c. 2. de For. Compet. in 6. 32. Iu Belgio id genus exemptionis .teftringitur ad bona amortizata, utpote illa, quae a Jurisdictione faeculari per Principem funt exempta, litteris defu-per rite expeditis, vel quae a 70. aut So. annis tanquam amortizata per Ec cieli am polTelFa fuerant. A j mit Concor- Ronconi, data: Officialis Epilcopi cognofcet de Tit.’i'V' proprietate bonorum amortizatorum, art." 2’ ut Jupra etiam contra laicum. Quid S vero, fi agatur non de proprietate eorum bonorum, fed de fervitutibus tantum urbanis, mfticis(]ue eorum praediorum? Cognitio ad Officialem non Art- 4* fpeétat: nifi quando ambo fundi, tam dominans, quam ferviens amortizati fuerint. Quid de limitibus, et finitius eorum praediorum V De terminis, et Art. 5, limitibus ponendis, vel amovendis, (fudex ecclefiafticus non cognofeat, fed faccular is folus. 33* In Gallia bona ecclefiattica, qualiacunque fme, non funt exempta, a Jurisdiétione civili: hinc de illis cogno-fcit Judex faecularis. Quippe et amor-tizatio nihil illis tribuit, nifi jus legitimae polfeffionis, ut in reliquis a foro civili haud difpenientur. 34. Juxta Concordata Belgii, fi au- Art. 10, tem Uncus aSlione perfonali ex con-traftu per ecclefipfticam Perfonam conveniatur ratione bonorum mere eccle-fiafticqrum; ut puta decimarum, vel oblationum, vel ratione bonorum (ut praedicitur) amortizatorum, poterit laicus in jus trahi coram Officiali, vel judice faeculari : ita quod talis actio erit mixti (ad effeétum praeventionis) fori. Idem erit, fi laicus invitis do« minis videatur defruSluaJfe bona mere ecclefiuftica. 35. tn Gallia milia cognitio Officiali ecclefiallico reli uquitur in aótionibusPer-fonalibus contra laicos ratione bonorum ' vere ecclefiafticorum, multo minus, fi cauta fpeftet fundos, et poffielliones. Arf- 7. 36. Belgii Concordatum ftatuit: Jb- bates, et sJbbatijJde, aliique , de flatibus Brabantiae {-penes quos"praecipue bona amortizata refident) jurifta-bynt tam aStive, quam paflìve-, coram judicibus illis-, coram quibus de antiqua confuetudine juri flare confueve-runt ; nimirum coram iupremo Principis Senatu. Hac aliaque occafione raro , traétantur caufae hujus generis coram judicibus ecclefiaflicis. An. g. 37. Quid de mobilibus Clericorum ? Inquit Concordatum Belgicum : Bona mobilia, et moventia Presbyterorum, Diaconorum, Sub diaconorum, etCle-ncorum Beneficiatorum, abiu fuis officiis defervi entium, aut in Univerfilate per licentiam fui lyiifcopi ftudenti-um, vel Reipublicae caufa abfentium, viventium, velpiorum locorum, quoad forum, nifi in cafibus, in quibus ^fu-dex faecularis ex jure Decretalium habet in Clericos, fi ve eorum bona po-tefiatem. 38. In Gallia diftinquitur inter bona Clericorum, piorum que locorum mobi- — ( 4t ) — lia, quae acquilita funt per eontrautum lub figilio Regio; utpote per teftamen-tum, donationem, emptionem, permutationemque: Judicis enim Regii eit, de his jus dicere, ti line contraétu funt acquitita. Clericus, utpote reus, conveniendus de his eil coram Judice ec-clefiaftico. Sunt tamen et haec Judici faeculari fubjefta in calti confifcationis, aut fequeftrationis, exceptis illis, quae fpeétant ad fervitium divinum. 39. In Belgio Decretum Judicis tiie-cularis, injedtum peufioni eccletialti-cae, quae relervatur Sacerdoti fuper Pa-ftoratu fuo lolveuda per Defervitorem ejusdem Paftoratus, irritum cenletur. In Gallia vero „Judex faecularis decernere poteRmillionem poirellionis in pen-fionem ecclefiatiicam; quae exceditho-neftam fuftentationem Penfionarii. 40. tn Belgio ti faecularis quispiam ejus (Clerici) colonus aut debitor alias eilet, tum itti perfonae faeculari a fuo judice praecipi pollet, ut manus fuas non vacuaret. In Gallia aditio Clerici contra fuum colonum faecularis cenletur. 41. His jungunt Concordata Belgii caufas contradius connubialis. Inquiunt: Ut Udem judices ecclefiafiici de tribus duntaxat c auf arum generibus co-gnofcant; videlicet de validitate, aut invaliditate teftamentorum, de bonis eccleßafticis amortizntis : depaStis an- Recefif. Imp. §• i64* tenuptialibus, nec omnino de aliis. In Gallia nullus locus triplici illi generi caularum eit äd declinandum forum Judicis civilis. In Germania tam exaétas rationes diverfarum caularum reddere non licet, quia et diverlitas religionum, regionumque variat. Spettar enim argumentum caulas civiles Clericorum, locorumque piorum. 42. Recentiojribus regionum moribus Judex eccleliafticus id reliquis caufis civilibus laicorum tamincompetenscen-fetur, ut nec ejus jurisdittio partium confenfu prorogari pollit in eas. Quoniam jurisdittiones, quae vel patrimoniales 1'unt, vel Regiae, et utraeque promanantes a Principe, non pendent ex voluntate fubditorum. - 43. Inde illud principium juris novi, quod laicus ex contratto, fi juramentum intervenerit, coram Judice eccle-fiaftico polfet conveniri, pallim exaruit. In Germania Recelfus Imperii de anno 16^4. judiciales relaxationes, et ablb-lutiones juramentorum, ad effeótus civilis obligationis, faecularibus tribunali-bus vindicat. 44. *Hoc exemplo hodie et exaruit titulus proteftionis, quo ex jure novarum Decretalium caulae civiles, et profanae viduarum, pupillorum, et mifera-bilium perlbnarum ad forum ecclefiafti- cum reducebantur, c. if. de For. Com-pet. 45. Proteétio miferabilium perfona-rum procul dubio eit ex officio utrius-que poteftatis. Forum civile elucet per aučtoricatem jurisdiétionis. Edixit et o-lim Conftantinus Imp. Quod fi pupilli vel viduae aliique fortunae injuria miferabiles judicium nofirae Serenitatis oraverint, praej'ertim cum alicu-jus potentiam perhorrejeunt, cogantur eorum adverfarii examini noftro fui copiam facere. Refert. L. un. C. quatid. Imp. int. pupill. vel vid. 46. Patrocinium Ecclefiae ex officio diari tatis per integritatem defenlionis caufis miferabiliom perbonarum invigilat. In Concilio Mediolanenlì III. obfer- fone. vat S. Carolus : Pupillorum, viduarum, 111 et egentium perfonarum cura Epifco- po, communi omnium Parenti, a SS. Canonum legibus potijfmum commendata, et commiffa, negligi non debet, ne, fi laedantur, vociferentur ad Dominum, qui exaudiet clamorem eorum. Quam obrem pro fui muneris ojficio Epifcopus aliquem conftituat Ecclefia-fiicum, vel alium pium hominem, chri-Jlianae charitatis operibus, atque officiis deditum, qui vifcera mifericor-diae indutus, id generis hominum patrocinium in omni caufa fujcipiat. Quod fi aliqui jam huic pio operi prae- — ( 48 ; - feStì finti id agat Epifcopns, ut ii munus fibi creditum exequantur quam diligentiffme. 47. Jam quondam fanxit Juftimanus» ut, ii negligentes fuerint judices in ad-minittranda juiiitia, aditetur loci Epi-fcopus, judicem ad reddendam juüi ciani audtoritate fui eloquii, et officii permoturus. Jure Decretalium committitur Judici eeclefiaftico, ut Judicis faecula-ris defečtum fuppleat. Hinc inter Interpretes novi juris invaluit lententia, quod propter negligentiam judicis fae-cularis transferatur jurisdiétio ad judicem ecclefiafticum c. 11. de For- Campet. et ibi GlojJ. Hodie in Gallia fere inverfa eft alea, quodMagiftratus fuppleat defečtum Judicis ecclefiattici per appellationem ab abufu, in caffi, denegatae juftitiae. De^eUt. 48- Ab eo genere caufarum diftin-ecpoiTeff. quuntur caulae mereeccleüafticae, quae ia cani; argumentis juris novi,- et fpirituales vocantur, quia ad titulum facti minilterii referuntur. Sunt ex earum numero praecipuae caulae beneficiale?, quarum titulus ab elečtione, inftitutioiie, collationeque canonica dependet, c. 1. de Reg. fij-ur. in 6. 49. Jure Decretalium hae caufae tum in petitorio, tum in poUeflorio tribunali eeclefiaftico, miffis Judicibus civilibus, bus, re(ervantur. Spečtantur enim ut connexae, uc utrumque oporteat ab eodem judice, eademque lententia, fi ambae liquidae fint, decidi, c. 6. de I* CauJ. Pojej)', et Prapr. 50. Saepe tamen hae lites in turbas publicas degenerarunt- quia nonnunquam contendentes, fiipati amicorum , clientumque viribus, ad arma convolarunt, ut alter alterum ex pofieffione beneficii vi dejiceret» vel repelleret. Hac occa-fione accurrerunt Judices Regii, utfup-prellis bellis privatis, Poffellbrem au-dloritate publica tuerentur. S t. Inter haec faecula itaque Judices civiles in eo genere nihil libi arrogarunt, nifi Decretum momentaneae poilellio-nis, leu fecredentiae, aut fequeftri, ut 1 editiones privatas refecarent, rejeóta in forum ecclefiafticum legitima cognitione poffefforii, petitoriique. 52. Succellive invaluit confuetudo irt Gallia, quod poireiibrium retinendae polfellionis fuperquibuscunqueEcclefiis, et beneficiis ecclefiafiicis foro faeculari relinqueretur. Martinas V. ufum hujus Juris Regi Carolo VII. indullit, eo moderamine , ut per hoc nullum jus, feu jurisdictionem in praemißis cognojcen-dis de novo Rex fibi arrogaret, Jkd antiquum, fi quod ex veteri immemoria-lique confuetudine habet, tantummodo conjervaret. ^an-F.fyen y. Feci. F. IV. D — ( to ) — 5 3. Hujus Bullae exemplo j quae data eli ad Regem Galliae, et alii Principes confuetudinem ambierunt, retinendae, recuperandaequepoH'effionis iti caulis beneiicialibus, ecclefiafticisve cognitionem civili tribunali arrogandi, quia haec interdica non tam jus, quam fati:um fpetiant. per Inft. de Interd. 54. Hodie et in eo genere vulgata elf divifio polfelforii in fummarium, fum-mariffimumque, et ordinarium, leu plenum. Illud, quod et recredentia dicitur, inftar provilionis momentaneam fere polfeliionem fpečtat, interim fcili-cet, quousque de cauta plenius cogno-fci queat. Recredentia enim eft interlocutoria fententia judicis, qua procelfu durante, in materia novitatis, manu-tentiae, aliisque polfelforiis decernit fuper ufu fruótuum, aut rei ligitiolae , eo effeótu, ut ejus lidei interim per modum fequeltri credatur, et parti adver-fae retti tuatur, fi huic plenum poffeifo-rium fuerit adjudicatum. Quippe a Re-credentiario inde exigitur fufficiens cautio de reddendis, reftituendisque illis frutiibus, quos Viéfor pleni polfelforii lucrari, et habere potuilfet, lì atimali-terpoifediIfet. Addita, inquiunt, legitima fufßcienteque cautione de reftitu-endis, reddendisque iis fru'ctibiis, quos lucrari pars adverfa, et obtine- — ( <1 ) — nerepoffet, fi aRu pojj'vffione foret gct-vija> 5V fn materia beneficiali in ordine ad Recvedentiam, qui titulum habet, et exhibet, praefertur illi, qui titulum non habet. Nomine videlicet tituli veniunt omnia aéta, quae tribuere queunt jus ad beneficium; ut funt litterae prac-fentationis, collationis > inftitutionis, litterae teftimoniales approbationis fu-per fufiicientia doótrinae* et morum, * vulgo vifa, a6la captae polfelfionis etc. Judices enim in decernenda recreden-tia duo maxime attendere debent, fci-licet titulos partium, et earum capacitatem, quia ei recredentia adjudicanda ert, qui habet apparentiorem titulum, fi capax fit, et idoneus. Hoc nomine veniunt afta, quae probant capacitatem pertbnae; ut funt extraftum ex regiftro baptismali,quo ex legitimitas,aetas,locus originis, baptismique probentur, litterae Tonfurae, Ordinis, gradus acade-mici, aut fimilium pro conditione, di-verfitateque beneficii. s 6. [n Gallia aliquando utriusque pof-fefforii difiinéfus proceffus, divifaque inflantia fuit5 ita, ut prolata fententia recredeutiae de novo inchoaretur pro-celfus pleni Potfelforii. Recentiores tamen ordinationes Regiae praecipiunt $ ambo jungi, et inftrui per unum pro- D 2 — ( *2 ) — cedimi, quia expedit lites fuper potfef-forio abbreviari. Supereft tamen, quod aliquando feparatim duas ferri fenten-tias, unam recredentiae, alteram pleni polfelforii oporteat; utpote fi prior calila pofteriore liquidior fit. 57. I11 decernenda recredentia Judex tantum fummariae fe informare folet, atque ex aótis, live hinc inde reprodu-čtis inftrumentis difpicere, quis appa-rentiorem titulum habere videatur ; et cui omnibus expenfis polfeffio pro interim, quousque plene caula fuerit di-fculfa, et plenius de jure contendentium conftiterit, fit committenda. Mo-«aè^'d'e net ^-e^uS"us’ M110^ nunquam recre-fent. exe- dentiae fententia proferri debeat, quan-cut. do plenum poirelforium poteft expediri etc. pme a^a probatione, utpote quando non funt aliqua faéta allegata, led ex ipfis titulis poteft ipfum beneficium dijudicari. SS. Adjudicata recredentia, fi nimirum caulae ftatus eam requirere videatur, ulterius caufa inftruitur, ut plenariae Judices de titulis, et juribus ipfa-rum partium cognofcaut, atque difcu-tiant; ut appareat, quis contendentium canonicam polfelfionem habeat, atque in ea manutenendus fit; et cui per definitivam fententiam plenum poirelfo-rium adjudicari oporteat. Hoc gradu non amplius merum, et nudum fadtum, — ( ?3 ) — fed ipfum jus totum, et integrum Re-gii Judices difcutiunt, ut ex jure dijudicent, cui polFellio beneficii, quae fine canonica inftitutione, five canonico titulo haberi nequit, competat? 59. Inde dubitari nequit; quin revera hodie Judices Regii in judicio poRel-forio ipfum peti tori niti, five jus ipfum traftent, quamvis per fententiam dun-taxat poflefforium exprimant, quia petitorium jam exhauftum apparet. Vetant inde regiae ordinationes, petitorium , et polìelìbrium iimul intentari. Cum- enim in poffefforio tituli, et jura litigantium ad amuffim difcutiantur, inconveniens vifumeft, fi eodem tempore in petitorio coram Judice ecclefialti-co disquirerentur. 60. Vetat et Rex, intentato polTef-forio intentari petitorium, quamdiu materia poireiforii per fententiam definitivam plene terminata non fuerit, ipfi-que fententiae totaliter fatisfačtum, tam quoad principale, quam quoad fruéfus, damna, et intereffe, fi haec adjudicata fint, nifi per illum, in cujus favorem lata fententia fuit, fieret, quod execu-tio non haberetur. Quinimo refert Fe- Fevret. vretius, a fuprema Galliae Curia judi- IdeA^u^ catam fuilfe abufivam citationem in pe- ' “ u 11 titorio pofi: abfolutum, et adjudicatum plenum polfefforium, quafi non adeo jufium, et ordinatum foret, rurfus ti- C on cord. Brabant. Tit. 4. art. i. — ( H ) — tul os examinare coram Judice ecclefia-fiico, qui ad plenum in regio Senatu dilculfi fuerunt. Alt i pfe Fe vreti us fateri debet, et juxta jus commune, et i pias regias ordinationes petitorium pof-fe coram Judice ecclefialtico, evacuato poffelTorio, intentari. Quod et ipfa Concordata ßrabantiae exprelle permittunt, optantque, a Principe tempus terminandarum litium luper poHetibrio flatui, ut quaeßio petitoria citius infli-tui, et terminari valeat. 61. Aliquando in Gallia cognitio de polfeHoriis beneficialibus Judicibus' Regiis non privative, fed cumulative cum ecclefiafticis competebat. Recentius tamen hic ufus defiit, ut poHeHbrium litium harum foli Judices Regii libi vindicent. 62. Nec jam in cognitione adipifcen-dae, recuperandaeque poilelfionis fub-fiftunt Regia tribunalia. Nam mox, ut collatio beneficii habetur, li po fle Ilio realis obtineri nequeat, poflellio, (juam juris vocant, capitur coram Notario, quae fulficere creditur ad fundandum pofleflbrium retinendae pofleflionis. 65. Ut enim quaeflio in materia ec-cleliaftica ad tribunal Regium deferatur, peti folet manutenentia, quae eft quaedam provifio, feu verius quoddam beneficium Principis, quo pacificum pof-feflbrem, fi metuit ex ea ejici, vel in — ( ff ) — ea turbari 5 in eadem fua quieta poflef-fione per auctoritatem civilem tuetur, donec per juftitiam alius potius jus habens, manu tento per ordinem juris eje-éto, appareat. Duo ergo pro obtinendis litteris mauutenentiae requiruntur. Primo polFellio , de qua laltem fumma-rie apparere debet: turbatio fačti, quae generaliter fit per quemcunque aftum , quo quis impeditur, libere, et quiete res luas poilidere. Oportet enim modum, et qualitatem turbationis fpeci-fice exprimi, nifi ex aftis appareat. Suc-cellit, quod et qualiscunque polfelfio, etiam juris, nec non qualiscunque turbatio facile admitteretur, ut litteras ma-nutenentiae obtinere liceret; hinc evenit, quod omnes paffim caulae ecclefia-fticae titulo mauutenentiae, five pof-felforii ad civilia tribunalia, mi Es in-ftantiis Judicum ecclefiafticorum, transierint. 64. Soli quidem Judices Regii in Belgio, et Gallia de poffellbrio in caula ecclefiaftica judicant; non tamen foli Judices fupremi, fed et 1 ubai terni, ut-Pote a quibus immediate ad fupremam Principis Curiam appellatur. Ita alicubi fit, quod a Confiliis Provincialibus ad Parlamenta Regia a fententia fuper pof-iefforio in materia ecclefiaftica quotidie appelletur; eaque appellatione peiiden- S. Bern. de Confid lib. i. c. 10. te petitorium fufpendatur, autetipfo proceffu abforbeatur. 6f. In imperio Germaniae ex jure veteris invertiturae juxta padda Calixti II. cum Henrico V. Pontifex huic imperatori concedit) ut fi quae inter partes difcordia emerferit, Metropolitani, et Provincialium Epifcoporum confino, et judicio, faniori parti confen-fum, vel auxilium praebeat ad titulum polfelfionemque feudi, quod dignitati ecclefiarticae cohaeret) definiendam ) tuendamque, exceptis omnibus ) quae ad Romanam Ecclefiam pertinere 110-fcuntur. 66. In Gallia) et alibi inde Ecclefia-rtici ipfi amant, et optant paflim cau-fas ecclefiafticas, beneficialesque apud Regia tribunalia potius > quam coram Judicibus ecclefiarticis examinari, et a-gitari, tum, quia exemplis novi juris in Itylum Curiarum ecclefiafticarum ir-repfit per dilationes, et appellationes morofus .proceffus, ut litigantibus citius pene exfpedrtandus fit finis vitae, quam litis. Air S. Bernardus : Is modus, • qui frequentatur, execrabilis plane, et qui, non dico Ecclefiam, fed nec forum deceret. Miror namque, quemadmodum aures tuae religiofae audire fuftinent difputationes Jdvocato-rum, xt pugnas verborum, quae magis ad fubverfionem, quam ad inven- — i 57 ) ™ tioncni proficiunt veritatis. — Nihil ita absque labore manifefiam facit veritatem-, ut brevis ■> et pura narratio. 67. Interea reliquum elt E pi ("copis > ut, quantum poflibile eft, lites, et contro verlias more antiquo ad mentem A-poftoli, et veteris dilciplinae, praeler-tim inter Clericos de beneficiis, aliisque cautis eccl eli alti cis componant, ea integritate , et aequitate, ut dilliden-tes libenter eorum arbitrio quaeftiones fuas decidendas fubjiciatit exemplo S. bivit.^ Caroli, de quo refert Scriptor : De li-tibus efi memorabile. Notariis, feri- c. 7. bisque fori Caroli tempore accidifi'e ■> ut peritiam earum litium, quae debe- „ neficiis tam frequentes alibi inter Clericos effe Jolent, pene dedifeerent. Nulla enim eo vivente lis erat hujusmodi. Focatiis quisque, nihil agitans, ne cogitans fere quidem, beneficium pro merito vitae accipiebat, fine con-t roverji a retinebat, fine auctoritate fui Antifl,itis non dimittebat, aut permutabat. 68. In Concilio Mediolanenfi VI. monet S. Carolus et reliquos Epifcopos, ut, antequam litis, reive alicujus judicium conftituatur, fiudeant omni aequitatis officio, paternoque confilio lites dirimere, controverfias fedare, et transaSlionibus litigantes reconciliare etc. : fin autem id afj'equi nonpQ- - ( S8 ) — terunt, id faltem curent, ut lites brevius, quam in foro laicali moris eft, definiantur. * 69. In morali dottrina quid exprei-fius fupereft, quam lites elle a flatu ivi^ad alicas? juxta S. Iguatii M. mo-Eph?P"ad nitum: Toti namque Dei eftis; cum e-nim nulla lite implicamini, quae vos difcruciare pofiit, profecto fecundum hó,nhr* i3' contumacem judicare me debet, cum hoc ajferam, quod auguftae tnem&Nae Pater tuus non fohm fertone refpon-dit, fed etiam legibus fuis fanxit, in caufa fidei, aut ecclefiaftici alicujus ordinis eum judicare debere, qui nec munere impar fit, nec jure dijjimilis; haec enim verba refcripti funt, hoc eft, Sacerdotes de Sacerdotibus voluit judicare, quin etiam, fi alias quoque argueretur Epifcopus, et morum ef-Jet examinanda caufa, etiam haec vo-luit ad epifcopale judicium pertinere. — ( 62 ) — 4- Quid ergo de publicis deliétisClericorum, videlicet, quae ipfam Rei-publicae tranquillitatem turbant? Referi plere Arcadius, et Honorius tmp. : Quoties de religione agitur, Epifco-pos oportet judicare; caeteras vero caufas, quae ad ordinarios cognitores-, veluti delióìa communia, vel ad ufum publici juris pertinent, legibus oportet audiri. Refert. L. i, C. Th. de Relig. <. Correétionem ergo deličtorum leviorum , quae a Clericis in dilci plin ani ecclefialticam committuntur, ad Epi-fco^os placuit remittere: publica vero crimina refervantur publicis Judicibus: Nomen Epifcoporum, vel eorum, qui Ecclejiae neceffitatibus ferviunt, nec ad judicia five ordinariorum, five extraordinariorum judicum pertrahan-tuP: habent illi ^judices Juos, nec quisquam üpotius quidquam) his cum legibus publicis commune, quantum ad caufas tamen ecclefiajiicas pertinet, quas decet Epifcopali auSloritate decidi. Et infra : Quidquid vero negotiorum, quae fpettant ftaturn Reipublicae, aliunde incidet, id ipfe Praefes Provinciae terminabit. Quid clarius veteri differentia? L. 3. C. Th. deEpifc.ffu-dic. 6. Exemplo enim militum placuit delùda ecclefiaffica, quae a Clericis ut — ( 63 ) — Clericis in difeiplinam ecclefiafticam 5 aut ordinem, et ftatum ecclefiafticum committuntur, fecernere a deliéìis vulgaribus, leu communibus, quae a Clericis, ut civibus, et membris Reipubli-cae adverlus regimen politicum perpetrantur. His quippe exceptis, priorum Centura ad judicium ecclefiafticum re-miila eft, quia Clericos, de delictis ec-clefiafticis, nonnifi apud Epifcopos ac-cufari convenit* L. 41. C. Th. deEpifc. et Cler. 7. Credunt nonnulli, eam delitiorum diftintiionem quoad immunitatem Clericorum a Judicio faeculari l'ublatam per Honorii conftitutionem, qua decernitur indefinite, clericos nonnisi apud episcopos accusari convenit. Dein additur : Igitur fi Epifcopus, vel Presbyter— apud Epifcopum, siquidem alibi non oportet, a quolibet fuerunt a c-cujati etc. L. 41. Cod. Th. de Epifc. et Cler. Per indefinitam hujus legis locutionem videtur correótio omnium delitiorum a Clericis commi Horum Epilco-po attributa: Juftinianus tamen illam criminum diftintiionem iterum obler-vavit in fua Novella 83.: aft hoc moderamine is ufuseft, ut, fiquidemCte-ricus de vulgari, leu civili crimine in faeculari judicio conveniretur, convin-cereturque, pro executione tamen fen-teiitiae poena capitali damnari non pof- — ( 64 ) — fit» nifi prius per Epilcopum facerdota-li, Clericalique dignitate nudatus fuif-fet. AuSi. Cler. quoque §. i. et 2. C. de Epifc. et Cler. 8. Beneficio Imperatoris fucceffit et aliud moderamen : Ut, fi quir Clericum, aut Monachum, vel Monialem , de crimine civili, apud judicem accu-faverit, et crimen per legitimam accu-fationem potuerit approbare, tunc E-pifcopo locorum gejta. monumentorum palam faciat; et, fi ex his agnofca-tur, propofita crimina conmifijfeeum, tunc ipfe Epifcopus fecundum regulas ab honore? five gradu, quem habet, feparet: 0udex autem ultionem ei inferat legibus congruentem. Si vero E-pifcopus putaverit, gefta non jufte confeSla, tunc liceat ei deferre, et nudare honore, feu gradu accufatam per-fonam ; ita tamen, ut hujusmodi per-fona fub leg tima cautela fiat, et ita ad Nos, utpote Principem, negotium tam ab Epifcopo, quam a judice referatur, ut nos hoc cognofcentes, quae nobis videntur, jubeamus. Quid clarius? Clericus de crimine civili acculatila, conviótusque a Judice publico capitali poena percelli non potei!, nifi Epifcopus fen ten ti am Judicis proballet, aut, fi diUenfiffet, Principis decifiocau-lam delinivilfet. Nov. 1. 23. c. 21. 9. Hoc ( 61) ) — 9. Hoc moderamine Concilia Mati- £on?’« leonenfe IL» et Pariiienl'e V.faeculo VI. c. ^H‘ decreverunt, nt nullus judicum ne- Parir.V, que Presbyterum-, neque Diaconum »c' '*• , aut Clericum ullum-, aut unior es Ec-clefiae fine /cientia Pontificis per fe di-firingat, aut damnare praefumat, 10. Capitularia Francorum generatim £af)i“11-pronuntiant, inftaurantque, ut Clerici ni,!/'i ’ ecclefiaftici Ordinis, fi culpam quam- =■. 378. cunque incurrerint, apud ecc.kfiajlicos judicentur, non apud faeculares. Et alibi : Nemo audeat Clericum, aut Monachum , aut Monialem faeminam ad civile judicium accufare, fed ad Epi-fcopum. Et inferius : Placuit, ut Clerici non difiringantur, vel non dijudicentur, nifi a propriis Epifcopis. Fas e-nim non eft, ut divini muneris Mini-firi temporalium potefiatum Jubdan-tur arbitrio. Nam fi propriorum Epi~ /coporum juffionibas inobedientes exti-terint, tunc juxta canonicas fanfitio-nes, per Potiftates exteras adducantur, id eft, per judices faeculares, 11. Seniim ergo caulae criminales fine criminum diüinftione ad Judicem ecclefiaIlicum etiam privative fuerunt devolutae, prout tam Priucipum, quam Pontificum, et Synodorum poftenores fanétiones evincunt, quae nulla facio deliétorum diilinčtione caufa? crimina- Viin-Efitn :f. Eui. F. IV, E les Clericorum Epifcopis, fi ve Judicibus ecclefiafiieis deferunt. Utnemo unquam Epifcopum apud faecularem judicem , aut alios Clericos accufare praefurunt etc. Refert, c. i, 2, 3, 7, 8, 14. XI. q. 1. 12. Gratianus veteris legis leftionem fic refert: Continua lege jancimus, ut nullus Epifcoporum, vel eorum, qui neceffitaUbus Ecclefiae ferviunt, ad j udicia, fiv e ordinariorum, fi ve extraordinariorum ffudicum pertrahatur. Habent illi Juos ffudices, nec quic-quam his publicis efi comm une cum le- SuPr. gibus. In integra letiione fubditur ; quantum tamen ad caulas ecclefiafticas pertinet, quas decet epifcopali autori-tate decidi. Grat. c. ibi. 13. Abhinc argumentis novi juris Judicibus civilibus nulla jurisditio in crimina, utcunque enormia, Clericorum relinquitur, nifi ad exequendum fupplicium eorum, qui per degradationem folemnem a Clero eječli, brachio fae-culari, veluti incorrigiRles traduntur. c. 10. de ffudic, 14. Recentiores Imperatores id genus privilegii ecclefiafiici et in publicas fantiones Imperii retulerunt. Inquit Fridericus II.: Statuimus, ut nullus ecclefiafticam perfonam in criminali quaejlione, vel civili trahere ad judicium JaecQlare praefumat, contra Con-fiitutiones Imperiales, et Canonicas — ( 67 y — fanStiones. Refert, duci. Statuimus C. de Epifc. et Cler. i v Concilium Trideiitinum crimina- Jrid fefr* les caulas aeque, ac matrimoniales ju- 24"c'2C* dicio Epiicoporum refervat. Quo Decreto inferiores judices eccleßaftici excluduntur, iit tamen Officialem Epi-fcopi excipere oporteat, quia vice, et nomine Epifcopi jus dicit, ita, ut tribunal Officialis reputetur et tribunal E-piicopi. c. 3. de Appell, in 6. 16. Olim latiilime patuit privilegium fori Clericis competens in materia criminali , adeo, ut iidem tametfi enormium criminum rei, et conviéti a Judice ecclefiaftico duntaxat polfent judicari, et condemnari, idqiìe non ad publicum, et capitale lupplicium, fed ad carcerem perpetuum, jejuniumque in pane, et aqua. / 17. Id facile indulgebatur, ut vel fic Clerici ad meliorem frugem revocarentur , et ordinis eccleßaftici dignitati con-fuleretur, cavereturque, ne facerdotalis Ordo faecularium inlultationi exponeretur. Et fané quis ambigat, quin contumeliofum apparat, ipfos Sacerdotes propalam in plateis publicis coram populo necari, aut corporalibus fuppli-ciis affici? Quod et Pagani ipYi agnove-tunt. Nam decori Veftalium dabatur, Ut luiturae poenas, ludibrio? et oculis e a Cai). 1-, De privil, for. Eccl. Hinein, cotur. Gothfeal. e. 36. Cone. Remenf. e. X. vulgi fubtraherentur, defcliac in fpe-cum vivae. i8- Scitur quoque, quanto et ipfis Laicis fcandalo fit, dum Clericorum crimina propalantur, et omnium oculis exponuntur : quantumque haec Laico-rum erga Sacerdotes venerationem, et obedientiam diminuant. Mirum proin videri non debet, quod Imperatores, et Principes chriltiani aliquando admodum favorabiles fuerint in remittendis Clericorum deličHs ad .judices eccleliafticos, ipfiqtie Epifcopi etiam fanótilìimi tanto zelo, et labore hoc privilegium fori vindicaverint, et contra Laicorum conatus defenderint. 19.. Refert Hincmarus preces Gallicanorum Praefulum, ut Ebbonis, Archi-epifeopi Remenfis, verecundiae parceretur, ac propter etiam Ecclefiae op« probium, et infolentem faecularium infultationem ; tum ne dignitas fa-cerdotalis pollueretur, fi publice hb-bo de his, quibus impetitus, et adhuc impetendus erat, conviStus foret. 20. Inde novi juris argumentis pnf-fim denuntiatur cenfura Judicibus inferioribus, fi Clericum, qui de fuga haud fufpeóhis ejb, per lictores arripi, et in vincula, carceremque conjici faciant. c. 29. de Sent. Excom. 21. His exemplis decernit ann. 1301. Concilium Retnenfe, ut, fi in aliqua - (69) - civitate, vel in aliquo loco Reinen fis Provinciae contingat, quandoqye Clericum detineri per laicalem jufiitiam , pofiquam dictus Clericus fuerit ab E-pifcopo illius loci, vel ab Officiali, vel Decano rurali, feu ex parte ali-cujus eorum legitime requifitus, ceffe-tur a divinis in loco captionis, et detentionis, quousque fuerit competenter reflitutus. 22. Pronuntiat inde Concilium Con-ftantienle: Nullus Magiftratuum eccle-fiafticam perfonam in criminali quae-fiione ad judicium faeculare praefu-niat propria aučtoritate attrahere contra canonicae fanbliones, et contra Co njli tutiones Jmp er i al es. 23. Invaluit tamen et inter ea tempora confuetudo, quod Reges civili po-teftati arrogarent calas privilegiatos Clericorum. Sic referunt Pragmatici Galliae: Cognofcit Rex, et ejus Offi-ciarii de omni crimine privilegiato ; ut funt crimen laefae Majeftatis, fal-fae monetae, infractio falvae Cardiae etc. Et de hoc Rex, et ejus. Officiarli Junt in poffeßione , et faifina a tempo-rc, cujus initii memoria non exiftit : quod tempus immemoriale, juxta Theo-veticam ffoannis Monachi idem opera-tur, quod privilegium. En natales ca-lus privilegiati. - ( 7° ) — 24- Quum enim Epifcopi, neglecto deleétn, paffim omnis generis homines Ordinibus donarent? publicae fecuritatis cauta opormis quaedam atroci ora crimina a privilegio fori excipere? laeculari tribunali takem conjunétim cum Epi-fcopo fubjicienda? quae vulgo cafus privilegiati appellantur. Nam, quia privilegium Clericorum naturam juris communis juxta recenti ores Decretales induerat, id, quod olim juris communis fuit, nunc privilegium audit. 25. In Gallia triplex genus criminum ea occatione diftinquunt nonnulli. De-liéta communia Clericorum relinquuntur Judici ecclefiakico. Haec enim , ü judices laicos audias, rettringuntur ad injurias verbales, aliasque culpas, quibus peccatur contra difciplinatn eccle-liatticam. Alia Clericorum deliéta, quibus auétoritas Reipublicae laeditur, ca-Fleur, fibus privilegiatis accenfentur. Juxta J.i!,, i',3. flatutum Melodunenfe de his Judices §,' 4. ° faeculares conjunétim cum ecclefiatlicis cognofcunt, eaque de cauta ad tribunal ecclefiatticum te conferre folent, niti forte Oilicialis, jufticiae accelerandae et evitandae captivorum transportationis caufa, malit fe conferre ad tribunal faeculare. Utefque Judicum per fuum fyndicum abhinc teflium depofitiones, interrogatoria, caeterosque articulos iu feparata volumina transfcribenda cu- rat, nifi alter folus cognofc%e coeperit. Nam, quum qualitas criminis demum ex accufationibus innotefcat; Officialis ftatim'inquirere, et, fi catus pri-vilegiatus fernet ex ferit, judicem laica m vocare potefi. Similiter et laicus Judex cognofcere potefi, antequam accula tor, vel promotor, quia deliftum utri usque poteftatis commune deprehenditur, remillionem ad Officialem flagitat. Si Senatus cognofcit, Officialis non vocatur, led Epifcopus, Clerici acculati Superior, vices cuidam ex Clericis Senatoribus demandare tenetur. Ab his quidam fecernunt enormiora crimina , quae cafus Regii dicuntur, quia regiae jurisdiffcioni, independenter a tribunali eccleliaftico, refervantur. Telia tur tamen famofus Galliae Jurisconfultus, et Praóticus Claudius de %eftre, fe non vidilfeunquam negatam remiffionemClerici ad judicem ecclefiafticum, nifi in crimine laefae Majeftatis, vel nifi Clericus captuselfet in veftefaeculari, quantumvis alias ageretur de crimine valde atroci. Et quidem juxta ediétum Melo-ri une ufe Clericus accufatus de deiióto privilegiato remittendus eft ad proprium luumEpifcopum, qui fi fit extra difiri-dtum Curiae fupremae, a qua remittitur reus, folet illa Epifcopo injungere, ut Vicarios in fuo diftričtu conftituat, De Marc. de Coa« cord, Sa* C6!'d, et imp. a qnibuy unacum Judice regio de crimine et perfonalis inftruatur. 26. innotuit differentia cafus privilegiati $ et delifti communis et alibi. Vi-fum enim eft, hunc ftylum, et modum civilis poteftatis, ad verius facinorofos Clericos procedendi > potius effe dicendum eonlervationemj defenfionem, et proteftionem flatus politici» quam violationem» et ufurpationem immunitatis» et jurisdictionis eecleliadicae» quia tam atro eia deliéta Clericum privilegio fori indignum reddere videntur. 27. Haéìenus de qualitate, et nume- ro cafuum privilegiatorum inter tnter-pretes tam exaéte non convenit, quia radix coufufarum poteflatum, exinde fublata haud eft. ObfervatIII.de Marea: Utraque poteflatum Juis limitibus eft circumfcriuta? et in diflitis omnino negotiis exercetur, cum illa fpiri-tualibus addicatur, haec publicis occupata fit: fed fer ente rerum conftitu-tione adeo vicinae funt ambae, ut difficile fit etiam prudentiffmo cuique fines controverfos dirimere: certae quidem regulae in genere afjignaripof-funt, quibus invicem difterminentur, fed multa accidunt infpecie propofita, 'quae peritiffimos arbitros fallant, ve-tentque, ne fines, ut par eft, inter eas poteftates regere pojfint. Quae locum habent non in controverfiis fidei, ‘quae longo intervallo remotae funt a cognitione Principum, nec in rerum publicarum adminifirationibus, quae alienae funt a cura pafcendi gregis; fed in plurimis difciplinae capitibus, quae perfonas, aut res ipfas refpi-ciunt. 28» Attento iute Decretalium Cleri-ci omnes, etindiftinéte gaudent privi- ftria. legio fori. Supereft fub nomine Synodi Privli-Parifienfis Decretum, eo tenore: Nullus judicum neque Presbyterum, neque Diaconum, aut Clericum ullum, aut Minores Ecclefiae fine permifju Pontificis per fe diftringere, aut condemnare praefumati. Quod fi fecerit, ab Ecclefia Dei, cui injuriam irrogare dignofeitur, tamdiu fit fequejlratuf, quousque reatum fuum cognofcat, et emendet. Refert, c. 2. de For. Com-pet. 29. Juxta Pontificale Romanum mox fufeepta prima Toufura privilegium fori obtinetur. Sic in collatione primae Ton-furae Epifcopus novellos Clericos alloquitur: Filii charijfmi animadvertere debetis, quod hodie de foro Ecclefiae fatti eftis, et privilegia clericalia jartiti eftis etc. 30. Praecipit Synodus Tridentina, ut ‘fsT* ii duntaxat Tonfura initientur, de quibus probabilis conjeSlura non fit, cos non faecularis judicii fugiendi P e fri! s Ougner. art. 49. Trid. teff. 23. c, 6. fraude, fed, ut Deo fidelem cultum praejient, hoc vitae genus elegiffe. 31. Quippe inde a i'aeculo XI[L invaluit Scholafticorum opinio, per fufee-ptionem Tonfurae, veluti Ordinem , imprimi charaóterem indelebilem, ut ab eo privilegium fori divelli non pof-fet. Hoc praejudicio tum conjugati, quam caclibes cujuscunque conditionis lulceptioui primae Tonfurae, ut a metu civilis jurisdictionis exempti ellent, inhiarunt, quamvis nec de Itatu Eccle-fiae affumendo, nec de habitu clericali gellando cogitarent. Nec illud difficile erat, eoquod Officiales ecclefiaftiei de-fiderarint, plures elle foro fuo 1’ubjeCtos. Qucftus elt Petrus Cugnerius; Item faciant Praelati Tonfuram hominibus 30. annorum, et ultra, et etiam conjugatis aliquibus, quando veniunt ad eos metu intrufionis carceris, et punitionis alicujus criminalis delicti, quod antea perpetraverunt, et hoc pluries fuit faSlum. 32. Statuit Concilium Tridentinum: Is minorum Ordinum fori privilegio non gaudeat, nifi beneficium ecclefia-fiicwnhabeat; aut clericalem habitum, et Tonfuram deferens, alicui Ecclefi-ae rx mandato Epifcopi inferviat, vel in fetninario Clericorum, aut in aliqua fchola, vel Univ er fi tate, de ii- c entia Epifeopiy qua fi in via ad majores Ordines fufeipiendos v erfet ur. Apparec ergo, quod S. Synodus hoc privilegium lori non in lìmplicem Ton-furae, minorum ve Ordinum l'ufceptio-nem refundat, fed in mi ni Iteri um ec-cleßalticum, cui vel aétuaiiter quisque vacat, aut faltem per illas dilpolìtiones proximius, remotiusque fe impendit > Ut Ecclefiae fervire velit, polìitque. 33. Jiwcta declarationem S. Congregationis Clericus incedens in habitu, et Tonfura clericali gaudet iplb jure fori privilegio, li alicui Ecclefiae deferviat, etiam fine mandato Epifcopi; aut ftu-deat in aliquo Seminario, vel Ich ola , aut Univerlìtate, etiam citra licentiam Epifcopi; quia etiam ceffante mandato, vel licentia Epifcopi habetur finis praecipuus Concilii. 34. Clerici.minores, qui velles clericales depofuere, pro eo tempore, quo eas non geltant, excidunt privilegio fori, nulla etiam praevia monitione, ita tamen, ut illud mox, ac refumpferint habitum, et Tonfuram, alicui Ecclefiae de mandato Epifcopi defervituri, recuperent, quia tunc habent omnes conditiones a Concilio praeferiptas. 3V Quid ergo, fi appareat, quetn-quam Clericum fui fle faótum, aut^ habitum, et Tonfuram fufeepifle in fraudem fugiendi judicii faecularis ? Satis in- Fagn. ad c. 1. de for. C omp. Cap. 5. et 6. De for, F. p ile op. Cone. Nicaen, c, 5? ter Interpretes convenit) eum praetextu lufeepti liabitus ecclefiaftici jurisdi-ciionem faecularem effugere, quia fraus iua nemini patrocinatur. Indicium autem fraudis haud obfcurum eli, fi mox a perpetrato deličto Tonfuram fufeepe-rit. Nam ex vicinitate, vel diuturnitate temporis dolus praefumitur abeffe, aut adeffe. Si Clericus tonfuratus in a-lio, quam clericali habitu capiatur, pro ea vice declinare forum faecplare non potelf. In Gallia Clerici ftudentes haud amplius gaudent privilegio fori. 36. Caulas criminales Epifcoporum jam pridem in Synodis Provincialibus tračfatas fuiffe fatis conflat, eflqne paf-lim ab omnibus admiffum, et in Canonibus antiquis expreflum. Praecipit Concilium Nicaenum I. Ut hoc ergo decentius inquiratur-, bene placuit annis fingulis per unamquamqye Provinciam bis in anno Concilia celebrari^ ut communiter ab omnibus Jimul Epifcopis Provinciae congregatis difeutiantur hujusmodi quaefiiones. 37. En regulas Antiocheni Concilii : Siquis Epifcopus criminaliter accufa. tus, ab omnibusqui funt intra Provinciam , Epifcopis acceperit unam, confonamque fententiam; ab aliis ulterius judicari non poterit, fed mattere circa eum oportet, tanquam con- venientem, quae ab omnibus probata eft, firmam, ratamque J'entenlÉam. Retere. c. v FI. q. 4, 38. Quid vero, ii judices diffentiant? Statuit Concilium : ut tunc Metropolitanus Epilcopus a vicina Provincia Judices advocet alios, qui contro ver fi am tollant; ut per eos fimul, et comprovinciales Epiicopos, quod juftum vii um fuerit, approbetur, c. 1. et Corr» Rom. ibi. 39. Concilium Sardicenfe permittit interdum renovari judicium Synodi Provincialis, idque jus atierit Romano Pontifici etiam in caufis criminalibus Epi-fcoporum. En ex leétione Diouyfii Decretum ! Quod fi aliquis Epifcoporunl judicatus fuerit in aliqua cauja, et putat , fe caufam bonam habere; ut iterum Concilium, vel judicium, renovetur, fi vobis placet, S.Pe* tri Jpoflolimemoriam honoremus, ut feribatur ab his, qui caufam examina* runt, id eft, judicarunt; jfulio Romano Pontifici, et, fi judicaverit; re* novandum effe judicium, renovetur 9 et det ffudices: fi autem probaverit* talem caufam effe, ut non refricentur ea9 quae aSia funt, quae decreverit, confirmata erunt. Quippe, quum fen-tentiam Concilii retrattare, 'etfi dilfen-fillent pro minore parte judices, non liceret, nifi a majore, utpote adfdtla Cone. Sardie, c. 4. — C 78 ; - ex vicinia Judicibus, Concilio fieret, id genus*novi confilii propolint Olius , ut pro reverentia S. Petri haec praerogativa Julio Romano Pontifici tribueretur, ut procul ab omni dillentientium judicium iiudio decideret, an caufa mereretur réltaurationem judicii; necne? 40, Donec ergo relcriberet Pontifex, Gaudentius Epilcopus dixit: Necejfe ejfe adjici? — ut? fiquis Epijcopus fuerit, depofitus judicio Epij'coporum, qui funt in vicinia? etrurfus dicat? fibi defenfionis negotium competere? non prius alius in Cathedram fubfiituatur, quam Romanus Epifcopus caufa cognita fententiam tulerit. 41. Si Pontifex Romanus judicium renovandum cenfeat, renovationem committere poteft propinquis Epifco-pis. Inquit Canon: fi Papa jufium ejje exiftimaverit? ejus rei examinationem renovari; Coepifcopis fcribere dignetur, qui funt propinqui Provinciae, ut ipfi diligenter? et accurate cum comprovincialibus Epifcopis fingula per- ■ Jcrutentur ? et ex veritatis fide fententiam ferant. Quid amplius? (hiod fi is, qui rogat caufam fuam iterum audiri, deprecatione fua moverit Epi-fcopum Romanum, ut de latere fuo Presbyterum mittat; erit in poteftate Epifcopi Romani, quid velit, et quid aefiimetP Et fi decreverit mittendos — ( r-j ) — effe a latere fuo, qui pr a efentes cum EpiJcopis judicent, habentes ejus auctoritatem, a quo deflinati funt, erit in fuo arbitrio. Si vero crediderit E-pijcopos fufficere, faciet, quod Japi-entijfimo con filio Juo judicaverit. 42. Senftis Concilii Sardicentis his Canonibus expreffus eft, ut Epifcopi coram Synodo Provinciali accular i, judicari, et etiam gradu moveri queant9 iplaque lententia Synodi firma conii liat, nifi Epjfcopus damnatus judicium renovari petierit, ipieque Pontifex Romanus ab Epifcopis Provinciae interpellatus judicaverit, judicium renovandum juxta modum Canone VII. exprelfum. 43. Canonibus Sardicenfibus quoad ^"°cde-d judicium Epifcoporum in prima inftan- tia confonat Synodus Chalcedonenlis , 'ftatuens : Si Clericus autem cum proprio Epifcopo negotium, aut litem habeat, a Provinciae Synodo judicetur. Gelalius II. quoque Papa dilette Geiaf. n, agnofcit, Epifcopos Provinciae effe ffu- ad dices, ad quorum judicium omnes cau- cenitant. fae Epifcoporum, et reliquorum Sa-eerdotum, ac civitatum caufae referantur, ut ab his omnibus jujie con-fona voce dijeernantur- 44. Circa laeculum 8- et 9. haec Synodorum auétoritas in decidendis Epicoporum cau fis diminui coepit. Nam id temporis nova quaedam colle- — ( 8o ) — ctio Canonum, et Epiltolarum Decretalium Pontificum prodiit fub nomine cujusdam llidori, in qua iplum jus judicandi , et deponendi Epilcopos Synodis Provincialibus adimitur, et Romano Pontifici etiam in prima inflantia alleri-tur. Colleétio haec, utpote concinens epiftolas fub gloriolis nominibus primo-rum Pontificum, et Martyrum exhibitas, maximo cum appianiti fuerat excepta : all ubi harum Decretalium aučtoricas fuit llabilita, invaluit limul opinio, E~ pilcopum line aučloritate Sedis Apolto-licae damnari non polle, quod tanquam ab Apoltolis ad potteros derivatum, ac quali divinitus pro privilegio Sedi Apo-llolieae, cui Petrus praeledit, concef-ium elfe dicebatur. 45. Unde cum anno 83U Aldrictis Cenomanenfis Epifcopns ante lententi-• am Epifcoporum appellalfet ad Grego-riumlV. hic quidem Papa praecepit, uc caufa ejus audiatur a Primate Diae-cefeos, fed judicium peragi prohibuit, quod libi refervavit, vel Legatis luis . in Provinciam mittendis. Mandamus, inquit idem Pontifex, ut, fi aliquis, quod non optamus, fuorum aemulorum Aldricum Cenomanenfis Ecclefiae Epifcopum accufare damnabiliter attentaverit, ut honoretur B. Petri A-poftolorum Principis memoria, Ecclefiae que — (8i) — fineque Romanae, cui praefiedit, privilegium, et nofiri nominis anelori-tas, liceat illi pofi auditionem Primatum Diaecefeos, fi necejfe fuerit, nos, tam quoad effeétum fufpentivum, quam devolutivum5 appellare, et nojlraau-Ploritate, aut antenos, (Put ante Legatos nofiro ex latere mijjbs juxta Patrum Decreta, fuas exercere, et finire aStiones. c. n. IL q. 6. 46. Refert Gratianus ex collezione Ifidori et fpurias Decretales, quae habent, tum Concilia Provincialia, incon-iulta S. Sedè, celebrari non polle, tum Epifcopos fine auótoritate Papae damnari non polle. His praejudiciis refcripfit Gregorius IV., cati la m Aidrici Ceno-manenfis a Primate Diaecefeos quidem audiri, fed definiri non polle, c. 11. II. q. 6. 47. Sic diferte Julius, Eleutherius, Damafusque proti umi a ile finguntur ,• quamvis liceat aptid Comprovinciales, et Metropolitanos, atque Primates E-pifeoporum ventilare accufationes, et criminationes, non tamen licet definire fine /anctae Sedis auSloritate. En veros fontes appellationum, c. 6.7. et 9. III. q. 6. 48. Novo jure inter caufas majores, et minores Epifcoporum placuit di Iti liquere. Majores caufas diximus, quae Van-Efitn Ecd, PAV, F — ( 82 ) — vinculum conjugale intev Epifcopum ? et Ecciefiam fpečtant. Declarat Innocentius III. ; translationem , ceilionem, et depolitionem Epilcoporum» quibus vinculum conjugii fpiritualis folvitur? non tam inftitutione canonica) quam ordinatione dwina foli Romano Pontifici elle refer vatam. c. 2. de Transi. Epifc. Triti, feir. 49. Juxta Tridentinum Decretum : I3' c'8' Caufae Epijcoporum, cum pro criminis objeSli qualitate comparere debent, coram Pontifice maximo referantur, seir. 24. ac terminentur. Et infra : Caufae cri-c'5- minales graviores contra Epifcopos etiam haere fis, quod ab fit, quae depo fitione, aut privatione dignae funt, ab ipfo tantum fummo Pontifice co-gnofcantur, et terminentur — Minores vero criminales caufae Epifcopo-rum in Concilio tantum provinciali cognofcantur, et terminentur, vel a deputandis per Concilium Provinciale. 50. In Francia jus vetus viget, quo Epifcopus in Concilio Provinciali, cui, li XII. Epifcopi non interfunt, vicini ad numerum concurrentem adhibendi, dun-taxat judicatur, falva appellatione ad Pontificem, duce Canone Sardicenfi. Nam Concilii Tridentini Decreto Clerus Gallicanus Ratini reclamavit. Abhinc et a Rege anno 1657. publicum e-dičtum obtinuit, ut Epilcoporum caufae ex praefcripto fandiorum Decreto- rum a Judicibus ecclefiafticis definirentur. i. Sunt et aliarum gentium publicae leges» quae vetanc incolas extra luas provincias in jus vocari; idque non tantum in caulis civilibus, ied et ecclefiafticis: atque liiuc notorias, et quotidianus ulus delegandi judices appellationum in partibus, fi quando a lententia Judicis ecclefiaftici ad fummum Pontificem appellatur. Quippe funt ineluctabilia incommoda, fi extra Provinciam, et in remotis locis caufam pro-fequi oportet. Ajebat tvo Carnotenfis : Si intra Provinciam> fecundum quod .infiituta Majorum continent ■> fieret prima difcujfio, ficut neceffe foret-, non deeßent accufatores, non deef-fent tefies-, qui pro hujusmodi negotiis non audent ad loca remota prodire. # Utpote, an hic, vel Hießt haereticus? Juxta S. Auguftinum : fententiam fu am, quamvis falfam, atque perver-fam, millct 'pertinaci animoßtate defendunt ■> praefer tim, quam non au-dacie* Juae pvacfuTJtjitiofiis pcpcTBTuitt.o Jed a, J eductis, apque in error em lup fis parentibus acceperunt, quaerunt a litem cauta follicitudine veritatem, corrigi parati, cum invenerint, nequaquam funt inter haereticos deputandi* Refert, c. 29. XXIV. q. 3. 19. Hac ratione et Innocentius III.. > damnatis opinioniIms Joachimi Abbatis3 auótorem ab haerefi excul’avit> quia 0-mnia feripta ina Apoftoiicae Seclis judicio approbanda, vel etiam corrigenda fubjecit. Hinc lat vulgatum eft inter Interpretes axioma: Non error, fed erroris pervicacia facit haereticum. Quid hac diferetione aequius ? c. 2. de SS. Trinit. 20. En aliud diferetionis exemplum? Innocentius XII. anno 1694. ad Epifco-pos Belgii refcripfit: Ne ulla ratione quemquam vaga illa accufatione, et invidiofo nomine Jfanfenismi traduci, aut nuncupari finatis, nifi prius Ju-fpeSlum effe legitime confiiterit, aliquam ex his V. propofitionibus in fenili vulgari docuiffe, auttenuiffe; nee quem quam fub hoc praetextu repelli — ( 9t ) — ab officiis-, muniis, beneficiis, gradi-bus, ac concionibus habendis, vel ab alia quacunque funSlione ecclefiafiica permittatis, nifi fer vato juris ordine, eam poenam, quae viris, ulioquin Catholicis gravijfima e fi, commeruiffie Probatum fuerit. Haefit fatis diu invi-dipfum nomen; et quis eorum virorum, alioquin Catholicorum , qui tanto numero eruditum orbem faluberrimis fcri-ptis inftruxerant, in tanto contentionum aeftu hucusque, ferrato juris ordine, cujuscunque illius erroris convinci potuit? 21. Jure "novo et ipfa facti quaeflio .tribunali ecclefiaftico vindicatur. Hinc Bonifacius Vili, prohibet diftričtius po-teftatibus, et dominis territorialibus, Reéìoribusque, et Officialibus eorundem, ne i pii de hoc crimine, cum mere fit ecclefiaiticum, quoquo modo co-gnofcant, vel judicent, c. rg- de haeret. in 6. 22. Inde a quingentis annis hae, aliae- Bc in- gue hujus generis caufae peculiaria tribu- (iu>C orz$. nalia, quae [nquilitionum dicuntur, peperete. Aufpicio Fratres Praedicatores :,ny!T^"c! maxime convertendis Albigenfibus, aliif- ' que haereticis nomen dederunt ; quod munus libi pariter recens inllituti fum- Pfere et Fratres Minores, quorum animis; dum callerent, utendum cenfuit Bontifex, cum maximopere proficerent. — ( 9ó ; — Nam voce, et {cripto refutarunt haereticos, Principesque, et populos excitarunt, ut pertinaces perfequerentur, pellerent-que; numerum, conditionemque haereticorum cujusque loci exacte explorarunt; quam diligentes Epiicopi , quam a Hi dui Principes, quam prompti ex plebe caeteri ellent in exdrpandis haereci-cis, curate obfervarunt, Romamque retulerunt. Jurisdiétione quidem tum de-Rituti, animarunt tamen non nunquam Magiftratus ad proteribendos, vel puniendos haereticos, ac Dynaltas ad aerina funi end a, populumque ad belli focietatem figuo crucis panneo; pectori affixo, excitarunt, harnmque expeditionum loci i a easdem indulgentias dederunt, quas mièti funt, qui ad bellum facrum ih terram lauft am profefti fuerant. •23. Succelfu temporis expeditiones in Inquiütiones degenerarunt. Fridericii s 11. Imp. Honorio ili. Pontifici ami. 1224. Paduae reconciliatus, quatuor e-dióta promulga (fé dicitur ; quibus faecu-laribus judicibus haereticos, ab Ecclelìa judicatos, puniendos commendavit, et ob Rina tis ignem ultorem ; poenitentibus carceres perpetuos praefeituit ; poenas ad ver fu s perduellionem, et laefae Maje-Ratis crimen feriptas ad haerefm extendit, omnesque leges tum jure civili, tum jure canonico adverfus haereticos latas confirmavit. Praeterea tuendos recepit Inqui- Inquifitores, quod nomen iis, qui haereticos indagarunt, datum, quodve in magna lege Theodofii M. adverfus Manichaeos deprehenditur. Innocentius IV. qui ann. 1243. in folium Romanum eve-ftus eli, obfervandis legibus hilce perpeti cura invigilavit, Dominicanosque, et Francifcanos, qui Ecclefiae hac in re u-tilillimam operam navabant, eximia au-ftoritate ornavit, et Epifcopis, quibus cognitio de crimine haerefeos ipfo jure competebat, adjunxit, atqueMagiftrati-bus mandavit, ut ex judicio Epifcoporum, et Inquifitorum apparitores conducerent, a quibus haeretici in carceres compingerentur, et bona eorum occuparentur. 24. Inftinétu Raymundi de Pennafort ann. 1233. Inquifitio immigravit in Ar-ragoniam; cognita etiam in nonnullis civitatibus Germaniae, ac Frauciae, prae-fertim in occitania, unde ortum habuit; fed in his haud diu commorata eli. Regnum Neapolitanum ob diffidia Regum, et Pontificum intačtum manfit ab hoc judicio , quod in Arragonia quoque elan-guit, ac in caeteris Hifpaniae Provinciis vix ulla fui veftigia reliquerat. Sed Ferdinand us Catholicus polt penitus ejeftos Mauritanos, quum novorum Chriltiano-rum plerosque videret ad fimulationem chriftiani ritus compofitos , metu eos, Praefertim Judaeos, quibus terra affluebat, in officio continendos ceiifuit. Ejus Van-Efrin J. Ecd. F. IV. G- - (. 98 ) - precibusann. 1483. SixtusIV7. deditBul* lam, qua Thomas deTurrecremata, Do-mmicanus, et Regi aCotifeffionihus, qui opus hoc urferat in primis, conftitutus elMnquifitor generalis. Quo nomine anu. 1484. egit Conventum Hifpalenlem, ubi univertus judicii ordo, quo etiamnum utuntur, delignatus eft. Idem Thomas ann. 148V confirmatur ab Innocentio Vili, ex quo tempore hoc munus in Hi-fpania lemper fuit maximum, atque ho-norihcentiilimum. Interim Pontilici nihil juris in Inquifitionem Hilpanicam, praeterquam, quod Inquifitorem generalem, quem Rex cunéìis Provinciis praeponendum nominat, confirmare foleat, qui viciflim ex nutu Regis nominat fin-gularum Provinciarum Inquifitores. 2f. Hifpani hujusmodi tribunal, in regno Neapolitano formaturi impediuntur a Pontifice, quia fubjiciendum foret Con-filio Inqiiifitorio Hifpanico. Unde in illo regno haeretici judicantur ab Epifcopis, vel a Pontificis, id elf, Inquifitorum Romanorum delegatis, quibus tamen venia Regis , vel Prnregis opus eft. Simile quid aufi funt Hifpani in Belgio, ubi Dux Albanus regnante Philippo II. armata manu rem aggrelfus eft. Cujus immanitatis metu defecere Batavi cum foederatis Provinciis: nec in reliquo Belgio Iu-quifitionis ullum monumentum eft. 26. Iu Francia, quum recentiores hae-refes efflorefcerent, audiebantur querelae de negligentia Epifcoporum in perquirendis, puniendisque ea labe infečtis. Unde decurfum aliquando ad illa judicia extraordinaria. Nani Parifienfis Senatus ab Epilcopis impetravit litteras, quibus Senatoribus Clericis vices fuas demandarunt, ex quibus compotitum eft Concilium Inquifitorum a Clemente VII. ami. 152^. confirmatum. Sed inciderunt bella civilia, et edióta pacificationum, quibus ea omnia abolita funt, ut nullum fu-perfit Inquifitionis Francicae veftigium, praetert^uam , quod Tololae modico fti-pendio alitur quidam e familia Domini-canorum, qui Inquifitor audit, fed fine ulla fun 6tione. 27. In Italia ex haerefi Lutherana anfani arripuit Paulus III. Romae inftau-randi hoc tribunal, qifbd remilfum erat faepius, inflituta Congregatione Cardinalium, cum poteftate abfolùta de haerefi, fimilibusque criminibus cognofcen-di, eisque normam funétionum praefcri-bendi. Quum Sixtus V. diverfas alias Congregationes, quae Romae florent, inftituilfet, huic primum locum affigna-vit. Conflat ea Cardinalibus feptem, ac divertis miniflris, habetque ipfum Pontificem Praetidem, ejusque poteflas per omnem Italiam, immo, ti Pontificem au- — ( 100 ) — dias, per totum terrarum orbem extenditur. In Germaniae imperio exulat o-mne Inquilitionis tribunal, quia Pacis Weflphalicae articuli libertatem religionum , quae tolleratae dicuntur, indulgent, lufpenfa in Protellantes omni jurisdictione ecclefiaftica. De Schis- 29, In cenfura ecclefiaftica haereticis luccenturianturlchismatici, quia,auéto-re S. Cypriano, qui unitatem Ecclefiae non tenent, fidem non tenent. Super-eft reliquum S. Patris argumentum, c. 18. XXIF. q. i. 30. Juxta lentendam S. Hieronymi fchisma, quod graecum nomen eft, Icif-furam fonat, utpote fciEonem, vel divi fionem ab unitate Ecclefiae Catholicae, quae, ex pluribus particularibus Ecclefiis fub uno capite coalefcens, uni-verfalem, five Catholicam, et unam Eccleiiam conftituit. c. 34. ibi. •?dPvtat’ 31. Cenfetur ergo ichismaticus, qui re-Parm. cedit ab unione omnium,autpene omnium üb. 2. Ecclefiarum particularium, quaeEcclefi-am uuiverfalem conficiunt.Quare Optatus Milevitanus Donatiftas elle fchismaticos pronuntiat,quod ab Ecclefiarum totius orbis communione diicellerant. Videndum efi, inquit, quis in radice cum toto manferit; quis forte exierit? Idem argumentum contra eos laepius urget S. Auguftinus. — ( HOT > — 32. Schismatis quoque praejudicium efd, fiquis a Romanae Ecelefiae communione recedit. ER enim Ecclefia haec propter Primatum unitatis centrum, e-jusque Antifles omnium fidelium Caput. Quisquis ergo ab hujus confortio fe feparat, tchismaticus praefumi poteR. Hinc Theologi cum S. Thoma fchisma definiunt, quod fit divifio, fer quam quis fe ab unitate Ecciefiae feparat, in quantum Ecclefia efi corpus myfti-cum ex univerfis fidelibus tanquarn membris, et Romano Pontifice tanquam capite conflans. 33. Emerferuntquidem gravifììmaea-liarum Eccl efi arum cum Romana contro-verfiae: fi tamen pacis, et communionis vinculum inter eas abruptum non efi fchisma exortum dici nequit. Obfer-varunt olim Afiani Epileo pi non eandem cum Romana Ecclefia, fed diverfam Pa-fchalem diem celebrandi difciplinarn, et maximam defuper habuerunt cum S. Vittore Romano pontifice difeeptatio-nem, ifiius tamen communionem non deferuerunt faltem ex parte fu a. Galliae quoque Epifcopi, tametfi eandem cum Ecclefia Romana difciplinam ob-fervarent, Victorem monuerunt, ut ea potius feni ir e vellet, quae paci, charitatique erga proximum congruebant, nimirum ut Afianos a 1'ua communione non excluderet. Eufebiui IV. c. 24. Cap. 3. De cauf. S. Cypr. etc. S. A ug. de unic. Bapt, lib, 1. c. iX. F'eur. H. E. 1. 7. c- 32. 34. Sančtus quoque Cyprianus fem-per fairem ex parte fua retinuit pacem, et communionem cum Ecclefia Romana, quamvis vehementem cum S. Stephano haberet litem de rebaptilandis haereticis. Inquit S. Auguftinus: Nam illis temporibus i antequam plenarii Concilii fententia, quid in hac re fe~ quendum ejfet, totius Ecclefiae con-fenfio confirmaß'et ■> vijum eft ei cum ferme octoginta Coepifcopis Juis Africanarum Fcclefiarum, omnem hominem , qui extra Ecclefiae Catholicae communionem baptizatus fuijjet, oportere ad Ecclefiam venientem denuo baptizari: quod non reSte fieri tanto viro nimirum propterea Dominus non aperuit, ut ejus pia et humilitas, et charitas in cuftodienda falubriter Ecclefiae pace patefcer et. Enim vero S. Pater ditlentiendi liberam facultatemreli-quis,illaefa pace reliquit : Quod ergo ille vir fandus, aliter de Baptismo fenti ens, quam fereshabebat^quaepofteapertra-Stata, et diligentifiima confideratione firmata eft, in Catholica unitate per man-ft, et char itatis ubertate compenfatum eft, etpajfionisfalce purgatum. 3y Stetit aliquamdiu contentio haec: qualem vero exitum tunc fortita fit, nelcitur ; attamen fub S. Sixto, S. Stephani fuccelFore necdum fuiiFe fopitam ex epiltolis S. Dionyfii Alexandrini ad eum datis conftat. Cum vero pofl: tempora S. Sixti nihil de hac quaeftione, aut occatione illius de Ecclefiarum fcil-fione legatur, verofimilius eft, pacem Ecclefiae intercedente praecipue Diony-fio Alexandrino redditam fu i ile. 36. In reliquo decurfu hi Horiae infe-ftiora fuere fcliismata inteliina , quibus unitatem unius, ejusdemque Ecclefiae particularis in difcrimen aemuli conjiciebant. Ita Novatus Romanam, ecDonatus Carthaginenfem Ecclefiam in partes difiraxerunt rejefka fubjeétione, quam legitimisEpifcopis Cornelio, Cae-cilianoque debebant. 37. Novo jure Bonifacius Viti, omnis generis divis, e* poenis Cardinales de Columna devovit, quod in Papam fclii-sma concitalfent, eo obtentu, quod ja-dtarent, Caeleftinum V. Papa tu fe abdicare nequi vi Ife. c. un. de Schism.in 6. 38« Reliquae cenfurae, et poenae hujus criminis fere eaedem funt, ac hae-refeos. Inter alias omnes ordinationes, beneficiorum collationes, aliique aftus judiciales a Praelatis fchismaticis pera-èli, irriti funt, illaefo tamen plerumque valore Sacrameetorum. c. 1. de Schismat. 39. Schisma ex fuo genere fine hae-refi elle poteft, plerumque tamen in haerefin definit, ut obtentui exenfatio-nis locus fit. Si fchisma haerefi conjun- Supr. §. 52. Cap. 4. De auti. Epifc. dama, propr. gitur, crimen cenfetur ecdefiafticum, ut ad folias Judicis ecclefiaftici judicium referatur. Si autem merum fit fchi-sma fine haerefi, tunc Judicis faecula-ris efi: turbas componere. 40. Pofuit Spiritus fanftus Epifcopos regere Ecclefiam Dei. Poliunt ergo vi fui officii epilcopalis non tantum inquirere in pertonas de haerefi, aut perver-fa doétriua fufpeéìas, atque de his judicium proferre, fed etiam valent de ipfa dottrina, utrum fidei catholicae aut chriftianae morali confona fit, vel ab ea dilfona, inquirere, et judicare, prout oftendit exemplum Apoltolorum. 41. Legitur in Ačtibus Apoltolorum, quod, cum edet exorm quaeltio fub initio nafcentis Eccleliae, utrum conver-fos ex gentibus ad Chriltum oporteret circumcidere, et praecipere quoque, ut abeisobfervareturLexMoyfis, fuper hac controverfia convenerint Apofioli, et Seniores videre de verbo hoc. Examinarunt ApoItoli, et Seniores quae-ftionem illam, et judicialiter definierunt. 42. Hoc Apoltolorum exemplum fe-cuti Epifcopi ab initio Ecclefiae in na-fcentes errores, haerefesque follicite inqùifierunt: fuaque aučtoritate mox , ut eas detexerant, fuis Decretis convixerunt, et damnarunt, idque praefer-tim praeftiterunt in Conciliis. Super- — ( lot ) — funt in Decreto Gratiani veteres cenfu-rae Concilii Gangrenfis. c. i. etc. D. *o. Concilii Milevitani. c. 52. etfcq. D. 71. de conf. Concilii Toletani Xll. c. 9. D. 9. ibi. 43. Hortabatur olim S. Cyprianus s-Coepilcopus, ut conciliariter congrega- ia ti inquirerent in decifionem controver-fiae de Baptismo haereticorum. Supereft-, inquit, ut de hac ipfa re quid finenti fcntiamus, proferamus. Putarunt edam Africani Patres, qiiaecun-que negotia in fuis locis, ubi orta funt, finienda-, nec unicuique Provinciae gratiam S. Spiritus defuturam , qua aequitas a Chrifti Sacerdotibus et prudenter videatur, et confiantiffime teneatur. 44. Coeperunt fenfim inde a faeculo X. caufae fidei, veluti majores, et graviores , decilioni Sedis Apoftolicae re-fervari. Hac occafione, cum in Concilio Remenfi anno 1148. contra Gilber-tum Porretanum E pileo pi Gallicani fidei iymbolum ederent, reclamarunt Cardinales, praetendentes, nulli fas effe, circa fidem quidquam determinare citra auSloritatem Romani Pontificis. 4V Novo jure Innocentius HI. di ferte declarat: Majores Ecclefiae caufas, praefertim articulos fidei contingentes, ad Petri Sedem referendas intel-bigit, qui, cum quaerenti Domino 3 Gerfon. Op. Tom. 2. p. 281. quem difcipuli ipftim effe dicerent, re-fpondiffe notabat etc. Refert, c. 3. de Baptis. 46. Ecelefia tamen Gallicana, ipfa-que Univerfitas Parifienfis Epifcoporum auftòritatem in decidendis fidei contro-verliis temper affer nerunt. In Concilio Conftantienfi Joannes Gerfon inter con-clufiones (ub quibusdam articulis ponendas recenfet ordine fex tam : Ad Epifcopas fpedtat jure divino — propo[itionem quandam haereticare, hoc eß, hae-raeticalem decernere, vel determinare, nedum dotlrinalitcr (ßcut D ocior es Theologiae poffunt ) fed etiam judicialiter, cum appo [itione Decreti poenalis contra fabditos rebelles etc. Haec do-ftrina ita defendebatur a Gallis , ut tamen recognofcerent in Romano Pontifice Primatum jurisdictionis unacum praerogativa fuffragii in dijudicandis fidei quaeftionibus. 47. Ipfimet etiam regii Magiftratus doàri nam illam tanquam bafin quandam tuarum libertatum reputare non dubitant, ac propter ea fi quid in Bullis, Refcripos, vel Brevibus Romanis contrarium eidem occurrere videatur, remedio appellationis,^tanquam ab abufu a!) executione, et publicatione hujusmodi Bullas, et litteras Papales prohibent, nequid contra libertates Ecelefiae, et auétoritatem Epifcoporum inducatur j uti vilum eft occa- fione Brevis ClementisXt. quod an. 1710. profcribebat mandatum Epifcopi S. Pontii Tomeriarum in Galliis, tribus epifto-lis Paftoralibus ftipatum. Appellationis caufa erat, quod illo Brevi praecipue impeti videretur dottrina de auótoritate E-pifcoporum in definiendis articulis fidem tangentibus. 48. Alibi zelofioresEpifcopi fuum fecere, plures laxiorum Cafuiftarum opiniones profcribere, quorum Decreta refert Fagnanus, ut evincat, ad quas tandem laxi tatesadd uéti fuerint PatroniPro-babiiifmi, live fuftinentes, unumquemque polfe ampleéti tuta confcientia opinionem probabilem, licet minus tutam, et minus probabilem. ^49. Et inter haec quid minus tutum, minusque probabile videri poterat, quam illa nonnullorum impudentia, qua paffim quaedam feutentiae Catholicorum infamia haerefeos notabantur ? Quis calumniam excuFaret? Ait S. Jacobus: Nolite detrahere alterutrum Fratres ! qui detrahit Fratri, aut judicat Fratrem fuum, detrahit legi, et judicat legem, quae praecipit, ut id, quod tibi heri non vis, nec alteri facias. Refert Sozomenus, Ammonium aliquando adiilfe S. Epipha-nium, eique haec verba fecilfe: Libenter equidem difcerem, utrum aliquando in difcipulos, aut in libros nof ros incidißiP Illo (Epiphanio) negante, ite- Fagn. ad c. 5. de Conftir, S. Jacob, c. 4. Sozont. lib X. c. 15.. S. Atsg.' Ae liapt. li 1.1. 7. c. 53- S. Greg, Hb. VI. ep. 25. S. Hier, ep. ad Ocean. rum quae/ìvit Ammanius ; unde ergo haereticos illos effe judicafti, qui nul-lumhabesargumentum, quofententiam illorum pofis convincere? Et, cum Epi-phanius diceret, id fe auditu accepijfe; nos vero, ait Ammonius, plane contrarium fecimus. Nam et difcipulos tuos faepenumero vidimus, et libros perlegimus: ex quibus eft unus, qui Anco-ratus infcribitur; cumque multi vituperavere, et tanquam haereticum calumniari vellent, nos pro parte, uti par erat, propugnavimus, et caufae tuae defenfionem fufcepimus. Proindenec tu ex folo audit u ab)entes damnare debui-fti, quos nequaquam tu ipfe, certis argumentis induci us, conviceras; nec e-jusmodi gratiam referre tuis laudatoribus. Quid difcretius exemplo S. Au-guftini? Nobis, inquit, tutum eft, in ea non progredi temeritate aliqua fenten-tiae, quae nullo in catholico regionali Concilio caepta, nullo plenario terminata funt. Juxta S. Grego vi i monitum: EI oc ergo. Frater chariffime, fubtiliter perpendamus, et fub praetextu haere fis affligi quempiam veraciter profitentem fidem Catholicam non finamus: ne, quod abfit, haerefin fieri fub emendationis magis fpecie permittamus. En lententi am S. Hieronymi ! Nihil impudentius arrogantia rufticorum, qui garrulitatem auctoritatem putant, et in fubje- člum fibi gregem timidis fermonibus tonant. T I T V L V S IV. De Reliquis deliSlis Eccleßafiicis. I. Sortilegium dicitur a forte, foletque accipi in malam partem nimirum pro fu-perftitiofa, et magica divinatione, qua quis futura, aut occulta, vel omnino incerta praedicere, aut cognofcere vult ex aliquibus lignis, quae ad eacognofcenda, aut indicenda nec a natura, nec a Deo in-llituta, vel ordinata funt. 2. Juxta S. Ilidorum: Sortilegi funt, qui fub nomine fiStae Religionis per quasdam, quas Sanatorum fortes vocant; divinationis fcientiam profitentur, aut quarumcunque fcripturarum infpeSlione futura promittunt, c. i. XXFI. q. i. 3. Sortes illae divinatoriae, utpote nullam vel naturalem, vel fupernatura-lem vim habentes ad occulta illa, ac mere contingentia, et plane ab incerto e-ventu dependentia manifeflanda merito luperftitiofae divinationes, et malelicia reputantur, et ut talia jam pridem eas reprobavit Leo IV. in epillola adEpifco-pos Britanniae: Sortes, ait, quibus cun-fta vos inveftris difcriminatis judiciis (uuod Patres damnaverunt) nihil aliud. Gap. 5, De Sortii. Mag. et fupedt,. ( HO ) — cjtum divinationes-) et maleficia effe decernimus. Quamobrem volumus illas omnino damnari, ct inter chriflianos ultra nolumus nominari, et ne exerceantur, fub anathematis interdillo prohibemus. c. i. XXVI. q. v 4. Natura fortilegii, feu fortium, prout eae adhibentur ad cognitionem, five ma-nifeftatiouem futurorum , vel occultorum , ad quem effečhim nec ex natura fu a , nec ex ordinatione Dei virtutem habent, probat intervenire maleficium. Nam fi cultus divinus, vel id, quod foli Deo competit, exhibetur, aut tribuitur creaturae, dicitur fuperflitio cultus indebiti, ut loquuntur Theologi polt S. Thori. Tb. 2. mam, ubi etiam, fi cognitio futurorum f f 2‘ contingentium, vel manifeftatio omnino occultorum, quae foli Deo competit, petitur a rebus ad eam manifertationem nec a natura, nec Dei ordinatione inilitutis, transfertur quidam Dei cultus, vel Dei proprietas ad creaturam. Ac propterea fortilegi etiam Divinatores, ta 11 quam divini aliquid praeferentes, dičti funt. 5. Cum fortes, live figna adhibita ad futurorum, et occultorum cognitionem nullam ex fe, aut a Deo virtutem habeant: ideo fortilegium folet continere exprelfum, vel tacitum pačfum cum Daemone, a quo mediantibus illis fi-gnis futurorum, et occultorum fcientia expetitur. — ( HI ) — 6. Eisdem fìgiiis, quibus utuntur for-tilegi ad praediétionem futurorum ? etiam utuntur ad nocendum, et tunc proprie maletici dicuntur ob facinorum magnitudinem , ut loquitur l. 5. Cod. de Malefic. Sicut autem varia funt ligna 9 quae adhibentur ad praeltigias, fallacias, aut malelicia exercenda, ita variae funt fortilegii, aut maleficii fpecies, Ibrtiunturque varia nomina a diverfitate lignorum. 7. Inter laxiores opiniones recentio-rum Caluiltarum legitima cenfura rejecit et has, quae artes magicas, alias-que lìiperfiitiones a vitio excufabant, li ad bonum finem referrentur. Declaravit anno 1398. facultas Theologica Pa-rifienfis, eos falli, qui credunt licitum, uti ad bonum finem arte magica, aliisque luperltitiouibus, quas Deus, et Ec-clefia damnant. Hinc et addit, fine errore fuftineri non polfe, quod licitum fit, etiam fer mittendum, nialeficia maleficiis repellere. 8= Id fyliim exprellit Rituale Romanum: Aliqui (Daemones) oftendunt maleficium, et a quibus fit facium■> et modum ad illud dififipanduni. Sed caveat, ne ob hoc ad magos, vel ad fa-gas, vel ad alios, quam Ecclefiae mi-nifiros, confugiat, aut aliofuperfiu tionč, aut alio modo illicito utatur. Fac. Parit, ar-t. 5. et 6, Paul, fein. 5. Tit. ai. — ( 112 ) 9. Vido quoque corrupdonis, infir-mkadsque humanae daemones proelfe čeniemur, quando noceredefmunt. Haec praejudicia in veteri Gentilismo tam divertas tpecies idololatriae pepererunt, quarum nonnullas et ipli Romani in veteri luperftidone prolcripierunt. Refert Paulus Jurisconfultus, capitali poena luilfe, qui de falute Principis, vel Jum-ma Reipublicue refpondiß'ent. 10. Principes Ch ri Ri a ni, profcripto Idolorum cultu, in clallem criminis publici rejecerunt artes magicarum divinationum. Inquit Conflandus Imp. Nemo /Jufpicium confulat, aut Mathematicum, nemo Ariolum. Augurimi, et vatum prava confeffio conti-cefcat etc. Etenim ultore gladio pro-fl,ratus, fupplicio capitis ferietur, quisquis ju(Jis noftris obfequium denegaverit. Refert. L. <>. de Malefio. 11. Et infra : Multi magicis artibus ufi (aliqui legunt aufi) elementa turbare, vitam infontium labefactare non dubitant, et manibus accitis, audent ventilare, ut quisque fuos conficiat malis artibus inimicos : hos, quoniam naturae peregrini funt, feralis peflis abfumat; utpote feralem pellem vivi-comburium interpretantur. L. 6. C. de Melefic. et ibi G.othofr.i 12, Juxta T2. Juxta legem Conftantini M.: Formi eft /cientia punienda, et feverijji-mis merito legibus vindicanda-, qui magicis accinSti artibus, aut contra falutem hominum moliri, aut pudicos animos ad libidinem deflexiß'e deteguntur. Nullis vero criminationibus implicanda remedia humanis qnaefita corporibus, aut in aggrefiibus locis innocenter adhibita fuffragia; utpote quia vel naturalia funt, vel per fimpli-citatem a crimine publico excolantur. L. 4. C. ibi. 13. In Oriente tamen Leo fapienshanc conniventiam legis m illam fecit. Sane vero, inquit, /quis aliquo modo incantamentis ufiis effe deprehenfus fuerit; fi ve id rejlituendae, confervan-daeve valetudinis,fiveavertendae a rebus frugiferis calamitatis caufa fecerit, is yJpofiatar uni poenam fubiens, fupremum jupplicium Juftineto. Ref. Nov. Leon. 14. In Occidente per regna, et fae- cula barbara fat vulgaris fuit opinio , nolfe, et polfe homines, quos tempe-ftarios, magosque dixere, per incantationes, aliasque artes grandinem in melfes, et vineas mittere, aliaque mala hominum corporibus, et bonis per malos fpiritus vel inferre, vel ab iis auferre. Vetant Capitularia: Ut nec Pan- Efiien Feci, P. IV. H Capit. Franc, lib. I. c. 61. ) — 114 ) — Cauculatores (forte Calculatores) nec incantatores, nec tempeftarii, nec obligator es fiant. Et ubicunque funt, emendentur, vel damnentur. 15. Ex his elucet, ex veteri paganismo fatis diu liiperfuilfe divinationum, aliarumque magicarum fuperftitionum genera, quae et animis Chriftianorum nonnunquam altius, pròli dolor, infe-derant. S. Auguftinus quatuor eorum genera recenfet. c. 1. XXFL q.^.et 4. 16. Ex lententia S. Auguftini: Su-perfiitio/um efi, quidquid infiitutum efi ab hominibus ad facienda, et colenda idola pertinens, vel ad colendam, ficut Deum, creaturam, par- , temve ullam creaturae, vel ad conful-tationes, et quaedam palila fignifica-tionum cum daemonibus placita, atque faederata, qualia funt molimina magicarum artium, quae quidem commemorare potius, quam docere affo-lent Poetae, etc. Refert, c. 6. ibi q. 2. 17. Quid falubrius, quam quod hos ► malarum artium feftatores Ecclefia foro poenitentiae fubdiderit, aut percen-luram a communione ejecerit? Super-funt in Decreto Gratiani fat amplo numero veteres aučtoritates. c. 1. etc. ibi q. f. ig. His exemplis, et novo jure poenitentia quadraginta dierum ei decernitur, qui per fortilegium de alienis fatis ; — (UH — omen capit c. i. de Sortii. Alexander IH. Presbyterum, qui per infpe-čtionem Aftrolabii furtum, quod Èc-cleliae evenit, indagare voluit per annum a beneficio fufpendit, licet periim-pìicitatem fecilfet. c. 2. ibi. 19. Ecce vetera, novaque argumenta ad id genus criminis perftringendum! Forum jultitiae civilis imperii decrevit in illud poenas corporales. Forum poenitentiae proprium eft Ecclefiae ad ferendas fpirituales cenfuras. 20. Eft utriusque Judicis in ea caufa dilcrete procedere, quia certum eft, multa frequenter diabolicis artibus ad-fcribi, quae vel naturales caulas habent, vel nonnifi phantaftica fiyit hominum figmenta. Ita jam a pluribus obferva-tum eft, illis faeculis, illisque regnis, quibus perfuafum fuit, magiam veram elle artem, exundalfe reorum numerum, quorum crimen ignorant faecula, et regna, quae vitium in fomnia, et deliria rejiciunt phantasmatis, c. 12. XXFI. q. 5. 21. Quidquid vero reliquum eft, recidit ad curam Pallorum, ut frequen-ter, et fedulo populum commoneant-, quo (ibi a talibus veteratoribus-, impotioribus ■> et deceptoribus-, tanquam diaboli vere miniftris caveant-, has imputatesi et abominationes commit- h 2 — ( u6 ) — tentibus per occultam operationem malignorum fpirituum adverfus Deum, et proximum, utqiic infuper horreant, et detejientur enormia talia peccata, quae nonnifi ex inventione diaboli (utdiStum eft) ortum habent, univerfi generis humani inimici, quocunque obtentu fiant. Divinationis, Magiae, Mathematices, Jfirologiae, Prognofiici, Plujfiognomiae, Negro-mantiae, Chir ornantia e, aut alio demum quocunque titulo quamlibet fpe-ciofo. 22, Nihil vulgarius ? quam quod titulus pietatis jaltetur, ut vel nonnullis piis cedulis, vel lacris verborum for- * mulis, aliisiyie linteis, et ligaturis virtus, medendi morbis, avertendique grandinem tribuatur. Quum quidem his rebus, nec ex natura fua, nec ex autori tate vel divina, vel humana cum illo effe61:u ulla proportio fit, conflat, eas elfe fuperflitiones, qùibus Deus tentami- potius, quam invocatur, quia fe- y re ad quotidianum miraculum his nugis provocatur. Pejus eft, quod ad fidem faciendam jaótent et exempla, vendi-dentque hiftoriss; quafi vero hiftoriae eile nequeant laepe fabellae et exempla mendacia, aut vero fint et exempla, et hiftoriae. Ideo eis quisque credere non debat , quia aliquando eveniant — quia hocpermijfu Dei fit, ut j ipfi, qui haec audiunt, vel videntt probentur, et appareat, qua fide fini, et devotione erga Deum. Refert, c. 14. XXFL q. s. 23. Miliis vanis obtentibus praecipit Concilium Tridentiuum» ut Ordinarii locorum Epifcopi ea omnia prohibere, et e medio tollere fedulo curent , ac teneantur, quae fuperfiitio, verae pietatis falj a imitatrix, per certum candelarum numerum ad celebrationem mi darum, vel per alias formulas, et caeremonias ad invocationem Sanfto-rum, Reliquiarum venerationem, aut cultum SS. Imaginum, privato arbitrio induxit. 24. Abfit, ut tam aequis Decretis quisquam utcunque clanculo detrahere polfet, nili aliquando Rudium turpis quaeflus indifcretiorem zelum animaret, ut nonnulli clament, religionem San-ftorum laedi, eoquod proventuofae quaedam fuperftitiones expungantur. Sic et conta S. Paulum Epheli clamabat Demetrius: Firi! fcitis, quia de hoc artificio, et facrificio efi nobis acquifitio. 2 viele leichtfertige ^crfvnett ciupcrfiall» von @vtt auf= gcfe|ter Sbe jufammen mohnen, berohalben vtbncn mir, unb mollen, baf eine jebe gei(i= liehe unb meltliche £>brigfcit, ber folchcé or» bentlich jugehbrt, fein billige«; 6iufel;cn foli hrtben, bamit foldje öffentliche Safìer ber ®e; huftr nach evn|Ilich gejirafet, unb nicht gebul= bet roerben. Triti, feti". , 54. Juxta Tridentinum Decretum lai- 25' c‘I4-c’i, live conjugati, üve cadibes crimi-m inhaerentes, ab Ordinario ex officio mnt reprehendendi, et poit trinam ad- De Fornicat, S. BafiL c. 59- monitionem, H parere nolunt, excommunicandi: Concubinae autem ex locis, quibus fcandalo funt, manu militari ejiciendae. SV In cenfura Evangelii et fornicatio nomine machiae vetita intelligitur. Elt et illa grande crimen in Chriftiano? quia per eam juxta Apoliolum membrum Chrifti proltituitur, et templum Dei violatur, c. n.et 12. XXXIf. q. 4. 56. [11 veteri ordine poenitentiae S. Bafilius feptem annis a facra communione fornicatorem removit. Fornicator’, inquit, feptem annis SanSlis non communicabit -, duobus deflens, duobus audiens, et duobus fubftratus, (t in uno con fi flens : oStavo autem ad communionem admittetur. 57. S. Carolus inter Canones, quos ex poeuitentialibus libris mediae aetatis, qua vetus rigor jam fiaccefcere cae-perat, collegit, hunc refert: SiLaicus folatus cum foemina folata concubuerit, poenitens erit annos tres: et quanto faepius, tanto majori poenitentia afficietur. S8- In foro juftitiae plerumque fornicatio per muléfas, aliasque leviores caftigationes, li complices folvendo impares fint, expiatur, quas in noftrisProvinciis libi civilis pote lias arrogat. Reliquum vero elt, ut Pallores tanto in-ftautius, irruente morum remi Ilion e, de- declament non tantum adverfus ipfum vicium, fed et adverfus diverta conventicula, fpečtaeula, et reliqua pericula impudicitiarum. S 9. Pveliquis fpurcitiarum infamiis gravius deliótum ett facrilegium, quod committunt perfonae, quae facro voto continentiae funt adftriftae. Jovinianus Imp. Siquis non dicam rapere, fed attentare tantum — facratiflmas virgines aufus fuerit, capitali poena feriatur. Refert. L. 5. C. de Epifc. et Cler. _ 60. In cenfura Canonum Clerici, qui violaverint legem caelibatus ecclefiafti-ci, deponuntur, et excommunicantur. Supereft vetus Decretum ConcilmNeo-caefarienfis: Presbyter, fi uxorem duxerit, ab Ordine fuo deponi debet: quod fi fornicatus fuerit, vel adulterium commiferit; extra Ecclefiam abjici, et ad poenitentiam inter lai-cos adigi oportet. Legit, c. 9. D. 28. |Ie”r- J- 61. Praevalente infami concubinatu C-"I2'J"4. Clericorum plures conftitutiones novo JWre natae funt. Plebi injunótum, ne Miifam concubinarii notorii frequentet, officio privandi c. D. 32. Sed malo mtenfo poenarum rigor remi fit. Ex i'en-teptia Conylii Bafileenfis hujusmodi homines Ratim fvuéfu trimeftri beneficio-rurn, et, fi intra terminum concubinas sefi'.20. r<*n-EfVtny.Eccl. P.nr. 1 35?‘u 'iw Cone. Balil. — ( igo ) — non dimittant, ipfis beneficiis privandi funt; quod liqui ad vomitum redeant, irregulares cenfentur. Juxta Concilium Tridentinum Clerici concubinarii polì primam admonitionem tertia parte, poft fecundam omnibus fr néri bus privantur , et fulpendantur; poft tertiam beneiicio deftituuntur, et irregulares declarantur. Si redeunt ad ingenium , excommunicantur. Concubinae autem intuitu Clericorum non Iulum eae, de quibus id certum eft, reputantur; fed etiam o-mnis generis foeminae, in quas cadit fufpicio. c. 5. et 6. B. 32. 62. Olim poft poenitentiam decennalem demum veniam funt confeeuti ; veteres autem eos fine mora irremifibi-liter removerunt, c. r. 3. 33. etpajfim D. 50. Novo jure Clerici, qui contra naturam luxuriantur, carceri perpetuo ad agendam perpetuam poenitentiam mancipantur, ut ab oculis populi tanti fceleris memoria removeatur, c. 4. di Excejf. Praelat. cap. r. 63. Inter deliéta ecclefiaftica recen-deiiOF1'- fentlir et alia crimina, quibus religio cief. L laeditur. Hinc blasphemia inter deliéfa .De Bias- ecclefiaftica locum habet. Blasphemi funt, qui de religionis factis myfteriis perverte, irreverenterve. loquuntur. Quod proprie ' blasphemiam vocamus. In eundem cenfum veniunt et aliae vanae, etinfolitae execrationes, quarum aliae aliis pro verborum natura-) et animi affetta atrociorem poenam merentur. c. 2. de Maledic. 64. In foro civili Juftinianus blasphemes ad ultimum fupplicium vocavit: Sž enim, inquit» contra homines faci, a e blasphemiae impunitae non relinquuntur, multo magis, qui ipjum Deum blasphemant, digni funt fupplicia fu-Jlinere. Refert. Nov.qp. c. 1. 65. Juxta Capitularia Francorum : Siquis quolibet modo blasphemiam in Deum jacta verit, ab Epifcopo, vel Comite pagi ipfius carceri usque ad fa-tisfactionem tradatur, et publica poenitentia mulEtetur; donec precibus proprii Epifcopi publice reconcilietur, Ecclefiaeque gremio canonice reji ititatur. Et in additionibus legitur: Siquis quolibet modo blasphemiam in Deum jactaverit, a Praefecto urbis ultimo Jupp licio fu bj i eia t u r. 66. Receutioribus legibus diverforum regnorum poenae civiles adverfus blasphemes tam determinatae non funt » ^uin pro gravitate, aut levitate criminis augeri, aut minui queant, ut pallini arbitrariae cenieantur. Sic frequens elf, quod plebejus pro prima vice fu (ligetur , aut per menfem incarceretur ; pro lecunda vice in labiis vero candenti aduratur etc. i 2 Capitili. lib. 6. c. IOI. Addit. 3. cap. 84, De Perii! r. S.BafìI. c. 64. 67. In foro canonico blasphemis publicam poenitentiam decernit Grego vi us III. c. 2. de Maledic. Praecipit in Concilio Lateranenii V. Leo X., ut in foro confcientia e nemo blasphemiae reus absque gravijfma poenitentia, feveri Confefforis arbitrio injuncla , pofit abfolvi. Refert. Lib. VÌI. Decret. L. V. Tit. VII. c. 2. 68« Quis dubitet, in religionem peccare perjurium? Nam Deo illudere videtur, qui fidem fub obteftatione divini nominis datam violat, aut Deum in vindicem'vocat promiffi, quod fai va fide, et fine crimine fervare nequit. Tum ergo fai fum, tum temerarium juramentum grandi piaculo non vacat. Hinc nonnullis legibus cautum eft, ne contra-dtus medio juramento fiant. 69. 3. Bafilius decennalem poenitentiam perjurio indixit.. Perjurus, inquit, undecim annis non erit communionis particeps: duobus annis deflens-, tribus audiens, quatuor fubftratus ; anno unico confiflens; et tunc communione dignus habebitur. 70. Ex reliquis Canonibus veteris poenitentiae S.Carolus hos exhibet: Si-quis fciens pejerat in manu Epifcopi, vel Presbyteri, vel Diaconi, vel in erue e conf cerata, altar iv e, poenitentiam agat annos tres: in cruce non confecrata annum unum. Qui perju- rium in Sctßefia fecerit, poenitentiam aget annos decem. Qui /ciens pejerat domini impulfo, poenitens erit qua-drage finias tres et frias legitimas : Dominiis autem, quia praecepit, quadraginta dies in pane, et aqua, et fe-ptem fequentes annos. Siquis fciens pejeraverit, aliosque in perjurium induxerit, poenitens erit dies quadraginta in pane st aqua, et feptem fequentes annosa et tot jejunia jejunabit, quot homines in perjurium induxerit. 71. Quid confili cius monito S. Au-guftini? jurationem, inquit, cave, quantum potes ; melius quippe nec verum juratur, quia jurandi confuetu- * dine in perjurium Jaepe caditur, et femper perjurio propinquatur. 72. Novo jure crimen falli frequentius gli Icere coepit. Falfi multiplex of-fonfa elf; peccat enim contra Deum , illudit Judici, et laedit Innocentem. Sic ex S. Augurino refert c. 1. deCrim. Falf. 73. Jure Romano crimen falfi inter crimina publica recenfetur, quod fonemi ores confi ["catione, et deportatione; humiliores poena operis publici; fervi et ultimo fupplicio luunt. L. 1. et paj-■fim ff. ad leg. Comi, de Falf. In Nettiteli Carolina poena plerumque arbitraria fi quis tameu fallo teftimonio re- S. Aug, ep. 157* De Falf. Coniti Carol. art. 112. etc. — ( 134 ) — ura oppreffit, ut capite trtttcfrveiur, et ipfe fupplicium incurrit. 74. In vereri foro poenitentiae, fi-' quis quamquam per calumniam oppref-Conc, ferit, ut profcriberetur, vel interiice- Ili') * r * • • Ci 63*_ retur, nec 111 une communionem merebatur: fi vero levior caufa, utpote pecuniaria fuilfet, quinquennali poenitentiae fubdebatur. Juxta Decretum Concilii Arelatenfis IL,, qui falla fratribus Capitula objiciunt, usque ad exitum vitae non communicent, nifi digna fatisfačfione poenituerint. c. 2. III. q. 10. 7V Reliquis argumentis novi juris pro diverfis falli fpeciebus diverfae poenae civiles, ecclefiafiicaeque decernuntur. Inter has Falfarii litterarum Apoftolica-rum , fi Laici funt, excommunicantur. Clerici omnibus officiis, et beneficiis fpoliantur. c. 7. de Crim. Falf. Si Clericus faifaverit litteras Principis, degradatur. c. 3. ibi. FleurCril" ^ae ^Pec’es faci’ilegiì infh'i’. 3. habentur. Eft alius et genus facrilegii e- «. §.7. multiplex, quo religio defpedtui habetur; velati per Euchariftiae, facri Olei, facrorum vaforum, Ecclefiarum, caeme-teriorum profanationem ; per immunitatis facrorum locorum violationem; per fii : tum, u fu r p a t io n e m q u e r e r u m D e o c 0 n -fecratarum; per vim, et injuriam Clericis, et R el igio fi s i n t en ta t ahi. c. 21. XVII q, 4, — ( I3t ) — 77.' Angetur crimen, fi Clerici Sacris affi fi entes violantur: fi Ecclefia per vim effringitur, aut polluitur; fi abufus facro-rum Liquorum, aut myfteriorum ad fu-perrtitiones adhibetur, fi turbatur publicum divinum officium ; fi cultus feftorjim dierum profanatur. Quid aequius, quam ut uterque Judex illa fcandala publica juxta qualitatem fuae jurisdictionis percellat. c. 2. de Immunit. Ecclef. in 6. 78- Referunt et ufuras inter crimina eccletiaftica. Pronuntiat Clemens V. Judices, Officiales, aliosque Miniftros regios, qui auxilium praeftant exercendis, aut exigendis ufuris, ipfo jure, nili infra tres menfes refipilcant, effe exeom-municatos; haeretis eft enim dicere, u-furas lucrativas a peccato polle excufari. Clem. un. de UJur. 79. Paffim tamen fuperfunt divertii tituli, quibus ufurae excutiantur, quia in vim compenlationis exigi cenfentur, ut Vel lucrum ceffans, vel damnum emergens refarciatur. His vel aliis rationibus illuftrantur Cambia, Montes pietatis, contraClus centiuales. 80. Poftquam ubivis fere publica au-ftoritate pro eo, quodintereft, definita eft utiurarum quantitas, crimen faenera-titium, in foro faltem externo recidit ad eos, qui ultra praefcriptam fummam lucrum captant. — ( 136 ) — Fieiir. 8i- Quum Clericis quaeituofa negotia c-13- §• 7. minime conveniant? utpote qui prae cae-teris Chriftianis terrena fpernere tenentur , et vulgares ufurae eis vitio funt. Concilium Micaenum ab officio eos removendos cenfet, quod pluribus Canonibus inltauratum elt. c. 2. et paffim. D. 47. 82. Inde veteres crimina canonica dixere, quibus regulae eccleQarticae cen-fucam, ordinem, procetlumque poenitentiae lučluofaedefinierunt. Jure novo crimina eccleiiaftica vocantur, quae tribunali ecclefiaftico pro utroque foro vindicantur, ut civili judici nihil reliquatur, nifi pium obfequium exequendi lenten-tiam ecclefiaLticain. c, 13, §. 3. de Haeret. et alibi. 83. Recentioribus moribus omnia fere haec crimina cenfentur mixti fori, di? verfo fenfu; utpote vel adeffeétum praeventionis; vel ad diverfitatem poenarum, quia cenfurae propriae funt Potefta-tis ecclelìafticae: mulétae vero, aliae-que ca[ligationes referuntur ad civilem - jurisdicìionem; vel ad qualitatem perfo-narum. Deliétum enim Clerici, veluti ecclelìafticum, refervatur judici ecclefi-aftico: deliftum vero Laici remittitur ad forum Judicis faecularis. Unde haec ex confuetudine, et ufu cujusque regionis haurire oportet. 84. Iu Morali dottrina fuperefl: invio? labilis auétoritas Pallorum, quaevis eri? mina per gravitatem facrae praedicationis compefcendi. Quid eo officio lalubri-us inquit in veteri lege Dominus : Clama ! ne cejfes, quafi tuba exalta vocem tuam, et annuntia populo meo /'celerà eorum, et dom ui/Jacob peccata eorum. -Et alibi : Speculatorem dedi te domui JfraeL /Indiens ergo ex ore meo fer inanem, annuntiabis eis ex me. Si me dicente ad impium : morte morieris: non fueris locutus, ut fe cuftodiat a via Jua ; ipfeimpius in impietate morietur, fanquinem autem ejus de manu tua requiram. En et in nova lege lententium S. ApoItoli : Teftificor coram Beo, et Jefu Chriflo, qui judicaturus e fi vivos, et mortuos, per adventum ipfius, et regnum ejus : praedica verbum, infta opportune, -importune, argue, obfe-cra, increpa in omni patientia, et da* Strina. Quid praeclarius exemplo S. Chryfoftomi ad abolendas vulgares corruptelas ! Primum igitur, ait, perfundemus, ut — juga in melius mutationem faciat: etfiheri, et nudius tertius de hac vobis locutus Jum materia i neque tamen hodie defifiam, neque cras, neque perinde eandem perfuadere. Et quid dico crafiiwm, aut tertiam diem? Donec vos correStos videam, non ab-fifiam, fi enim legem praevaricantes don erubefcant; multo magis nos ju- Ifai. c. 58. Ezech. 33. 2. Ti-moth. 4. S. Chryf. iioin. 15. ad Pop. Autioch. Lentes, ne praevaricemini, admonitione continua confundi non efi dignum. TITVLVS V. De judicibus Ecclefiajlicis. C A P V T I. Dj judicibus Ordinariis. I. Sicut olim apud Romanos Judices ordinarii dičti videntur ad diftinétionem illorum, qui dantur a Principe extra ordinem : ita et jure Canonico Judices ordinarii dičti fuerunt ad differentiam Judicum, qui quali extra ordinem aPonti-iice pro quibusdam caufis terminandis delegantur, vocanturque Judices delegati, quae diltindtio occurrit, cap. 5. et 8- de Offic et Potefl. ff ud. Delegat. Ubi aperte Judex delegatus di (linquitur ab ordinario. 2. Judices ergo ordinarii dicuntur, qui jurisdičtionem non ex ("pedali aliqua delegatione, feu commilitone, led vi fuae dignitatis, feu officii habent, ac exercent. Undeiidem ad exemplum Legatorum natorum dici poliunt Judices nati, quali cum ipla Praelatura, leu officio, cui praeficiuntur, absque ulla fpeciali delegatione Judices nafcantur. 3. Inde jure Decretalium Epifcopi Judices ordinarii locorum dici caeperant, quia quisque Epifcopus in totafuaDiae- cefi jurisdiSlionem ordinarium ad exemplum Praefidis civilis agnofcitur habere. Refert, c. 7. de Offic. £?Udic. Ord. in 6. 4. Veteri jure procedus fummarius fuit. Juxta Conftitutiones Apoftolieas, fi inter duas perfonas quaeitio effet, utraque in judicium veniebat, quibus auditis ferebantur fuffragia; ita tamen, ut prius omnem operam impenderent, ut caufa amicabiliter componeretur. Epifcopus ex fuffragiis Cleri lententiam ferebat, et, fi caulae majoris momenti videbantur, ex tota Diaecefi Clerum congregabat, adinftar Synodi diaecefanae. y E pi Ico pi majorum praefertim Civitatum , tantis negotiis obruti, tandem caeperant, judicium nonnullarum caufa-rum in quemdam Presbyterum, vel Ar-chidiaconum devolvere; quod tum magis frequentabatur , ubi Jurisdičlio epileo palis ad caulas quoque civiles Laico-rum ex ten fa fuit. 6. Quum inde Archidiaconi juri dicendo alfuefcerent, jurisdictionem libi delegatam in propriam verterunt, naéti in pluribus diaecefibus primam in flanti am. Hoc exemplo et Abbates, et Capitula, et alii aliarumEcclefiarum Praelati propriam jurisdiótionem libi arrogarunt. In Concilio Remenfe Ann. 1148. inter ordinarios judices recenfentur Epifcopi, Conft. Apoft. lih. 2. c. 47. Petr.Blrfi". ep. 25. Grav. Norim b. »rt. 55. Abbates, Arehidiacotii, et alii Ecclefia-rum Praelati, c. 2. de '£?udic. 7. Hac occafione maluerunt pofthacE-pifcopi delegare Presbyteros, quorum mandata pro lubitu revocari poffent. Hos vocarunt Vicarios, vel Officiales. Atque hi i pii potiffimum fuere, qui ufum juris Romani in forum eccledafticum trahebant. Queritur Petrus Blelfenfis: Officium Officialium hodie efi, jura confundere, fufcitare lites, transa'clionesre-fcindere, innectere dilationes, fupprimere veritatem , fovere mendacium , quaejlum /equi, aequitatem vendere, inhiare exaSlionibus, verfutias concinnare. 8* Tam uberi proventu corruptis faeculis Officiales ferre in irnmenlum fuc-creverunt, quia et Capitula, et alii Ec-ciefiarum Praelati tales habere volebant; etEpifcopiplures nonnunc]uam in eadem Diaecefi , obtentu multitudinis negotiorum, inllituebant reclamantibus Judici-buSjfaecularibus, qui perhibebant, Officialium multidudine, quod faepe verum elf, lites augeri. En gravamina Comitiorum Norim bergenlium : Perleves, ac viles has Officialium perfonas, in quarum confcientiis nulla chriflianae pietatis viget ratio, fed tantum /celeratus habendi amor, Laici mi fer e, ad vivum usque in bonis fuis/poliantur, ac depraedantur. Hodie lingulae Diaecefes — ( 141 ) — no n n i (i unum habent Officialem) in civitate, vel urbe epifcopali relidentem , nifi Diaecefis fe in remotiores provincias extendat, ut in liis oporteat peculiarem Officialem inftituti, ne alias incolae extra luas Provincias in jus traherentur. 9. Non tantum Epifcopi, fed etiam eorum Officiales funt Judices ordinarii, quia et hi dicuntur ordinariam habere jurisdictionem , cum ordinarie, et per modum regulae de caufis quibuscunque co-guofcant, eoquod tribunal Epifcopi, et ejus Officialis unum, idemque cenfeatur. c. 3. afe Apeli, in 6. 10. Reliquum tamen elt Epifcopo, nonnullas caulas libi peculiariterreferva-re, aut et alias avocare ab Officiali, tribunal Officialis pro arbitrio vifitare, abu-fusque, liqui irrepferint, refecare. Praecidit in Concilio Mediolanenfi 111. S.Ca- Conc.Me-rolus: Quotannis fori fui tribunal vi- ftet Epifcopus; inquiratque, an prae- adEpivcT fcripta fori ratio, an praefinita taxa for-1161'1-fervetur : tum praeterea an,fique corruptelae , fiquive abufus irrepferint ; fin, fi quid denique infiitui, vel emendari oporteat: idque follieite imprimis curtt, ut eripiantur abufus, tum refti-tuantur quaecunque ad re Clam judiciorum formam pertinent. 11. Et en reformationis exemplum ! Con.Mrf, In Concilio Mediolanenfi V. habetur : deEpir.a Illud praeter caetera munus Epifcopi %irc.jur. Op. 2. De judic. (Jcieg. ec ly nodal. efi, ut in fuo epifcopali foro univerßs, etßngulisjus gratis reddatur. Quam-obrem praeter id, quod alio Concilio Provinciali (Mediolanenfi lt[.) de muneribus, et donis cavimus, hoc Decreto ßatuimus, in ordinariis caufis nihil quidquam vel minimum, ne /portularum quidem nomine, nec a /ponte etiam dantibus , aut ullo quovis modo a judice illius /ori accipi licere. Siquis acceperit, poenam, lege /fulia repetundarum /ancitam, ipfo facto /abeat. 12. Noitris moribus Otliciales plerumque a Vicariis diltmgui Volent. Vicarii Generales » (eu majores dičii funt, quibus voluntaria jurisdičtio Epifcopi committitur: et Officiales appellati, quibus contendola. Cenfentur et hi jurisdi-člionem ordinariam habere in oppofitio-ne ad delegatos, qui veluti extra ordinem ad certam cautam dantur. 13. Judices delegati audiunt, qui jurisdictionem , vel cognitionem caulae habent mandato alterius» ut eam nomine, et vice delegantis exerceant. Inquit Jurisconfultus: Is, cui mandata eft ju# risdiffiio, fungitur vice ejus, qui mandavit, non fua. L. 16. ff. de /furisd. omn. ffudic. 14. Tam diverti Judices invaluerunt in foro ecclanaftico faeculisXII., et XI11.» poflquam hoc forum ad indar fori civilis regi caepit, ut caufae non tam ad — ( 143 ) — praefcripram veterum Canonum» quam legum deciderentur. Judicia enim ec-cletiaftica tum temporis jus ftričtum , fecundum omnes apices fubtilioris juris fonabant, ex quibus animi litigantium palcebantuf magis, quam ledabantuY$ nemine quidquam de luo jure remittente. ■ 15. Hac occatione caufae plurimae tum per appellationes, quae tunc temporis multiplicari coeperant, tum per exemptiones, quae fuccrefcebant, Romam delatae funt, tanto numero, ut illis decidendis Pontifex impar videretur. Praeterea nec Romae ob diftan-tiam locorum, ex quibus probationes peti debebant, daufae facile inftrui poterant, ut inde necelle fuerit caulas plerasque aliis delegare. Atque ita cae-perant Pontificum delegationes fieri frequenti Eme. 16. Sic omnes fere Decretales novi juris nonnifi Papalium delegationum meminere. Cum enim hae Delegationes nimium multiplicarentur, plurima circa Judicum Delegatorum aučioritatem, et officium dubia funt mota, quibus e» lucidandis, ac terminandis vacabant Pontifices per refponfa, et conftitutiones , quae inde ab Alexandro III. in novo jure fuperlunt, fub titulis de Refcriptis, et de Officio, Poteftateque Judicis delegati. Enimvero reliquis Epifcopis, et Praelatis fant fui Officiales, qui pro judicibus ordinariis reputantur: aut, fi hi aliquando aliis jurisdictionem committant, non caufam» fed tantum ejus partem ■, utpote, ut audiant allegationes, etrrationes, et atteflationes recipiant (quod proprium eft Commiffariorum) in eos rejicere folent, refervata» fibi finali decifione* c. 7. de Potejl, £fud. Beleg. 17. In eo genere Papalium refcripto-rum Leges civiles omne punétum fere videbantur. Sic Pontifices fuos delegatos iisdem, aut et majoribus praerogativis, quam de jure civili Judices a Principe dati habent, laetari voluerunt, ut illis jus eilet non tantum quandam partem, fed et totam caufam fu bd e legandi. c. 27. de §. 2. ibi edit. Boehm. 18. Hac praerogativa eluxerunt Pa* pales Delegati luper ipfos Ordinarios ec-clefialticos, civilesque, quibus, etti a Principe dati effent, quid amplius concedimi haud erat, quam notionem, vel aliam partem jurisdictionis fubdelegare. Nov. 60. c. 2. Id interea ex jure civili reliquit Pontifex, quod a Subdelegato, cui tota jurisdiótio e It com milia, oporteat non adSubdelegantem, fed adipium Pontificem appellare. L. 1. ff. quis, et a quo appell. 19« JU' 19* Judici fuo delegato ideo tantam poteftatem adfcripfit Pontifex, quia ex ipfius perlona judicium luftinet. Hinc enim et eidem permittitur, et Ordinarios, fi nece (Fari um videtur, ad 1‘ul‘pi-eiendam delegationem, vel exequen-dam iententiam compellere, ita tamen, ut in coazione medum fervet, et dignitati perlbnae deferat, c. ri. de OJfic. Šfud. Beleg. 20, Aliquando et fimplicibus Clericis tantam poteftatem tribuere poterat, ib-lebatque Pontifex. Cum autem id in de-preffionem tum Sedis Apoftolicac, tum et Ordinariorum vergere cenferetur ; lanei vi t Boni faci u s Vlil.', ut nullis, nifi dignitate praeditis, aut Perfonatum obtinentibus, leu Canonicis Cathedralibus caulae anóforitate mandati Apollo lici, vel Legatorum ejus committantur, c. 11. de Refcript. m 6. 21. Praecipit inde Synodus Tridentina, ut Judices, quibus vel a Papa, vel ab ejus Legatis, Nuutiisque in partibus caufae delegantur, iiifirufti lì ut praeferiptis illis qualitatibus, quorum quatuor, aut plures nominatim defi-gnare oportet in Conciliis provinciali-Inis, aut diaecelanis. Unde Judices fy-uodales dicuntur. Spectat hoc Decre-tUTn delegationem inferiorum, qui in quadam dignitate conftituti in judicem V an-E fi) en Eui. P. IV. K Triti, reir. 25. c- 1°. — ( 146 > — fynodalem deliguntur, tametti poftmo-dum eam dignitatem reiignaverint. Hodie, quia raro Synodi celebrantur, tifus invaluit, quod Ordinatii cum Confido Capitulo Cathedralis hos judices deligant. Hac conditione tenentur et ipfi illi Judices delegati, fi totam cau-fae cognitionem fubdelegaverint. 22. Quantum vero ad Epileopos, et eorum Officiales, quia ordinarii judices funt, eis delegatio a Papa fieri potei!, etiam absque fpeeiaii defignatione in Concilio Provinciali, aut Diaecefano, ita, ut et delegatio l’afta Ordinario fub qualitate traufeat ad fuccefibrem, quia dignitati fafta cenfetur. c. 14. de Offic. et Poteft. udic. Deleg. 23. Delegatus ad caufam procedere nequit, nili litteras delegationis exhibuerit. Hinc hodie Itylus habet, quod litteris citationis exemplum mandati A-poftolici inferatur, ut exipfo referipto probetur auftoritas citantis, c. 31. ibi. 24. Probantur ex illo et fines mandati. Oportet enim firióte formam, et terminos delegationis fervare, quia delegatio ad certas perfonas, aut articulos, aut alias conditiones fafta propria auftoricate extendi nequit, c.zi.eod. 2<. Plerumque folent Pontifices pluribus luas delegationes committere, et quidem vel fimpliciter, vel cum clau-fula: (Juod fi non omnes etc. Sifimpli- — ( 147 ) — citer plures delegati fuerint, unus fine altero procedere nequit, nili unus alteri caulam lubdelegaverit. c. 6. et 16. de OJfic. et Poteft. ^judic. Beleg. 26. Si claulula fit condicionalis : gnor/ *?;. fi non omnes inter effe velint, aut pof- üek^,! i‘n fint, reliqui in negotio procedant : re- faro 1 cri pii t Pontifex, alios procedere polle, poftquam illis conttiterit, nonnullos ad-elfe non polle, aut non velle. zi. ibi. 27. Saepe Pontifex delegat plures cum claufula: in folidum, aut, ut 0-mnes, aut duo, aut unus fine altero procedat. Tunc locus efi: prae ventioni, ita tamen, ut impetranti liberum fit, refcriptum ad alios revocare, li prior vel non potuerit, vel non voluerit in caufa procedere. Difplicet nonnullis in hodierno Itylo, quod Judices ex hac, vel alia claufula ad beneplacitum partis, ut fibi J udicem ex defignatis libere eligere pollit, denominentur, c. 8. de Off fic. ffudic. Beleg. 28. Cum primitus Judices delegari coeperunt, ficuti omnimodo erat circa Perfori as delegandas libertas delegantis, ita quoque quoad locum, in quo judicium delegationis edet peragendum, nulla fuit reftriétio, invaluitque, quod Papa polfet foleretque novo jure in locis remotioribus judices delegare, ut K 2 — ( 148 ) — partes coram eis in remotioribus regionibus comparere tenerentur. Hac occatione Concilium Lateranenle prohibuit: Ne quis ultra duas dietas (vulgares) extra fuarn Diaecefin per litteras /Jpo-Jtolicas ad judicium trahi pojjet. Refert. c. 28* de Refcript. 29. Bonifacius Vlll. evocationem extra Diaecefin, fi jufta etiet cauta, ad tinam dietam contraxit. Nullus tamen eorum, inquit, ultra imam dietam a fine /nae Dtoece/eojCquandoquidem ambo ejusdem Diaecetis fuerint) valeat conveniri: aut fiaftor, et reus diver-fae Diaecetis, leu civitatis fuerint; dummodo locus, ad quem eum traxerit, ultra unam dietam minime fuerit remotus. Refert, c. 11. §. 1. et 2. de Refcript. in 6. 30. Atque huic reftriéìioni tum in prima, tum in fecunda, et ulteriori inflantia locus eft. In Gallia, ajunt Pragmatici, debet caufa delegari in Diae-cefi, in qua appellatus degit, aut in ea , in qua prima inflantia fuit faSla : aut fi jufta caufa fit evocationis, infra unam dietam extra Diaecefin : Nlias appellatur ab ea refcripti obtentione , tanquam ab abufu- 31. Et frequentior ufus appellationum ab abufu, fi incolae ad Judices delegatos extra regnum trahantur. Nam paffim civilia ftatuta, aut privilegia ve- — ( 149 ) — taut, quemquam indigenarum extra provinciam cautam dicere, etiamfi partes ad exteros Judices ultro fuas lites deferre vellent. Sic et SS. Congregatio Concilii Tridentini anno i6t^. refpon-dit, pičli SS. Concilii mentem haud fu-ilfe, nec elle, ftatutis, et privilegiis hujusmodi derogare. 32. Enimvero his falvis, alicubi Con- Tmi. feir, cilii Decreta promulgare placuit. Hinc 22, c' 5* Belgae Concilii Decretum, quod cognitionem adhibendam in difpenfacionibus praecipit, ea cautela effe accipiendum monent, ne fubditi hac occafione extra Provincias fuas evocentur. Haec SelT- 25-cautela adhibita eft et ad aliud Deere- c'I0' tum, quo ftatuitur, praeter Ordinari- uni delignandas effe aliquot perfonas, quibus caulae ecclefiafticae in partibus a Bapa, ejusque Legatis committi queant, debeantque. 33. In Gallia et ufuS regni haliet, quod oporteat Judices del egatos effe intra limites, et jurisdičlionem Parlamenti, cui reus ipie fubjeélus eft, quia m Curiis ecclefiafticis multa intercurrere Poffunt,quae cogant litigantes recurrere ad Curias Parlamentorum, vel pro in-terdiéto de nihil innovando, aut attendando , vel pro recipiendis appellatio-uibus ab abufu etc. .34. Si diftriéhis Parlamenti, feti Provinciae fe tam late extendat, ut, etfi — ( 150 ) — intra limites Patriae quis citaretur, tamen ultra unam dietam extra tuam Di-aecefin in judicium provocaretur, tunc hoc catu, licet non poffet excipere, quod extra Provinciam citaretur, pollet tamen excipere, quod contra Contti-tutionem Bonifacii Vili, ultra unam dietam extra fuamDiaecefiu provocaretur: cui Conftitutioni per leges illas regias, de evocandis extra Provinciam, nullatenus in hoc punito ett derogatum. Obtinet idem et infecunda, ulteriorique initantia. rc'Ai4" 3?* Veteri jure frequentius Epiicopi bitr.1 munus arbitri in fe fufcepere. Refcri-pfere veteres Imperatores: Siqui ex confenfu apud S. Sedis Anti flit em litigare voluerint, non vetabantur, fed experiantur illius in 'civili duntctxat negotio ; more arbitri [ponte refiden-dis, judicium. Ref. L. 7. C. de Epijc, Audient, 36. Integritas epifcopalis Judicii in civili imperio tantam promeruit reverentiam, ut fa niti illi Patres non tam liniendis caularum litibus, quam placandis animorum dillidiis duce charitate operam darent- Hoc genus officii proprium e It arbitratorum, mediatorumque, qüi non tam contendentium litem definiunt, quam ejus liniendae confili-um, modumque contendentibus amica-bili ter fuggerunt. — ( Ifl ) — 37- Supra retulimus Concilii Tribu-rienlis monitum, quo rogatur Ludo vicus Rex Germaniae, ut Comites, et Miniftros Reipublicae deligeret, qui plus litigantes ad concordiam , falva juftitia, revocare find eant, quam committere ■> ut ipfi inde aliquod lucrum pojfint habere, (duos fi pacificare non potuerint, tunc juftum judicium decerni faciant. Quis dubitet, primum elle boni judicis officium, ut experiatur, li materia difficultatis plurimum habeat, et judicii lententia anceps videatur, partibus amicam com politi onem, vel perle, vel per alios, vel ferne!, vel laepius perfundere? Aberant vero ab hoc officio illi Judices, qui, videntes alterius partis bonam caiifam, nihilominus eam ad concordiam incitant, ut de fuo jure quidquam remittat; aut tum demum partes ad compofitionem provocant, poftquam jam omnes litis ex-penfae fačtae funt. 38- Nonnullibi frequens eft, quod illi, iidemque in arbitratores, et arbitros eligantur; utpote, ut in caulis contro-verfis utramque perfonam arbitratoris, et arbitri fufeipiant, eo ordine, ut, fi partes confiliis, rationibus, pacificationibus ad amicam compofitionem induci queant, id primo curent; fi id non valebunt, rem omnem juris ordine definiant. — < M2 ) — 39- Arbitri eliguntur vel ex compro-millb» vel ex juris difpofitione : hi et arbitri juris dicuntur. Jure civili fi Judex reculabatur, cäufa ad arbitros juris, quia necellario eligendi erant, devolvebatur. Jure Decretalium valorem refcripti, de quo judices convenire nequeunt, decidunt juris arbitri, c. 14. de Refcript. Jure civili arbitri juris ipfam caufam principalem excutiebant : jure Decretalium, fufpenfo negotio principali apud arbitros nonnifi de exceptione recufationis agitur. c. 39. de OJfic. et Potefi £?udic. Beleg. et ibi Boehni. 40. Arbitri compromiffarii ex libera partium voluntate eliguntur. De jure civili judices ordinarii in arbitros eligi haud potiunt:-poffuut vero jure Decretalium eligi tum judices ordinarii, tum delegati, c. 7. et \o. de Arbitr. tum in caufa ecclefiafiica, et Laici in contortio Clericorum, c.y.ibi. tum in caufa civili et faeminae jurisdi&ione territorrali in-llruótae. c. 4. de For. Comp. 41. Arbitrium committitur vel uni, vel pluribus; et his vel definite, vel indefinite. Si plures fuerint indefinite, fen limpliciter elečli, uno eorum abfente, utcunque per contumaciam, reliqui jureci-vili procedere nequeunt. Jure Decretalium aliud obtinet; ut nimirum, fi unus ex tribus legitime citatus, celfante legitimo impedimento abfit, polfint reliqui - ( IB ) Trdilo negotium examinare, et libere procedere, quia contumacis abfentiam prae-fentia divina fupplere cenfetur. c\ 2. de Arbitr. in 6. 42. Praeftat plures in numero inaequali potius, quam aequali all um ere, ut in cafu ditlenfus major pars decidat. 17. §. 6. ff. de Arbitr. Aliquando partes pro cafu dilTenfus aequalis numeri ip-fum tertium defiguant, quem oportet advocare, uc majora faciat; aliquando vero illam eleftionem tertii arbitris reliquunt. Et tunc jure Decretalium fi m pii citer nihil agitur; id quod et jure civili tum demum obtinuit, fi revera arbitri in eligendo tertio dilTenfilTent. c. 12. de Arbitr. et in Boehm. 43. Arbitri, live aequam, fi ve iniquam fententiam dixerint, officio fuo lunéti funt, ut a Judice ordinario oporteat illam fententiam executioni dari, quia appellationi haud locus fupereft. Eaffim famen receptum eft, quod in vim appellationis reduéfio ad boni viri, ut-Pote Judicis, arbitrium peti poffit, tarnet fi poena compromilfo adječia, et redu-ftioni exprefle fit renuntiatum: nam et ad verius hanc renuntiationem reftitutio datur, et reduftio admittitur. Fit inde faepe, quod omnes cautelae, quae pro robore arbitriorum quondam fuere ftatu-tae, corruant, adeo, ut hodie vis arbitriorum pene totaliter videatur enervata. — ( 154 ) — quia compromiffa magis ad augendas» quam finiendas lites hinc facere polliint. 44. Quia his experimentis compertum fuit » vinculum arbitralis lentendae tam faepe vacillare, inventa eft alia rado tollendarum litium, nempe, ut ftadm, atque terminata eft caula ab arbitris, litigantes coram eis tranfigant apud tabelliones, id eft, et conteftadones, quaefa-čtae ab eis fuerant, et judicium, quod ab arbitris latum eft, auctoritate transactionis muniant, ut nihil amplius pateat, tantillumve emineat praeter illum con-tračtum, quem faciunt et a Senatu confirmari , ut nec reftitutio ex capite laeli-onis peti queat. 4f. Jure civili folebanc compromilla fieri vel Amplici ftipulatioue, velet poena interpofita. Sed juramentum fuftulit Juftinianus. Ne, inquit, ex hoc in perjurium invitum incidant homines, propter judicum ignorantiam pejerare compulfi: fed omnino, qui judicem, aut jjfudices eligant, cum paena eligant eos, quatenus partes ad invicem coeant, et neceßtatem habeant, aut contentae effe judicio; aut, fi retractare voluerit alter, det multi am. Refert. Nov. 82. c. I T. #46. Jure novo in Curiis eeclefiafticis revixere compromilfajurata. Nam arbitrorum cum interpofitione juramenti eleótorum mentio fit. c. 2. et 9. de Ar- — ( ) — Utr. Cavendum, ne nimia juramentorum frequentia invalefcat in Judiciis. Quid enim a rationibus SS. Patrum alienius communi ufu juramentorum ? Ait Matth. 5. Dominus: Iterum audiflis, quia diSlum ejl antiquis : non per jurabis : reddes autem Domino juramenta tua. Ego autem dico vobis, non jurare omnino — fi autem fermo vefier, e fi, efi,nno, non : quod autem his abundantius efi, a malo eft. Hinc et monet S. Jacobus : Ante Jacob. omnia autem, fratres mei! nolite ju- c- f>-rare, neque per coelum, neque per terram , neque aliud quodcunque juramentum: fit autem fermo vefier, efi, efi; non, non: ut non fub judicio decitatis. Juxta S. Hieronymum: Evangelica ve- s. Hier. ritas non recipit juramentum, quum omnis fermo fidelis pro juramento fit. Quid brevius lententia S. Chryfoftomi? s. chryf. Si enim credis, quod verax fit homo, I’"1” I~'-ne juramenti necefiitatem adducas: fi Antiocii-vero nofti, quod mentietur, ne pejerare cogas. En et lententi am S. Augufti- s. Aug. ni: Perjurium praecipitium. Qui jurat, ferm.igo. juxta eft: qui non jurat, longe eft. Et de dlver” infra : Iftamergo confuetudinem quotidianam crebram fine caufa, nullo extorquente, nullo de tuis verbis dubitante, jurandi, avertite a vobis, amputate 'a linquis veftris, circumcidite ab ore veftro. Monet S. Gregorius : Sit cIegir ergo cautus unusquisque, antequam 1. lieg. c. 4. Carol. Loyf. traft, de. Offic. 1. 5. c 6. n.33. juret, ut aut ne omnino juret, autfa-e tur um Jemala non juret. Cautos quippe nos effe Dominus infinuat, dicens: ßtJ'errno vejìer: efi, ejl; non, non. * 2 3 T I T V L V S VI. De Minißris Curiae Eccleßafticae. CAPVT I. jD e slffzffor*. I.Dum circa faeculam 12. caeperunt in tribunalibus ecclefiafticis caulae forenli Itylo inftrui, et fecundum legum etiam civilium rigorem examinari, et decidi, una in his tribunalibus invaluerunt Officiarli, et Miniltri fori civilis, atque ad exemplum Officiatorum, et Miniftrorum jurisdictionis civilis iisdem pane legibus inftituti, atque ordinati funt. 2. Notavit Carolus Loyleau, vice fundamenti in hac materia tenendum elle, quod officia fori ecclefiaftici iisdem juribus, et regulis regantur, quibus officia faecularia. Unde tanquam axioma habetur, quod officia fori ecclefiaftici idem jus, easdemque regulas cum foro faecu-lari obfervent, et teneant. 3. Unde, fi quis no Icere velit originem- et naturam Miniftrorum Cflriae ec-clefiafticae, nec non eorum munus, et officium, regulasque, quas obfervare de- — ( $57 ) — bent, eam notitiam fibi comparare ex jure civili debebit, inveftigaturus, quae tint, fuevintve hujusmodi miniftrorum apud civiles Magiftratus partes, et leges. 4. Jure civili majoribusMagiilratibus utpote vel viris militaribus, vel aliis negotiis diftračtis datum fuerat, AiFefib-rem, veluti Confiliarium , ut in caufa-rum forenfium difculEone, etdecifione, utpote juris peritus, fibi operam praefta-ret, adoptare. Inquit Paulus: Omne officium ddjefforis) quo juris fiudiofi fartibus Juis funguntur, in his fere confiat-, in cognitionibus, in fofiulatio-nibus, libillis, ediSlis,Decretis, Epi-fiolis. Refert. L. 1. ff. de Ojfic. Adjejf. 5. Inter Magiftratus majores recen-fenturPraefe6HPraetorio, Praefides,Pro-confules, Praetores, quibus jus fuerat adlciscendi fibi in con filium Adtelforem, publico ei conftituto falarto. Hoc exemplo hodie principes, et qui Provinciis praefunt, eligunt fibi Adfelfores, qui Conliliarii Principis dicuntur, quia Paria-Ulema, Conii lia, et Confiftoria Princi-pum conitituunt. Inferiores vero Magiftratus fuos habere folent Secretarios et Graphiarios, qui plerumque funt jurisperiti, et in negotiis forenfibus aliquatenus inftruéti, ut tanquam quidam Ad-felfores in caufis inftruendis, ' agendis, definiendisque illis judicibus ad obfequi-um, et lubfidium fint. — ( 1S8 ) — 6. His exemplis et Judices Ecclefia-ftici) quibus vel jure ordinario, vel delegato judicandi facultas competebat, in caufis traófandis, et terminandis Adlelfo-res libi fociarunt, quia et caufae ecclefi-afticae modo forenfi agi coniueverant. Apparet ex Synodo Cantuarienfi de anno 129V laeculoXIIL morisfuifle, quod in tribunalibus ecclefiafticis Advocati in Adlelfores allumerentur. . 7. JEgre inaudiit Bonifacius, quod paffim hi Adieilbres in gravamen partium, quia expenfis onerabantur, iine jufta caufa advocarentur. Relcripfit inde Pontifex: dffejjbrem autem ( ut quandoque faciunt aliqui fraudulenter) , nifi eo indigeat •> quod confidentiae relinquatur ejusdem, fibi nequaquam adjungat. Alioquin de fuo proprio providere teneatur eidem, fi autem indigeat; ipfum neutri parti fufpe-Slum aß uni ens, ei de competenti fatarlo, provide moderando ab eo, faciat a partibus communiter provideri. Refert. c. n. §. 5. de Refer, in 6. $. Vetat ergo Pontifex paffim Affei-forem vel in gravamen partium, vel jn gratiam amici allumi, nifi,judex ei de proprio providere velit. Si autem juda caufa fit, quia vel Judex tantam peritiam juris non habet, vel per aegritudinem corporis uberiori difcuffioni impar eft, vel caufa difufior eft, ut omni- — C I<9 ) — bus pimftis excutiendis unus, idemque non rufiiciat, Affeiror merito advocatur, cui ab utraque parte communiter providendum eft. Praecipic Leo 'X., ut Leo x. judices, et Confervatores a Sede A Tpojiolica delegati 0 fi in altero jurium Rom. Graduati non fuerint, AJfefforem partibus non fujpeclum , ab ipfis parti-bus, vel earum altera requifiti qflu-mere, et fecundum ejus relationem judicare teneantur. 9. Hodie iere ubique moribus receptum eft, ut Advocati pro certis et difficilioribus caufis a Judice coniulti, aut in Atleilbres cooptati, talarium, quod iu lingulas horas de ftylo Curiarum eft taxatum, pro quantitate temporis, et laboris ferant. 10. Poftquam forenfis proceffus i 11 Cap. 2. tribunalibus ecclefiafticis invaluit, Mi- ^Ad' niftrorum jurisdičtionis ecclefiafticae, exemplo legum civilium, auétus eft numerus, qui aliena defideria coram competente Judice exponerent. L. i.ff. de Poftul. 11. Hi miniftri dicuntur Advocati, ut litigantibus caulae fuae jura fugge-rerent. Oportet enim Advocatos effe juris peritos, quia partes eos ideo in tubfidium fuae caulae advocant, ut i pii de bono jure fuorum Clientium, quorum patrocinium iufcepturi funt, deliberent. Ait Cicero: Soleo dare operam, Ovat. Stat. Mechl. Tit. g. art. 7. ut de fua quisque re me ìpfe doceat ■> et ut ne quis alius adfit-, quo liberius loquatur, etagere adverfam caufam, ut ille agat fuam, et quidquid de re Jua cogitaverit, in medium proferat. Itaque cum ille difceffit, tres per fornis unus fufiineo, fummo animi aequitate, meam, adverfarii, et judicis. 12. Quia Advocatorum proprium munus eft, clienti jura fuggerere5 praecipit Innocentius 111., ut principalesper-fonae (id eft, ačtor, et reus) non per Jdvocatos, fed per fe ipfos factum exponant; nifi forte adeo fini indi-fcretae, ut earum defiemus de judicis licentia per alios fuppleatur. Refert. c. 14. de ffudic. 13. Nothis moribus fat vulgare eft , quod Advocati pro fuis clientibus Judici ec faftum exponant. Hinc eorum officium eft, a clientibus claram fati i notitiam capere, qui, fi vel vacillent, vel alias fe fatis exprimere nequeant, induftria, et peritia Advocati tum interrogando, tum objiciendo aliqua funt juvandi, ut vera fatii fpecies appareat. Sic ftatuta Curiarum ecclefiatiicarum in Provincia Mechlinienfi praecipiunt, ut Advocati ante initium litis a partibus totius caufae inftrufiiionem, quantum fieri pote fi, accipiant, ut alioquipro- — c l6l ) — ponenda appo fite proponere o ant ad propofita appofite refpondere pojfint, neque in fingulos terminos ipfos litigantes advocare debeant. 14. Quum maxime igitur duabus dotibus praefulgere oportet Advocatos ; utpote peritia juris, et integritate fidei, vetat jus Romanum quempiam in numerum, et matriculam Advocatorum fulci pi, antequam per flatu ta tempora legum eruditioni nofcatur inbae-filfe, ut de peritia juris juftum teflimo-nium tulerit. L. 1. §. 11. A. 3. §.4. et L. v C. de Advocat, diverf. £fudic. Moribus hodiernis eruditionis te-üimonium plerumque gradus Academici, quos rigoro fu m examen praecedere oportet, fupplent. Ajunt flatuta eccle- Art. 1. liailica Provinciae Mechlinienfis: Ut nullus ad poftulandum, et Avocati munus exercendum admittatur, nifi qui in probata Univerfitate D ocio ratus , vel licentiae lauream in utroque jure per rigorofum examen efi afiecu-tus. x6. Integritas fidei latius patet, quia omnes fequiores affectus, et artes, qui, quae ve in bonam caufam direčte, indire-éteque peccant, ah Advocatis exui are oportet. Jurant hodie Advocati in in-grelfu officii, quod nullam caufam, quam noverint iujuflam» fufcepturi, Pan-Eßien Eui. E. IV. L — ( I6S ) — fafceptamque, mox ac injuüam perfpe-xerint, ipreto quovis periculo, aut lucro delerturi fuit. Id jure civili in lingulas caulas fpondere tenebantur Advocati. L? 14. §. i. C. cie £fudic. 17. Corruptis faeculis apertius glifce-re caeperant varii delečtus Advocatorum : tum , quod in Academiis invale-Iceret indifcretior profulio per oblatam pecuniam graduum Academicorum; tum, quod in Curiis fuperfluus numerus horum hominum reciperetur; tum, quod falarium pro lingulis pagellis numeraretur; tum, quod judicium conniventia, aut imperitia dilationes fupra dilationes impetrarentur, licesque ex litibus plerumque fuccrefcereut. Quid verius ien-PHn. tentia Plinii: Nos, inquiebat, qui in ad N > ep" foro’ vaPHsque litibus agimus, mul-p ' tum malitiae, quamvis nolimus, ad-difcimus, Et Symmachus: In forenfi pulvere rara cognitio facundioris, et boni peStoris. 18. Quid mirum, quod ob haec pericula cenfuerit Juftinianus, officium Advocatorum elle a ftatu clericali alieniffi-mum. ylbfurdum etenim Clericis efl, immo etiam opprobriofum, fi peritos fe velint oftendere difceptationum fo-renfium. Refert. L. 41. C. de Epifc. et Cler. 19. Juxta Decretum Alexandri III. : Clerici in Sub diaconatu 3 et fupra, et — ( IČ3 ) — in Ordinibus quoque min oribus, fi jiipendiis ecclefiufticis fuftententur, coram faeculari ^Judice advocare in negotiis faecularibus non praefumant, nifi propriam caufam, vel Ecclefiae fune fuerint pro fecuti, aut pro ni ife-rabilibus perfonis forte, quae proprias caufas adminiftrare non poßunt. Speétac ergo I /ecretum majores Clericos (impliciter, et minores, fi Itipen-diis ecclefiafticis lu(lententur, ut coram faeculari judice in negotiis faecularihus non pullulent, praeterquam in cauta propria, aut fuae Ecclefiae, aut pauperum. c. i. de Po fi ul. 20. Hae exceptiones veri fimi] i ter invaluerunt, poftquam Clerici plerumque legibus civilibus addifcendis potius, quam facris Canonibus incubuerunt, ut faecu-larium caufas pallini perorarent. Aliquando enim viguit confuetudo, quod Clerici more Advocatorum faeculari um pro impendendo patrocinio et munera exigerent, et pro impenfis fufciperent. c. i. XI. q. 2. et ibi Gratian. 21. Tametfi novo jure Clericis reliquum fit, inforo eccleliaftico Advocatos agere, quia tamen et in his tribunalibus non minus, quam in Curiis faecularibus Itylus fcrrenfis refonat, plerumque et in judicio ecclefialtico faecu-lares Advocatos, miliis Clericis, placuit alfumere, et recentius admittere. . L 2 Cap. 3-.De Proli curat, et Syndic, Marculf. 1.1. forni. C. 21. 22. Invidia vacat, quod Clerus cau-fam pauperum agat. Statuit S. Carol. in* ina Diaeeefi, ut femper alitjuis Clericorum conllitueretur. Advocatus pauperum. Quicunque eccleßaßici homines Mediolani commorantes jurisperiti funt, eorum unus femper per vices — unoquoque trimeftri in orbem officio Jdvoeati pauperum fungatur. 23. Jure Romano plures, et grandes differentiae inter Advocatos, et Procuratores ihrenfes (de quibus folis hic agimus) fupererant. Quippe Advocatorum officium, quod ad fuggerenda, et exponenda jura pertinebat, honorificum, et publicum habebatur, interea Procuratorum officium, quod ad fatila prae-flanda pertinebat, privatum cenfebatur, ut, et infamibus committi potuerit, quia litis conteftatione Procurator litis dominus fiebat. Pr. Infi, de iis, per quos ager.pojfum. 24. Veteri jure Galliae A (Stori per Procuratorem fine gratia, et referipto regio agere haud licuit. Inde ex illo prifeo ulu Galliae petiit ab Innocent. 111. Univerfitas Parifienfis, ut, quia tota tum pendebat ab auótoricate Pontificis , ad agendum, et defendendum de ejus permiffione Procuratorem infiituere fi-bi liceret. Annuit Pontifex votis, mo-nuitque de jure communi, utpote Ro- mano, his precibus haud opus effe. c.7. de Prociir. 25. In Comitiis, quae anno 1483.Tu-ringae habebantur, vetus illud jus abrogare placuit per Decretum, quod fta-tuit, ut omnes actores in materiis civilibus poflint agere, et comparere per Procuratores, absque gratia Regis ad hoc impetranda. 26. In caufa criminali, fi agitur ad luendam poenam, nec ex parte Actoris, nec exparte rei admittitur Procurator, nifi ad excuiandam abfentiam, aut contumaciam ; quia poena fpečtat determinate perfonam delinquentis, c. 5. de Procar. 27. Jure novarum Decretalium et in foro ecclefiaftico invaluerunt, ad exemplum juris Romani Procuratores ad litem , diverfis mandatis, mandatique elaululis amplioribus, reftriétipribusque inltruóti. Declaravit Pontifex et Lai cum in caufa ecclefiaftica, et liliumfamilias ad judicium Procuratorem dari polle, fi fit viginti quinque annis major, c. ^ ds Procur. in 6: 28. No liris moribus fat vulgare, quod et officium procuratorium publicum fit, ut nullus vel in Curiis ecclefiarticis, vel civilibus Procurator admittatur, nifi ex numero eorum, qui fu per qualitate, et capacitate examinati, probatique fue- Statut. Mechlin. Tit. g. art. a. ri ut. Juxta fiatata ecclefiaflica Provinciae Me eh li ni e n fi s nullus Procuratoris officio fungi permittatur ■> nifi quiz1), aetatis annum exceffierit, et per Officialem fiuper litteratura, indufiria, fty-lo, et praptiča examinatus, et idoneus repertus, in manibus ejusdem juramentum praeftiterit. 29. Juram enti fere iidem articuli, qui ab Advocatis exiguntur, funt. Juxta formulam flatuti Mechlinieufis fpondet Procurator: Nec acceptabo officium Procuratoris in malis, et injuftis cau-fis fcienter; et, quam cito mihi confii-terit de injufiitia caufae, in ea amplius non procurabo. Quantum ab his articulis aberrant, qui indiferetius vel omnes caufas fufeipiunt, vel fuperlluis, vel extravagantibus dilationibus bonam caulam Clientum emungunt? 30. Procurator fufeiperealienam cau-fam nequit,- nifi mandato lìt iuftruétus, quod hodierno Itylo plerumque in feri-ptis exhiberi oportet. Si de mandato fatis non liquet, aut caufa perfonam con-junčtam fpeftat, a Procuratore cautio de rato exigitur, donec mandatum fuf-ficiens intra terminum producere queat. 31. Mandatum diverfis modis ex pirat. Hodie et pofi: litem conteftatam Procurator revocari potefl, quia litis Dominus nunquam evadit. Declaravit Clemens V.: Procuratorem a Praelato, — ( iß? ) — JleElorc, vel alio quolibet pro Eccte-fa, vel beneficio fino conßitutum per nortem conftituentis revocari; etiam quoad negotia, et caujas, in quibus per ipfum lis fuerit ante mortem hujusmodi conteftata: quia Redtoris Ec-cieiiae, tanquam meri ulufručtuarii jus oiTiie per mortem perimitur» ut nihil tun iuperfit, quo ejus mandatum porrigitur. Clem. 4. de Procur. 52. Procuratori fimilis eft Defenfor, fivsAftor caufarum Univerlitatis, Collegii, Societatis, aliorumque talium Corporum, quae a Principe, vel Senatu jas Collegii obtinuerunt, ut ad exemplum Rei publicae habeant res communes, arcam communem, et Aétorem. Hic Aótor vocabulo graeco Syndicus a caula, leu lite, quam nomine Univerlitatis agendo, defendendoque proloquitur, dicitur L. 18. §. 13.ff. de Mu-ner Hodie in majoribus civitatibus vocatur et Penfionarius. Ex uiu hodierno Syndici creari folent, non tantum » ut fmt Aftores Reipublicae quoad lites, led etiam ad caetera quaelibet Univerlitatis, vel Oppidi, aut Paraeciae negotia. Praecipit S. Gregorius, ut Mo-iiafterium in Syndicum fibi potius Lai-cum, quam Monachum, coniti tuto talario, deligeret. Expedit enim parvo incommodo afirepitu caufarum fervos De Syn-dic. Cap. 4. UeGraph. ecSyncell. Dei quietos exiflere ; uti et utilitates cellae per negligentiam non pereant, ét fervorum Dei mentes ad opus Dominicum liberiores exiftant. Refert, c. uv,. de Syndic. 34. Reliquis novi juris argumentis compertum eft, et Clericos nonnunquam Syndici officium obiiffe; utpote defetu Lai eorum, c. 9. de Teftib. et alibi, q rippe vetat regula, Clericos, Monacbosque caufarum forenfium Patronos fieri, nili neceffitas, utilitas, charitasque id genus officii, aliorumdefeétu, obtruferit, c.35. XVI. q. i. 3^. Aliquando Procuratorum officium ab officio Syndici et in eo diftinximus, quod illud gratuitum, nifi aliquod talarium fuillet promiffum, elfe oporteret. At hodie tam iuCuriis ecclefiafticis.quam faecularibus falaria debèntur Procuratoribus aeque ac Syndicis. Ergo et ex hoc capite utrumque officium Clericis, Monachisque periculolum apparet. 3 6. Receptis formulis forenfibus in forum ecclefiafticum penetrarunt diverta nomina, et officia civilium Miniftrorum majorum, minorum que. In legibus civilibus in eo genere recenfeutur Adfelfo-res, Domeftici, et Cancellarii, qui feri-bendis, expediendisque Judicum epilto-lis, aftisque, vel uti Graphiarii, et Secretarii operam dabant. L. 3. et pajjim C.de XdJeJJ'. Dom eft. et Cancell. 37. Novo jure audiebatur querela, quosdam judices aliquando quaedam falla in praejudicium alterutrius partis alierete ; et quoniam contra illam a i ferti 0-nem innocens litigator quandoque non poterat veram negativam probare (cum negantis fa61 um per rerum naturam nulla iit direfta probatio) ftatuit Concilium Lateranenfe IV. ut tam in ordinario j udicio, quam extraordinario '^f udex fem-per adhibeat aut publicam-, fi haberi po-tefi, perfonam, aut duos viros, idoneos, qui fideliter univ er fa acia con-fcribant, — loca defignando, tempora, etperfonas. Refert, c. 11. dc probat. 38. Haec perlona publica, cujus operam Concilium Lateranenfe tam in judicio ordinario, quam extraordinario Judici commendat, alibi dicitur Notarius, qui hodie folet et Secretarius. Graphia-riusqueappellari, c. r r. deRefcript- in 6. 39. Hujus igitur eft, omnes citationes monitionesque, inhibitiones, attellatio-nes, commifliones, teftamentorum pro-duftiones, interlocutiones, appellationes , renuntiationes, conclufiones, et caetera, quae occurrerint, competenti ordine, fub data illius diei, quo vel ad officii, vel ad partium inflanti am, aut a-lias fub nomine Officialis decreta fuerint, confcribere, et fubfignare. c. 11. dc Probat. — ( I?0 ) — 40. En reliquum? Graphiarius in fpe-ciali regiftro abhinc omnia afta procel-fuum, ac caularum diligenter, et veraciter propria manu confcribere, aut, li per alium faciat, cuique fententiae fubfcri-bere tenetur. Et omnia fic confcripta partibus tradantur i ita, quod originalia apud Scriptores remaneant; ut, fi fuper proceffu ffudicis fuerit fubor-ta contentio, per hoc poffit veritas declarari. Ita et praxis obiervat, quod copiae aftorum partibus auftoritate Judicis tradantur, originalibus, vel publicis tegiftris, in quae aóìa funt relata, in graphiaria remanentibus, ibi. 41. His aftis, a graphiario confcriptis, fignatisve plena fides, quoad mera judicialia, feu illa, quae funt de aftis, et ad Judicii expeditionem pertinent, habetur, tametfi nulli praeterea teftes adhibeantur, nifi alicubi ftylus invaluerit, ut, ad plenam fidem faciendam, praeter Graphiarii , aut Secretarii manum figliatura Judicis, aut figillum publicum requiratur. In Gallia inde ab ann. 169 t. Rex libi arbitrium vindicavit creandi Notarios regios Apoftolicos. 42. Habent et Epifcòpi fuos paffim Se-cretarios, qui funt deputati ad conficienda inftrumenta de ačtibus, qui ad officium Epifcopi fpeftant, utpote de collationibus, infiitutionibus, refignationibus beneficiorum etc. Habent et Capitula, Collegiaque SecretavioS) qui negotia ho-< rum corporum confignant. Utrique-, licet in illis negotiis Notarii, et perfonae publicae cenfeantur, nequaquam tamen vulgo, etfimpliciter Notarii vocantur, quia extra dièta negotia nulla inftrumen-ta inqualitateNotariorum conficere pof-funt. 43. Notariorum officium hodie honorificum ceul'etur, quia eorum fidei tabulae publicae, Magiftratumque pericula committuntur. Sic et ipfi jufto (alario fruuntur, quo eos er contentos oportet, ut haud quidquam ultra definitas metas exigant, c. 11. §. 6. d^ Refer, in 6. 44. Superfunt in Curiis ecclefiadicis Advocati, Procuratoresque ilici, feu officii, qui, exemplo civilium Curiarum, cautas publicas, et ad Communem utilitatem fpecfantes fufeipiunt,defendunt,et coram Judice ecclefiaftico prolequuntur. 4S- Inde Procurator officii dicitur Pro-motor, cujus eft, per diaecefin invigilare abufibus, inlolentiis, delióìisque, ut de iis Epifcopum informet, juftumque remedium, contra deliquentes agendo , judicialiter expetat. En formulam, qua Archiepifcopus Parifienfis Promotorem inftituit : Dantes tibi, ait, facultatem omnes, et fn gulas caufas ad forum no-Jlr um, et jurisdictionem noftram eccle-fiafiieam, et fpiritualem fpeSlantes a-gendi, promovendi, interreffendi, et Cap- 5. De reliq. minifiv. cur. Ecd. De Promor. Ä v Be Apparie, Coìie. ovi' i6„ concludendi fententiaS) et jus fup er iis a Domino Officiali dictae noftrae Curiae ecclefiafiicae etjpiritualis fori, ipfas-que debitae executioni demandari infandi, Ecclefiaflicos, et alios nobis jub- ' ditos delinquentes,feu in ormine depre-henfos., et in culpa, ac alios, quos convenerit, citari, evocari, corrigi, puniri, mulctari, fententionari, condemnari, abfolvi, prout aequitas, et juris ordo poftulaverit, curandi et generaliter omnia alia, et fingala faciendi, gerendi, et exercendi, quae ad hujusmodi Promotoris munus, et officium de jure, ufu, velconfuetudine f pectant, et pertinent, et quae circa praemiß'a > necejfaria, et opportuna fuerint. 46. Ad inftantiam Promotoris obtentis Decretis Judicis vacant Apparitores exequeudis, qui ea, veluti Nuntii, denuntiant, quae in judiciis agenda funt, parti-bus, litigatores in jus vocant, et mandata , atque fententias Judicum perficiunt. His ob praelii tum juramentum plena fides habetur in iis, quae ratione officii ex mandato Judicis exequuntur, et faci a exeeutione referunt. Gloff. ad c. iq. de Appell. 47. Nonnunquam graves excitabantur querelae contra exceffiis, et defečhis Promotorum, aliorumque Mi ni liror um apud tribunalia ecclefialiica. I11 Concilio Noviomenil ami. 13 44. queltus eli Archi- » epi fco pus Rem enfis Joannes, quam plurimorum de dominis temporalibus, et judicibus laecularibus gravem querimoniam te recepille, quod nonnulli disiarmi Curiarum ecclefiafticarum Prorno-tores, ac etiam Procuratores, ad ex-ceffus citantes eorum hominesfubditös-, et ßurgenfes, varia, et diverfa crimina, et excejfus coloribus factis exqui-fitos eisdem imponentes, nonfohm in corporibus propriis, et fcandalo gravi eorundem, damnificant, et fatigant; fed etiam gravifiimis fumptibus, et ex-penfis. 48. Quid tri di us verbis Nicolai de Clemingis ? Dici non potefi, inquit, m”egc,(®* quanta mala faciant illi federati expio- cormpt. nitores criminum, quos Promotores Eccl- ,itar-appdlant. Simplices, et pauperculos up' J'” agre fies, vitam fatis innocuam in Juis tuguriis agentes, et fraudis urbanae. nefcias,injus faepe pro nihilo vocant. Caufas, et crimina contra eos fedulo confingunt, vexant, terrent, minitantur; ficque eos per talia fecum componere, et pacifici cogunt. Quod fi facere renuant, crebris eos citationibus, quo-tidieque impetunt, et fupra modum in-feftant. — Quo vel fic longo taedio, longaque fui temporis jaSlura fatigati, fuperfuturam vexationem, atque impenjam pecuniae pactione redimere cogantur etc. — < 174 ) — Ati Ecci. 49. Monet S. Carolus Promotorem iMv.ol(’'c Fifci, ej usque foci os, et fubftimtos? ut offic." meminerint, fe effe Procuratores veri-Piomot. fatis, et non debere fub ejus clypeo innocentes opprimere, vel alias effe in cauja, ut quis calumniis fatigetur. ^50. In morali dottrina quid execra-bilius Miniltrorum praefertim ecclelia-IHcorum Icandalis. En fententiam Mala-Maiach. chiae ! Et nunc ad vos mandatum hoc c. 2. — /zoj autem recefijlis de via, etfcan- dalizafiis plurimos in lege', irritum fecißis pactum Levi, dicit Dominus exercituum. Propter quod et ego dedi vos contemptibiles, et humiles 0-mnibus populis, ficut non Jervnßis vias ineas, et accepiftis faciem in lege. Marrh. Ait Dominus in Evangelio: (fui fcan-dalizaverit unum de pufillis ijiis, qui in me credunt; expedit ei, ut fufpen-datur mola afinaria in collo ejus, et demergatur in profundum maris. Jux-s. chryf. ta S. Chryfoftomum : Nullum ab aliis km i7-r majus praejudicium tolerat Deus, m vang. qmnci0 e0Sr> qUOS ac( aii0yUfn corretli- onem pofuit, dare de fe exempla pravi-s. Greg. tatis cernit. Ex lententia S. Gregorii : |;a5orAd Scire Praelati debent, quia, fi perver-Biou. 5. fa iniquam perpetrant, tòt mortibus digni funt, quot fubditos fuos ad perditionis exempla transmittunt. Unde neceffe eft, ut tanto cautius J'e a culpa cufiodiant, quanto per prava, quae fa- rinnt, non foli moriantur, fed aliarum animarum, quas pravis exemplis de-frux erunt, rei funt. S. Ifidori hae lunt rationes: Capite languente, caetera corporis membra inficiuntur. Unde et fcriptum e fi: omne caput languidum, a planta pedis usque ad verticem, non efiin eo fanitas. Caput enim languidum eft doSlor agens peccatum, cujus malum ad corpus pervenit, dum eo vel peccante, vel prave docente, pefiifer languor ad plebem fubditam tranfit. Quid brevius verbis S. Bernardi: Qiii exemplo fuo ad remiffus agendum caete-rosprovocat, aut fingularitate turbat, aut inquietat curio/itate, aut impatientia Jua, et murmuratione mole fiat, aut qttocunque modo contriftat Spiritum Dei, qui eft in eis, fcandalizans unum de minimis credentibus in eum ; nonne in hic manifefie perfequitur Chri-ftum — Horrendum penitus fqcrile-gium. TITVLVS VII. De ffnftructione Caufanm civilium. / CAPVT T. T) t Proceffu civili. I.Intervenerunt olim Epifcopi in decidendis cautis etiam Laicorum non tan-onente legitime probari oportet per habiles teftes. Diretius eft enim modus, et quotidianus probationum forenfium per teftes, quia juxta fententiam S. Evau-gelii in ore duorum, vel trium tetti um Itat omne verbum. 57. Hodie fere receptum eft, quod judex vifo proceffu partes, vel alteram earum per interlocutori am fententiam condemnet, vel admittat ad producendos, fiquos habet, tettes. Teftes enim a partibus produci debent, et nullo modo a judice, vel per judicem, aut officio judicis, quia in civilibus judicis haud eft, fa6ta partium fupplere. Juxta ordinationes Curiarum: Is, cuiprobandi onus incumbit, pendente termino probatorio, articulos /cripto deßgnabit, fliper quibus productionem facere intendet* 58. [n Curiis civilibus, dum partes funt ad mulae ad probandum, ib lent deputari Commi Harii, coram quibus teftes produci, examinarique debent. Sunt igitur vel a Commiliàrio, vel a Judice teftes citandi, quia teftis, qui fua fponte, nulla brevia citatione, addicendurii teftimonium fe offerret, lul'peétus haberetur. 59. Si teftis legitime citatus, comparere renuit, ad officium compellendus eft, etfi Qt Clericus, quamvis piu-res afferant Clericos a ferendo teftimo-nio etiam in caufts civilibus exemptos. Sunt enim nonnullae perfonae, quae juftam caufam habent, fe a dicendo te-ftimonio excufandi. L. 4. et 5. jf. L. 19. C. de Teftib. » 60. Si teftes fint infirmi, vel in remotis degentes, tunc fubinde i ple judex, vel Commiffarius ad locum i piorum tertium accedunt, ut perfonaliter eos audiant, et examinent. Interdum feribitur Judici, fub quo degunt teftes, ut eos recipiat, et audiat juxta fchedu-lam informationis eo transmiffam. c. 3. de Fidejujf. 61. Multi funt, qui de jure teftes effe prohibentur; et alii quidem fimpliciter in omnibus caufts, et contra quascun- N 2 que perfonas; alii in certis caufis» et contra certas perfonas. Quia tamen o-mnis de jure reputatur idoneus teftis ? nifi oftendatur exceptus, moribus receptum eft, quod Judex non repellat tellem, nili parte opponente. Ipfius tamen arbitrio reliótum eft, quantum fidei liugulorum atteftationi tribuat. L. 3. §. i. et 2. L. 21. §. 2. jf. de Teji. 62. Duoteftes, omni exceptione majores, plenam fidem faciunt. L. 12. ff. de Probat. Quum tamen noununquam fides teftium aliqua ex parte vacillare videatur, ad arbitrium judicis recidit, aliquando plures teftes admittere, eo tamen moderamine, ne ejfraenata po-teftate ad vexandos homines fuperflua multitudo tefiium protrahatur. Placuit in eo genere numerum recentius ita moderari, quod fuper uno faéto non polfint ultra decem teftes audiri, nifi in gravioribus caulis. L. 1. §. 2. J. de Te-fiib. 63. Teftes depofituri juramento con-ftringuntur de veritate procul ab omni partium ftudio dicenda. Tefti enim injurato haud fides in quacunque caufa etiam fummaria habetur, nifi partes ultro, probante judice, tefti juramentum re-milerint. c. 39. Inde ante juramentum oportet Judicem elle Ibllicitum, ut teftes tum de conditionibus, tum degravitate jurisjurandirite inftruantur. Dum juramentum fufcipitur, vocandus efl ille, contra quem teftes producuntur, ut vel per fe, vel per Procuratorem teftes jurare videat, c. 2. de Tefiib. 64. Partis, quae teftis producit, e It, intentionem examinationis faciendae ex petitione fu a elicere, eamque in fcri-ptum quoddam reda fiam judici tradere, ut fuper articulis defignatis teftes producendos examinet. Inde et a parte ad-verfa, contra quam teftes producuntur, interrogatoria Judici exhibentur, c. 2. de Teji. in 6. Juxta Glolfam forma interrogatoriorum haec e It: Si dixerit teflis, verum effe, quod primo v. g: intentionis articulo continetur ; quaeratur ab eo, quomodo fcit, et, fi prae-fenfierai, et ad quid ibi erat, et fi vidit, et alia hujusmodi, fiecundum quod fiacient ad fiadtum etc: Quippe finis horum e(t, ex relponfis fuper iisdem tetti um fraudes, et fubornationes elicere, fi quae latent. Nec tamen in omnibus Curiis interrogatoriorum ufus viget. 6f. Praeftito juramento teftes examinandi funt fingillatim et diligenter. Hinc monendi funt, ut rite advertant ad fafta, fuper quibus interrogabuntur, nec aliud dicant, quam ficut revera in animo credunt; idque clare, et lucide eloquantur, quia de fingulis circum-ftantiis, fcilicet de caufis, perfoms, loco, tempore, vifu, auditu, (cientia. — C 198 ) — credulitate, fama, et certitudine judex, vel Com mi (fari us inquirit. Coram enim, et in praefentia Judicis teftimonium a fmgulis telìibus ferendum eft; neque fufficeret, fcripto adjudicem miifo te-ftari. c. s2. et paffim de Teft. 66. Singulorum teftium depofitiones oportet (cripto a Graphiario, vel Tabellione excipi, ut, quantum fieri potefl, fcriptura linguam, idioma, et verba tertis referat. Inde de verbo ad verbum notatum tertimonium terti relegitur ; iterumque interrogatur, an fu a depofi-tio fit ita bene, fideliter, et juxta mentem fuam, ac intelligentiam ex pr e fla, tum propria fubfcriptione munienda, fi tertis (cribere norit,- et fi propter feni-um, imperitiam, et alia impedimenta ßgnare non valuerit, in ejus praefentia Graphiarius, vel Commiffarius, cum aderit, appofito per propriam manum deponentis figno, ipfius nomen fubfcribet. 67. His finitis cuique terti, dum recedit, praecipitur, ut atteftationes fuas fecretas teneat, tenetur et eas fecretas habere Commiffarius, donec partes fo-lemnem publicationem rotuli, ut vocant, obtinuerint. Padda publicatione ulteriori produzioni tertium locus clauditur, nifi jurta caufa apparuerit, c. ibi. — ( 19V ) — 68. N o it vi s moribus poit publicatas atteilationes datur partibus (juaedam dilatio oétidui, aut quindenae peremptorie ad difputandum, utpote excipiendum contra perforas, et atteftationes teftium; fi forte eorum fides enervari, vel minui pollit. Haec reprobatio frequenter fumitur ex circumflandis tum tertium, tum atteftationum; puta, quod fint obfcurae, vacillantes, incertae, contrariae, deftitutae rationibus fcien-tiae, fine fundamento allerta e, impertinentes ad articulos propofitos etc. c. 15. de Tejiib. 69. Reprobationem tertium, et atte-ftationum infequìtur falvatio, qua, folatis, et rejeétis reprobationum articulis, teftes, et atteftationes juftifican- tur. In ordinationibus Curiarum eccle- OnHn.^ fiafticarum flatuitur, ut exceptionibus Tixii'1' per reprobationem'- exhibitis ■> fimilis an. 50. terminus (o&cuixn-) aut quindenae) fub poena feclufionis ad falvandum fiatua-tur, et per falvationurn exhibitionem ■> vel ubi pars iis renuntiaverit', condii- . fum cenfebitur in caufa. Addunt ab- arr1'5,-hinc : Ah quidquam in reprobationi^ bus, falvationibusque allegetur, aut proferatur, quod earum naturam, per modum hinc detentionum, illinc exceptionum competentium, non fa-piat; et fi contra facium f uerit, nullam judex carum habent rationem; — ( 200 ) — quin etiam-, fi expedire judicaverit 9 . pro officio fuo rejiciat. Cap. 7. 70* I Jepofitiones tertium aliquando De in- * enervant, aliquando adjuvant, laepe ae-ftrum. quant, nonnunquam et fuperant exhibitiones fcripturarum, quae inde vulgariter inftrumento dicuntur , quia, ad ju-rtam fidem judici faciendam, caufam 111-L. L.Wi- ftruunt. In Legibus Wifigothorum prae-c.e22.b‘ 2' cipi£?udex bene caufam cogno-fcati primum tefies-, utpote vivainftru-menta, interroget; ac deinde fcriptu-ras , velini tefies mortuos, inquirat) Ut veritas poffit certius inveniri. 71. Auétovitas inrtrumentorum variat pro divertitale , et qualitate fcripturarum. Sunt enim alia inftrumenta publica exinde, alia privata; alia originalia, alia exemplaria , leu tranfumpta ; alia authentica, alia fufpečta, vel falla.-c. 10. et pajfim de Fui. [uftrum. 72. Publica inrtrumenta funt vel per fe, et ratione formae talia, vel fecundum quid, id eli, in effedtu plenae fidei publica. Ut inrtrumentum cenfeatur fim-pliciter publicum, duo defiderantur; utpote, ut a Perlona publica, videlicet illa, quae auctoritate publica officium gerit litteras feri bendi, expediendique, feu lignandi, fit confeftum , et quidem in legitima forma, quam leges, et ftylus Patriae, Curiaeve requirunt. Placuit hos homines Notarios a confcribendis notis dicere. 73. Quia auóloritas publica alia eft civilis, alia ecclefiaftica, duo genera No- y tariorum innotuere. Sunt enim alii Notarii Regii, alii Apoftoliei, quos creat Papa. Alii enim, qui aliquando ab Epi-fcopis dati funt, fere ab ufu, quantum ad publica inttrumenta coniicienda, re-celferunt. 74. Juxta Decretum Concilii Tridentini poteft Epifcopus quoscunqus Notarios, etiam fi /IpofloUca , Imperiali, aut regia auSloritate creati fuerint, etiam t an quam delegatus S, /I. examinatione adhibita eorum fufficientiam fer utar i: iliisque non idoneis repertis, aut quandocunque in officio delinquen- . tibus, ofßcii jus in negotiis, litibus, et caufis ecclefiajlicis, ac fpiritualibus exercendi ufum perpetuo, vel ad tempus prohibere. Neque eorum appellatio interdictionem Ordinarii fufpendat. 7f. Ex moderno Itylo Curiae litterae Romanae in forma commilforia expediuntur, direftae non raro generaliter ad perfonas ecclefialticas, quae quadam dignitate ecclefiaftica refplendent, dicitur-que: Difcretioni vefirae, de qua plurimam in Domino fiduciam habemus, per praefentes committimus, et mandamus, ut, fipraevio rigorofo examine eundem N.vita, moribus, practica, litteratu- Trid. feiT. 22. C. 10. De Notar. Apoft. Gilberr, i;i nolis. II. IX. ni) caeterisque partibus habilem, idoneum effe cognoveritis, feu aliquis ve-firum cognoverit, fuper quo confcien-tiam veflram oneramus, ipfnm in Notarium , et Tabellionem publicum, et judicem ordinarium cum [olitis facultatibus, yJpofiolica auSloritate prae-diSla, ordinetis, creetis, et inftituatis etc. cum facultate quoad pias, et eccle-fiajlicas caufas, ac ab eis dependentes, et concernentes tantum etc. etc. Itaque pro Notariatu fupplicanti relinquitur, ut illas litteras cuidam in dignitate ecclelia-itica conllituto, quem voluerit, praeien-tet, qui praemilFo examine fecundum tenorem litterarum , et praeftito prius juramento (cujus formula in litteris exprimitur) ipfum aučforitate Apoftolica Notarium creet ; idque illimitate in o-mnes Diaecefes , praeterito nonnullibi Ordinariorum examine, adm i (fio neque. 76. Difplicuit hic Itylus pridem Gallis, Belgisque. tn Gallia alii funt fimpli-ces Notarii Apoftolici, quibus praeter titulum nulla relinquitur auctoritas in ordine ad in (trum en ta conficienda. Alii funt Notarii Regii Apoftolici ; et horum poteftas reftriéta eft ad Diaecefin, in qua recepti funt, fere eodem exemplo, quo Notarii Epifcoporum ad eos folos aftus arftantur, pro quibus a Rege auftorifan-tur. In Belgio Ediéto Caroli V. vetantur alii ad id muneris allumi, nifi, qui • fmt probi, et bonae famae, talesque, qui praevio examine, et inquifitione Praeii-dis, et Confiliariorum, Judicumque Provincialium in qualibet particulari Provincia ad id reperientur idonei, capaces, et habiles, et ut tales fuerint approbati, et hujufcemodi conflet per aéta dičtorum Confiliariorum&JudicumProvincialium. 77. ProviflonesRomanae Notariis A-poftolicis tribuunt jus, quoscunque con-tracias■, ciißraCius, conventiones, afta, aftus judiciarios, inter vivos, eicau-fa mortis donationes, tefiamenta, Codicillos, et omnes alias ultimas voluntates, caeteraque infirumenta ad forum duntaxat ecclefafiicum 'pertinentia rogandi, recipiendi, fubfcribendi, et publicandi, omniaque alia faciendi, quae ad officium Notarii, Tabellionisque publici, et ff udicis ordinarii pertinere dignofeuntur. Solent hodie Notarii A-poftolici expedire inftrumenta in materiis ecclefiafticis, ac praefertim benefi-cialibus, et quae in Curiis ecclefiafticis, nominatimque in Curia Romana, quas recenfent Pragmatici, trattari debent. 78. Notarius Apottolicus in confeétio-ne inrtrnmenti facere debet mentionem fuae qualitatis, et Curiae, in qua eft ad-milfus, et loci fuae refidentiae, quemadmodum Notarii Regii obfervaut. lude commendatur utrisque, ut nonnifi, rogati officium fuum exhibeant partibus, qua- ~ ( 204 ) ■— rum et perfouas, et domicilium vel per fe, vel per fidem idoneorum tetti um noverint. Reliquum eft, ut Notarii conficiant jutta, et apta regittva omnium a-čtuum, quorum inftrumenta conficiunt, juxta ordinem temporis, quo confeóta linit. Hodie Notarius Apottolicus inter caetera jurato fpoudet: Contr^clus in Protocollum redigam; et, poflquam fic redegero, malitia fe non differam contra voluntatem illorum, vel illius, quorum, vel c ujus efl cont ra ci us, Juper eo conficere publicum inftrumentum. 79. Ad formam publici inftrumenti praefcriptum ett , ut praeter Notarium duo ut minus teftes interveniant, fublcri-bantque, live fignent. c. 2. de Fid. Infir. Hodie plerumque fatis étt, nomina tetti uni inftrumento infcribi, nifi in caufis majoris momenti, in quibus necelfaria ett tetti um fu b feri p ti o. Annotandus a Notario ett et annus, menfis, dies, locusque getti negotii. Notarii Apofto-lici praemittunt, et invocationem Numinis divini, annum regnantis Pontificis , indiófionisque Romanae juxta novellam Juftiuiani. ATou. 47. c. 1. 80. En brevem fynoplin reliquarum feripturarum, quae in effečlu plenae probationis publicae cenfentur. Huc referuntur inftrumenta, quae a publicis Graphiariis, et Secretariis fignantur, aut fi-gillo authentico Principium, Civitatum, — ( 20f ) — atiorumque Corporum publicorum fli-pantur : aéta judicialia, utrique parti com-muuia, quae ab illis, qui regiltrandi publicam aučloritatem habent, regiftran-tur: Libri confefti per Officiales publicos, ad hoc publica auftoritate conliitu-tos: Scripturae ex Archivo publico (Archivum publicum dicitur, quod auctoritate Principisaflervationi authenticarum fcripturarum fub curtodia peculiaris Officialis publici fpecialiter deftinatur) depromptae: denique in antiquis veteres fcripturae, vetera arma, infignia aliaque infìgnia, et ligna piòta, aut lapidibus, l'èpulehris, tumbis, muris, columnis, parietibusve infculpta, quae vel imme-moriali tempore commendantur, vel a-liis indubiis indiciis juvantur. Id dici potei! et de illis litteris, et fcripturis, quae in antiquis Ecclefiarum libris, Miffialibus, Martyrologiis, hiltoriis fide dignorum fcriptorum reperiuntur. Glojf. ad c. 13. de Probat. 81. Quantum ad publicam fidem faciendam oportet originale exhibere. Inde et authenticum dicitur, quia authenticam fidem facit, c. 1. de Fid. Infir. Hodie originale non dicitur ipfa minuta, live matrix, a Partibus, et Notario, fub-inde et Teltibus figliata, quae apud Notarium remanere debet; fed inltrumen-tum ab eodem Notario juxta diétam minutam confečtum, et figliatura. — ( 20č ) — 82. Si fcriptura ab alio Tabellione ex ipi'o originali fit del'umpta, hicque cun-cordantiam cura ipfo originali teftemr, haec fcriptura exemplar Originalis dicitur, foletque hodièhujusmodi exemplar aučtoritateNotarii ex originali defump-tum copia authentica vocari. 83. Exemplar puhlicam fidem meretur, 11 ad originales litteras per Judicem, vel Commillhrium , parte adverla prae-fente, vel faltem legitimae vocata, fuerit collatum. Commendat Pontifex traductionem originalium, fi ea vel propter vetufiatem, vel aliam jultam caulam pe-ricliteutur. c. 16. de Fid.Infir, 84. Legitimis iufirumentis plena fides habetur, adeo, ut ul terior probatio requirenda non fit. Refpondit Paulus ICtus, Teji es, cum de fide tabularum nihil dicitur* adverfus fcripturas interrogari non poffe. Ajunt, nifi tefies inftrumen-tarii aptiores rationes fuae fcientiae explicarent. c. 10. de Fid. Inftr. 85. Sunt quaedam caulae, quae fere nonnifi per inftrumenta probari poliunt; utpote jure civili res antiquae, privilegia, et diplomata, quaeftiones Ratus,et aetatis, cenfus, tributi, annuique debiti; recentioribus confiitutionibus caulae contracti matrimonii, fepulturae, ton-furae, ordinationum, profeifiouis reli-giofae, et difpofitionum tum inter vivos, tum per ultimam voluntatem, quae ex- cedunt fummam aliquot centum floreno-rum. Teliibus enim in eo genere caufa-rum locus non e(t, (i (cripturae publicae, vel privatae haberi queunt. §6. Scripturae privatae pro fcribente nihil probant: contra (cribentem vero plene probant, fi caufa debendi fuerit exprella. c. 14. de Fid. Infirum. Hinc uiu recepta eli cognitio, ut, qui habet fchedulam alicujus, citari faciat eum, vifurum recognofcere, flve, ut dicunt, confiteri, vel negare fu um Chirographum : et fi confiteatur, le feri pii fle, vel alium luo mandato, tenetur, velu-ti confetfus, folvere, aut faltem fummam in fchedula exprelfam ad manus judicis deponere, quia recognitio feri-pturae, in judicio faéta, de confuetu-dine habet paratam exeeutionero. Sivero reus tuam eilet neget, aftori datur dilatio ad probandum per teftes, aut er. comparationem litterarum. L. 20. C. de Te fi. 87. Ajiint Diocletianus, et Maximi- Cap. §. nianus: In botine fidei contraStibns , ^Pr°~ nec non etiam in caeteris c au fis, in- juram? opia probationum per judicem jurejurando caufa cognita res decidi oportet. Refert. L. 3. C. deReb. Credit. 88* Jure Romano maximum remedium expediendarum litium in ufum venit juramenti religio, qua vel ex paglione ipforum litigantium, vel ex au- 'bloritate judicis deciduntur contro-verfiae. Ita Cajus L. i. ff. de £?urej. fi-ve volunt, five necejfar. 89. Ecce dividitur aperte jusjurandum iu voluntarium, et uecellarium. Solent enim faepe judices in dubiis caufis-, exaSio jurejurando (quod inde uecellarium dicitur, et judiciale) fecun-dihn eum judicare ; qui, defečtu probationum juraverit, quod fi alias inter ipfos litigantes jurejurando, ut-pote voluntario, transaìèìum fit negotium, non conceditur, eandem cau-fam, obtentu novorum inftrumentorum retraStare. Refert* L. 31. ff. ibi. 90. Voluntarium dicitur, quod pars parti probante judice decilioue caulae defert, ut vel juramentum praettet, vel referat. Hoc jusjurandum vim transa-étionis habet, qua reus exceptionem , actor aótionem acquirit, in qua hoc fo-lum quaeritur, an juraverit » five bene, live male. L. 5. §. 2 L. 9. §. 1. #. d. t. 91. Juramentum, quod judex inopia plenae probationis alterutri parti defert, fuppletoriunì vulgariter dicitur. Declarat Gregorius IX. : juramentum a judice parti delatum, nifi jujla de cau-jd, non potuit recujari. Quamvis, quod in judicio a parte parti perviam transactionis defertur, recujari pofit licite, acre fer ri. Ref. c. 36. dejurej, 92. Alibi 92. Alibi Alexander III. reprobaverat confuetudinem, quod et illis, qui aliunde legitimis probationibus intentionem luam plene eviciffent, jurameitf tum 1'uppletorium indiceretur. Ait Pontifex; Manifefte legibus adv er fatur, quae tunc demum ad hujusmodi fuffra-gium recurrendum ej]'e decreverunt, cum alia legitima non fuppetunt. Ref. c. 2. de Probat. 93. Quis dubitet, hanc càufam, vel fpeciem jurisjurandi e foro faeculari in novum jus tranfiille. Quippe in veteribus vel Canonibus, vel Decretalibus nulla juramenti hujus mentio occurrit. In Decreto Gratiani explicat S. Augu-itinus reatum criminis, qui juramentum ab eo exigit, quem fufpicari poteft pejeraturum. c. 5. XXII. q.ji 94. Ergo ob periculum perjurii locus eft grandi difcretioni, ut juramenta in propria caufa perraro deferantur. Juxta Ifocratem ob pecunias vero Deum non jures, ne quidem fi verum juraturus es ; aliis enim putaberis per jerare, aliis vero avarus effe. 9f. Commendant et barbarae leges Judici juftam cautelam, ne ad Sacramentum facile veniatur. Exlegibus Wi* figothorum: Hoc enim juftitiae potius indagatio vera commendat, ut feri- c. 22,., pturae ex omnibus intercurrant, et Van-Efpen lìcci. F. IV. O Capit, lil). 7, «• 97. Ofius' ep ad Conflant. jurandi neceffitas fe omnino fufpendat. Inquiunt Capitularia Francorum : Folu-mus, ut facramenta cito non fiant, fed unusquisque 'fijudcx cnufam veraciter cognofcat, ut eum veritas latere non poflit, ne facile ad Sacramenta veniant. 96. Quum enim per delationem juramenti fere quisque fuae caulae Judex, et arbiter conditui videatur, faciles funt nonnulli homines ad jurandum contemptu religionis, alii perquam timidi metu divini numinis usque adfu-perjlitionem. Refert. L. 8- jf. de Cond. Jnfi. 97. Et vero juramentum fuppletori-um adverfari videtur regulae, quae praecipit , ut ačiore plene no 11 probante reus abfolvatur. Hinc alibi placuit illud expungere : aut, fi alibi fuperelt, oportet ejus udirti elle vald.e circumfpedtum. Quippe in caufis minoris momenti admitti non poteft, quia vilelceret juramentum , et in caufis majoris momenti non vacat periculo frequentis perjurii. * 98. in morali dottrina quid coiiful-tius, quam ex puriore traditione vetera divifarum poteftatum argumenta, et exempla Clero praelegere ? Inquit Ofius : Tibi Deus imperium commifit, nobis (Epifcopis) quae funt Ecclefiae, concredidit. Et quemadmodum, qui tuum imperium malignis oculis carpit, con- — ( 2H ) — tradicit ordinationi divinae-, ita et tu cave, ne, qnae funt Ecclefiae, ad te trahens, magno crimini obnoxius fias. En lentendam S. Gelalìi: Uno funt, s. Celar, inquit. Imperator Jugufte ! quibus principaliter mundus hic regitur. yJu- imp. Sloritas facra Pontificum, et regalis potefias etc. Nofii enim Fili clementif-fime, quod, licet praefidens generi humano dignitate, rerum tamen praefu-libus divinarum devotus colla fubmit-tis, atque ab eis caufas tuae fallitis expetis. Juxta Symachum; Confero- sy-mus honorem Imperatoris cum honore atl Pontificis, inter quos tantum difiat, quantum ille rerum humanarum curam gerit, ifte divinarum. Tu Imperatori a Pontifice, quatenus quisque fidelis, baptismum accipis. Sacramenta fumis, orationem pofcis, benediSlionem [peras, poenitentiam rogas. Ex lententia S. Gregorij 0. Quemadmodum Pon- Greg. ir. tifex introfpiciendi in Palatium pote- jpe'0^d flatem non habet, ac dignitates regias ifaur.' deferendi; fic nec Imperator in Eccle-fias introfpiciendi, et electiones in Clero peragendi. Fides Imperator Pontificum, et Imperatorum difcrimenl fi quisquam te offenderit, domum ejus publicas, et fpolias, folam illi vitam relinquens, tandemque etiam illum vel fufpendio necas, vel capite truncas, 0 2 Nicol, ep. ad Mich. Imp. vel relegas, eumque longe a Liberis, et ab omnibus cognatis, et amicis fuis amandas. Pontifices non ita i fed, ubi peccavit quis, et confeffus fuerit, Ju-fpendii, vel ampliationis loco, Evangelium , et crucem cervicibus ejus circumponunt, eumque, tanquam in carcerem , in Secretaria, [acrorumque va-forum aeraria conjiciunt, in Ecclefiae Diaconia, et in Catechumeni a ab legant; ac vifceribus ejus jejunium, oculisque vigilias, et laudationem ori ejus indicunt-' cumque probe caftigarunt, tunc pretiofum illi corpus Domini im-partiunt, et fanfito illum fanguine potant; et, cum illum vas electionis re-ftituerint, ac immunem peccati, fic ad Dominum purum, et infantem transmittunt. Quid praeclarius fententia S. Nicolai? Cum ad verum ventum eftRegem, et Pontificem, iiltra fibi Imperator nec jura Pontificatus arripuit, nec Pontifex nomen Imperatorum u-furpavit. Quoniam idem Mediator Dei, et hominum homo Chriftus ff ejus fic a-Stibus propriis, et diftinStis dignitatibus officia patefiatis utriusque dijcrevit, ut et Chriftiani Imperatores pro aeterna vita Pontificibus egerent, et Pontifices pro cur fu temporaliumtan-tummodo rerum imperialibus legibus uterentur. Quatenus aSlio fpiritualis carnalibus Uifiaret incurfibus; et ideo militatis Deo minime negotiis fejaecu-laribus implicaret ; ac vicijjim non ille rebus divinis praefidere videretur, qui cjjet negotiis faecularibus implicatus. TITVLVS VIII. De inflruftione caufarum criminalium. CAPVT I. Dc accufationibus , ct informationibus. I. Multis faeculis in difcuffione > vel inquificione criminum, eorumque punitione non intervenerunt formalitates juris civilis, fed hae primum circa faeculam XII. in forum ecclefiatlicum irre-pferunt. Sicut enim tum caufae civiles ex Legum praefcripto in judiciis eccle-fiafticis inftrui, et decidi coeperunt, ita et caufae criminales in foro ecclefiafti-co fecundum formam fori civilis inftrui coeperunt. 2. En ex Fleurianis inftitutionibus jle^' fynopfm veteris procelfus poenitentia- P. 3. c. 15. lis ! Quaecunque veteres de forma judiciorum ecclefiafticorum tradunt, ad condemnationem eorum, qui vel pravas do6lrinas dilfeminant, vel morum turpitudine deformant Ecclefiam, hoc eft, ad crimina pertinent. Nam in civi- libns Ecclefia cognovit tantum per modum arbitrii. Sed omni tempore iis, qui fe ipfos accufarulit, falubrem poenitentiam peccatorum injungendi, et eos, qui peccata negantes aliunde conviéti funt, caliigandi jus habuit. Solemnia autem in his exularunt, nifi quae abfo-lute effent ueceHaria, ne fine caulae cognitione quis condemnatus videretur. Imprimis facrae Scripturae praecepta ob-fervabantur, ne qua temere, praefer-tim adverfus Presbyterum, et Epifco-pum, pro quibus tanta circumfpetiione elečtis militat, praefumptio, reciperetur accufatio, nec facile crederetur, nifi quod duobus, vel tribus teftibus probatum; ut in falfos teftes flatuere-tur jus talionis; ut rei, ad exemplum terroris, publice increparentur. Neque his regulis rem omnem ablblvi putarunt; fed praeterea ftudiofe indagarunt, qui, qualesve elfent accufatores, acculatii tefles, quibus moribus, qua fama, (]uo animo, ita tamen, ut 11011 inciderent in acceptionem perfonarum , divinis oraculis toties damnatam, quippe perfuafi, fore, ut, quo judicio judi-'cent, ipfi aliquando judicarentur. Tam iànótam normam fibi in judicando prae-ftituerant primi Epifcopi, affiduo memores, non Rhadamantos fe elfe, fed Paftores. — ( 2IS ) — 3. Ordo judicari us, quem in aftis Conciliorum fuperftitibus veluti Ephefi-M$ et Clialcedoneulis deprehendimus, is erat. Querela libello exhibita, accu-fatus ter, quaterque citatus, ut defen-lioni locus edet : ii comparare detreóta-ret, contumacia, quae crimen acer-bidima poena dignum reputabatur, depolitione, vel excommunicatione vindicabatur. Comparens interrogatus audiebatur pro fe dičturus; ipleque vicidim teftes audiebat, inftrumenta videbat; denique Epifcopus fententiam pronuntiabat. Notarii, hoc ed. Diaconi, vel Leétores, per figla fcribere prompti, cuudta, quae in judicio liebant, dice-banturque tum a judice, tum a partibus, diftinéte ipforum verbis, ne iu-terruptiouibus quidem, et exclamationibus omillis, confignabant, quibus inftrumenta praelečta inferebantur. Atque haec afta adervabantur ab Epifeo-po, ut de integritate judiciorum eccle-fiafticorum conftaret ad Pofteros. Haec judiciorum eccleliafticorum facies antiqua. 4- Forum confcientiae internum, quo poenitentiae, peccata confitentibus impolitae, abfolutiones facramentales, et indulgentias canonicae referebantur, femper diftinttum fuit a foro externo juftitiae, in quo de criminibus, et de poenis agebatur. Senfim tamen ftudium — ( 2i6 ) — Juris civilis folemnia formularum invexit in forum ecclefiafticum. Sic querelae iliaci fcripto oblataei de quibus Canones loquebantur, haberi coeperunt pro accufatione formali^ et infcriptione in crimen i praefertim in antiquis Decretalibus. c. i. 3. et 4. FI. q. His convenienter Innocentius III, in Concilio Lateranenfi IV. tria genera procelfus diftinxit; utpote accufatorium, denuntiatorium > et inquifitorium. Qui accufati praeiens accufationem fcripto exhibet, infcribitque in crimen, quo fernet obligat ad talionem, fi deficit. Si probat, accufatus ex praefcripto Canonum pro natura criminis depolitione, vel degradatione pledtitur. Hic procelfus ad amullim juris Romani effidhis videtur, praefertim, quum in illis Decretalibus folis ejus fit praefidium. c. 24. de Accuf. 6. Qui denuntiat, quem prius amica admonitione corripuit, ad infcriptionem in crimen non tenetur. Indicat enim judici comtoilfum crimen , nec publicam vindidtam , fed accufati emendationem intendit: unde mitior poena praeter Canonum Decreta diétari poteft. c. 16. de Jccuf. PraeceptumEvangelicumde correzione fraterna latiffime patet, quippe a veteribus etiam Judici commendatum. Ipfae fpuriae Decretales, quae accufa-tionum rigorem in foro ecclefiaftico pe- - ( 217 ) — pereruntj admonitionem amicam accula tioni praemitti volunt. 7, Noftris moribus fere folus procef-fus Inquifitorius luperefl:, quem judex iple fine accufatore, vel denuntiatore* fola diffamatione, hoc eft, rumore publico motus, Vufcipit. Hic procedendi modus inde a Concilio Lateranenfi tritif-fimus e(t etiam in Curiis faecularibus, quae proeeffum Curiarum eccleliaftica-rum tum in civilibus, tum in criminalibus adoptarunt. Hinc nata funt examina noftra, feu informationes, qiiae in criminalibus vocantur, et Inquilitio ad diffamationem recidit ad id, quod appellamus informationem ex officio, quando Judex de crimine in flagranti, coram, illico, teftes audit, quod raro hodie contingit. 8. Ab his tribus generibus diftinqui-tur quartus modus crimen proponendi fpecie exceptionis, veluti recriminatio contra accufatorem, vel reječtio teftis. Quo cafu nec infcriptione in crimen, nec alia folemnitate opus, quum non accu-fandi, fed defendendi animo crimen proponatur. Idem dicendum, fi in proceffu civili crimen obiter objicitur , ne pars adverfa promoveatur ad beneficium, f. 16. de šlccuf. Alt hae diftinétiones in Francia exoleverunt, ubi Curiarum ec-clefialticarum procelfus criminalis ad criminalem proeeffum faecularium tribuna- Orditi. Mechìin. l'it. II. art, 6q. li um 9 et ad conftimtionem ami. 1670. proditam, quoad ejus per diverlitatem cati faram, et perfonarum fieri poteft, conformatur. 9. Primus adtus memorabilis e fi: informatio, quam Judex plerumque a privato homine, vel a Promotore (Filcali) imploratus fulci pi t. Solus Promotor acculare, ecpoftulare poteft, ut reus puniatur, ut ad frugem, ad fcandalique reparationem adigatur, utEeclefia indigno minittro purgetur. Privati tantummodo fecreto denuntiant crimen, damnumque datum, et lucrum ceffaus civili aétione petunt; ubi tamen opus eft, ut accufatus fit Clericus. Si Laicus elfet, et Officialis de interelfe civili pronuntiaret; Judices regii abufum ingeminarent. 10. Promotor, quia cauta officii crimina publica perfequitur, haud ad infcri-ptionem tenetur, aut ad talionem, nec in expenfas damnatur, etfi caufa ceciderit. Sed-, fi nec delictum, nec famam, nec vehementem aliquam praefimptio-nem probaverit, Jed cahmniofe, et do-lofe aliquem in jus vocajfe reperietur ; fi inquijitum, feu accufatum ante fen-tentiam publice diffamaverit, aliane praefiiterit, ex quibus animus depravatus elici pofiit, in expenfas, et damna, et inter effe, actionemque inju r'tarum condemnandus venit. Facit eo Ordinatio Mechlinienfis Provinciae. 11. Oportet vero, Promotorem effe ftipatum Decreto judicis, ut ad informationem procedat. Et quidem, fi de crimine commiffo conftet, fed auótor criminis omnino ignoretur, generali informationi locus eft, ut per examen teftium, qui de negotio informati ceufentur, aut per alia, quae conducere videntur, au-étor criminis explorari queat. 12. Quantum ad fpecialem inquifitio-nem contra perfonam particularem, et individuam praefcriptum eli, ut faltem quaedam indicia, quae Judici illam perfonam de crimine commiffo reddant merito fufpeftam , praecedant. Sic enim praxis publicae diffamationi, et alia indicia fub(limit, quae clamorolae infmua-tioni aequivalent. 13. Proceffus Inquifitionis hodie utroque foro ordinarius eft. Hinc et denuntiatio, quae faepius admittitur, nihil a-liud operatur, quam quod loco diffamationis , vel querelae viam aperiat ad inquirendum ex officio. Commendatur inde Judici, ut, antequam denuntiationem fu (cipi at, denuntiantis qualitatem, ingenium, mores, aliasque conditiones tum perfonarum, tum rerum diligenter per-fcrutetur, ne cui temere moleftiam, aut expenfas fulcitet. Si denuntiator falfo, aut temere obrepferit, damnandus eft in expenfas, et interelfe. Ideo, reperta calumnia, et Fifcalis Procurator cogitur Gap. 2. De capt, et citati, aecufat. nominare delatorem propter expenfas, aliaque damna, et interelTe parti refar-cienda. Ergo non facile debet Procurator, vel Promoter inlfigatorem occultum audire, nifi prius privata feriptura lubferibat, veramque elle affirmet accu-fationem. 14, Ad inftantiam Promotoris inde judex teftibus diem affigurat, fub poena mulétarum ad eleemofynas, aut carce-ris per implorationem brachii faecularis. Si comparent, ad jusjurandum adigit, et depolitiones tvanferibit, informationemque Promotori tradit, ut, prout reus gravatus eft, concluliones luas inde effigiat. Haec informatio cum praeparatoria tantum fit, utpote, ut Judex Iciat, num tint fufficientia indicia ad adfionem criminalem iultituendam, aut ad notitiam auétoris capiendam, et inftitui potei!: adverfus abfentem, nulla praecedente contumacia, examinanturque telfes parte haud citata. Informatio enim debet capi fecretiifime, tum, ne innocens, fi fit,immature diffametur, tum ne, fi-quis reus fit, fuga praecipiti elabi poffic. * iV Paratis conclufionibus Promoter in caufis levioris momenti poftulat, ut acculàtus compareat, quia audiendus eli, quo ipfo procelfus in ordinarium delinit. In caufa graviore accufatum vadatur, vel prehendum poftulat, et Judex decernit. Judices ecclefiaftici inde ab aliquot fae- culis funt in pofleffione carceris, c. 13. XFII. q. 4- 16. Juxta leges civiles z/e ctifiodia reorum Proconjul aefimare /olet, u-trum in carcerem recipienda fit per fona, an militi tradenda, vel fidejuffori-bns committenda, vel etiam fibi. Hoc autem vel pro criminis, quod objicitur, qualitate, vel propter honorem, vel propter amplijfmas facultates, vel pro innocentia perfonae, vel pro dignitate ejus, qui accufatur, facere fo-let. Refert. L.i. de Cufi.eiexhibit. reor. 17. Exemplo hujus dilcretionis refcri-pfit Bonifacius : Clericos, veluti honorabiles perfonas, 11011 facile elle carceri mancipandos5 nifi exceffus enormitas, vel alia cauja rationabilis, v. g. periculum fugae eos fuafer it detinendos. Refert. c. i v de Seni. Excomm. in 6. 18. En Exempla: inquit Concilium Trii!. refr, Tridentinum : In criminibus ex incon- 2s. c. e. * tinentia provenientibus — et in atro-cioribus deliciis, depofitionem, aut degradationem requirentibus, ubi de fuga timetur, ne judicium eludatur, et ideo opus fit per fonali detentione, pof-fit initio folus Epifcopus ad fummari-am informatiohem, et necejj'ariam detentionem procedere. 19. In Gallia Judices ecclefiaftici Fieur. propria auftoritate carcerem habere non 5-.1- j!I fin* poliunt) nifi in ipforum Praetoriis? vel do- ut* oc' — ( 222 ) —- iriibus Epifcopalibns. Extra praetorium, aut in transferendis prehenlis adhibendum eit brachium laeculare; cui hni olim a Judice faeculari obtinendum erat mandatum, quod pareatis vocabatur, quo poft-ediótum ann. 1695. non amplius o-pus eft. 20. Si poft interroga don es captivi cau-fam levioris eile momenti deprehendit, vel captivum de fuga nihil fufpeéhim credit, aut non fatis de deličto condat, aut aliae circumdandae ludfagantur, Judex decernere poted, ut dimittatur fub cautione vel tidejulibria, vel juratoria de judicio fidi. Interdum Judex aecufatum militibus cudodiendum tradit, aut alteri tuto loco committit, donec diligentius inquiri podit. Intereaprocedus contineatur 21. Quantum ad carcerem meminifle oportet, eum non ad poenam , fed ad cudodiam ede inditutum. Praecipiunt Leges Romanae, captivis a cüdodibus humanitatem ede exhibendam. Eo fpe-člant et recentiora edióta, quorum quaedam praecipiunt, caulas captivorum cito terminari: alia volunt, ab inferioribus Judicibus nomina captivorum quater per annum ad fuperiores Jhdices transmitti; nonnulla tiatuunt, ut per fingulos men-fes vifitentur ab Odiciariis, et Judicibus captivi, interrogandi, tum fuper iis, quae ad caulae expeditionem conducere poliunt, tum et fuper his, quae ad vitae neceffitatem fubminiftrari oportet, judices ergo fint in ajjumendis Cnjlodi-bus, feu Commentarienßbus vigilantes-, et prudentes, ne quibusvis citra deleSlunt hoc officium committant, quin potius eligant viros bonos, cordatos, humanos, mites, mifericordes, benignos, affabiles, pios, bonae confci-entiqe, timentes 1)eum , qui fuis captivis diligenter neceffiaria Jubmini-ftrent, eos fubinde confolentur, et ut pii Patresfamilias in quibusvis neceffi-tatibusjuvamen, etfolatium praebeant affliBis. Nihil piaculi, nihil fpur-citiae, nihil exaSlionis, nihil impoftu-rae, nihil fraudis, nihil criminis, nihil denique maleßcii, aut per fe, aut per alios in fuos carceres irrepere Ji-nant. • 22. VeteresfChriftiani Principes praecipue Epifcopis tam paternam follicitu-dinem in captivos commendarunt. In appendice Codicis Theodofani haec lex Honorii radiat: Eam quoque Sacerdoti concedimus facultatem, ut carceris o-pe miferationis aulas introeat, medicetur aegros, alat pauperes, confo-letur infantes; et, cum fin gularum caufas cognoverit, interventiones fu-as apud judicem competentem fuo jure moderetur. Lex J uftiniani eo argu- mento fupereft. L. 22. C. de Epifcop. Audient. 23. Recentius nemo illuftrius, quam S. Carolus hanc Paftoralem follicitudi-Conc. nem Epiicopis infinuavit. In Concilio m dTit. Mediolanenfi LIL S. Archiepifcopus mode "us, nuit? ut Epifcopus non folum per cer-quaead homines —fcd etiam ipfe aliquan-p er ti h. 01 " do carcerem in anno vifitet; incoque inclufos paterna charitate conjbletur, pieque in Domino adhortetur. Videat item, ut eis ad corporis fufientation nem i et ad jufium patrocinium no-defit quidquam, tum imprimis non fpi-ritualis libri lectio , non crebrae reli-giofonm hominum cohortationes,tum in denique aliquid ad animae falutenu Cone. 24. Concilium Toletanum ann. S^’de ut Epifcopi faltem quolibet cret. 13. menfe carceres, quos ad reorum cu-fiodiam opportunos habere debent, ipfosque reos, illis detentos, per fe-ipfos, fi praefentes in eodem loco fi iit, vifitare teneantur. Quam et hodie o-ptanda eilet Pallorum in vifitaudis car-ceribus, et captivis haec cura» quia plerumque mifera, et diuturna eli incar-ceratorum, omni tublidio fpirituali tem-poralique deftitutorum, conditio, ut, antequam nocentes declarentur, morte durius laepe luant? 25. Ac- 2f. Accufatus, captus, vel vadatus tenetur ipfemet comparere, quia incautis criminalibus non admittitur Procurator, nifi force ad excufaiidam abfentiam ex morbo, vel alio legitimo impedimento, quo decinetur, ut in judicio comparere non pofiit. 26. Praecipit Ordinatio Galliae de anno 1670. ut accufatus, qui pro crimine in carcere detinetur, inter 24. horas tuae captivitatis interrogetur. Promo-toris, veluti accufatoris eli, articulos interrogatoriales proponere. Hinc fecundum Ordinem Provinciae Medilini-enfis, fi Prornator per incarcerationem caeperit, fiatim vel ad minimum infra triduum libellum exhibebit Juper ex-cejfibus, et deliStis reij qui tradetur pudici, aut ejus Commijjariis a jfu-di»e nominandis, 27. Haec interrogatoria non faciunt libellum ; fed potius funt ea, quae vel per informationem praviam, vel per alias circumftantias apprehenlionis Promo t or ad onus captivi accepit. Nam aliquando et fine informatione ex aliis fa-étis, et inductionibus, quae appreben-fionem comitabantur, articuli interrogationum formari queunt. 28- His interrogatoriis Judici, feu CommiiFariis exhibitis, «in praefentia Promotoris, vel etiam Advocati Fifca-Pan-Efptn y. Eccl. F.lF. 'S Cap. ^ De Éxà min. Ordin. Mechl Tit. ii, art. 55, Gibert. in notis, n. 3. lis (fi a d e Ile velit; fecundum praediatum libellum reus examinandus eli, incumbit que Judici, vel Commitlariis, diligenter animadvertere, Ii reus conflans iit, an vacillet. Reus enim fine mora ad illa interrogata refpondere tenetur- 29. Relponfiones rei, in fcriptis red-aétae, Promotori traduntur, qui, communicato cum Advocato Fifcali conli-lio, demum concludit pertinenter contra reum, ollertque Promotor probare. Captivo autem datur terminus ai! le ju-ftificandum. Si aliquas juüificationes , et faéta contraria exhibuerit, Promotor icripto replicare poterit^ et procedetur ulterius, l'alvo, quod in his caufis in carceratorum de triduo ad triduum pro cedatur. 30. Refponfiones rei in fcriptis reda-étae folent et aliis Fifcalibus, Oilici^li-busquecommunicari, ut iis vifis capiant conclufionem pro exigentia caufae, et prout ipfis expedire videbitur. Quodfl repererint confelfionem fuEcientem, jus defu,per pronuntiari requirunt: finmi-ftatuetur, ut telles iterato interrogentur, nus ut et li opus, cum reo componantur, quod fiat, prorogatio non conceditur, ni_ fi pro prudentia, et moderatione Curiae. 31. Si reus deliftum negatg inltau-randum eli examen tefiium, qui ad informationem praeviam auditi fuerant. Nam telles ante litis contefiationem re- cepti nullam fidem faciunt contra reum> cum fine examinari i piò non citato, ut eos videret jurare. Igitur haec repetitio cum omnibus illis qualitatibus fieri debet, quae requirerentur, ubi teftes ifti repetendi nunquam fuilfent examinati. Quemadmodum ergo quisque teliis le-paratim audiri, ita et reexaminar^de-bet. Tertis, qui polì recollečlionem luam depolitionem retraftat, veluti fal-fus punitur. 32. Interdum quando tertis aliquid deponit direéfe contrarium ei, quod dixit reus ; vel i ple tertis deponit de vilu , tunc jubetur luam depolitionem renovare in con Vpetim i piius rei, atque haec renovatio depofitinnis confrontano, quali fatta a fronte ad frontem, vocari io let. Saepe et rei invicem, utpotede-ìitifi complices confrontantur. Confron-tationes aeque, ac reexaminationes fe-paratis feri p ti s confignandae funt. Judex , portquam tum a reo, tum a terti-bqs requilìvit, an invicem le nofeant, legit depofi donis primum articulum , qui fpeéìat nomen, aetatem, qualitatem, et locum, ubi degebat. Abhinc urget reum, ut in inflanti exceptiones, fi quas habet, contra tertes opponat. Si tefles his exceptionibus refpondérint, aut reus declaraverit, fé nihil habere , quod opponat, legitur depofitio. Qua De Coti-front. Gibcrt. not, n. ix, etc. ìecta non recipiuntur amplius reprobationes) nifi eas reus fcrip to juftificare pollit. 3 3. Poft confrontationein. caufa praeparata cenfetur, etPromotoii traditur ad eliciendas conclufiones delinkivas ; qui tamen adhuc conclufiones praeparatoria; formare poteft) etpoftulare) ut Fieur. hoc vel illud informationi addatur) ut 5-3' hic, vel ille teftis audiatur. 34. Dandae funt et reo dilationes, et defenfiones competentes, ut deličtum vel exculare, velet innocentiam luam probare queat. Jure (cripto decernitur, ut Inquilino exponantur illa capitula, de quibus fuerit inquirendum; et non folum dièta, led etiam nomina teftium (ut, quid, et a quo Iit diètimi, appareat) ei publicentur, c. 24. de dccufat. ln praxi placet, dare nomina teliium confuta, et feparata ab eorum depofi-tionibus, ne polfint (cire, quid ab unoquoque eorum diétum fuerit. 3^. Caufa plene inftručta, Judicis eit, procedum diligenter difcutere, vifurus, an probationes fmt ad condemnationem rei fufficientes. Oportet enim probationes in criminalibus caufis ad decernendum fupplicium elle plenas, liquidas, et luce meridiana clariores. Non vacat periculo, quod in Gallia aliquando ex praefumptionibus, et conječturis reus damnetur. L. 25. C. de Probat. 36. Hodie Pračtica generalis obfer-vat, quod reum, et fponte confeffiim Judex remittat in carcerem, et apud a-cta praefigat ei terminum ad allegandum, quidquid vult, et ad omnes luas defenfiones faciendas, ne condemnetur: quoelaplb, fi nihil probat, damnandus eft. 37. Praejudicium faecularibus judiciis 1)6 Tsr' pallim obrepfit, reum, tsmetfi plene tur’ conviétum, damnari ad fupplicium non polle, nifi crimen confelfus fuerit. Inde quaeftionibus per torturam,, ad eliciendam rei confeEonem, frequens locus. Juxta Ulpianum: Res eft fragilis, et periculo Ja, et quae veritatem fallat. Nam pleriqne patientia, five duritia tormentorum ita tormenta contemnunt, ut exprimi eis veritas nullo modopof-Jit ; alii tanta funt impatientia, ut in quovis mentiri, quam pati tormenta, velint. Ita fit, ut etiam vario modo fateantur, ut non tantum fe, verum etiam alios comminentur. Supereft. L. i. .§. 23. ff. de Qiiaeftion. 38- In Judiciis ecclefiafticis placuit torturam abolere, forte, quod vererentur, per fanguinis effufionem, vel mortem torti irregularitatem contrahi. Quid verius lententia S.Augftini? Cum quae- s. Aug. ritur, inquit, utrum fit nocens, cru- Eejlvlt‘ eiatur, et innocens luit pro incerto Ub. 19, Jcelere certijfimas poenas, non quia il- c- 6- Cap. 4. De Purgat. vulg. Hinein, de divort. Lothar. lud commififfc detegitur, fed quia non commi fiß'e nefeitur ; ac per hoc ignorantia judicis efi plerumque calamitas innocentis. 39. His, aliisque rationibus placuit cultioribus faeculis, et regnis torturas et ex faecularibus tribunalibus expungere. Quippe reus de crimine vel eft plene eonviftus, vel non? Si ita? et citra confeifionem luam fupplicio tradi potefl. Si non? Iniquum eft, eum dare poenas, faepe ipia morte arcerbiores. Quid ni fufficiat, reum luere poenas, quas merui lie probatus eft? Enim vero con-fellio, tormentis exprella, exiguam, aut nullam (idem, etli extra contpetium torturae renovata lit, mereri aequis Cenforibus videtur. 40. Novo jure generarim expumftae funt purgationes vulgares, quae barbaris faeculis, ad probanda crimina occulta , folemnes non minus, quam frequentes habebantur, quia cenfebantur vulgariter, dicebanturque pallini judicia divina, c. 25. IT. q. 5. 41. Horum varii, et religiofi modi fuere, quorum frequeutioresmemorantur tres ; utpote per aquam frigidam, per aquam calidam, et ferrum candens. Meminit veteris ritus Hincmarus Rheni entis : In aquae frigidae judicio, inquit, conflare videtur, quod innoxii fubm e rga n tu r,cu Ipabilesfupcrna tent, ) A » t — ( 23t ) — En ritum : Colligatur autem fune, quo examinandus in aquam frigidam dimittitur — fcilicet, ne aut aliquam jojft fraudem in judicio facere, aut, ■ fi aqua illum velut innoxium receperit, ne in aqua periclitetur, ad tem-pm valeat retrahi. 42. Religio prolixiorejn folemnita-tetn perfuafit. Primo homines mittendi ad comprobationem judicii aquae, peraóto prius trium dierum jejunio, adducebantur in Ecclefiam, ibique fuper eos in oratione proftratos Presbyter aliquas precestundebatiouibus Deum deprecabatur, ut veniam pofceutihus indulgere dignaretur, et ab eis iram fuae indignationis avertere. His completis furge-bat Presbyter una cum illis, et coram i piis Miliam canebat, quae inde Milia judicii, eoquod fpecialiter in eum h-nem compofita edet, dicebatur. 43. Hujus orationes Ipeciatim-dirigebantur, ut per hanc probationem heus m a nife da m facere veritatem dignaretur. Prima colleóta haec erat : Jbfolve qnae-fumns Domine tuorum delifia famulorum, ut—in hoc judicio, pro-ut meruerunt, tua jußitia praevinien-te ad veritatis ccnfuram pervenire mereantur. In praefatione inter alia dicebatur: Supplices exoramus, ut famulos tuos rllos non de praeteritis judices reatibus, fed hujus culpae verita- < 233 ) — tem /pedantibus infinues etc. Benedi' èlio ad judicium inter alia continebat : Fac in confpeSlu populi tui-, ut nullis malorum praefiigiis veritatis tuae fu-fcentur examina. Et poft communio-nera : Et in famulis tuis veritatis fen-tentiam declaret. Dum iu Mißa perventum erat ad communionem, antequam communi carpii tur, adjurabat eos Sacerdos, dicens : Adjuro vos Uhm, et illum per Patrem, ct Filium, et Spiritum /in-cium, et per veflram Chriflianitatm, quam fufpedtis, et per unigenitum Dei Filium, et per f metam Trinitatem. et per fanStum Evangelium, et per iìas SS. Reliquias, quae in ifaEcclefia fmt, et per ijìudBaptisma, quo vos regeneravit f acer dos, ut non prae fumatis ullo modo communicare, neque accedere ad altare, fi hoc fecifiis, aut feitis, quis hoc egerit. Singulis tacentibus Sacerdos porrigebat S.Eucbariftiam dicens : Corpus hoc, et fanquis D. N. fit tibi ad probationem hodie. Meminit hujus millae, et formulae Concilium Wormatienfe in Decreto Gratiani c. 2$. et 26. II. q. 5. 44. Milia expleta Sacerdos aquam benedicebat, pergebatque ad locum probationi de Bin a tum, dabatque illis de aqua bibere, dicebatque fmgulis : Haec aqua fiat tibi ad probationem. Abhinc orabat Deum , ut virtutem fiuae benedi-ctionis his aquis infundere, et novum, ac mirabile fignum in eis ofiendere dignetur, ut innocentes a crimine — cujus examinationem agimus, more a-quae in fe recipiant, et in profundum } pertrahant ; confcios autem hujus criminis a fe repellant, atque rejiciant etc. His finitis exuebantur Purgatores propriis vettibus, fingulique ofculaban-tur Evangelium, et crucem Chrifti et a-qua benedica luper omnes alpergebatur» et projiciebantur (iuguli in aquam. Aditantes autem omnes jejunare oportebat, 45. Refert reliquum veterem ritum vulgaris purgationis Mabillonius, ubi et Mabilt. dicitur: Hoc autem judicium creavit 0- Jn°a"ea." tnnipotens Deus, et verum efi, et per Dominum Eugenium II, ^poftolicum inventum efi, ut omnes Epifcopi. Abbates, Comites, feu omnes Chrifiiani per univerfum orbem id obfervare ftti-deant; quia a multis probatum efi, et verum inventum efi. Ideo enim ab illis inventum efi, et inftitutum, ut nulli liceat fuper fanclum Altare manum po? nere, neque fuper reliquias, vel San-tlorum corpora jurare. Sed haec hifto-ria Natali Alexandro perquam lufpeóta eft. ) 46. Quidquid hujus lit, id certo conflat, purgationes vulgares fatis diu per divertas Provincias Occidentis vigui fle, ea tamen cautela, ut non adhiberentur, nifi defeétu aliarum probationum. Sta« .ins Peud. tuit Jus Feudale Saxonura: slqiw ^ vel ^ax2“n* ferro non licet in alit/ua caufa experi-art. 19. rh nifi, in qua modis aliis non poterit veritas indagari. 47. Subinde fpuriae Decretales vetus praejudicium fubruerunt. Gratianus in eam rem exhibet Decretum S. Gregorii tum et Stephani V. c. 7. et 20. II. q. 5. Sed juxta correčtionem Romanam Decretum S. Gregorii reftituendura elt A-1 exander If. c. 7. ibi. 48. Nec inter Epiftolas Stephani V. ulla eft epiftola ad E pi (copimi Mogunti- Aiexand. nam> Alexander tamen III. praejudicio • ep*19. Qratjanj referipfit Archiepifcopo Ilpfa-lenfi: Ferventis'vero aquae, vel candentis ferri judicium Catholica Eccle-fia contra quemlibet etiam, nedum contra Epifcopum , non admittit. Unde Stephaniis F. etc. 49. Jure noyo palimi cenfuraPontificum purgationes vulgares profcriplit Innocentius III. Epifcopum, qui judicio ferri candentis aučloritatem praeftat, indignum altaris minifterio declarat, c. xo. deExceJ)'. Praelat. Honorius HI. feri-bit, FratresTemplarios elle compellendos, ut a probatione ferri candentis de-fiftant, cum hujusmodi judicium fit penitus interdiftum, utpote in quo Deus tentati videtur, c. 3. de Furg. Fulg, Vetat Concilium Lateranenfe IV., ne ullus Subdiaqonus, Diaconus, vel Sacer« dos purgationi vulgari aquae ferventis, vel frigidae, feti ferri candentis ritum cujuslibet benediétionis, aut confecra-tionis impendat, c. 9. ne Cler. vel Monadi. Saecul. Negot. 50. Supereft jure Decretalium frequens mentio purgationis canonicae. Refert Gratianus Decreturg Concilii A-gatheufis eo tenore: Si accufatores legitimi non fuerint, qui ejus (Clerici) crimina tnanifefiis judiciis ■probare contenderint-, etipfe negaverit, tunc ipfe cum /ociis feptem ejusdem ordinis, fi valet, a crimine feipfum expurget. Hoc Decretum inter Canones Concilii Agathenfis haud re periri potuit, c. 12. F. q. 2. 51. In Decretis S. Gregorii puriores funt fontes hujus purgationis. Inter alia inquit S. Pontifex- Sed, nequid videretur omijfum, quod noftro potniffet cordi dubiunfr emaner e, 'ad B. Petri facra-tiflimum corpus diftričta eum ex abundanti fecimus Sacramenta praebere. Refert, c. 6. F.q. 3. 52. Quum autem haec purgatio in propria cauta exigui videretur ponderis ad probandam diffamati innocentiam; ideo et veteribus placuit, ut juramentum rei fide plurium tertium, ejusdem ordinis, qui facramentales dicebantur, ftiparetur. In Capitularibus ftatuitur: Qiiod fi negare voluerit, cum duodecim Sacra- nt purgar. Canon. Capimi. IÌ0.5.C.52, et 62» Ivo Car' not. ep. 206. mentalibus juret. Et alio loco : £?uret cum Juis Sacramentalibus. 3. Jure Decretalium juxta praeten-ium Decretum Concilii Agathenfis ad purgationem Presbyteri feptem teltes ejusdem ordinis requiruntur ; Diaconus vero, fi de eodem crimine accufatus fuerit, cum tribus Diaconis fe expurget, c. 2. de Purg. ‘Canon. $4. Quia autem mos tulit, quod juramenta taétis SS. Eyangeliis, velSančto-rum Relitjuiis praedarentur, inde in antiquis legibus, recentioribusque Canonibus dicebatur purgatio manu quinta, lexta, feptima, duodecima fieri. Superfui! t hujus rei argumenta, c. f. 8. 10. et ibi. Quippe numerus Compurgatorum praecife definitus haud efc. Inquit Ivo Carnotenfis : Pofuerunt autem in di-fcretionc Epifcoporum, ut, fecundum quod audiunt malam fanmnt Presbyterorum crebre] cere, vel in gravefcerc, exigant purgatoria Sacramenta ab infamatis, cum tribus, aut quinque, aut feptem Collegis. 56. A Com purgatori bus exigitur juramentum credulitatis, utpote, quod credant, reum verum juralfe. c. 13. ef 14. de Purgat. Canon. Juxta Innocentium DI, Epilcopus { infamatus de fimonia) jurabit primum fuper fancta Dei Evangelia, quod pro Ecclefia S. Petri Pres- bytero P. danda, nec ipfeperfe, nec pe? jubmiß'am per fon am, nec aliquis pro eo, fe/ciente, pretium recipit; deinde Purgatores lupra landa Dei Evangelia jurabunt, quod ipß credant, eum vemm jur affe. Refert, c. <>. ibi. 57. Ut Purgatores mereantur fidem, oportet eis vitam, et converfationem , veluti rationem credulitatis infamati effe per (pedtam. Ut autem idonei appareant ait Alexander 111, neceffe eft, ut ejus., quem purgare debent, vitam, et converfationem agnojiant. Refert, c. 7. de Purgat. Can. Si ergo de tra 11 fa àio crimine agitur, Compurgatores fini, qui converfationem, et vitam ipfius non tam moderno tempore noverunt, quam tranfaSlo, quia ratio teftimonii ad tempus commilli criminis refertur, c. 10. ibi. Sint ergo con juratores, utpote quibus perfpeétior elle poteft vita, et converfatio infamati, ejusdem ordinis, et Ratus, ipfique talis honeflatis, et opinionis laude, ut verofimile fit, eos nolle amore, vel odio, feu obtentu pecunia e pejerare, ut loquitur Pontifex c. 7. d. t. live, quemadmodum alibi dicitur, fide fint Catholici, et vita probati, c. 10. eo d. 59. Hodie tum in Curiis faecularibus tum in Curiis edclefiafticis nullus, aut perrarus eduliis purgationis Canonicae ; eum fragilis, fallax, et incerta fit, eo-quod ab hominum judicio dependeat. Et — (238 ; — vero plerumque difficile, aut et aliquan-'do impoffibile foret, in tanto numero Compurgatores invenire. Placuit ergo vulgata regula, quod aéfore piene non probante, reus abfolvatur. Nam in levioribus deličtis ex tanta freqaentia juramentorum vilefcere videretur religio divini Numinis: et in majoribus deličtis poffiet fuboriri periculum perjuriorum.' * 60. Quid in morali doótrina fupereft terribilius, quam et levia Cleri deliéta elle in rationibus divinae juftitiaegravil-int. Op. fima ? [nter opera S. Cypriani haec relu-s. Cypr. cet lententia: Propter malignantium c.™ 'd o m, infolentiam altare fuum Deus repellit, et fanSlificationibns maledicit, odit Jabbatha, abominatur Jblemnia, odo-ramenta faetent, difplicent holocaufta. In his omnibus laborare /e dicit Deus, nec effe voluntatem Jiiam in minifiris impuris,indignatione difiriSla teftatur. s. Greg. Juxta S Gregorium Naz Nobis (Clericis) o/at*7! buco una virtutis lex, ne legitimis qui-'at' 11 dem - atque ab omnibus neglePlis, fnc-s. Ambr. cumbere vitiis. Inquit S. Ambrolius: lib. 10. Neque mediocris virtusj acer dotalis eft, ep. 82. cui cavendam non folum, ne gravioribus flagitiis ßt affinis, fed ne minimis s. chryf. quidem. Ex lententia S. Chryloftomi fi fn Manii omn^us abfiinuerit, magnus efi. Si c. s. “ autem vel levia peccaverit, nihil illi s Bem. ptodcfi jacerdotalis dignitas ejus. de confili. Quid difertius lententia S. Bernardi? In- 1111,2. e. ter faeculares nugae migne funti in ore facerdotis blasphemiae — confe-crafii osturni Evangelio: talibusjam aperire illicit unii ajjuefcere facrilegium ejl. En Concilii Tridentini exprefla monita: Levia, inquit i etiam deliSta, quae ipfis maxima eß'ent, effugiant, ut eorum aSliones cunctis afferant venerationem. Audi denique et rationes S. Cyrilli: Opus efl, qui ad munus adeo augufium profeSti funt i non ab iis modo vitiis, quae aperte, manife-fieque damnantur, fed etiam ab omni actione, cum qua vitii alicujus opinio, ct exißinwtio parum honefia, et multarum fufpicionum dedecus conjunctum eft, abfiinere. * • TIT VLVS. IX. De Sententiis et executione. • CAPVT i. Dt diverfis fpcciebus ftnUntiarum. i. ler totum ordinem forenfis procef-fus multae funt partes judici- Hic enim decernit citationes, cogit teftes, difcer-nit inftrumenta, reliquasque quaeftio-nes, quae vel incidunt, vel emergunt, fua auftoritate decidit. L. 14. ff. de re udic. Trid. feff. 22. c. i. S. Cyrill. deAdorar. lib. 12. 2. Haec Decreta judicis jure novo paiiim lentendae interlocutoriae dicuntur» quia, fufpenl'a cauta principali, judex mere interloquitur, decernendo ea, quae ueceffaria videntur, ut principale negotium melius terminari queat. 3. Sententia interlocutoria duplex eft. Una mere, et fimpliciter interlocutoria dicitur : altera vim definitivae habet ; unde a fententia definitiva fere folo nomine diftat» eoquod articulum contingat, ex quo aut caulae principalis praejudicium pendet, aut aliunde damnum irreparabile imminet. Cum enim hujusmodi fententia non per interim, leu proviforio modo, fed articulum illum, ex quo periculum caulae principalis, quod reparari nequit, dependet, ablb-lute dirimat, revera idem effeéhis eli lentendae interlocutoriae, ac definitivae. Arg. L. 2. ff. de Appel. Recip. Trii. fotr. 4. Expreffit hanc differentiam Syno-24. c. 20. dus Tridentina, vetando, utneqiyap* pellationes, a fententiis Ordinariorum interpofitae •>• per Superiores quoscunque recipiantur ; eorurnve commiffio , aut inhibitio non fiat, nifi a definitiva, vel a fententia vim definitivae habente, et cujus gravamen per appellationem a definitiva reparari nequit. Plurima exempla hujus fententiae ex utroque ordine recenient Interpretes ; ve- — c 241 ; — vsi uti, fi exceptoria fori, aut remifiìo caulae a judice reječta fit, fi onus probandi incompetenter impolitum, li te-ftes illegitime repulli, fi inftrumenta indifcreteabječla, fi articuli, velutiim-pertinentes, relutati, fi juramentum vel luppletorium, vel purgatorium temere admillum etc. i. fnter lentendas (impliciter inter-locutorias, utpote quae tantum jus faciunt ad interim, hodie frequentilfima eft lententia proviforia. Provifio enim a judice conceditur, ut ad interim praebenti necellitad confuli queat, donec plene de caula principali cognolcatur. 6. Talis elt caufa alimentationis re-fpeétu lilii, portionis congruae reipeéìu Palloris, cultus divini refpečtu Canonicorum, refidentiam negligentium. Re-fcrlpfit Alexander 111. in Angliam, ut Epifcopus pendente appellatione, per Canonicum relidere recufautem interje-čla, interim alicui honeilae perfonae vices ejus in Ecclefia committeret, et ei de beneficiis illius alfignaret, unde poffet congrue fullentari. c. 28. de Appellat. 7« Alio exemplo praecepit Pontifex, ut Monachis, qui pro utilitate Ecclefiae futim Abbatem acculabant, de rebus Monafterii, cum proprium non habeant, expenfae necellariae, donec caufa debi- Vtm-Iiftiin ;t. Kecl. P. JV Q Boelim. §. io. h. Oni. Mechl. Tit. ig. art. 7. Gap. 2. De Quali t. etOf-fic. Judic. tam finem accipiat? fubminiftrentur.' c. i i. de Accufat. 8. Sed his, aliisque cafibus opus eft, diferte exprimi, quod tantum per modum provifionis Judex eo procedat. Si enim Judex fimplicem lentendam redderet? malefaceret? quod ante plenam probationem quemquam condemnaret. Fit quippe condemnatio per provifio-nem, dummodo fummarie appareat? et ideo exprimi debet. 9. Saepe ad effertum proviforiae fen-teutiae exigitur cautio. Juxta Ordinem Mechlinienfem : Quibus in locis cognitio validitatis teftamentorum, vel con-traSluum antenuptialium ? ad judicem ecclefiafticum JpeSlat, fi inftrumen-tum manifeftum vitium non continet ? fed extrinfecus perfeSlum apparet ? etiam fi fai fimi, irritum, ruptum, in-officiofum, noUumve effe dicatur, per provifionem effectum illud fortiri Jub cautione debere declarabitur, fulva allegatorum penitiore infpedlione, five ex eo agat inftitutus ex ajfe haeres, five ex parte. 10. En uberius officium judicis! £fu~ dex, cum caudam audire caeperit, litigatorum apertiones, vel refponfio-nes patienter accipiat, et omnia plena difcutione perquirat. Nec prius litigantibus fua fententia definitiva velit obviare, nifi, quando ipfi peractis 0- Minibus, jam nihil amplius in conten* tione habuerint, quod proponant: et tamdiu actio ventiletur, quousque ad rei veritatem perveniatur. Frequenter interrogari oportet, ne aliquid prae-termiffurn fortaß e maneat: quia, fi a-pud ipfutn finienda caufia efi, totum debet agno fi cere. Refert. L. i. C. Th. de Offic. jfiudic. Commendantur haec breviusX. 9. §. C. de jfudic. In Decreto Gratiani placuit idem, vel parile Decretum Plendo - Eleutherio infcribere. c. 11. XXX. q. 5* 11. PraecepitJnlHnianus, ut, fumus litigantium ulterioribus productionibus renuntiaverit, eoquod nihil, aut amplius habeat, quod proponere velit, aut polfit, alter vero nondum velit ac-quietcere, led moras nečtat, eo obtentu, quod habeat, quae ulterius proponat, tunc Judex ei lucceffive tres men-fes ad reliquas probationes allegandas praeligat. Quo fpatio elapfo oportet cautam concludi absque exfpeétatione, aut dilatione longiore; ne litigatoribus male certantibus liceat caufarum exitum ultra, et in infinitum protrahere. Refert. AuSt. jubemus ad L. 9. C. de fifudic. 12. Haec vel fpontanea, vel coačta renuntiatio dicitur conclufio in caufa » qua partes ab ulteriore caufae inftru- De O(Tie. Relat. ftione, et probationum allegatione con-quiefcere profitentur» quantum ad ca , quae fačtum fpečiant. Quantum enim ad ea»quae juris tunt, integrum efl: litigantibus, et polì: conclufionem in cauta motiva juris exhibere. Judici vero reliquum ett, ex officio refcindere conclufionem, ut a partibus exigat ulteriorem caulae inltruótionem, et elucidationem. 13. Conclufione caulae lačla Judex tenetur le accingere ad totius caulae e-xamen, quo diligenter omnia, et lingula a partibus allegata, difeuti oportet, non minus unius, quam alterius partis rationes, et fundamenta fierlcrutando. Juxta S. Ambrolium, bonus £fudex nihil ex arbitrio Juo facit, et donic-fticae yropofito voluntatis ; fed juxta leges, et pira pronuntiat, Statutis juris obtemperat, nihil paratum, et meditatum domo defertfed, ficutaudit, fc judicat, et ßcut fe habet negotii natura, decernit, obfequiturlegibus, non adv er fatur, examinat caufae merita, non mutat. Difcite ^judices faeculi, quem in judicando tenere debeatis affeStum, quam fobrie-tatem, quam finceritatem. Extat. c. 4. §. i. HI. q. 7. _ 14. In majoribus Curiis Judex mox a conclufione caufae deligere Iblet quemquam ex Senatoribus, cui caufa examinanda, dilcutiendaque committitur, ut — c 240 — eam breviter in Senatu exponat, refe-ratque, qui inde Relator dicitur, vel Referendarius. i<. Officium Relatoris eft, poRquam caufam ‘reperir debite inftruftam, eandem diligenter examinare, atque exartis litis juxta extratta conficere, ut per ea queat cognofcere, et in Senatu oltendere, quae ad intellettum, etde-eifionem caulae facere queunt. 16. Fatta per Referendarium caufae fummaria relatione juxta praeditta ex-traófa, tunc caufaintegra, priusquam ad decifionem veniatur, in Curia legenda eft. Et fi aliqua inftrumenta fmt exhibita, quibus integris pars uti nollet, led tantum una, vel altera claufula ad caufam fpettaret; tunc Referendarius tenetur has, illasve claufulas ad materiam facientes defignare, ut fuper iis tanto attentius reflettatur, relitturus Curiae arbitrio, ut duntaxat defignatae claululae, aut et totum inltrumentum recitetur. 17. In Curiis ecclefiafticis non folet effe Relator, five Referendarius ; quia unicus in his folet effe Judex, qui Af-feffore uti folet, ut caufam difcutiat» ei-que referat. Ubi tamen tribunal eccle-tiafticum conflat pluribus Judicibus, etiam ex illis aliquis Relator , vel Com-miffarius, qui caufam inllruit, dirigit, aliisque fummade porrigit, eligitur. — (240 — Ig. Abfoluta totius caiifae difcuffione, omnium que allegatorum fačta matura confideratione > Judicis eft, iepofito o-mni humano refpeétu, et affečhi, lolam juftitiam prae oculis habendo ? ferio perpendere, a qua parte flet jultitia caulae. 2. Paraiip, Monebat Jqlaphat Rex Judae: Videte ■> «• 19. quid faciatis, non enim hominis exercetis judicium-, fed Domini, cujus mi-nifleri0 fungimini; et quodcunque judicaveritis , in vos redundabit, quia Deo rationes aliquando reddendae funt. Sit timor Domini vobifcum, et cum diligentia euntia facite, non eft enim a-jpud Dominum Deum noftrum iniquitas, nec 'perfonarum acceptio, nec cupido munerum. « 19. Hunc in finem fanxit Juftinianus, ut omnes omnino Judices non aliter litium primordium acciperent, nifi prius ante federn judicialem SS. deponantur feripturae; et hae permaneant in omnibus cognitionibus ulque ad ipfum terminum definitivae fententiae. Sic etenim, inquit, attendentes ad facrofantias feripturas, et Dei praejentia confecra-ti, ex majore praefidio lites diriment. Scituri, quodnon magis alios judicant, quam ipfi judicantur ■ cum etiam ipfis magis, quam partibus, terribile judicium ejt: fiquidem litigatores fub hominibus, ipfi autem Deo infpeSlore ad- Ubito-i caufas profer unt trutinandas. Refert. L. 14. C. de ffudic. 20. Ut hic confpeótus elEcacior eflet? fubjunxit Imperator, ut nullus Judicum fufciperet caufam, nifi prius Sacramentum praeflitiifet, omnimodo fele cum veritate,-et legum obiervatione judicium elle difpofiturum. ibi. Zi. Hodi e Judices in alfumptione officii ad limile juramentum tenentur, cujus fere haec formula eft: fftiro, me curaturum, ut adminiftreturvera, et fin-cera juftitia fubditis meis, aliisque id requirentibus , fepofito omni intuitu, lucri, odii, invidiae, aut amicitiae cu-jusquam, nec illi fuffragaturum quo-quomodo, ultra quod ratio, etjvflitia permittent. Hinc fubjungitur: Quod a nullo quocunque demum quidquam petam, aut exigam, neque etiam recipiam, vel admittam, quantumvis etiam ultronee, et ex gratitudine offerretur, aut donaretur; fed quod contentus ero mercede mea , et flipendio convenienti — pro conditione mea praedicta defigna-to. Deinde, quod non permittam, ut ullus curae meae, aut imperio commif-fus, aut, qui mihi affi fiet, aliter faciat. 22. Dum vero corruptio, vel dolus Judicis aegrius in foro exteriori probari poteft, reipublicae confultilfimum eft, , eos deligi in Judices, qui fint Firipo- Gothofr. Sil L. 2. C. Th. fi cert. pet. tentes et timentes Deum, in quibus fit veritas-, et qui oderint avaritiam. 23. In veteri republica, ad eleétionem digniorum Judicum conciliandam, ambitus, quo publica munera precibus, et pretio follicitabantur, auftera lege vetitus erat. Sub Imperatoribus lex Julia flaccefcere, fenefeereque caeperat. Sub Conftantino nundinationes publicorum officiorum invaluerunt, ut obtentus eilet, onera Curiae recufandi. Huic fraudi Conflandus Imp. obviam ivit. Repullularunt venalitates fub Juliano, et Theodofio, quas feveriffime Arcadius, et Honorius reprimere fategerunt. Sub imperio Leonis Thracis ambitus omni pudore follitus eft, eoquod ipfe Imperator arderet cupidine, aurum undequaque coacervandi. Poli tot ergo fata legis Juliae de ambitus crimine, Juftinianus, damnatis nundinationibus publicarum ad-minillradonum, iis, qui fufeepturi funt officium, juramentum indixit, nihil penitus, nec quodlibet fc praebere, neque occafione Juffragii, neque patrocinii, et neque promittere, et neque de provincia profiteri dirigere, neque glo-rißimis Praefectis, neque aliis cingula habentibus, neque iis, qui circa illos conftituti fiunt, nec alteri cuilibet per occafionem patrocinii. Refert. Nov. g. c. 7. - ( 249 ) — 24. Horum tenor alibi clarius exprimitur,/ß pro adminiftrationibus forti-endis neque dedißequidpiam, neque daturos unquam poßtnodumfore, five per fe, five per interpofitam perfonam, in fraudem legis, fa eram enti que; aut v en-, ditionis, donationisve titulo, aut alio velamento cujuscunque contrarius etc. Ex tat. L, 6. C. ad Leg. £f'ul. Repe-tund. 2f. His exemplis fuperfunt et hodie alibi binae juramentorum formulae, quarum una prolixior, altera brevior e It. Haec omnibus litteris patentibus expediendis fuper provifione officiorum interitur, quia eas obtinere non licet, nifi indilate pro fufeeptione, vel renovatione officii juramentum fuerit, quod ipfe, ut praedictum fatum adipi fcerctur,aut ratione illius, nec pecuniam, nec aliud quidpiam, qualecunque demum cuipiam obtulerit, promiferit, aut dederit, nec offerri, promitti, aut donari curaverit , nec daturus fit cuicunque tandem dircele, vel indireste, nec alio quocunque modo; eo duntaxat excepto, quod pro litterarum confectione dari confuetum eft. 26. Quid exeerabilius, quam quod ijuidam tam difertos terminos propofiti juramenti vel amphibologiis, vel rettri-tiiouibus mentalibus eludi, vel reftringi polfe exiitiment ? Ait S. Ifidorus: Qua- S. Ambr. in Pf. lig. tunqut arte verborum quisque jurat, Deus tamen, qui confcientiae teftis efi, ita hoc accipit, ficut ifie, cui juratur, intelligit. Duppliciter autem reus fit, quia et Dei nomen in vanum accipit, et proximum dolo capit. Apud Gratian. c. 9. XXII. q. 5. 27. Per haec juramenta con fìat, munera publica, feclufo quovis fequiore obtentu, ex merito danda 5 adminiftran-daque elle. Hinc Judex, caula diligenter exculla, omnique opera adhibita, ut notitiam veritatis, et juftitiae habere poffit, tenetur fine ullo perfonarum privato affečhi, humanoque particulari intuitu, in juftitia, et veritate fententiam ferre, neutri litigantium plus favendo, quam ipla juftitia et veritas fuffragatur. Inquit S. Ambrofius : Bonus £fudex nihil ex arbitrio fuo facit, fed juxta leges, et jura pronuntiat, ftatutis juris obtemperat, nihil indulget propriae voluntati. 28. Apage proinde illum horrendum, et ab omni juftitia alienum cafum pro antico, qui judicem non mimftmm, fed dominum, et arbitrum juftitiae confti-tuit. Ab Alexandro VII. damnata eft propofitio : (filando litigantes habent pro fe opiniones aeque probabiles, po-teft ^f udex pecuniam accipere pro ferenda fententia in favorem unius prae a-Uo, Alia profcripta eft ab Innocentio XI, quae ita fonat: Probabiliter exifti-mo, judicem poffe judicare juxta opinionem minus probabilem. 29. Abfit, quod Judex, tametfi caufa fit utrimque dubia, et probabilis, poffit uni magis, quam alteri litigantium, privato affeétu favere, quia ejus e It decidere, prout in cafu dubio leges praecipiunt; utpote, quod in caufa criminali, licet fint tunc probationes adverfus accufatum valde urgentes, reus fit abfolvendus/non ex peculiari favore judicis, fed quia leges nolunt, reum praefertim ad poenam capitalem damnari, nifi probationes fint luce meridiana clariores. In caufa civili locus regulae eft, pro polleffore effe in dubio pronuntiandum , nifi caufa fit favorabilis. Si omnibus attentis, et mature ponderatis, caufa adhuc dubia videatur, quin lex quidquam difponat, res controverta dividenda pro ratione dubii eft. L. 40. ff. de haered. Inflit. 30. In tantis officii periculis monet Ecclefiafticus : AToli quaerere fieri £?u-dex, nifi valeas virtute irrumpere iniquitates , ne forte extimefcas faciem potentis, et ponas fcandalum in aequitate tua. Etfupra: Pro jujlitia agoni-zar e pro anima tua, et usque ad mortem certa pro jufiitia; et Deus expugnabit pro te inimicos tuos. 31. Quid inde Judici magis neceffari-um eft, quam humilibus precibus divi» Ecclef, c. 7. c. 4. g. nae lapientiae auxilium exorare, tnquit Sapiens: Da mihi fedium tuarum ajji-ftricem fapientiam — et mitte illam de cnelis fanSlis tuis-, et a fede magnitudinis tuae, ut me cum fit, et mecum laboret; ut fciani, quid acceptum fit a-pud te. 32. Juxta leges civiles ffudices, quos cognojcendi, et pronuntiandi necejfitas tenet, non fubitas ,.fed deliberatione habita pofi negotium fentcntias ponderatas fibi ante forment. Requiritur ergo, ut Judex, praemida totius negotii deliberatione, et matura totius caulae difculfione lentendam definitivam formet. L.2. C. deSentent. exBrevie, recit. 33. Quid ultra ? Oportet fententiam ita formatam, in feri p turam redigi, ex qua recitetur, ut ultimas definitiones de feriptis recitatione proferant. Quippe lentenda, quae difta fuerit, cum /cripta non eilet, nec nomen fententiae habere meretur. L. 3. C. ibi. 34. Jultinianus ab hac generali regula difpenfavit breves lites, et maxime vilium perfonarum. Tunc enim, ah, fine feriptis, et fine aliqua expenfia cagno feere Praefidem oportet. Refert. No v. 17. c. 3. 3?. Quum veteri jure tribunal Eccle-ftae in civilibus caufis non eilet aliud, quam via funplicis arbitrii, Jultinianus et illas lentendas, quas Epifcopus inter ftios fabui cos tulerit, excepit. Ex noti /cripto-, inquit, examinetur negotium /ne damnis, et accipiat formam, fi hoc quoque partes voluerint, for fan etiam /criptam, et liberentur alterutro certamine. Extat. Nov. 83. Praefat. 36. Jure novo difpolitio Juris civilis etiam in foro ecclefiaftico recepta eft. Hinc ex legibus civiiibus tranlcripfit Pontifex, fententiam , quae ex fcripto non recitaretur, ne quidem feiltentiae, nipote definitivae, nomen mereri, c. f. de Sent. et Re /f udic. in 6. 37. Sic et noüro ftylo in utraque Curia iblee Cojnmiilarius fententiam, quam diSlum vocant, concipere, et feribere, illudque Confilio praelegere, ut approbetur. Atque in Gallia tum definitivas, tum et interlocutorias fentemias feriptas elle oportet. 38. Scripta fententia ab ipfo judice partibus praelegenda eft, et quidem fedendo. Nam fententia definitiva » quae ab ipfo judice ftando profertur , nullius elle momenti declaratur, c. 5. ibi in 6. 39. Pontifex in novum jusethoctran-fcripfit, quod Epifcopi pollint per alium fententiam dicere. Quippe et jure civili datum eft privilegium illuftribus judicibus, quod per fuos miniftros facerent definitivas fententias recitari, ibi. 40. Hoc exemplo pallim receptum eft, quod inCuriis fententia paflìm aGraphiar Giliert. not. 8. rio» vel Secretario» praefente Senatomtn caetu, autlaltem coram duobus Commif-iariis, ex fcripto promulgetur. Inolevit alibi ufus, quod lententia» perGrapJiia-rium in fcriptum redafta, partibus tradatur, remilla recitatione coram partibus praefentibus. 41. Sententia 11011 tantum caufae de-cilionem, fed et praeftationem accelfo-riorum,ut funt litis expenfae,fméìus percepti, percipiendicjue, et reliqua damna, interetleque, exprimere debet, ut terminato, tranfaStoque negotio pofthac nulli abito , neque ex refcripto jupcr fumptuum petitione praeft§tur, nifi fifudex, qui de principali negotio fen-tentiam promulgavit, cominus partibus conftitutis juridica pronuntiatio-ne fignificaverit, viliori caufae reftitui debere expenfas, aut fupcr his querelam jure competere. Refert. L. 3. C. de fruct. et Ut. Expenf. 42. Si Judex condemnationem expen-farum praeteriit, hodie admittitur appellatio » quae vulgo dicitur appellatio a minima; quia Judex, qui in expenfas vi-ótum condemnare neglexit, non cenfe-tur fatisfecilfe conclufioni partium, quoniam litigantes folent in concludendo petere, ut pars adverfa in expenfas condemnetur. Haec praxis a jure fcripto $ ut vocant, aliena apparet, L. 1 o, C.quand* provoc. non e fi necejf. — ( ) — 43. Ait Zeno Imp. Conftitutio praecipit, ut quivis judex in fententia fua jubeat viÉlum faSios in judicio fum-ftus praeftare. Praelumitur enim ille» qui viéhis eft, temere litem fufcitaffe, aut fulcepille. L. 5. C. defruSl. et Ut. Expenf. 44. Quodfi et viétus probabili ratione duótus appareat, ut judicio experiretur, ab expenfis vel in totum, vel in tantum abfolvendus eft, quia, ut hodie loquimur, expenlae vel in totum , vel pro parte compenlantur. Abfit tamen, ut ex quavis, leviorive caufaiu-difcretiori compenlationi expenfarum locus Iit. Oportet diligenter attendi, in-fpicique ftatum caulae, ut nonnifi ex bonis, probatis, fufficientibus, et legitimis caufis, ex quibus bona fides apparet, compenfatio expenfarum decernatur. 4^. Hodie non folet Judex, in condemnando aétorem, vel reum in ex-penfas, certam earum quantitatem in lententia exprimere. Juxta hodiernum enim ftylum vičtor expenlas libello exhibet, qui vi6to communicatur, ut eo vifo examinet, num vičtor nullas fu-perfluas exprelferit, aut ultra modum auxerit. Statuit Ordinatio Mechliuien-fis: Taxa vero expenfarum reo petenti a Graphiario tradetur, ne exifti-vient ignorantes, plusjufio exigi i et Ordin. Mechlin Tit. ii. art, 63. —- ( 256 ) — ne forte Officiariis occafio detur petendi ultra debitum i quod fiquidem unquam attenta finti punientur, ultra ami ff onem Jalariorum, muleta arbitraria. 46. Si inter viétum? et vičtorem con-troverfia expenCarum inardeleit, Judex a£la proceflus, et alia ex parte litigantium allegata» et verilicata dilentit, et ftmimam expenfarum taxat, moderature] ue. 47. Vičlus vičtori non tantum in ex-penlàs litis, fed et in rellitucionem fru-čtuum, praeter tim polt litis con tettati 0-nem perceptorum, et interdie, quod ob intentatam litem viétor palliis ett, condemnandus elt. L. 2. C. de fruèl. et Ut. Expenf. Polt exhibitam declarationem fup-petit vièto dilatio, ut damnum, et interdie a Viètore exhibitum diminuere queat. Diminutione fačta, fi Curiae videatur, datur utrique parti unus terminus, ad fe de omnibus informandum; et polt hunc fmgulae partes habebunt terminum ad reprobandum, et falvandum ; eruntque omnes termini peremptorii. Praecipitur Advocatis, ut in libellando damno, et interdie, non aliud exprimant, nifi quod attenta conditione a-étionis, e qua oritur, et qualitate litigantium de jure debetur. Si i pii excelle- rint, rine, poena arbitraria puniuntur, et in expentas fuis clientibus refundendas condemnantur. 49. Sententiam definitivam, nifi appellatum fuerit, intequitur exeeutio. Inutilis enim appareret fententiae au-étoritas, nili jufius exeeutioni locusim-mineret. Nam exeeutio praecipuus effetius efi: praecedentis fententiae. L.i.C, cie Execut. Rei ^fiuiic. ajeóat, fae-culari provocationem non fieri, nifi ad tfudicem immediate fuperiorem ; tantum abeß'e, ut fas fit, ad Jupremum primo J’alttt tendere. Neque licere in articulis caufae provocare, a decretis sfudicis, qua e vocantur interlocutoria ; fed caufae finem, et decreta litis deciforia neceßario effe expeclanda. At contra in judiciis ecclefiajlicis, et appellari a fingulis actis judicis, unde caufarum immenfit as najdtur, et immediate ad Jupremum, unde fequitur, extra territorium magno cum Jum-ptuum impendio, et aliorum intolerabilium malorum mole, proficifcencLi ne-cejfitas. 15. ConciliumTridentinum exemplo 'rrid-juris civilis, appellationes alententia in- 24. c. terlocutoria expunxit, nifi haec vim definitivae haberet, aut gravamine conflaret, quod per appellationem a definitiva reparari non poilet. Interpretes notant, talia elle et gravamina, quae nonnifi cum magna difficultate, et praejudicio partis per appellationem a definitiva reparanda videntur, aut fiquae ex toto reparari nequeunt. Atque ex hac interpretatione Concorri. Gail, de Trib. appellat. §. proliib. exiguus fručtus Tridentinae reftričtionis inde Tupefeflu 16. Et Vero juxta modernam difcipli-nam liberum eft in curiis ecclefiafticis tum a lententia definitiva) tum et interlocutoria) vim definitivae habente) aut damnum irreparabile continente) toties appellare) donec tres lentendae conformes habeantur: ideoque) lì ab aliaqua interlocutoria fit appellatum) principalis procellas lifiitui*) donec per tres fenten-tias conformes) fi toties partes appellare voluerint) quaeftio fuerit decita. Vulgata quidem utroque jure regula efi, quod nonnifi bis in eadem caufa appellare liceat) utpoteab eadem perlona. Quid ergo, fi utraque pars bis appellaverit. Quatuor erunt apellationes, et quinque) computata decilione primae initandae, fenten-tiae,equarumilla executioni mandabitur, cui duae aliae fuerint conformes ) live a qua fuit appellatum) et quae fuit bis confirmata. Polt tres igitur conformes fen-tentias abfolute res judicata cenfetur, non obltante quacunque oppofitione, etiam ex capire nullitatis. Gern. 1. de Sent. et re udic. 17. Hoc jus etin Concordatum Galliae relatum fuit) nimirum quoad appellationes a lentendis definitivis. Quantum enim ad appellationes ab interlocutoria» fecunda fententia conformis pro re judicata habetur. iS* Ita jus eil de appellationibus ordì- Gibert in nariis. Quantum vero ad appellationes not. ad extraordinarias» velati ab abulu» quan- c* 1‘ h* taecunque fententiae conformes» utpote latae ab incompetentibus Judicibus» nequaquam in rem judicatam tranfeunt » quia pro non diétis habentur in caufis civilibus. 19. Jure communi tum civili, tum ecclefiaftico appellationes, et in caufis criminalibus admittuntur. Moribus 110-tìris in foro faeculari plerumque appellatio exulat, fi de poena corporis affličliva agitur, maxime ii de crimine admitfo ex proprio ore rei confiat. 20. Appellationum fucceffivi gradus Cap. 2, funt. Regula eft, quod ab inferiore ad ;DeJorm, immediatumSuperiorem appellare opor- api1i'‘ at' teat. Jure civili refcripfere veteres Imperatores : Appellationes, quae reSio ad Principem faStae funt, omijfs his, ad quos debuerant fieri ex imo ordine, ad Praefides remitti. Refert. L. 21. ff. de Appellat. ' 21. Hoc exemplo Honorius Ili. re-fcidit fententiam Officialis Archiepifco-pi fuper appellatione, perquam caufa a feiiteutia Archidiaconi, praeterita inflantia Diaecefani Epifcopi, immediate ad tribunal Metropoliticum devolutafu- erat. c. 66. de Appellat. f \ 22. Refertur inter privilegia Sedis A-poftolicae, quod a quibuscunque judici- Gone tiafil. Jeff. 31. Beer, de «auf. Fleur. 5- 4. fupr. bus liceat immediate quibusvis Chriftia-nis appellare ad Papam, quia Ordinarius Ordinariorum cenfetur. c. 4. etpaf-firn IL q. 6. 23. Novo jure praetenfum privilegium , veluti nativam ex prima antiquitate divini Primatus praerogativam, palfim explicarunt recentiores Ponti lices, ut ex exemplis c. 20. de For. cum-pet. c. 7. et ^4. de Appellat, apparet. 24. Concilium Balileeufe ftatuit, ut appellationes temper ad Judicem proxime iiiperiorem fierent, expunétisreliquis appellationibus, quae, omiffo medio, mox ad remotiorem Superiorem, fi is vel maxime Papa elfet, deferrentur. 25. His fubdit: ut appellationes ad Pontificem delatae referipto committantur judicibus delegatis in partibus, usque ad conclufionem in cauta inclufi-ve, haecque omnia fub poenanullitatis, et expetitarum. Hoc Decretum in Gallia in Pragmaticam, et'inde in Concordatum relatum, eo extenfum efi, ut caufa appellationis in partibus agitetur usque ad tertiam fententiam conformem, et quidem intra biennium decidenda; neque a fecunda interlocutoria conformi, nec a tertia definitiva conformi ulterius appellare liceat. 26. Con- 26. Concordatum Galliae nönnifi exemptorum meminit; ulus tamen fuc-ceflit) quod caufa appellationis, a quocunque ad Papam fačta, committi debeat usque ad conclufionem judicibus in partibus delegatis, qui lint ejusdem nationis, quia extra territorium caufam trahere nequaquam licet. Et fi contrarium fiat, appellatur ab abufu. 27. Et fic, tametli fuerit caufa in prima, vel^iecuiida initantia coram Sede Apoftolica introducta, potefi iterum» iterumque, donec tres conformes fen-tentiae habeantur, appellari, utpotead Papam melius, meliusque informandum. Hac via a Papa, vel ejus in partibus refidente Nuntio, five Pronuntio novum reicriptum impetratur» quo a-lius judex in partibus delegatur» de caufa rurfus cognofcimrus ; toties enim appellatio reiterari potefi, quousque tres conformes fenteutiae habeantur. 28. I11 Curiis faecularibus plerumque brevior eft via. Nam a lententia inferiori mox ad Coniilia Provincialia, et inde ad liiprema Praetoria appellare o-portet, ubi caulae per duas duntaxat feutentias conformes finiuntur. In foro ecclefiattico fecus eft, quia omnes gradus per refcripta impetrata reperiuntuv. 29. Olim jure civili ftatutum fuit, Ut, fiquis in judicio propriam caufam a» V an-E finn °f:Eccl. P. ir, S Giberc. ad c. 2. Boehm. §. 2. h. geret, eodem die, vel altero, fi iuc-cubuidet, libellos appellationis porrigeret; is vero, qui negotium tuebatur a-lienum, etiam tertio die provocare poliet. L- 6. §. 5. C. de Appellat. Sed Ju-ftinianus, iubiata veteri differentia, fta-tuic, intra 10 dies a recitatione lenten-tiae indiftinéte appellationem interponere licitum eile. AuB. hodie ibi, 30. Hoc exemplo BonifaciusVlIl.de-claravit, quod ab aftibus extSjudiciali-bus, in quibus poteli appellatio interponi, debeat provocatio fieri intra dicen-dium , icilicet a die fcientiae illati gravaminis c. 8. de Appellat, in 6. Dilpu-tant noftri, an extrajudicialis appellatio, cujus in jure Decretalium frequens mentio recurrit, juri civili innotueritV Ait Boehmerus: Fateor, patere recur-fum ad Superiorem a faSta judicis inique gravantis partem; ficut in gener e, qui inique gravatur, querelam defu-per movere poteft. Ferum hic recnrfus, fcu querela non eft appellatio proprie dicta, intra deeendium interponenda; fed fimplex querela, qua Superioris proteSlio imploratur, et quae cum appellationibus nihil commune habet. 31. Appellatio tum viva voce in continenti , tum per intervallum decendii Icripto interponi poteft. Noftro ufu plerumque appellatur feripto, utpote per libellum, quo exprimendum eft, tum, — ( 27$ ) — a qua lententia, tum, ad quem judicem , tum, adverfus quem appelletur. L. i. §. 4. ff. de Jppellat. ?2. Abhinc, qui appellat, intra 30 dies Apoltolos, leu dimifforiales litteras a judice, a quo appellatur, inltan-ter petere debet, ut per eas caufa ad Judicem appellationis transmi ttatur. Hodie hi A polidi funt in triplici differentia. Dimifforii dicuntur » quibus Jude?^ teftamr de appellatione legitime inter-pofita, ct admiffa. Ordinarii, et pene foli in ulil funt reverentiales, quibus non ub jullitiam caulae, fed ob reverentiam Superioris protitetur Judex, fe deferre appellationi. Refutatoriis exponit Judex, a quo appellatum eli, Judici, ad quem appellatur, fe non ad-miliffe appellationem. L. 39. §. 1. et pajjim C. de Appellai. 33. Apolidi, quia inffanter petendi funt, velfaepius, vel uno contextu, peti poliunt. Clem.2. de Appell. Pallini tamen, cum in Curiis faecularibus, tum et ecclefiatticis ufus Apoltolorum obfo-levit. Provocatio enim interponitur per aftam, iitque profelfio profequendae appellationis per mandatum Superioris, quod vices Cubie diplomatis ineundae provocationis. 34. Defiit et ille ufus fatalium, quatenus praefigunt terminum introduceu- s 2 Giliert. not. 30. etc. Trid. feff. 34. c. 20. (]ae> fmiendaeque appellationis? Jure communi tum civili? tum ecclefialtico fixus eft annus? vel ex caufa biennium a die interpofitae appellationis Au£l. ei, qui C. de temp. et Reparat. Appellat, c. 4. 5. et pajfm ibi. Plerumque in lii-premis Curiis intra trimeftre? et in ikb-alternis inftantiis intra triginta, vel quadraginta dies appellatio relevanda eft. Finiendae enim nullum tempus certum liótum eft. Si tamen tres anni fine ulla proiecutione transierint, appellatio perempta cenfetur. Unde prior fententia in rem judicatam tranfit. Siquis terminum? ufu praefcriptum? ad relevandam appellationem neglexerit? admittitur ad novam appelationem interjiciendam, fi expenfas refuderit. Juxta jus commune permittitur appellantibus, novis allegationibus in fecunda inftantia uti? faétaque deducere, quae in prima inftantia ormila fuerant. L. 37. C. de Appellat. Supereft et hodie hoc jus in Curiis fubalternis; in Curiis vero iupremis, fi appellatum fit a lententia per fcripmm inftrufta? ex ipfis aétis judicari oportet? an bene, maleve appellatum fit? nifi impetretur a Curia licentia, nova fafta allegandi. 36. Praecipit Concilium Tridentinum, ut, fi quis in cafibus a jure permijfis appellaverit in foro eccleliaftico, aut de aliquo gravamine conquefiusfuerit, feu alias ob lapfum biennii — ad alium judicem recurrerit, teneatur a Sla o-mnia, coram Enifcopo in prima inflantia gefl.a, ad judicem appellationis expenßs fuis transferre, eodem tamen Epifcopo prius admonito; ut, fiquid ei pro caufae infiruSlione videbitur, poffit ffudici appellationis fignificare. Quod fi appellatus comparent, cogatur tunc quoque is actorum, quae translata fiunt, expenfias pro portione fina, fi illis uti voluerit, fubire; nifi aliter ex loci confiuetudine fervetur, ut fcilicet ad appellantem integrum hoc onus pertineat. Porro ipfiam aSlorum copiam teneatur Notarius, congrua mercede accepta, appellanti quanto citius, et ad minus intra men-fiem exhibere. Qui Notarius, fi in differenda exhibitione fraudem fecerit, ab officii adminifiratione arbitrio Ordinarii fufpendatur, et ad dupli poenam, quanti ea lis fuerit, inter appellantem, et pauperes loci diftribuen-dam, compellatur, ffndex vero, fiet ipfe impedimenti hujus confcius, par-ticepsv e fuerit, aliter ve obfiiterit, ne appellanti integra aSla intra tempus traderentur; ad eandem poenam dupli, prout fupra, teneatur. Non obfianti-bus quoad omnia fupra fcripta privilegiis etc. Can. 3. De Efleft. appellat. 37. Regula eft, pendente appellatione nihil polle innovari, ut omnia in eodem ftatu, in quo erant tempore introducenda, vel introduétae appellationis, quamdiu de ea cognofcitur, maneant integra. Appellatione interpofita, five ea recepta Jit ■> five non-, medio tempore nihil innovari oportet; fiquidem recepta fuerit-, quia recepta eft: fi vero non eft recepta, ne praejudicium fiat, quod deliberetur, utrum recipienda fit, an non fit. Refert. L. un. ff. nihil tnnov. appellat, interpof. Et mox : Recepta autem appellatione tamdiu nihil erit innovandum , quamdiu de appellatione fuerit pronuntiatum. Extat §. ibi. 38. Hanc regulam novo jure explicat Pontifex: Non fiolum, inquit, innovata poft appellationem a definitiva fententia interjectam debent femper (exceptis cafibus, in quibus jura poft fententiam prohibent appellare) ante omnia per appellationis ffudicem penitus revocari; fed etiam ea omnia, quae medio tempore inter fententiam, et appellationem ( quae poftmodum intra decendium interponitur ah eadem ) contingit innovari, ac fi poft eandem appellationem fuifient innovata. Legic. C. 7. de Appellat, in 6. 39. Itaque, quidquid poft appellationem a definitiva interjeéìam, in ito va ve- rit, aut attentaverit Judex a quo, Judex appellationis ante omnia remedio attentatorum revocare, irritare, calìa-reque debet. c. s'V de Jppellat. 40. Et vero huic juri locus eli, etlì Judex n quo appellationi Irivolae detulerit: Quia tqiichx ipfe, in quantum in fefuit, a fc jurisdiStionem abdicavit eandem, appellationi deferens minus juflae, totius caufae decifio in Superioris efl potcftate transfufa. Juxta c. ~ dendam » in vocem appellationis erumpant etc. Ref. c. 26. de Appellat. 46. IndeSynodusTridentina ad exem- T(,.d fejr pium harum Decretalium variis Decretis aa. c, 1. vetat, executionem correftionis via appellationis nequaquam impediri. Nec appellatio, inquit, hanc executionem, quae ad morum correctionem pertinet, jufpendat. 47. Excipit tamen Innocentius III. ni~ fi formam in talibus exceffefunt Praelati, aliique, quibus correéìùo vel jure, vel coufuetudine competit, observandam. Hinc concludunt, appellationi etiam , quoad efledhim fufpenfivutn, locum eife adverfus Decreta in vifitatione Epifcoporum, fi judicialiter, et formato procelfu Epifcopus procellit ad alicujus punitionem, quia fimilis procefliis formam, et metas fimplicis correčtionis excedit c. 13. et ibilnterp. de Qffic. ffudic. Ordin. 48. Reliquis novi juris argumentis et appellatio a lata fententia excommunicationis eifečtu fufpenfivo delti tui tur. c. 8. de Offic. studie. Orditi. Declarat Boni faci us Vili: Sicut excommunicatio, fic ab officio, vd ab ingreffu Ecclefiae lata fufpenfip, aut ipfius effeSlus per appellationem fequentem minime fu~ Jpenduntur. Refert, c. 20. de'Sent.ßx-comm. in 6. Orditi, Mechi. Tit. i6. srt. 7. Art, 8. Art, 9. Art n. 49. Ex his unanimi confenfu tradunt Interpretes, afententia cenfurae, quoad effeéìum fufpenfivum , appellationem non admitti, tametfi ad effečtum devo-lutivum appellari inde poflit. Refcvipfit Innocentius III, quod, cum excommunicatio executionevi fecum trahat, et excommunicatus fer denuntiationem amplius non ligetur-, excommunicatus, ut ab aliis ebitetur, denuntiari poflit, et proventibus Ecclefiae privari, c. ^3, §. 1. de Appellat. Utpote, fi cenfura abfolu-te lata fit. c. 40. ibi. •)0. En alia, et recentiora exempla ! Ordinationes Mechlinienfes ftatuunt, ut fententiae, quae non excedunt <0 flore-nos, fub fidejuHoria cautione executioni mandentur, non obfiante appellatione. Et mox: in caufis officii, deflorationis, et aliis privilegiatis, cum fententia excedet diétam fummam, tamen quoad ex-penlàs litis, fub fimili cautione, executioni fentiae mandabuntur. Quod in cau-fa matrimoniali etiam fub cautione obtinebit, quotiescunque pars appellata paupertatem juraverit. Deinde : in caufis vero alimentorum nunquam appellatio exeeutionem, fub cautione faciendam, fu (‘pènde t, quando agetur de alimentis cefluris, vel cellis tempore litis, aut intra atinum. Rurfus: In caufis beneficia-libus, quo minus ecclefiafiica fervitia minuautur, etiamfi appellatum erit, fru- éhmm perceptio viétori fub cautione tribuetur, aut faltem apud tertiam perfo-iiam feq uertrabuntur; quod ultimum fem-per fiet, quoties neuter litigantium refi-debit. <1. Quantum ad effeftum devoluti- c.,n 4 vum caufa, a qua, et quatenus appella- r> Principi, aut Curiae oblatus pro Revifione, contineat rationes, et caulas, quibu^diétum errorem probare contendit Predita. Jure commune hae preces offereendae funt intra biennium. AuSt, quae fupplic. C. de Precib.Imp. Offer end. In Gallia vero intra anuum hodie impetrari debet. ?6. Revifio inflituitur coram iisdem Judicibus, qui priorem fententiam tulere; quibus tamen alii, pluresque adduntur, quos aut Rex exConfiliariis aliarum Curiarum nominat, aut defeétu nominationis Regiae ipfafuprema Curia affumit, ut communi opera caufam reexaminent. 57. Revifionis remedium eft prorlus extraordinarium, ideoque de (pedali gratia Principis impetrandum ; cui pro-pterea locus non elt, ii aliud lit ordinarium remedium corrigendi errorem. Declaravit Ludovicus XII. Rex Galliae, propofitionem erroris non elle admittendam m caufa poffelforia, feu eccleiia-ftica, feu profana; quia poft judicium poffelforium fuperert petitorium , quo error poileiìbrii corrigi potert. ?8. Fieri debet revifio ex iisdem adis, e quibus fententia, quae erroris arguitur, prolata fuerat: nec recipiuntur partes ad aliud aliquid producendum, ut ex illis adis judicetur. Interim pendente revifione ad executionem prioris lenten- D e App el. ab abuf. f'leur. J. 1.. F. Hi. c. 24. tke proceditur. De jure communi, fi lupplicatum luerit intra decem dies, e-xecuiio datur, praellita cautione fidejul-toria; li autem poli decem dies tiipplicatum fuerit, judicatum fine cautione exe-cutioni mandatur. Au£l. quae Jufpl. de Free. Imp* Offerend. Verum haec dittili-èlio uoftris moribus a foro recellit, tit-que fimplex executio, tam quoad principale, quam et quoad expenfas litis. 59. In Gallia recentius innotuit apel-latio tanquam ab abufu, perquam querela de judice eccleliaftico, tanquam po-teftatis iuae limites transgreifo, vel ali-quid contra jurisdióìionem faecularem, aut generatim adverfus libertates Eccle-lìae Gallicanae auto proponitur. Tum e-nim hoc appellationum genus invaluit ad ea reprimenda, quae contra Pragmaticam , pofteaque contra Concordatum auderent Elcclefiaftici. Haec appellatio quum reciproca e fle debeat, eadem utilis foret adverfus Judices faeculares, licet hoc rariiiime fieri ibleat. 60. Principio haec appellatio femper appellabatur appellatio tanquam ab abufu notorio : conveniunt enim omnes, abufum fupponi notorium, eileque hoc remedium extraordinarium, nonnifi urgente neceflitate, et Reipublicae bono publico adhibendum : unde regii Procuratoris in hac re primae partes funt. In praxi tamen ab his regulis declinant fae- — { 287 ) —* penumero in caufis levioribus, Cleri querelis, et regio julìii pofthabicis, hujus generis appellationes interponentes. 61. Saepe inftititClerus, ut catus, ex quibus appellari pollet tanquam ab abu- fu, fpecitice a Rege definirentur. Hodie Gibert id reliquum eft,quod appellatio tanquam in not-ab abulu recipi non foleat, nifi lupplica-tio Ripara iit confultationé duorum Advocatorum ,'qui teflantur, catum, de quo agitur, elle bene fundatum. Oportet abhinc et appellantem deponere fum-mam 7^ librarum ad eleemolynam pro cafu, quo appellatio temeraria judicabitur. 62. Haec appellatio introducenda eR F!ei|r< in Curia iuprema plerumque in Senatu. nit,r. " Unde, lì una Diaecelis ad duo Parlamenta porrigitur, Epifcopus in utroque Senatu Omcialem alit, ut de appellationibus tanquam ab abulu quilibet Senatus in fua jurisdidlione cognofcere poflit. Introduci poteR etiam in Confilium fan-dtius, et in Confilium Principis fecretius ab iis, qui ex eo pendent in cautarum fuarum dijudicatione. 62. Locum autem habet in toto regno, ne quidem terris obedientiae exceptis. Abufus nullo temporis laplu praefcribi-tur, fi in incompetentia JudiciS'ecclefi-afiici fundatur. Appellari ab abufu poteR etiam poR tres lentendas conformes, quia caufa ex ordine jurisdiétionis eccle- ( 288 ) — fiafticae eximitur d licet non in totum» fed in tantum. Nam, licet totus Senatus fit corpus laicum, inter Senatores tamen plures necellario lunt ecclefiaftici» qui Canonum dottrina imbuti» et dileiplinae ecclefiafticae amantes praefumuntur. Formula haec eli, ut appellatura Decreto Judicis» et cunttis ejus confequentiis. 63. Appellatione hac introdutta fu-fpendatur manus Judicis a quo. Abfit tamen» quod inde violetur, vel turbetur legitima Jurisdittio eccleliaftica ! hinc non fufpenditur corredbio canonica Clericorum,velReligioforum Sitameli illis injuria» vel violentia inferatur» datur et illis recurfus ad Regia tribunalia proteélionis cauta. Nec tunc Senatus providet, ut in caeteris violentiis,• led lecreto ordinat id, quod aptius lit negotii qualitati ad confequendam tranquillitatem » et quietem reftitueudam. 64. Si de Bulla, vel Refcripto Pontificis lis eft, reverentiae cauta non a con-celfionerefcripti, fed ejusexecutioneappellandum eft, ut pars ad verta magis, et quae in judicio fatta funt, quam Papae oraculum, impugnari videatur. 6v Quamvis appellatio tanquam ab abufu Franciae propria lit: caeterae tamen nationes interdum media huic ae-quipollentia adhibuerunt. Hifpani fae-pe Bullas fupprimunt, Belgae eas publicari vetant, nifi ftipatas Placeto Regio# Germa- Germani fua Concordata violari non patiuntur. Habet enim unaquaeque Respublica conluetudiuesg libertates, et privilegia lingularia. 66. Superfunt recufationes Judicis, DroaP-5. quibus ad exemplum appellationum cau- iJ. judk* fae cognitio tumfulpenditur, tum devolvitur. Elt enim recufatio fufpicionis cau- fa adverfus Judicem exceptio, a parte propofita ad ejus jurisdičtionem declinandam , quia in ea cauta non videtur latis indifferens, cum partium ftudio tangi cenieatur. 67. Caulae recufationis diverfae, ac multiplices, quia ex variis caulis fufpicio adverfus Judicem oriri potelt, funt. In ordinatione Galliae de ann. 1667. duode- Orditi, cim enumerantur, indicanturque alia media recufationis tum de jure, tum de faéto. 68. Recufationis caulae, figdures fint, omnes proponendae, et quidem ad exemplum appellationis ab interlocutoria, fcripto funt. Unde libello opus eli, ut Judici exhibeatur, c. 1. de Jppell. in 6. 69. Caufa recufationis propolita , fi Judex eam vel non fuEcientem agno-Icat, vel faétum, quod pro caufa fufpi-cionis adverfus eum allegatur, falfum dicat; ne in propria caufa Judex coniti tui videatur, non potei! ipfe de caufa recufationis cognofcere, fed caufa fubfiltere debet, donec ab altero fi ve judice, live tSan-Eftun Eccl, F. ]V. T arbitro judicetur. Juxta Decretum Concilii Lateranenfis IV". eligendi funt arbitri, qui de caula reculationis cognoicant. c. 61, de Appellat. 70. Hi arbitri eleéti arbitri juris dicuntur, quorum eft more judiciario caü-lam lufpicionis decidere. Si horum lententia alteruter fe gravatum lenierit, appellatio admittitur, quia arbitri juris funt. En viam apertam, caulas in immenfum protrahendi. 71. Sed ne ipfi arbitri caufam protrahant, ftatuit Innocentius III, «t ipfis ar-litris per judicem competens terminus praefigatur, intra quem in idem con-venianU vel tertium concorditer advocent > cum quo ambo, vel alter eorum ejusdemfujpicionis negotium terminare procurent. Alioquin £fudex ex tunc in principali negotio procedere non 0-mittat. Refert, c. 2. de Appell, in 6. 72. Jure novo civili, ecclefiafticoque recufari poteft non modo Judex ordinarius? delegatusque, fed et Aflelfor, Audi- ) tor, Commiffarius, Notarius, Graphiarius, Confultor, tefliumque Examinator. Arg. c. 41. de Appell, et pajfm Interp. 73. Moribus hodiernis plerumque totum Collegium Judicum recufari nequit, quamvis finguli Confiliarii, Judicesque ex juris canonici difpofitione recufari poffuit ; ita tamen, ut caufae fufpicionis non ab arbitris juris, fed a Collegis aliis non > t — ( 291 ) — fufpečtis difcutiantur. tuGalHa, fi tribu- Gibert. nal confiat l'ex, ant pluribus judicibus, ”*I9, caufa recufationis a quinque reliquis, et fi minus, quam fex confiat, a tribus examinanda eft. In tribunalibus» in quibus nonnifi unus Judex eft, eo recufato numerus judicum per Advocatos, fiquifunt, illius tribunalis , alioquin per leniores Pra&icantes fuppletur. 74. Si autem ex Senatoribus, vel Ju-■dicibus plures reculentur, tunc fubinde recufationis cognitio ad Judicem fupe-riurem fpeftat, aut fubinde a Principe a-lii non fufpečtis judicibus adjunguntur, quibus hujus caulae cognitio injungitur- 75. In curiis faecularibus , fi grandis numerus Judicum eft fufpeétus, faepe a hient Rege impetratur evocatio caufae ad aliud 20* tribunal, et lì fufpicio ex caufa confan- , quinitatis proveniat, fufficit, pro evocatione tres, aut quatuor Judices effe fu-fpeótos. * 76. Juvat quoad appellationes ad Sedem Romanam circa majores caulas Veterem fenfum fubjicerei Inquit S. In- s l!moc ^ nocentius I: Si majores caufae in medi- èp. $. um fuerint devolutae, ad Sedem slpo-ftolicam, ficut Synodus ftatuit, et lea. ta confuetudo exigit, pofi epifcopale judicium, referantur. Juxta S Leo- ^eo.1(1 nem, fi forte'inter ipfosi qui prae funt, Anan', de majoribus, quod abfit, peccatis Cau- ThelT> c-7> fa nafcatur, quae provinciali nequeat - ( 392 ) — examine definiri — ad nofiram cognitionem, quidquid illud efi, transfera-vigil., ad tur. Praecipit Vigilius: Siquaevero cer* Auxmt. tamina, aut de religione, quod ab fit, *' ’ aut de quolibet negotio, quod ibi in Concilio pro jua magnitudine terminari nonpojfit, totius veritatis indagine diligenti ratione difcujj'a, relationis ad nosjeriem defiinantes, yJpoflolicae Sedi terminanda fervute. En ex lententia .s. Greg. g. Gregorii veterem rerum ordinem : Si, ep 50. inquit, quarundam caufarum tale fuerit certamen exortum, in quo aliorum praefentia opus fit, congregatis fibi in numero competenti Fratribus, et Coe-pifeopis noflris, falubriter hoc aequitate fervuta iple Metropolita Arelaten ■ fis difeutiat, et canonica integritate decidat : fi quam vero contentionem de fidei caufa evenire contigerit, aut negotium emerferit, cujus vehemens forte fit dubietas, et pro fui magnitudine judicio Sedis ytpoflolicae indigeat; examinata diligentius veritate, relatione 1 Jua ad nofiram fludeat producere notionem, quatenus a nobis valeat fine dubio fententia terminari. C 293 ) T [ T V L V S XI. D c Pocnis, et Cmfuris Ecclefiafiicis. C AT VT i. n c Poenitentiis Canonicis. i. Semper penes Ecclefiam fuit auftori-tas, pro qualitate criminum, et conditione poenitentium fatisfačliones juftas, veluti poenas, et poenitentias decernendi, quibus poenitentes tum adeo gratiam mererentur, tum et ipfi fu is peccatorum vulneribus mederentur, tum etfcandala, fiquae fecilfent, repararent. 2. Sunt vero hae poenitentiae, poe-naeve vel mere fpirituales, veluti cenfu-rae; vel aliquid faeculare involvunt, uti eleemofynae. Prioris generis poenae ita propriae funt Ecclefiae, ut eas lem per, et fola exercuerit, etiam in maximo perfe-cutionum aeftu; quia magis in fimplici abdentione, et recufatione, quamcoaéti-one, et indiétiene politi va, confidunt. Quid enim depofitio Presbyteri aliud fibi vult, quam ut appareat, eum non amplius pro Presbytero effe habendum, neque Sacramenta, vel do&rinam ab eo accipiendam effe, quia a Sacerdotio excludis ed? Quid excommunicatio Laici, quam ut declaretur, excom inimicatum non pro Chridiano,fed pro infideli effe habendum, cum a caetu fidelium effet expunétus ? Trid. felT. 14. dePoe-nit. Sacr. c. 8. Fletir.J.E. P.III.c.ig. — < 294 ) — 3. Pofterioris generis poenae, quae eoaftionem quandam involvunt; pariter antiquis auftoritatibus nituntur : nam ab omni tempore Ecclefia peccatoribus poenitentibus eleemofynas, jejunia » aliasque affliftiones corporis imperavit? inpoenitentibus abfolutionem denegavit, eosque, fi diu haererent in vitio, neque ad poenitentiam, vel fatisfaétio-nem proni elient, excommunicavit. Quippe veteri jure nemo invitus ad poe* nitentiam vi obtorua cogebatur. Unde illae fatislaftiones potius indar conditionis offerebantur pro promerenda, contrahendaque poenitentia canonica. .DeMula. 4. Novo jure, quod, negletto veteri ordine poenitentiae canonicae, forum juditiae adoptavit, coeperunt ex-attiones eleemofynamm per modum multtae ad vindittam publicam criminum adhiberi, c, 13. §. 2. de Offic-dic. Ord. y Vetat Alexander III. Ne pajfim pro corrigendis exceflibus, et crimini bus puniendis a Clericis, et Laicis poena pecuniaria exigeretur; utpote fi crimen aliam poenam fpiritualem mereretur. c. 3. de Poen. et ibi Fagnan. Triii. feir. 6. Et vero, fi judus locus ed exi-leff'ss1, gendae multtae, oportet eam totam c. 3.6^4. quantam juxta Tridentina Decreta in pios ufus, aut folatium pauperum impendere, ut nihil ex ea in privatam commodum judicis ecclefiaftici recidat, in Gallia pius ufus, in quem poena pecuniaria applicanda eli, in ipla fenten-tia exprimendus eft. , 7. Praecipit in Concilio Mediolanen-fi I. S. Carolus, ut, quotiescunque delicii caufa Clerici multitandi funt, quae ab ipfis exigenda erit pecunia, nullo, modo ad Epifcopwn direóte, vel indirekte perveniat, in ejusve commoda quacunque ratione convertatur i fed idem Epifcopus, parte pecuniae , quae tertiam non fuperet, delatori affigliata, reliquam piis operibus, aut locis, quibus ei videbitur, omnino attribuat. 8. Inter fpecies poenitentiarum fuit et jam pridem rechili0 poenitentium in Mouafterio, ut ibidem peccata fua deflere, et exercitia poenitentiae ab hominum confpeftu remoti facilius fubire, et occafloues peccatorum evitare pof-fent. Meminit hujus poenitentiae Synodus Agathenfis c. 7. D. ^o. Meminit hujus reclufionis frequentius S. Grego-rius c. if, 18, 19, 28» 39* XXF11. q. 1. 9. Fit hujus poenae mentio et in argumentis novi juris c. 6. §. 7. de ho-micidj c. 3f. de Sent. Excom. Hodie faepe folent Epifcopi, eorumve Officiales Sacerdotibus, aut Clericis in vitium Prolapfis injungere, ut fe ad tempus, Vel perpetuo in Monafterium, aut Se- De rebus Monaft. — ( 296 ) — minarium Clericorum recipiant, c^rta pietatis, praefcriptaeque poenitentiae exercitia pro peccatorum expiatione, et vitae emendatione fubituri. Decarcer. IO< yerum aliquorum ea eft duritia» et malitia, ut nec difcipliua regularis ad eos continendos, et a vitiis retrahendos fufficeret, unde jam pridem in ufu fuit, ut et in ipfis monafteriis elfent loca quaedam feparata, quibus tanquam in carcere incorrigibiles, et majorum Reg. Ca- fcelerum rei recluderentur. In regula Mp.134. Aquisgranenfi dicitur: Sit locus intra clauftra Canonicorum, ßcut in multis locis nofcitur cfl'c, quo ad tempus retrudantur, et fecundum modum cui- 1 pae cafiigentur. n. Novo jure ecclefiaftici carceris, quem Epifcopi in fuis Praetoriis poenitentiae Cleri allignabant, faepius mentio recurrit, eo moderamine, utjufta euftodia fit; per quam reus commilfa defleat-, et flenda ulterius non committat. c. 3f. de Sent. Excom. c. 27. §. 1. ' de Verb, fìgnif. c. 'i. de Poeti, in 6. Be Exii. 12. Fuere tempora, in quibus obfti-nati, et excommunicati opitulante brachio faecu lari in exilium agerentur, quod Neftorio, aliisque contigit. Refert nonnulla vetera Decreta Gratianus c. 23. D. 63. c. 6. III. q. 4. c. 3. III. q. y 13. Supereft novo jure Decretimi S. Gregorii, quo mandat, ut Subdiaconus I — ( 297 ) — Calumniator, prius Subdiaconatus officio privetur, atque verberibus publice caftigatus in exilium deportetur, c. r. de Calumn. Juxta Decretum Concilii Antiocheni : Quod fiquis ifta omnia , quae tpeftant cenfuram, contempferit, et EpiJ copiis minime emendar e potuerit ; Regis judicio ad requifitionem Eccle-,fiae exilio damnetur. Refert, c. 2. de Cler. Excom. En Clementis II(. explicationem ! Poflmodum vero, inquit, fi in profundum malorum veniens, contempferit, cum Ecclefia non habet ultra, quid faciat, ne poffit effe ultra perditio plurimorum, per faccular em comprimendus eftpoteftatenr, ita, quod ei deputetur exilium, vel alia legitima, utpote civilis, poena inferatur, c. 10. de udic. 14. Refcripfit Urbanus IH., Epifcopo DeEmi-i 11 ter alia reliquum effe, quod de folo 8rai:-vertendo a Clericis exigere poffit juramentum. In ufu Galliae id et hodie ob~ fervatur, quod Presbyterum a fu a Diae-cefi ablegare, aut, ti extraneus fit, in fuam Diaecefin remittere polfit: modo niliil contineat, quod per modum fen-tentiae poenam exilii exprimat. Id enim abutivum judicaretur, c. 3. de Crini. Falf. et ibi Interp. iV S. Auguftinus virgarum meminit, decquibus Epifeopi in juniores Clericos, s'"' Abbates in Monachos, paternae, dome- — ( 298 ) — fticaeque difcipliuae cauta ad correétio-tiem caftigation'emque, procul ab omni vindičtaegenere, utebantur, c. i. XXIII. q. I. i6* Hae funt poenae in tribunali ec-clefiaftico ufitatae, quarum mitiores fa-lutarem correčtionem continent; acerbiores eo tendunt, ut vel rei fidelibus nocer^ nequeant, falva convertionis via, vel exemplo fint, ut fcaudala reparentur. A vindiéta autem, et fuppliciofem-per abhorruit Ecclefia. Pronuntiat Canon Apoftolorum : Epifcopum, Pres* byterum, aut 'Diaconum, qui verberat eos, qui peccant, vel infideles, qui in juriam fecerunt, et per hoc vult timeri, deponi jubemus. Rèfen. c. 7. Z>. 4f. Inquit S. Gregorius : Pallores e-nim faéti fumus, non percu(1'ores c. 1, ibi. Alibi ftatuitur: Non licet Epifcopo manibus filis aliquem caedere ; hoc e-nim alienum a Sacerdote effe debet. Refert, c. 2?. D. 86. 17. Jure novo refcripfit Alexaud.III. Panormitano Epifcopo: Pecuniaria poteris poena mulStare, et etiam flagellis manibus miniftri afficere, ea moderatione adhibita, quod flagella in vin-diSlam fanguinisnon transeant. Sivero ita gravis fuerit exceffus, quod mortem, vel detruncationem membro-yum debeant ßiflinere .-vindiSiam re- — ( 299 ) — ferves regiae poteftuti. Refert, e* 4. de 'Rapt. 18. Praecipit Juftiuianus,ut» fi de crimine civili Clericus convičtus elfet, prius ab Epifcopo lacerdotali dignitate ipoliaretur, antequam per Judicemfae-cularem poenae fubjici poifit. Nov.S3> Praefat. §. 2. Novo jure haec depofitio» quam degradationem vocamus » locum habet in luppliciis capitalibus, c. 10. de Zfudic. et ibi hiterp, 19. Veteri jure promifcuus ufus vo- Dede, cabuli depolitionis» degradationisque in srad. foro ecclefiaftico fuit ad fignificandum» quod Clericus condemnatus » amiffo lo- F,eur-co» et gradu fui ordinis, in flatum , et '3'r'19, conditionem Laicorum dejeflus elfet. Ad hominum animos percellendos placuit ritus» Clericum depofitum fpolian-di publice ornatu clericali, eidemque, fi Concilium injuria depofitum duxerit redimendum ornamenta publice reddendi, quaeeft fanétioToletani IV. Concilii c.6 v, XI, q. 3. 20. Et quamquam Clericus depofitus Laicus fieret, non poterat tamen vitam vivere faecularem, fed Monafterio commendabatur ad poenitentiam, quam fi fubire detreftaret, excommunicationisr fulmine feriebatur, c. 7. B. 50. 21. Sequentibus temporibus invaluit diftinčtio inter depofitionem, vel degradationem realem, et verbalem. Ver« — ( 300 ) — baiis eft ümplex depofitio» nullis caeremoniis externis ftipata. Realis, five Ibleranis ad hunc fere modum peragi-tur. Clericus degradandus induitur omnibus fui ordinis ornamentis» manibusque tenet librum , xml aliud ofBcii fui inftru-mentum: hoc habitu adducitur ad Epi-fcopum, qui fingala fmgillatim ornamenta ei publice eripit, incipiendo ab eo, quod in ordinatione ultimum , et' definendo ineo, quod primum erat, jubetque, ut caput omne radatur ad delendam coronam clericalem, ue ullum fuperfit Clericatus veftigium. Inter haec pronuntiat conceptas verborum formulas, eis, quae in ordinatione adhibentur, contrarias, c. 2. de Poen. in 6. 22. Haec folemnis degradatio fit, fi Clericus Curiae faeculari ad fupplicium tradendus eft: undeJudexLaicus coram adftat, ut reum illico ad fe rapiat. Ec-clefia tamen pro integritate vitae, et membrorum diferte intercedit. Inde fi mortis poena remittitur, homo claufiro ad agendam poenitentiam traditur, c.27. de Verb. Signif. 23. Recentius ad folemnem degradationem reftriétus eft numerus Epifcopo-rum, qui a veteribus Canonibus adfim-plicem depofitionem requiritur. Nam ad deponendum Epifcopum XII. Epifco-porum, ad deponendum Presbyterum Vt. Epifcoporum, ad exauólorandum Dia- — ( a o-i ) — conum VI. Epifcoporum numerus defi-derabatur. Minores Clericos Epifcopus in confeilu fui Cleri deponere porerat. Et haec quidem vetuftis temporibus, quibus Concilia frequentiora, et Clericorum crimina rariora fuere, fačtu erant facilia. Superfunt veteres aučloritates. c. 4. et 7. XF. q. 7. 24. Sequiori tempore Clerici faepius peccarunt; fed Concilia Epifcoporum , in Gallia, et Germania maxime, coaétu difficilia fuere. Hinc notlnunquam Epi-fcopi vel per fe, vel per fuos Officiales deponere aulì funt Presbyteros. Plerumque autem enormiorum criminum fuccrevit impunitas, quia non poterat non negotium diutius protrahi, eoqtiod tanto numero Epifcopos oporteret expe-ftare. Concilium Tridentinum pro acceleranda poena, criminibus debita, lla-tuit, Epifcopum ad degradationem fo-lemnem Presbyteri, vel alterius Clerici , loco aliorum Epifcoporum, tot Abbates infulatos, vel alias perfonas, quae funt in ecclefiaftica dignitate, advocare poffe. 2f. Quo res recidit? In Gallia tandem recufantibus Epifcopis fine caulae cognitione degradare Clericos, quos judices regii in caffi privilegiato capitis damfiaverant, ufus degradationis interiit. Inde pedetentim eviluit reverentia erga perfonas confecratas, quae Čap. s. De orig. Poeii, temp. Greg. If. ép. ad Leon. Ifaur. óìoribuspalam conftringeiidae projiciunt tur» ut nullam hodie in Francia degradationem videas. Eft et alibi degradationis exemplum rariffimum. 26, Modus, quo Eceleiia utitur erga reos» quam difpar fit ab eo, quem ob-fervant Principes faeculares in illis puniendis, fatGregoriusII. exfaeculo Vili, exhibet: Fides, inquit, Imperator Pontificum, et Imperatorum difcrimen ? Si quispiam te offenderit, domum ejus publicas, et per mulétas fpnlias, fo-iam illi vitam relinquens, tändemque Uhm etiam velJuJpendio necas, vel capite truncas, vel relegas, eumque a Liberis, et ab omnibus cognatis, et amicis fuis per exilium amandas. Non ita Pontifices, fed, ubi peccar it quis, et confeffus fuerit, fufpendii, vel amputationis capitis loco. Euangelium , et crucem cervicibus ejus ad poenitentiam circumponunt, eumque tanquam in carcerem, in Secretaria, Jacrorum-que vaforum aeraria, ut commodus locus tit agendae poenitentiae, conjiciunt, in Ecclefiae Diaconia, et Cate-chumenia, .quae funt loca a mundi tumultibus, et peccatorum periculis aliena, ablegant, ac vifceribus ejus jejunium, oculisque vigilias, et laudationem ori ejus, velati opera lalntaris poenitentiae inducunt. Cumque probe caftigarint, prob eque fime afflixerint. — ( 303 ) — tum pretioftim illi i)omini corpus impertiunt, et fančlo Uhm /anguine potant; et cum illum vas electionis re-ftituerintfac immunem peccati, fic ad Dominum purum; injontemque transmittunt. En ordinem omnem poenitentiae. 28. Veteri inftituto Monatfteria prae-primis agendae poenitentiae deftinaban-tur. Hinc ea aetate retrufmnes in Mo-nafteria imponebantur, non tam in vin-diétam publicam criminum, et in vicem incarcerationis, -quam ad ialutarem Poenitentiam agendam. 28. Quid de fultigationibus, reliquis- BiM Pifr. que tormentis? Inquit Hildebertus Ce-nomanenfis Epifcopus: Reos tormentis afficere, vel fuppliciis extorquere confeßionem, cenfura Curiae eji, non ■Ecclefiae difciplina : Ecclefia non ejl carnifex, fed facrifex: et pro reis immolat, reos autem immolare non Jblet. 29. Patres Concilii Africani anu. 40 r. decreverunt, fiquis cujuslibet honoris Clericus judicio Epifcoporum quocunque crimine damnatus fuerit, non, liceat eum five ab Ecclefiis, quibus praefuit, five a quolibet homine vi, et armis contra fententiam liefen far i, inter-pofita poena damni pecuniae, atque honoris, quo nec aetatem, nec fexum — ( 3°4 ) exeìtjiihditm cjj e praecipimus, c. 3. XXL q- 5- 30. Hoc praejudicio, reliquoque civilium legum exemplo jus novum foro ec-clefiaftico diverta civilium poenarum ) per viam exaótionis, et coatiionis, genera arrogat, c. 2. et paffm de Poen. Fieur. 3T' Noftris moribus judex ecclefiafti-rupr. ci poenam honorariam decernere po--c. 18.5-3. modo ea obeatur in Praetorio, non vero alibi, ubi non habet territorium* Injungere poteft poenam pecuniariam, non mulóte nomine, led eleemofynarum , ubi opus pium, cui applicandae, exprimendum. Injungere poteft flagellationem remotis arbitris, non fuftiga-tionem publice manu Carnificis infligendam. Injungere poteft Clerico extraneo emigrationem e Diaecefi, non vero exilium imperare. Injungere poteft carcerem perpetuum, et ob crimina leviora feceflum in Monafterium, vel Seminarium. Quae dittimftiones prelle obfer-vandae, ne appellationibus tanquam ab abufu feneftra aperiatur. cap. 3- 32. Eccletiae propriae funt cenfurae, fur.Cen* quae olim forum poenitentiale fpeéta-bant, et inftruebant, quia a poteftate clavium haud fejunftae erant. Quippe sacrànide juxta Morinum : Ars illa JlriSìe-, prae-l’oeuit/ cifeque-, et fecundum formalitates lo-üb. 6. gicas de cenjuris eccleßajlkis loquen* c'di) — ( 30f. ) — (fž, et philofophandi per undecim, et amplius faecula ecclefiafticis aučlori-bus cognita non fuit. 33. Scholaftici tres tantum ceniuras recenfent. Unde colligitur, depolitionem , et degradationem apud eos eo nomine haud venire, irregularitatem impedimentum elle Canonicum, non autem cenfuram ; iuterdiétum cenfuram elFe, non vero caflationem a divinis. Quippe referipfit innocentius 111. per cenfuram interdici, fufpenfionis, et excommunicationi fcntentiam intelligi. c. 20. de Verb. Signi/. 34. Iu fcholis inde vulgo recepta eft definitio cenfurae, quod fit-poena fpiri-tualis, et medicinalis, privans ufu a-liquorum fpiritualium bonorum per ecclefiafticam potefiateni ita impofitn, ut per eandem ordinarie ab fulvi po flit. „ Aie Suareuus : haec dehnitió deitimpt» decen-eft ex iis, quae jura, et Dočdores cdm- fur. Difp. muniter de cenfuris tradunt; ab his e- nim defumenda eft deleriptio, et elfen“ tia talium rerum moralium, quae ex arbitrio hominum pendent. 3V Invaluit illis faeculis, quod forum internum poenitentiale, a foro externo, fcilicet contentiofo, Jurisdictionis eccleliafticae diftinqueretur, lecerne-returque Ordinis poteftas a poteftate jurisdictionis. Inde auétoritas ferendi ceu- \ an-E finn jf. F.ccl. P. IV. ! V — ( 306,) — furas ad forum externum > et potefta* tem jurisdiétionis referri caepit, quia a poteflate-Clavium interna, quae exercetur in foro poenitentiali, l'peélatque pdteftatem Ordinis, totaliter Reparatur. 36. En coniečtaria! nemo poteft virtute Clavium ferre ceufuras, niß habeat inforo externo jurisdičtionem: nec enim fufficit, quod habeat poteftatem clavium in foro poenitentiali abfolven-di, et retinendi peccata. Quippe haec difcretio refertur ad poteftatem Ordinis. 37. Ulterius, qfciia Epilcopo contir-mato competunt ea, quae jurisdičtionis funt, ejus eft poteftas cenfuras ferendi, licet necdum ordinatus fuerit: econtra Epifcopus titularis, licet ordinatus, de-ftituitur poteftate ferendi cenfuras, quia jurisdiétione caret pro foro externo. Quid amplius? Etfimplici Clerico, vel primae toulurae, vi jurisdiétionis competentis concedunt poteftatem ferendi cenfuras, quia haec jurisdičtio nullum fppponit charaéterem, cum ad forum CGjitentiofum pertineat. 38. jure novo occurrit exemplum, Pontificem aequi, bonique habuilfe, quod Abbatilfa tum Canonicas, tum et Clericos luae jurisdiétioni fubditos ab officio, et beneficio fufpenderit, faltem per viam mandati c. 12. de Major, et Obed. — ( 307 ) — 39' Poftquam receptum eft,- au&ori-tatem ferendi cen fur as cohaerere potekati jurisdiéìionis, confequens fuit, illam et via confuetudinis, praefcriptio-hisque acquiri polle, quemadmodum a-lia, quae jurisdičtionis funt. Allerunt in eam rem exemplum, c. 3. äe Offic. ‘Šfudic. Orditi. 40. Declarat Bonifacius Vili., cen-furam Epifcopi non fpeétare fubditos, extra ipfius Diaecefin peccantes, quia in aliena Diaecefi jurisdičtione delìi mi-tur. Ideoque cenfura 'lata in non fubdi-tum, äut extra territorium defečtu ju-risdičtionis eli nulla c. 2. de Conjtitut. in 6. 4[. Quum tum frequentia edent privilegia exemptionis, quae Regulares a jurisdičtione Epifcopi liberarunt, Ita-tuit Synodus Tridentina, ut cenfurae, TnU teff, et interdicta, nedum a SedeApofiolica 1^1] emanata', fed etiam ab Ordinariis pro-mulgata, mandante Epifcopo, a Regularibus in eorum Eixlefiis publicentur, atque obferventur. 42. Inter cenfuras ecclefiafticas pri- Cap.4. mum tenet locum excommunicatio, Pe divcrr* cujus diverlae Ipecies m veterum dilci- jp^ plina obfervantur. Nam et Epifcopus , qui adede Concilio neglexit, vel alienum Clericum ordinavit, excommunicatus dicebatur, quod, communione aliarum v 2 — ( 3°8 ) — Ecclelìarum privatus» ad propriae Ec-clefiae communionem reftringeretur. C. 10» 12, 13, 14. D. 18. 43. Aliud veteris hujusmodi excommunicationis exemplum fuit, quod aliquando Epifcopi, aut Ecclefiae a mutua le communione dittare ligniiicarent per rejectionem litterarum communicatoria-rum, commendatitiarumque. Vetus enim tifus fuit, quod Ecclefiae invicem libi communionis litteras, quas Formatas dixere, mitterent, fidelibusque ultro , citroque ex una ad'aliam Ecclefiam commeantibus, commendatitias, leu pacificas redderent, quia peregrinum in a-liena Ecclefia ad Sacra admittere non licuit, nifi fui Epifcopi ttipatus fuilfet e-piftoiis. Si ergo una Ecclefia alteri has communionis litteras dare, aut invicem recipere recufaret, communionem mutuam abrupilfe, per quandam fpeciem execrationis, vel excommunicationis;, s. Hier, videbatur. Ita Epiphanias fcripfit ad Jo-ep. 60. annem Hierofolymitanum : Fecifiis nos etiam poenitentiam agere, quare vobis communicaremus, ita Origenis errores, et dogmata defendentibus. Simpliciter loquor, nos, fecundum quod fcriptum efi, nec oculo nofiro parcimus, ut non effodiamus eum, fi nos fcandalizaverit, nec manui, nec pedi, fi nobis fcandalum fuerit : et vos ergo, five oculi noftri, five munus, five pedes fueritis-, fimilia fuflinebitis. Refert Hieronymus. 44. Ahlit vero, quod id genus excommunicationis rationem cenfurae eo clefiafticae ad effečtum poteftatis clavium praefetulerit! Nam et faepe populus, caufa ("caudali, ipiìus fui Paftoris communionem exhorruit. Refert S. Cyrillus: Cum primum Neftoriiis in publica Synaxi haere (in Juam prnmpßffet his verbis: Siquis Mariam Deiparam elfe dixerit: anathema fit: clamor quidem oritur, et exzvjrfus fit ab omni plebe. Neque enim illi amplius, cum talia fentiret, communicare volebant; ita, ut populus Confiantiuopolitanus a fynaxi abftineret. 4 ut contumax convincatur. 16. Succrelcentibus corruptelis indi-fcretioris zeli praecepit Synodus Tridentina, ut Judex ad excommunicationem I non procedat, nifi delicii qualitas, praecedente bina faltem "j-ionitione, etiam per ediStum, id^JfiUlet. 17. In moderno Pontificali Romano haec formula refertur: Monuimus enim , excommunicandum canonice primo, f e-1 Cundo, tertio, et etiam quarto, ad ejus malitiam convincendamfipfum ad emendationem, fatisfaSlionem, et poenitentiam invitantes, et paterno affeSlu corripientes. Haec obfervanda funt ratione excommunicationis ab homine. 18. Excommunicationes latae (en ten-tiae, fimul, atque peccatum commilfum eli, ipfo faéto incurruntur. Sic fimonia-cus, fic qui Clericum percudit, ex eo faéto ob Ecclelia ab Itinere, et abfolutio-nem petere debet: quod ex formula pro-clamationis manifeftum. Haberetque, reus, quod fibi imputaret, fi abfolutio differetur, quippe quae nemini, qui ad officium redit, denegari folet. Sed has nemo obfervare tenetur, nifi, qui eas nove- noveriti quarum multae fine culpa ignorari pollimt. Tantus ett enim excom-ninnicationum a lege? vel ipfo faéto numerus, ut ne quidem tblertillimi Canonum Interpretes cunčtas enarrare audeant. 19. Quippe in folo fexto Decretalium numerantur XXXII, in ClementinisL, in Bullae Caenae XXI, ne quid dicam de Conftitutiouibus lynodalibus, mandatis Epifcoporum, et Statutis Regularium. Sed in at^quis Canonibus, Decretoque Gratianr^Decretalibus Gre-gorii iX. vix XXX. reperiuntur, quae tamen, fi refte ponderentur, maximam partem non excommunicationem ipfo fatto, fed ab homine convittis inlligen-dam, indigitant. Neque eft, quod aliter verba celebratiifimi Canonis, qui c. 29. XFIL q. 4. refertur, interpretemur. Cum enim dicitur, eum, qui in Clericum, vel Monachum violentas manus injecerit, anathematis vinculo fubjacere, fubaudienda eft ea conditio , quod conviftus, ac condemnatus fuerit. Interim Glolfa id explicat de excommunicatione latae fententiae, quae opinio vulgo regnat, ut tamen juxta plerosque Interpretes declaratione fatti opus fit. 20. Quid brevius, quam ut ad votum, et confilium D. Gerfon omnes cenfurae latae fententiae, injure, vel run- Eftien ,7- lìcci. V. IV. X Mart. V. Extrav. ad evit. fcand. cap. 20. Cap. g. De cantei, cenfiir. S. Ambr. L.i.Offic. c. 27. fiatutis contentae 1 quarum ufus nuHus eft, aut plus obeli, quam prudeft, ex-prella revocatione abolerentur in Provinciis, Diaecefibus, Ecclefiaque uni-verfall? Expediens etiam elfet, ut nulla excommunicationis lententia ferretur de faóto vel a jure, vel judice, neque pro praetenti, neque pro futuro, nifi pro manifelta contumacia, qua quis oftendit, fe non paratum audire Eccle-tiam. Quomodo aliter haberi debet, fi-cut Ethnicus, et Publicanus, li Eccle-fiam audire parati ;_,a? 21. Id communi Theologorum, ct Canonifiarum calculo jam receptum eli; quod nullus quemquam excommunica-tum vitare debeat, nili poftquam afuo judice ut talis denuntiatus fuerit; quod folus ille denuntiatus contrahere dicatur irregularitatem, fi fe Sacramenti?; ingerat; et quod folus talis poteflateab-folvendi in foro confidentiae fpoliatus cen-featur j/trte Extrav. Martini V. 22. InftkutoChrifii excommunicatio ultimum medium eli. Ait S. Ambr.: Cum dolor e enim amputatur etiam, quae putruit pars corporis : et diu tractatur, fipojjit fanari medicamentis ; fi nonpoj-fit, tunc, quia mitius mediam non fu-perelt, a medico ab fein di tur. Sic Episcopi aff eRus boni efl, ut optet fanare infirmos, ferpentia auferre ulcera, obducere aliqua, non abfändere ; po- Jlremo, quod fanari non potefi, cum dolore abfcindere. 29. Ex lententia S. Leonis: Nulli Chriftianorum facile communio, denegetur ■> nec ad indignantis hoc fiat arbitrium Sacerdotis, quod in magni reatus ultionem invitus, et dolens quodammodo debet inferre animus. 24. His exemplis praecipit S. Synodus Tridentina» ut in caulis judicialibus non procedatur ad excommunicationem, nili in cafibus»wbi, omnibus adhibitis mediis, invowi aliquando et brachio faeculari, executio alia haberi nequit, et erga judicem contumacia nota eft. 2y In Oriente vetabat Juftinianus tmp. temporales proventus ecclefiafti-cos cenfuris extorqueri. Non oportet, inquit, Epifcopos, aut Clericos cogere quemquam adfruStus offerendos, vel angarias dandas, aut alio modo vexare, aut excommunicare, aut anathematizare, aut denegare communionem, aut idcirco non baptizare i quamvis ufus ita obtinuerit. Refert. L. 39. §. i. C. de Epijc. et Cler.. 26. In Occidente inde a Caeculo VI. perftitit ufus, quod decimae ecclefiafti-cae cenfuris exigerentur. His armis frequentius E pileo pi repulerunt Caeculo IX. imprellioncs Dynaftarum, bonis Eccle- x 2 S. Leo. eP. 59. Triti, fefp, 25. c. 3. B.Gerf. ilepotelt-Eccl contili. 4- Fleiir. fupr. S- 3- fiae inhiantium, quibus uonnunquam et clavum martialem junxerant. Sequio-ribus laeculis fere quotidianus ulus invaluit, temporalia Ecclefiarum bona cent'uris vindicandi. Sed notavit D.Ger-fouius, experientiam docuiffe, quod applicatio gladii fpiritualis ad defenlio-nem temporalium tum magnam confu* jionem in Ecclefia, tum contemptum cenfurarum peperit. Itaque■> inquit, fient temporalitas addita eft Ecctefiae pro dote fua, i)iderK$ojJ'et aliquibus; quod ad ejus dejcaponem fimiliter addere fuffecerat adverfus impetitores poenam, vel cenjuram temporalem, ut efi mulSlatiò pecuniaria ,vel corporalis detentio, vel arreftatio bonorum propriorum» 27. Augefceute hominum duritie, decurfum eli: ad rigores veteribus inauditos, ut familiae, Provinciae, Regnaque vel excommunicarentur, vel interdi éto premerentur. Denique circa ann. 1080. effe61 us excommunicationis videbantur fu per omnes limites prolati. Sed fa ni ores Epifcopi hunc rigorem certis re-ftriitionibus temperarunt. Ipfe Grego-rius VII. conjuges, liberos, fervos ex-communicatorum, item qui ex ignorantia, vel neceffitate, veluti emendi, vel eleemofynae cauta cum ipfis commercium haberent, excipiendos effe cen luit. — ( 32* ) — 28- Quid confultius veteribus cautelis? InquitS. Augultinus: Omnispiara-tio , et modus ecclefiaflicae difciplinae unitatem in vinculo pacis maxime delet intueri. Et infra : Oliando itaque I cujusque crimen notum efi, et omnibus execrabile apparet, ut vel nullos prorfus, vel non tales habet defen fores, per quos poßtt fchisma continue-re; non dormiat Jeveritas difciplinae, in quo tanto eß efficacior emendatio pravitatis, qi anto diligentior con-fervatio charitai. \ - Revera , .fi contagio peccandi multitudinem inv a ferit, divinae difciplinae fever a miferi-cordia neceffaria eft. Nam confilia fe-parationis et inania funt, et perni-tiofa, atque facrilega; quia et impia, et fuperba funt, et plus perturbant infirmos bonos, quam corrigunt cri-minofos malos. Quid ergo con filii? Turba autem iniquorum , cum facultas efi in populis promendi fermonem, generali objurgatione ferjenda efi: et maxime, fi occafionem, atque oportu-nitatem praebuerit aliquod Domini flagellum def aper, quo eos appareat pro fuis meritis vapulare. Tunc enim aures humiles praebet emendatorio fer-moni calamitas Auditorum, facilius in gemitum confitendi, quam in murmura refflendi, ajfliSta corda compellet. Vult ergo S. Pater3 ne facile pn> Gihert. ibi. Cf.p. <}. De for. et rit. Excom. fetend. Confi:. Apoft. lib 2. c. 42. eedatur'ad excommunicationem, fi aut ipfum crimen, aut aučtor criminis fo-ciam habet multitudinem. Refert fragmentum. c. 32. XXII. q. 4. 29. In Gallia, et alibi Regiae leges vetant, ferri cenfuvam in Miniftros Regios ratione fui officii ; tum quia haèc officia funt temporalia, ut et illa vitia, quae ibi committuntur, aliena cenfean-tur a cognitione ecctefialtica; tum quod et ea officia exerceant nomine Regis, ut ejus fit, hos defedivi, corrigere. 30. Hodie univ ;;/;?,in excommunicationis negotium diverfis formalitatibus conllat, quarum aliae funt, quae fen-tehtiam praecedunt, aliae, quae eam comittantur, nonnullae, quae eam fe-quuntur. c. 48. de Seni. Excom. 31. Prifiinis Ecclefiae faeculis peculiaris haud forma legitur. Id omne erat, quod cauta excommunicationis in con-feffii Clerici accurate examinaretur, ipfiusque criminofi difpofitio exploraretur, .an nullo leniori medio ad poenitentiam , et corredlionem revocari poliet? Inde praemittebantur, iterabanturque monitiones. Si defperatus videretur, juxta Couftitutiones Apoftolieas Epifco-. pus, adhibito Clero fuo, fententiam excommunicationis fimpliciter; praeterito alio exteriore ritu, pronuntiabat, et quem alienum a poenitentia viderat, merens, et dolens ex Ecclefia ejecit. — ( 327 ) - it 32. Invalefcentibus excommunicatìo-ilibus, ita tuend um fuit, ut fufficiens - caufa in jure expreß'a, vel (altem publicum icandalum praecederet, quia agi-$ tur de poena omnium fpiritualium ma-. xima infligenda. Defeétus caufae inju-: itam reddit excommunicationem, quae , tamen pro foro externo reverenda, do-. nec refcindatur. Qui cenfuram [ironun-tiat, iuftrudtus ede debet, et praemittere tres admonitiones, intervallo fal-tem bidni'finguhs proponendas, e. 23. XXF1L q. 4. 33. En lolemniorem apparatum ! Jux- ta hodiernum Pontificale Romanum : e Quando anathema., ideft, Jblemnis Excom. excommunicatio pro gravioribus culpis ferri debet. Pontifex, paratus a-miBu, fiola, pluviali violaceo, mitra funplici, aß flentibus fili XIL Presbyteris (olim Presbyteri, ut Con judices allidebant) fuperpelliceis indutis, et tam ipfo, quam Presbyteris candelas ardentes in manibus tenentibus, fed et fuper faldiflorium ante altare majus, aut alio loco publico, ubi magis flbi placebit, et ibi pronuntiat, et profert anathema. 34. Ritus candelas ardentes adhibendi Graecis ignotus eft. In latina Eccle-lia videtur is circa laeculum nonum caepi fle, ut major ceufuris auéforitas, quae pallim eviluit, apud populum concilia- Regin, hb. j. c. 412, Trid. feff. *5- c. 3- Fleur. fnpr. §,6, retur. Meminit Regino veteris formulae: Skuti inquit, hae lucernae ex-tinquuntur in oculis veftris, ita gaudium eorum extinquatur in confpectu SS. Angelorum, nifi ante mortem ad fatis factionem venerint. 3V SuceeHit aliis faeculis, quod brachium civile imploraretur, ut excom-municati ad fatisfačtionem cogerentur. S. Ludo vicus, Rex Galliae, ediétum promulgavit, ut, fi aliqui per annum contumaces extiterinfy ex tunc compellantur redire iclefiafiica m unitatem ; ut quos a malo non retrahit timor Dei, faltem poena temporalis compellat. 36. Juxta Tridentinum Decretum, fi obdurato animo cenfuris innexus, illis per annum inforduerit, etiam contra eum tanquam de haerefi fufpeStum procedi pofiit. Quod tamen hodie juxta fuum rigorem non observatur, nili in Provinciis, ubi tribunal Inquiiitioms viget. 37. Sententia fcnpto confignanda eft, qua nomen perfouae, et caufam cenfu-rae exprimi oportet. Nomina poftea in Ecclefiis recitanda, et portis affigenda funt, ut vulgus norit, quos vitare debeat. Si in Ecclefiam venerint, expellendi funt ; et, fi hoc fieri nequit, cef-fauduro eft a divinis, et ex Ecclefia fugiendum. — C 329 ) — 38. Praecipit Pontificale Romanum: Epiftola Presbyteris per Parochias, et etiam vicinis Epifcopis mittatur 9 continens nomen excommunicatio et excommunicationis caufam, ne quis per ignorantiam ulterius illi communicet. 39. Id ex antiquo jure fupereft. Con- onr. cilium Nicaenum I. ftatuit, ut de iis , Nicse-'-qui communione privantur, five ex Clero, /ive ex laico ordine, ab Epifcopis uniuscujusqueProvinciae fervetur haec fententia fecunEnm Canonem, qui pronuntiat, ut, qui -ètti aliquibus abjiciuntur, ab aliis non recipiantur. 40. Novo jure ex (cripto proferenda eft cenfura, et caufa excommunicationis, exemplumque ejusmodi feri p tura a excommunicato tradendum, fi requi-fierit. Atque fuper hac requifitione publicum inftrumentum, ve: litteras tefti-moniales, figlilo authentico munitas, confici oportet, c. 1. de Sent, Excom, in 6. 41. Et haec quidem in cenfura ferendae fententiae juxta modernam Eccle-fiae difciplinam fervända funt; quoad excommunicationem vero latae fenten- ' tiae ea obfervari debent, quae in legis, aut Canonis promulgatione, et confectione praelcripta funt. 42. Altera fpecies Centura e novo ju- fap. 10. re apparet interidičtum, quod commu- ^iIntei;r ni ter definitur, effe cenfuram ecclefia- flicam, qua prohibetur ufus quarundam rerum divinarum, ut fidelibus communis, quatenus talis eft. His enim notis interdichim, veluti peculiarem cenlu-ram, ab excommunicatione, ec fufpen-iione diftinquunt. Dicitur aliquarum re-rum divinarum ufu communi, quatenus talis eli;, interdiétum privare, quia illis duntaxat privat, quae in jure novo exprella funt, fecundumque modum a jure definitum. 43. Hujusmodi interiidtum dividitur in locale, perib’-1 et mixtum. Locale direčte locum, pedonale Perfonas fpeftat: mixtum ex utroque confiat, | (piia tum et locum, tum et Perfonas ^ direčte afficit, 44. Utrumque, utpote locale, et per-fonale, fubdividitur in generale, et particulare. Explicat Bonifacius iuterdičtum locale tum generale, tum particulare. Si civitas-, cafirum, aut villa eccle.fia-ftico fubjiciantur interdiSto, illorum fuburbia-, et continentia aedificia eo ipfo intelliguntur interdicta etc. Ea ratione et/f/čper cenfuram particularem Ecclefia interdillo fuppofita , vel Jubje.cla ; nec in Capella ejus celebrari, nec in caemeterio ipfius eidem Ec-defiae contiguis poterit fepelirn Ref. c. 17. de fentent. Excom. in 6. 4V Meminit Pontifex et interdici perltmalis generalis 3 particularisque; \ videlicet, fi quaedam Commiinitas. v.g. Clerus, vel populus iiiterdidlo fubjici-tur, Centura generalis cenletur: fi vero expretlis nominibus propriis defignantur, in quos, tametiì plures, Centura fertur, interdičtum particulare intelligitur, quia ut particulares perfonaefpečtantur. c. 16. ibi. 46. Tam generalia interdica fat aliena a rationibus purioris difciplinae videntur. Carpit S. Auguftimis rigorem juvenis Epifcopi). quod ob deliftum domini totam familiat.?^ erttrinxerit: fatetur tamen» magni nominis Epifcopis interdum id placuitfe. c. 1. XXIF. q. 3. 47. An tale eft exemplum S. Bafilii? s. Bnfii. Inquit enim: Filia vero, quae rapto- ei)-^ rem fufceperit cum rapta, nec reddiderit, fiifpenfa prorfus fit a precibus, et orationum communione. Patet ex contextu, S. Patrem hic non loqui de villa, prout locum, aut domum tignifi-cat, fed de familia, quae raptorem cum rapta fufceperat; inde eam ut complicem criminis, in poenitentiam a communione fufpendendam cenfuit. Spečfat et poenitentiam S. Augultini (liquidem ejus vere elfet) locus, quem refert Gratianus c. g. XXII. q. 4. 48. Propius hujus cenfurae exemplum excunte faeculo VI. apparet. Refert Gre-gorius Turonenfis : Praetextato Epileo- F°r"nc. ' l‘ po Rhotomagenfi ipfo die Pafchatis in üb. 2. C. 31, — ( 332- ) — Ecelefia inter divinum officium trucida' to, Leudovaldus Epifcopus Bajocen-fis, epiftolas per omnes Sacerdotes dB rexit, et accepto conßlio Ecclefias lio-thomagenjes claufit, ut in his populus folemnia divina non fpectaret, donec indagatione communi reperiretut hujus auctor /celeris. 49. Saeculo IX. et X. frequendores hujus generis cenfhrae effe coepere. Ruente Caroli M. Imperio, ut Dynafia-rum contumaciam fnr gerent Epii'cópi, generali Provine"^'um et civitatum interdidi o uti coeperunt. In Synodo Leni o vicenfi anno 1031. Odalricus Abbas luggeffit:A7z/t de pace acquieverint , ligate omnem terram Lemovicenfeni puhlica excommunicatione,' eo videlicet modo, ut nemo, nifi Clericus, aut pauper mendicans, aut peregrinus ad* veniens, aut infans a bimatu, et infra in toto Lemovicinio fepeliatur ete-Ademarus Engolismeftfis, Scriptor coaevus, novam obfervantiam vocat. fo. Eodem faeculo Ivo Carnotenfis interdidtum vocat medium insolitvm. Labentibus tamen faeculis ufus inferdi-dtorum praefertim generalium mirum in modum fuit extentus, iisque uti funt Pontifices, et Epifcopi, ut excommunicationibus, quas Principes, et Magi-flratus in fe latas nonnunquam contem-pferunt? vim, et efficaciam adderent. — ( 3^-3 ) ~~ Sed cum interdiéìa plerumque ob crimen aiolo Principe, aut Magiftramcomminimi indicerentur, et populus per illa divinis Officiis et Sacramentis, atque inftručtionibus frequenter fine propria culpa privaretur, idcirco Pontifices in-terdióìi rigorem mitigare coeperunt. 51. Quare principio baptismum infantium , et moriendum poenitentiam exceptam legimus. Haec eti lex Alexandri Ut, c. ii. de Sponf. Innocentius ILI. tempora interdir'"! praedicari verbum Dei et SacrameliuA Confirmationis parvulis adtniniftrari permifit. c. 43. de Sent. Excom. tum et indulfit, ut Clerici, li interdiétum fervallent, in cae-meterio Eccleliae in fileutio fepeliripof-fent, atquq in conventualibus Eccleliis horae canonicae, januis claufis, remif-i'aque voce celebrari, peregrinisque, et cruce fignatis etiam bene valentibus, cum poftulaverint, poenitentia dari, f. ii. dr Poenit. et Remiff. Juxta Gre-gorium IX. licet Presbyteris femel per hebdomadam in occulto, et filentio Mii-fam celebrare, c. 57. de Sent. Excom. Denique Bonifacius Vili, conceffit,tempore interdirti libere tum a fanis, tum ab infirmis fulcipi poenitentiam, Mif-fam minus folemnem quotidie, folem-nemque quater, aut quinquies per annum in feltis majoribus celebrari- c. 24. de Sent. Excom. in 6. et ibi GloJ]'. Cone. Baili. <2. Abhinc vetat Pontifex» pro de- ' bitis pecuniariis» vel alia quantitate 1 monetae interdióta Provinciarum, Civi- r tatum, caftrorum vel quorumvis loco- ( rum auctoritate vel ordinaria, vel dele- ! gata promulgare. Extrav. 2. de Sent. Excom. int. Coni. Reliquae cautelae lunt Concilii Balileenlis. 53. Suat Coulticudones, quibus in-terdicrum ipib faCto in certis cafibus incurritur: fuut, quibus fufpenfio ratione Clericorum riabilitar. _ Žfnde haec diftin-čtio, ut ipfo fa^..,, vel ab homine, id eft, lege generali, vel judicio particulari incurrantur, tribus hifce cenfuris, | excommunicationi, interdicto, et fu- , fpenfioni communis eft. 54. Poena eorum, qui interdictum violaverint, eft excommunicatio. Is vero, qui ex Clericis fcienter in loco interdicto Miffam celebrat, aut Sacramenta adminiftrat, irregularitatem incurrit, a quo non valet, nifi per Papam, ab-folvi. c' tg. §• T. de Sent. Excom. in 6. 5^. Interdictum autem iisdem fole-mnitatibus, ac excommunicatio, pronuntiatur, fcilicet e feripto, exprelfo nomine, et caufa inferta, praeviisque tribus admonitionibus. His caeremoniis opus non habet cellatio adivinis, quae line judicis Decreto contingere poteft, veluti fi polluitur Ecclefia. c. ig. ibi. ?6. Supereil; cenlura lufpenfioiii ', quae ibi o s Clericos fpečtat. lude deiiui-ri iblet, quod lit Centura eccleiiaflica , qua Clericus ob culpam tuam prohibetur ab executione poteftatis ecclefiaflicae , quam habet ratione officii, vel beneticii eccleliaitici. 57. Sutpenfio duplex ett : alia ab officio, alia a beneficio dicitur. Sufpenfio ab officio fimpliciter exprellaprohibet ab utu tum Ordinis, tum jurisdictionis. Su fpentiis enim ab ‘àfficio nullis fe divinis ingerere potett. cJ’pt. 4e Seni, et Re r£?udic. in 6. 58- Quum ergo, per eam cenfuram Clericus ab omni officio eccletialtico, fi ve illud ab Ordine, tìve a jurisdióìio-ne dependeat, lulpendatur, ea feftrin-gi,tur ad munera officii vere ecclefiaftici. INamiis, quae Clericis aeque, acLaicis communia fiunt, haec cenfura haud privat, padiva v. g. participatione Sacramentorum, ingreffiu Ecelefiae, piis fiulfiragiis, eccletiaftica fiepultura etc. 59. Sufipenfionis plures fiunt gradus. Localis dicitur, quae certo loco funétio-nes obire prohibet. Perianalis omnibus locis interdicit. Generalis omnes officii funétiones vetat: fpecialis certas fun-étiones fipeftat. Saepe etiam ad tempus longius, breviusque reftringitur: quo elaplb ceffat ipfo facto. Si fufpenfio lata iit cum claufula: donec fatisfeceric, Cap. ii. De Sn-fpenfion. expeótanda eft judicis declaratio fuper fatisfaótione. Si injungitur ad beneplacitum Epilcopi; eo cafu expeétandum eftg dum exprefle tollatur. 60. Novo jure, quo invaluit beneficiorum divido, emerfit nova Ipecies cenfurae, quae eft fufpenfio a beneficio-Hac enim Clericus a perceptione fructuum beneficii, aliisque fufpenditur, quae a beneficio dependent. Unde ficut fufpenfio ab officio poteft effe partialis ; ita et haec limitari po/tift, vel ad quan-dam partem fruCuurii, aut ad certum tempus. 61. Ut autem certius conftet de natura cenfurae, et quousque fe extendat, debet Judex eam in (criptis proferre, et caufam exprimere, exemplumque hujusmodi fcripturae, fi requi-fitus fuerit, intra mentem reo tradere. c, x. de Sent. Excom.- in 6. 62. Speótant ifta cenfuram ferendae lententiae. Quantum enim pertinet ad fofpenfioiies latae fententiae, requiritur illarum legum, a quibus dependent, legitima promulgatio, et receptio. 63. SiquisClericorum fufpenfionis latae cenfuram violat, irregularis efficitur. Sed an irregularitas contrahitur, et a Clericis minorum Ordinum, qui intervallo fuae fufpenfionis obeunt quoddam minorum Ordinum minifterium -ì Ex- Excufaut) quia noftra aetate per con» fuetudiuem illa officia minorum Ordinum communia funt Laicis, Clericisque, I 6|. Cenfurae ex fuo genere, laltem r/ep\I2(; negative, quatenus ad nullum tempus U' reftringuntur, funt perpetuae; et intentione tamen Eccleliae, quae mitevis condolet, ea conditione pollent, donec retipifeant, et peccati veniam petant peccatores. Apparente enim jufla fatis-faftione abfolutio a ceufuva denegari nequit cum corr ^tionjs caufa infligatur. Noviffime latis viv-^ nro foro externo, fi jurejurando, vel cautione praeflitafa-tislaétio promitteretur. 6<. Quid futivius veteris poenitentiae Fleur. proceflu? Primis faeculis Epifcopi raro .T-,; pO* ad facrum fulmen confugerunt. Siquis L' accufatus eilet, follicita cura examinarunt vitam anteaétam , et, fi accufatio haereret, eum privatim increpuere: polt reluélantem coram tellibus humaniter convenerunt, denique induratum coram Ecclelia palam perflrinxerunt. Boni medici officio fungentes folatium leniendo malo: minas, et exprobrationes vulneri purgando, et tumori reprimendo; corruptioni praecavendae jejunia adhibuere. Si malum omnia membra corripuifle, nec ("pem medendi fu-perelfe videbant, adhibito Epifcoporum et longo ufu fubačtorum Presbyteio- V an-E finn °f. Eccl. P. IV, Y rum confi li o, re ex qui fi te penfata, immedicabile membrum, ne partes fince-rae inficerentur5 relecaruut, dolentes tamen, et lacrymantes, ac unice ditto S. Pauli, Auferte malum e v obis met ipfis: obtemperantes. Excommunica-tus habebatur, ut infidelis, et Chriftiani nullum cum eo commercium, praelevtim in precibus, habuere. Poterat quidem venire iu Ecclefiam, et fcripturam praelectam , concionesque audire, quod ipfis infidelibus non negabat’# ; fed idem cum infidelibus a myfztäs divinis removebatur, ut defiderium orandi cum fidelibus in eo excitaretur, et caeteri ejus exemplo terrerentur. Interim Epifco-pus eum non neglexit, fi vel maxime 1 altera vire lapfus eilet. Non abhorruit ab ejus contortio, non a conviétu, memor, Chriftum manducaire cum Phari-faeis, et peccatoribus. Confolabatur, exhortabatur, ne animum delponderet. Reli pi icentem, et poenitentiae dignos fručtus oftendentém gaudio perfufus recepit, tanquam folium perditum, ac manuum impoti rione cum Ecclefia reconciliavit, precum que, et Sacramentorum fecit participem. 66. Inter haec omnia fiquis conquereretur, fe temere ab Epiicopo fuille ex-communicatum, ex iimultate, vel libidine nocendi ; ad Concilium Provinciale, quod inde bis per anuum juxta — ( 339 C — Decretum Concilii Nicaeni celebrandum fuit, res deferebatur, ut uberiore, et aequiore judicio caufa decideretur. Hoc fuit veterum in excommunicando » re-conciliandoque conlilium. 67. Novo jure, quantum ad abfolu-tionem inter ceufuras ferendae, latae-I ve fententiae diftinquimus. Eae enim , quae a judice pronuntiatae funt, non-nifi eadem aučioritate•> ideft, ab ipfo judice, ejusque Succellbre, vel Superiore, jurisdiétiènem habente, relaxari poliunt. Frequfcx-yqv ad Papam deferebantur querelae eofùin, qui fe vel injufte a luo Epifcopo cenfura perltri-čtos, aut a debito abiblutionis beneficio repulfos contenderent. Praecipit Innocentius IV., ut, fi in appellatorio appareat; juftam elle cenfuram, abfolutio remittatur ad eum, qui eam tulit : fi vero injuftam elle confiet, Superior, ad quem appellatum eft, eam remittat. Si vero de juftitia , injuftitiave cenfurae dubitetur, honefiius, et decentius eft , quod ejus relaxatio excommunicatori refervetur, licet Superior eam tollere poliit. c. 7. §.3. cie Sent' Excom. in 6. 68- Cenfurae latae fententiae tum a judice ordinario pro utroque foro, tum et a Presbytero, qui facramentalem ab-folutionem adminiftrandi poteftate gaudet, pro foro interno remitti poiTunt ; Y 3 / Fleur. i upr. e. 22. unde fere generalis omnium cenfuramm ablblutioin Coufeiliqnali praemitti folet. Excommunicatio minor per quemcun-que Presbyterum approbatum tolli po-tefU et quilibet Presbyter, ecfi haud approbatus, in articulo mortis, ut o-mnia peccata, lic et omnes cenfuras, tametli refervatas, remittere potelt. 69. Recentioribus faeculis invaluerunt refervationes Papales, a quibus nemo nili a Papa privilegium habet, ab-folvere potelt. Sunt oämen nonnullae Paparum referv^-ior/es, quae nec iu Gallia, nec in Germania, aut alibi receptae funt, ut couftat de Bulla in Caena Domini. Qui autem habet legitimam poteftatem abfolvendi a calibus Papali-bus, potei! et a cenfuris Papae referva-tis ablolvere, quia omne peccatum Papae refervatum annexam folet habere cenfuram. Haec fpeótant abfolutionem Sacramentalem fori interni. 70. Aliud de difpenfatione irregularitatis , leu de reftitudone Clerici ex-auétorati dicendumg quae jure peti 11011 potelt, et cujus exempla Veteribus rariora fuere. Sed hodie irregularitates , fufpenfio, ac caeterae cenfurae eodem cenfu habentur, et ob cafuum Pontifici refervatorum numerum, immenfum au-étum, abfolutiones frequentantur. Di-itinquendum ergo inter cenfuras, ' et irregularitates ob peccatum occultum, et publicum, quod fcilicet ad forum cou-tentiofum deduci poteü. E)e occultis 5 licet Pontifici refervatis, Epifcopi ahfol-vunt auffcoritate Concilii Tridentini. De publicis Romam eundem, aut Roma mandatum ad Epifcopum, xrel Vicarium Generalem arcelfendum. Quae mandata in Dataria Amplici lignatura expediuntur, et ab agentibus in rebus eliciuntur. Eodem modo irregularitatum publicarum difpenlationes impetrantur; nam occultas etiam ÌEpilcopus in foro con-fcientiae remittir,4 excepto homicidio voluntario. Sed, etiamfi Clericus Romae criminis veniam impetrarit, ea tantum delióti communis poenas funia-minat; nam in cafu privilegiato nihilominus poena civilis locum habet, cui remittendae moribus Francicis refcripto Principis opus eft. 71. Quum ftriéfo Canonum jure ex-communicatus infamis fit, nec perlb-nam ftandi in judicio habeat; anceps di-fputatio fuit, qua ratione abfolutionem petere pollit ? Unde natae funt abfolutio-nes ad cautelam c. ^2. de Sent. Excom. Qui .injuria fe excommunicatum contendit-. eaque de rein prima, aut fecunda inflantia difcuffionem fufeipere cupit, hanc abfolutionem ante omnia petit, quae ad cautelam vocatur, quoniam, qui validitatem excommunicationis impugnat, abfolutione opus non habet, ni- Trid. feff. 24. c, 6. * — ( 342 ) — fi ad cautelam) ne fcilicet excommunicationis obmoveri exceptio ei podit. Ex eadem caufa receptae funt abfolutiones | generales ftylo Curiae ufitatae ) et lingulis Signaturis, et Bullis Pontiticiis infertae > ad effeftum benelicii impetrandi, ne provifio propterea nulla accule-tur. Nam, — chorum vero Abbates. L. 40. C.,dß E- ■ pij c. et Cler. 6. In Occidente praeprimis Concilia ■ vigilarunt) ut auftoritas Epifcoporum in Monachos ) et Monaitevia tal va, et integra elFet. Juxta Decretum Synodi Aurelianenfis L: Jhbates pro humilitate religionis' in Epifcnpnrum potefla-te confiftant; et, quid extra regulam fecerint, ab Epifcopis corrigantur, qui Jetnei in anno, uhi Epifcopus elegerit, accepta vacatione conveniant; Monachi autem Àbbàtfibqis omni fe obe-dientiae devotioneJubjiciant. Refert. c. 16. XrilL q. 2. 7. Juxta Decretum Concilii Epaonen- Cono, fis Abbas; fi in culpa reperiatur, et O'««'1-innocentem fe afferens, ab Epif copo c' fuo noluerit accipere fucccfforem ,■ ad Metropolitani judicium deducatur. Quid evidentius Epifcoporum in Regulares jurisdictione. 8. Praecipit Concilium Arelatenfe V.: Monafieria, Monajhriorumque difci-plina ad eum pertineant Epifcopum, in cujus funt territorio conftituta. Et Concilium Aurelianenfe: Non femel, fed faepius in anno Epifcopi vifitent Monafieria Monachorum, ut, fiali-quid corrigendum fuerit, corrigatur. Refert, c. 17. et 29. XFIIL q. 2. 9. His exemplis referipfit et jure Decretalium Rouifacius VIII.j Ordinarios fliper fna jurisdiótione in Regulares fuae Diaecefis de jure communi habere fundatam intentionem: Cum, inquit, de jure communi Ordinariorum intentio fit fundata. Refert, c. 7. de Privileg, in 6. Gap. a, 10. Labentibus faeculis nonnunquani -'.)c vcrer- Epilcopi canonicam auctoritatem in ty-,'xei"pt' rannidem verterant. Queritur Concilium . Cone. Toletanum IV., quod Monachi epifeo-c' pali imperio fervili operi mancipentur, et jura Monafteriorigh contra Jlatuta Canonum illi c if Jp ra e fu m. ptio n e ufur-pentur, ita, ut pene ex caenobio pof-fefjìo fiat, atque illuftris portio Chri-fii ad ignominiam, fervitutemque perveniat etc. 11. Fuerant autem varii tituli, et praetextus, quibus Epifcopi bona Mo-nalteriorum in fuos ufus verterant, et difciplinam monalticam turbaverant. Cum enim illis faeculis Monachi ad la-cros Ordines praefentari caepiffent, qui-bušdam obrepfit, libi ex oblationibus Monafteriorum aeque, ac aliarum Ec-clefiarum quartam deberi. Vetat hunc abufum Concilium Ilerdenfe, quod refert Gratianus c. 34. XFL q. 1. 12. Alii alias oblationes pro ordinationis collatione, pro chrismatis, et o-lei perceptione, pro inftallatione Abbatum ,. pro confecratione Altarium, pro dedicatione Oratoriorum, pro vi litatio- ne Monafteriorura, pro Synodatieo , Cathedraticoque extortum ibant. Nonnulli eleétiones Abbatum libi arrogabant, publicaque oilicia in Oratoriis clauftro-rum toties, quoties pro libitu, celebrabant. 13. Hac occatione natae funt veteres Moiiafteriorum exemptiones, ad reprimendas illas exaétiones, ad liberam e-lečtionem Abbatum, Monachorum Congregationem reftituendam, et ad foli-tudinem, difciplnamque regularem reducendam: Salva intcfjm Epifcoporum J'piritualijurisdiSlionèiìì in Monachos, et Abbates. 14. In epiftolis S. Gregorii frequens harum exemptionum e It argumentum , quod omne eo redit, ut Monachis fui Abbatis libera fit eleéìio; ut Abbati libera lit bonorum claultralium admini-rtratio ; ut a Monalteriis abfuitfolemnia, et publica officia, et negotia, quae clauftralem folitudinem turbarent. His fubdit S. Pontifex: Fraeterea — Epi-fcopo fecundum Dei timorem follicitu-dinem futuimus adhibere; ut, fi aliquem de illic habitantibus exigente culpa oportuerit ultioni Jubmitti, ipfe facrorum .Canonum vigorem modis 0-mnibui\debeat vindicare. 15. Refert Gratianus inter veteres auftoritates fragmenta S. Gregorii. c. v et 6. XVill. q. 2. Itaque quod genui- S. Gret' lib. India. J5. ep. 12. — 'C 3)0 ) — mira eft, defumptum eft ex epiftolis ig. t 41. et 43. In epiItola 1 g. diferte prae- / ci pi t S. Pontifex ? ut vifitandi, exhor- l tandiqué gratia ad Monafterkm, quo- 1 ties placuerit, ejusdem civitatis E- , pifcopo accedatur: jed fic charitatis officium illic ÉpiJ'copus impicat, ut gravamen aliquod Monajierium non incurrat. 16. Hujus argumenti funt etformü-lae Marculti. tu his fpondet Epifcopus : Ut de vcftra Congregatione, qui in vcjlro Monafterio fanet a debeant bajulare officia, quem Abbas cum omni congregatione popofeerit a nobis, vel Succefforibus noßris, Jaeros percipiat gradus, nullum pro ipjbrum honore praemium percepturus. Ecce indulta immunitas j urium, quae Epifcopi in ordinatione fibi deberi praetendebant ! Alter articulus eft: Altare in ipfo Monafterio Epifcopus benedicat, etS. Chry-sma annis fingulis, fi voluerint poftu-lare, pro reverentia loci fine pretio concedat. Tertius fpeftat liberam Abbatis eleétionem. Quem unanimiter 0-mnis Congregatio illa Monachorum ex Je ipfis, optimae' regulae compertum, et vitae meritis congruentem e-legerit, fimiliter fine praemio memoratae urbis Epifcopus ipfe promoveat per benediótionem, et in Italia tionern Abbatem. Quartus confulit indemnitati — ( 3?i ) — bonorum. Nullam penitus aliam pole-flatem’ ab ipfo Monaflerio neque in rebus, neque in ordinandis per foni s-, neque in villabus ibidem jam coniatisi, aut deinceps regio munere, aut privatorum conlaturis, vel in reliqua fubftantia Monajhrii nos, Succejfo-resque noflri Epffcopi, aut Archidia-coni, feu caeteri Ordinatores, ant quaelibet alia perfona praedictae civitatis habere non pr aejumat ; autquod-cunque de Monaflerio, ficut de Parochiis, et caeteris M impft er ii s, muneris . caufa audeant fperare, aut auferre. Quintus providet d au lurae foli-tudinis religiofae. Et- nifi rogatus a Congregatione illa, vel Abbate pro o-ratione lucranda, nulli noftrorum, ad facrum folemne faciendum, liceat adire fecretti, aut finium ingredi fe-pta. Sextus articulus cavet: Et, fi ab eis illuc Pontifex poflulutus pro lucranda oratione, vel eorum utilitate accefferit, celebrato, ac peraElo divino myfterio, fimplici, ac fobria benedictione (id elf, refezione) percepta absque ullo requifitu domum fiudeat habere regrejfum. Abfit cameni quod hac amplitudine exemptionum fpiritua-lis Epilcoporum aučtorkas quidquam periclitaretur. Et, fi aliquid ipfi Monachi de eorum religione tepidi , aut fecus egerint, fecundum eorum rega- lamab eorum Abbate, ß praevalet, corrigantur. Sin autem i Pontifex de ipfa civitate coercere debet, quia nihil de canonica audio ritate convellitur, quidquid domefiicis fidei pro quietis tranquillitate tribuitur. 17. Inter exempla veterum exem-ptiouum ec XI. 1'aeculo privilegium datae libertatis ad reprimendas indebitas exaéìionesi aut alias novationes reltri-étum 3 fulva in omnibus proprii Epi-fcopi reverentia, fuerat. Tale eli diploma Alexandr? Tl., quo inflitutionem Eccleliae HarJebecanae confirmat. Talia funt et reliqua privilegia aliarum Ec-deliarum. ig. Cunllatenim ex his» aliisque pri-1 vilegiis) quae pallini referuntur 9 utpo-te ad inflandam plerumque Fundatorum laeculo VI. et fequentibus«.concella Mo-nafteriis, ea non ipečiafle exemptiones a canonica EpifcOporum jurisdičtione in vilitandis) corrigendisque Monafteriis ; led duntaxat libertatem circa rerum temporalium difpenfationeni, et Abbatum elečlionem etc. 19. Theodorus Balfamon ad Canonem VI. Chalcedouenfenij citatis Canonibus, qui Monafleria Epifcopis fubjiciunt, dicit: Clerici ergo, vel Monachi, qui dicunt hodie, fe Patriarchae, vel regionis Epifcopo non ejfefubjedlos, tan- quum quam fint liberae m an fi o ni s, vel Ec-ciefiaet proferentes utique a Fundatoribus etiam faStorum fiatutorum ordinationes quid ad haec refponde-buntP omnino nihil. Etiam fi enim quis fundator Momifterii, vel Ecclefiae in fuis ftatutis, vel ordinatione fua decreverit, non f abjici eorum Monachos, vel Clericos regionis Epifcopo; non audietur, ut qui divinis facrisquc Canonibus contraria flataerit, et, quae 1 fare per rationes bonae difeiplinae non ■pojjunt, fcripferit. i *r 20. Inde veteri, more id genus exem-p ionnm plerumque auétoricace Epileo- aucv/a-' j porum datum fuit; quoniam enim inde- duig. bitas exaétiones, aliaque injufta grava- exempt‘ mina (pedabat, quae corruptis faeculis fibi aut Epifcopi, aut ejus Mini Uri divertis titulis in Monaftena arrogabant, Ordinarii fuit, praetenta jura abdicare, re-lecareque. Sic in illo privilegio Ecclefiae Harlebecanae de anno 1063. dicitur. Quod fi Epifcopus, fivefuus Minifter pro tenenda Sijnodo, vel alia quomo- Donati dolibetcaufa ad aliquam praediSlarnm c- 5°-Ecclefiarum huic Monafterio ( quod hodie Capitulum Canonicorum eft) incorporatarum venerint, nihil exigentes de rebus ad Ecclefiam pertinentibus, de fuis propriis vivant. ran-Efyen 2. Ucci. P. TP. 7, — ( 3f4 ) " 21. Sape haec privilegia et a Synodis, ut major ed'et exemptionis efficacia, poftulata, obtentaquefunt. In Synodo Valentina anno ? 84- poftulavitReX Conc. Gunthramus, ut, Jìquid praefatus Rex Toni. v. Bafilicae S., Marcelli, five in minifieno eoi. 976. slltarium, five in quibuscunque fpecie-bus, qua e ad divinum cultum pertinere nofciintur, contulijfe, vel adhuc conferre voluerit, neque Epifcopi locorum, neque patefias regia, quocunque tempore fucceffura, de eorum voluntate quidquam minorare, vel auferre praefmcit. 22. Meminit diótum diploma utrius-que poteflatis. Quippe et civiles, et ec-clefiaItici miniftri nonnulla jura praetendebant. Hac occalione frequens fuit, quod veteres exemptiones paffim regia aurtoritate ftipari oporteret. In formu- Marcuif. ]js Marculfi inquit Rex: Ad petitionem ìm'mfi. illius (fundatoris) clemeiitianofira pro quiete ipforum fervorum Dei, praeceptionem vigoris noftri placuit propalare, fub quo tranquillitatis ordine. Domino protegente, ipfi Monachi juxta religionis normam in perpetuum valeant refidere, elegimus, ut et hac ferie debeat plenius declarari. , 23. Quid confultius: quam, ut ipfi, qui Monafieriorum fuorum immunitates, et privilegia, jam pridem Regum, et Epifcoporum munificentia, poftulan- tibus Fundatoribus, impetrata tantopere inclamant, etiam ad rationes conceflio-nis attenderent, rebus a Fundatoribus oblatis, et a Regibusg Epilcopisque, ac aliis immunitate donatis, ita juxta intentionem Fundatorum, et Regum a-liorumque, qui privilegium annuerunt, ufuri, ut res illae in eleemolynam fan-ftis Dei pauperibus pro amore D.N.Je-fu diritti ardenti defiderio confecratae (ut loquitur formula pro fundando Mo-nafterio) etiam tanquam eleemofynae pauperum Dei neceCmtibus impenderentur, non autem in lexum, et ufus plane profanos effunderentur. Quae e~ nim immunitas corruptelis tam apertis fuffragari pollet ? 24. Admodum notanda ett claufula, quam allegatis verbis fubjuugit formula conceliionis regiae. Quia nihil de ca» nemica infiitutione convellitur, quidquid ad domefticos fidei pro tranquillitatis pace conceditur. An quidquam clarius ottendere polfet, his exemptionibus nihil de canonica aučforitate, qua Monafteria fpirituali Epilcoporum dire-étioni refervantur, fuille remiffum ? Et fané Regum, ac Epilcoporum mens fuit, Monachos contra potentiorum vexationes, et opprelliones fua auffcoritate protegere, nequaquam vero a canonica lub-jettione eximere. x 2 S. Ivo. «P- ISS- Cap. 4. De noveli Exempt. 25. Saeculo IX. invaluit, quod privilegia ab Epilcopis, Regibusque coli-cella, etiam auóloritate Sedis Apofto-licae confirmari peterentur; utpote aii-éloritas Papae implorabatur, ut privilegia ab Epilcopis canonice, ac legitime imiulta, per reverentiam Sedis Apofto-lieae contra malevolorum conatus illae-fa manerent. Hac ratione S. IvorCarno-tenlis monuit Gaufridum Bellovacenlem Epifcopum, ut privilegia Eccleliae S. Quirini intemerata fervaret, quae a jirae-deceflòribus ob+WMìt-, /Ipoftolica Manus roboraviPj regiaque Majeflaspra-g m a t i c afa nctione firmavit. Abfit,quod Fundatores, dum caeperant Monafteria a fe fundata fpeciali protezioni Sedis Apoftolicae commendare, ea voluerint ab Epifcoporum fpirituali jurisdiZione liberare. 26. Recentiore ufu duplex exemptionum genus di Ili nquitur. Primum, feu vetus genus partiale dicitur, quia non-nifi ad certos articulos3 puta, Cathedra tici, Synodatici, aliarumqe exaZio-uum, quae juxta recentiorum Interpretum opinionem ad legem diaecefanam referuntur, immunitatem ajurisdiZione Epifcopi tribuit. Totalis enim, quae et exemptio fimpliciter dicitur, abfolutam libertatem a poteftate Ordinarii, etiam in iis, quae ad legem jurisdiZionis fpe- - ( 3S7 ) — ! ftant, praebet, quia immediatam fub-jeótiouem Sedis Apoftolicae exprimit. 27. Hanc fpeciem exemptionis S. Ber- s- Bera-nardus emancipationem dixit, exemplo Cl1, 42, ducio ab emancipatione legali, qua ii-liusfamilias a poteftate paterna liibtra-hitur, ut nonniii Principis poteftati tub-! fit. Ait S. Pater: Spoliant (Abbates) Ecclefias, ut emancipentur; redimunt fe, ne obediant. 28» Extat ad calcem epiftolarum S. Gregorii amplidimum exemptionis privilegium , quod Mon i^erio S. Medardi conceililie dicitur hic S. Pontifex, rejicitur tamen illud a nonnullis Criticis 1 tanquam fuppolititium. Sunt et aliorum I privilegiorum, quae ex antiquitate ad illultrandam novarum exemptionum cauta m afferri 1 olent, indicia neutiquam certa. 29. In reoentiori aequiorique crifi id fere compertum eft, ante faeculum XI., aut XII. nec illam differentiam inter Mo-nafteria exempta, et non exempta, nec illas querelasadverfus Abbatum, etEccle-fiarum exemptiones innotui Ile;- unde conitar, primum illis faeculis abfolutas illas exemptiones fuccrevilfe, aut laltem ita increbuiffe, ut multorum querelae audirentur. S. Bernardus ait: Miror, quos- ^ Bern. dam mnoftro ordine Monafteriorum senon. Abbates hanc humilitatis regulam o- c. y. diofa contentione infringere* et fub fte Confiti. Jib, 3, c« 4» humili C quod pejus efi ) habitu, etton-furatam J up erb e jap er e, ut, cum ne unum quidem verbuhm de fuis imperiis fubditos fuospraetergredi patiantur, ipfi propriis obedire contemnant Epifcopis.— fluid hoc efipraefumptio-nis, o Monachi? Neque enim, quin Praelati Monachis, ideo non Monahii nempe Monachum facit profejfio, Praelatum necefiitas etc. 30. RepreJfis Ciftercienfibus jačbibant Cluniaceiifes, fibi omni exceptione majorem caufam "2He, tum quod fundatur protezioni &. Sedis Monafterium immediate fubjeciflet, tum quod proprio pro Epilcopo i piis Papa eilet. Hac occa-fione S. Pater fuas querelas ad Eugeni-umlll. direxit. Murmur, inquit, loquor, et querimoniam Ecclefiarum. Truncari fe clamitant, ac dismembra- 1 ri. Vel nullae, vel paucae admodum funt, quae plagam ifiam aut non do-leant, aut non timeant. Quaeris, quam ? fubtrahuntur Abbates Epifcopis, E- 1 pifcopi Archiepifcopis, Archiepifcopi Patriarchis, five Primatibus. Bonanae fpecies haec? Mirum, fi excufari queat, vel opus. Sic faétitandò probatis vos habere plenitudinem patefiatis, fedjuflitiae forte non ita, facitis hoc, quia potefiis ; fed utrum et debeatis, quaeftio cfi. Et infra : Quid item tam indignum, quam ut totum tenens, non \ fis contentus toto, nifi minutias quas- — C 3'79 ) — I dam, atque exiguas portiones ipfius tibi creditae univerfitatis, tanquam non ßnt tuae, fatagas, nefcio, quomodo, adhuc facere tuas etc. 31. Profequitur S. Rernavdus: Noto autem, praetendas mihi fruStumemancipationis ipfiits; nullus eft enim, nifi, quod inde Epifcopi infoientiòres, Monachi etiam dijjblutiores fiant. Quid quod et pauperiores ? Infpice diligentius talium ubique Ubertorum, et facultates, et vitas, fi non pudenda admodum in his et tPnmtas, et in illis faècularitas invenitur fi Matris noxiae libertatis foboles gemina haec. Quidni peccet licentius vagum, et male liberum vulgus, cum non fit, qui arguat? Quidni licentius quoque f polietur, ac depraedetur inermis religio, cum non fit, qui defendat? 32. Quantum ad difpofitionem Fundatorum refpondet S. Pater : Àliud efi, quod largitur devotio; aliud quod molitur ambitio impatiens fubjeclionis. Videlicet devotio Fundatorum fpcéìat integritatem, et libertatem bonorum temporalium. Ambitio autem molitur excutere jugum canonicae fubjeéìionis ? et correčtionis. 33. Inter ea tempora et in Anglia nomine Richardi Archiepifcopi Cantuarien-fis, graves querelas ad Alexandrum Iff. effudit Petrus Bleffenfis: Jdverfus Primates, inquit, et Epifcopos intime- — ( 360 ) fcnnt Jbbates-, necefi-, qui Majoribus fuis reverentiam exhibeat, et honorem. Evacuatum e ft obdientiae jugum, in qua erat unica fpes falutis, et Praevaricationis antiquae remedium. De-teftantur Abbates habere fuorum ex-ceß'nnm correctorem, vagam impunitatis licentiam ampleSbuntur, clauftra-lique militiae jugum relaxant in omnem de fiderii libertatem. Hinc efi, quod Monafteriorum fere omnium facultates datae funt in direptionem, et praedam. Nam Abbate i exterius curam carnis in defiderii, agunt, non curantes, dummodo Ialite exhibeantur, et fiat pax in diebus eorum: Clauftrales vero tanquam Acephali otio vacant, et vaniloquio: nec enim Prae fidem habent, qui eos ad frugem melioris vitae inclinet — Qiiid cft eximere- ab Epifcopo-rum jurisdictione Abbates, nifi contumaciam, ac rebellionem praecipere, et armare filios in parentes? 34. Invehitur Bleffenfis praecipue in Monarteria, quae ejusmodi exemptiones per Bullas adulterinas adepta funt 9 unde ille profequitur: Falfariorum e-nim praeftigiofa malitia ita in Epifco-porum contumeliam fe armavit, utfal-fitas in omnium fere Monafteriorum exemptione praevaleat, nifi in decifio-nibus, et examinationibus faciendis Zfndex veritatis exaStior difiriclijjimns intercedat. 35. In Concilio Lateranenfi ait Alexander 111.: Fratrum-, et Coepifcopo-rum nofirorum conqueftione comperi-mus, quod Fratres templi, et Hofpi-talis, et alii Religiofi indulta fibi ab Apofiolica Sede privilegia excedentes ? contra epifcopaleni auctoritatem multa praefumani, quae ad J'candalum faciunt, et grave pariunt periculum animarum. Refert, c. 3 de Privil. Rediere hae qliaereiaeo'e^in Concilio Lateranenfi IV. c. 12. de hg’ceß'. Privil. 36. Recentiorum Ordinum, quitum fere emerferant. Fundatores alumnos luosab omni privilègio exemptionis voluere alieniffimos. Praeceperat S Franci Icus firmiter Fratribus univerfis per obedientiam, quod, ubicunque fint, non audeant petere aliquam litteram in Curia Romana. Hoc, inquit, meum, et Fratrum meorum eft privilegium, nullum habere privilegium fuper terram, fed omnibus obedire, et inferiores nos omnibus reputare. Unde (èqui videtur, quod S. Franciscus etiam inhibuerit a fuis filiis peti litteras exemptionis. 37. In fchismate Avenioneufi fuccef-fit profufio exemptionum maxima. Time enim uterque aemulorum pro has gratias Ordines, Capitula, perfonasque S. Fran-cifc. Apo-phtegm. Cone. Court, feff. 43, Triti, fert. 54. c. II. Cap. 5. De Regni, nov. Jur. particulares, fiqua valuiffent auftoritate, in fuas partes trahere fategerat. Martinus V. in Concilio Conftantienfi, paucis exceptis, omnes exemptiones, inde ab obitu Gregorii XI. concedas, revotat, atque EccieGas, Monafteria , et alia loca in priftinum Ordinariorum jurisdiétionem reftituit, addita notabili claufula : Non intendimus exemptiones de catterò facere, nifi caufa cognita, et vocatis, quorum interefi. 38. In tanta coufuüone privilegiorum ad exemplum ' eiigioforum corporum non tantum Capitula Canonicorum, et UniverJitates ftudiorum, led et Giigula-res perfonae regulares, faecularesque variis titulis exemptiones arrogare cae-peraut. Expunxit has Concilium Triden-tinum, quia 'perturbationem ih Epi-fcoporumjurisdictione excitari, etoc-cafionem laxioris vitae exemptis praebere dignofeuntur. 39. Regulis novi jnris exemptio, ut-pote a jure communi exorbitans, odio-l"a cenfetur, ut inde ad ipfum verborum tenorem reftringi mereatur. Quippe exemptiones laxius, quam par fit, acceptae in excellus degenerant, et abu-ius. c. 12. etpajfm de ExceJJ'. Praelat. 40. Reliquis novi juris argumentis conflat, faepe dubitatum fui de, an, et quae nonnullis formulis exemptio data intelligatur ? RefcripGt Innocentius III. — { 363 ) ■— illa formula, qua nonnulli in proteftìo-nem Sedis Apoitolicae dediti, recepti-que efl’ent, haud exemptionem concei-i'am videri, c. 18. de Privil. Hoc argumento ei;go apparet, Cluniacenles inju-lle exemptionem fibi arrogaffe, eoquod Fundator Monafterium in tuitionem SS, Apoftolorum Petri et Pauli reliquerit. Quid reftius," quam quod S. Bernardus diftinxe-it: Aliudeft, Fundatorum largitur devotio-, aliud, quod molitur ambitio impatiens fubjeSlionis. Illa nimirum largitur pr^teétionem adver-fus oppreffiones, et iiiivftationes : liaec vero impatiens fubjeótidnis molitur jugum canonicae fubordinationis abjicere. 41. Fundator Cluuiaceufis cavit, ut Monachi RomanaóEccleGae pro illa pro-teófione quemdam ceulum praeftarent ; utpote per quinquennium Romae ad limina Apoftolorum ad luminaria i piorum concinnanda decem folidos perlblvant. Abiit vero, ut vel hic cenfus ad exemptionem procurandam fecerit. Declarat Alexander III. : Si ad indicium perceptae proteSlionis ccnfus perjblvitur, non ex hoc juri diaecefani Epifcopi a-liquid detrahitur. Refert, c. 8« dc Privil. 42. Juxta Bouifacium VIII. oportet difertis formulis exemptionem apparere. Tales funt, fi Papa de aliqua Ecclefia dicit, quod Ecclefiae Romanae annuum — ( 364 ; — cen fu m folvat ad indicium perceptae libertatis : aut fi Papa in aliquo privilegio, vel fcriptura, vel lententia, quae dirette fpettat caufam exemptionis, pronuntiet, eam 'ad jus, et proprietatem Romanae Ecclefiae pertinere; aut expreß e aliunde a fiera t, ipfam elle exemptam , eam juris B. Petri exiliere, vel ad Romanam Ecclefiam fimpliciter, vel ipecialiter, et fine medio pertinere; aut eam eile liberam, eam potiri Romanae Ecclefiae libertate, eam in hoc praerogativa gaudere iheeiali; Epifcopo jus non elle, in ea/iathedram collocandi, leu ordinationem quandam vel leviffi-mam faciendi etc. c. io.de Privil, in 6. 43. Ex lententia Papae, fi aliqui recipiantur in proprios, et/pedales /abditos, cenfentur exempti. Non fic vero , fi in proprios, et /pedales filios Romanae Ecclefiae fint fufeepti, tales q uippe exempti propterea non exi fiunt. ibi. Juxta Glolfam filiatio enim amorem denotat ; fpecialis fubjeétio exemptionem exprimit, quia, fi aliis fubje-tti elfent, 1'peciales fubditi Romanae Ecclefiae non dicerentur. 44. Quid vero, fi dubia fit exemptio? Quia jurisdittio Epifcopi in omnes Ec-clefias fuae Diaecefis jure communi fundata eft, non attenditur vel privilegium , vel polfefiioj li exemptio ju fio tj- — ( 36) ) — mio, diuttirnave poiTeflione deftìtuta ap-, pareat, c. 7. de Privil, in 6. 4f. Exemptiones ergo non tantum plene probandae funt» led et intra tenorem privilegii concludendae, ut non recedatur a jure communi, nifi quatenus ipfe tenor privilegii recedere cogit. Oportet enim tenorem litterarum diligentius examinare, e. 7. et 8. de Privil. 46. Ex ipfo proinde tenore privilegii de qualitate exemptionis ratio ineunda e(L Dividitur eniimexemptio in perianalem, localem, et metani. Perfona-lis eft, qua particulares duntaxat perfo-nae eximuntur, nulla habita ratione loci. Locales vero funt, quae fiunt loco, vel Monafterio, ita ut perfonae fi ut exemptae cum refpeétu ad locum. Meminit utriusque privilegii Pontifex, c. 3. de Privil, in 6. 47. Inde declarat Concilium Lugdu-nenfe, quod, cum exemptio localis referatur ad locum, perfonae eo loco exemptae nihilominus ratione delitti, contractus , aut rei fitae coram locorum Ordinariis conveniri queant; fi nimirum deliétum commi irum, vel contraCtus initus, aut res fica fit in loco 11011 exempto. c. i. ibi. -y 48. Per exemptionem loci, utpote Ecclefiae, vel Monafterii perfonae, quae proprie ad eum locum pertinent, vel uti — ( 366 ) — Monachi, Canonici, Converti, et perpetuo Oblati, exemptae intelliguntur ; fed non alii Presbyteri, vel miniftri* qui Parochianorum curam habent, ut-pote quoad ea, quae curam animarum fpecirant, nec Parochiani exempti cen-(entur, quia non tam ad EcclefiamCon-ventualem, vel Collegiatam, quam ad Eccletiam Parochialem fub ea qualitate referuntur, c. 9. de Privil, in 6. 49. Exemptio data Eccleliae clauftra-li, aut Collegiatae extendi nequit ad funčtiones Paftoral^s. Si enim in unam» eandemque pennam concurrant diver-fae qualitates/exemptus fub una qualitate non cenfetur exemptus et . fub alia qualitate. Hoc argumento decidit Innocentius 111., Capellanos Ducis Burgun-diae, exemptos intuitu Capellae Palatinae, non polfe illud privilegium protendere ad functiones Ecclefiarum Pa-rochialium, quas tenent. Alia elt enim qua1 itas Capellae Regiae, alia Parochiae. c. 16. de Privil. 50. Quantacuiique demum fit exemptio loci, velperfonae, ea tamenDiae-eefin haud dismembrai. Manent enim exempti in ipfa Diaeeefi, et membra Diaecefis, quamvis privilegiata, c. 19. i de Ojfic. 'ofudic. Ord. et ibi Interpr. Oportet enim diftinquere Ecclefias exemptas in Diaeeefi ab Ecclefiis nullius Diaecefis, quae neque funt in Diaeeefi, — C 367 ) — neque de Diaecefi. Quippe flatus Diae* cefis nullius liberat non tantum a fubje-ótione, (ed edam a fituatione, et denominatione; exemptio vero tantum a fubječtione. 51. Denique exemptio, inftar eman-I cipatiouisg non liberat a jure reveren-tiali. Quacunque enim ratione exempti lint a jurisdičHoue, et poteftate Ordinarii, cui quali fubječti nalcuntur, ea tamen, quae reverentialia funt, ipfi denegare nequeunt, quia ad reverentialia exemptio haud porrigitur, c. 16. de Of-fic. £?udic. Ord. et ibi "Zvterp. praeplacuere. Statuit Concilium : Ne- 6. c. 3, mo faecularis Clericus cujusvis per- — ( 368 ) —' fomlis (privilegii praetextu) vel regularis extra Monafierium degens, etiam fui Ordinis privilegii praetextu, tutus cenfeatur, quo minus, fi deliquerit, ab Ordinario loci tanqmm Sedis Apofiolicae delegato, fecundum canonicas fmictiones vifitari, puniri et corrigi valeat. / - t5. tinis ergo eenfetur Regularis ex- tra Monafterium degens ? Juxta Decretum S. Congregationis venietur ille extra Monalterium degere, qui non vivit Idem feir. fub Superiore con"entualiter. Praecipit sui-^c'X alibi Conci li ur , ut Regulares, qui ftudiorum caufa, mandato Superiorum, ad Uuiverfitutes mittuntur, in Conventibus fub Superiore conventualiter habitent i alioquin ab Ordinario contra eos, velut extra claultrum degentes, procedatur. 56. Sed quid ? Si in Monaflerio degentes, extra claultrum delinquant ? Trid. ixiff. Innovat Tridentina Synodus ea circa 7. c. 4. Decretum Concilii Lugduuenfis, quo declaratur, quod Regulares, quantacunque gaudeant libertate, nihilominus ratione delicti, in loco non exempto commilli, coram locorum Ordinariis conveniri queant, c. i. de Privil, in 6. J5vu1(jere!r’ 57. Amplius apparet Decretum Con-Regul. cilii Tridentini, quo decernit, ut Re-c- I4- gularis non fubditus Epifcopo, qui intra — C 369 ) — vitra clauflra Monafterii degit) et extra ea ita- notorie deliquerit, ut populo fcandalo fit, Epijcopo inflante, a fuo Superiore, intra tempus ab Epi-fcopo praefigendum, fever e puniatur-, ac de punitione ipfum Epifcopum certiorem faciat: fin minus, — delinquens ab Epifcopo puniri poffit. Juxta Barhof. Barbofam S. Congregatio declaravit» ^of' Epifcopum poffe itatim habita notitia de- J' lièti informationem capere, eamque ad Superiorem delinquentis ablegare, ut nequeat ignorantiam^ pr-aetexere ; -atque unicam monitionem luftigere E pi (copi, ut intra praefixum tempus Superior de-linquentem punire teneatur: quo faffco Superior regularis tenetur de punitione ipfa, et fententiae executione Epifcopum certiorem reddere. Atque hoc Decretum fibi locum vindicat, tametfiRegularis etiam intra i pfam Ecclefiam , leu locum exemptum delinquat, fi tam notorium fit deliétum, ut populo fcan-dalo fit. t8- Quantum et ad caulas civiles fia- Tmi. feir. tuit Concilium, quod in caufis civili- 7-C I4-bus mercedum, et miferabilium perfo-narum Clerici faccular es, aut regulares extra Monafterium degentes, quo-mo dolih et exempti, etiamfi certum judicem a Sede stpoflolica deputatum, velati Confsrvatorem, in partibus ha- Vnn-Fj\nn $ Feci. F. IP, A a letant; in aliis vero, ß ipfum judicem non habuerint, coram locorum Ordinariis, tanquam in hoc a Sede Apo-ftolica delegatis conveniri, et, jure merito ad Jblvendum debitum cogi, et compelli poffmt; privilegiis, exemptionibus, Confervatorum deputatio-nibus, et eorum inhibitionibus ad-verfus praemiß'a nequaquam valituris. Pierisque locis Confervatorum ufus haud fupereft, unde faeculares, et Regulares in civilibus coram Epifcopis conveniendi funt. f9. Ait alibVj. Synodus : Si Epifco-pi in fuis Ecclefiis refederint, quoscunque faeculares Clericos, qualiter-cunque exemptos, qui alias fuae juris diSlioniJubeffent, de eorum excefji-bus, criminibus, ctdeliSlis, quoties, et quando opus fuerit, etiam extra vifitationem, tanquam ad hoc Sedis Apoftolicae Delegati, corrigendi, et cafligandi facultatem habeant ; quibuscunque exemptionibus — minime fuf- . fragantibus. : 6q. Exemptio Capitulorum praecipue < Cathedralium reliquis invifior eft. De- j cernit S. Synodus■> quod Capitula Ca- i thedralium, et aliarum majorum Ec-clefiarwn, illorum que per fona e nullis i exemptionibus — tueri fe pojfnt, quo < minus a fuis EpiJ'copis, et aliis majoribus Praelatis per fe ipfos, vel il- lis, quibus ßbi videbitur, adjuntìis, juxta canonicas [auctiones, toties , quoties opus fuerit, vifitari, corrigi, et emendari, etiam auSloritate Apo-ftolica, pojfmt, et valeant. 61. Extra vititationem tiatuit Synodus Tridentina, ut Capitulum initio cu-juslibet anni eligat ex Capitulo duos; .de quorum confilio, et ajjenfu Epifco-pus, vel ejus Vicarius tam informando proce fu, quam in caeteris omnibus aStibus usque, ad finem caufae inclufi-ve, coram Notark/ tamen ipfius Epi-fcopi, et in ejus dom.', aut confue-to tribunali procedere teneatur etc. Et infra : In criminibus tamen ex incontinentia provenientibus — et in a-trocioribus deliSlis, depofitionem, aut degradationem requirentibus, ubi de fuga timetur, ne judicium eludatur, et ideo opus fit perfonali detentione , pofiit initio folus Epifcopus ad fum-mariam informationem, et nece furiam detentionem procedere ; fervuto tamen in reliquis ordine praemijfo. Subdit S. Synodus: Haec autem omnia, et • fingula in iis Ecclefiis locum non ha- • beant, in quibus Epifcopi, aut eorum ■ Vicarii — quacunque alio jure majo- ■ rem habent potejlatem, auctoritatem > » ac jurisdictionem. Sefi". 25• c. 6. a a 2 Trid. fefi". 22. C. §. et 9. c6 feflf. 35. c. g. Trid. feff. 31. c 8. ecfeir. 25. c. n. de Reg ul. Scir. 25. de Regul, c. 12. — ( 372 ) — a 62. Alibi paifim propofitum fuitCon-. ciliis reilituere Epjicopis legitimam jurisdictionem in exemptos in iis, quae Regularibus, aut Canonicis fub alia qualitate competunt. Inde Regulares, Ca-nonicique exempti, fi adminiftrationem, aut curam habeant Hofpitalium, Capellarum, fundationum. Confraternitatum, aliarumque domuum, aut piorum locorum non exemptorum, annuam Epifco-pq rationem reddere debent, ntpoteE-pifcopo quoad illam adminiftrationem fubjeéti. 63. Eodem >x capite nec Capitulorum, nec Monalteriorum exemptio extenditur ad ea, quae curam animarum faecularium pérfonarum, Epifcopo fub-ječtarum, fpeétant, quia liae fuuótio-nes Paltoraies non Regularibus, ut Regularibus, fed ut Sacerdotibus curatis conveniunt. 64. Denique noluit S. Synodus exemptiones extendi ad leges communes in materia communi. Hinc declarat Tri-dentinum Concilium, cenfuras inliiétas, ■diesque fertos ab Epilcopo indičtos elfe et a Regularibus oblervaiidos. * * 61. Milfis reliquis , quid religiofis Ordinibus confultius, quam puriores fontes regularis inrtituti refalutare ? Portquam Monachi partim ad facros Ordines afpiraruiit, oportet Monafteriave-luti Seminaria cultioris Cleri fpeétare. — ( 373 ) — Inde enim olim contigit, quod Epi-fcopi meliores, et perfeóìiores ex clau-ftris in fuum Clerum tranfcripferint, et recentiores religiofi Ordines fodales fuos Epifcopis, et Palloribus veluti Cooperatores, et Subfidiarios addixerint. Juxta regulam S. Siricii, Monachos* quos tamen morum gravitas* ac vitae , et fidei inftitutio fanSla commendat* Clericorum officiis aggregari, et optamus, et volumus. Abiit, utquae-liuariorum Myrtarum ordinandorum in claurtris indiicretiov locus fit. c. 29. XV]. q. i. En purilliimm formam regularis regiminis. Abbas iit Magifter ad inftručtionem imperitiorum, Superior ad correftionem dyfcolorum, Confrater ad converfationem Religioforum, Mi-nifter ad di.fpenfationem communium bonorum. Inquit S. Bernardus : Nequi Bcrn-enim, quia Praelati Monachis, ideo upr' non Monachi : nempe Monachum facit profeffio, aequalis aequales. Praelatum neceffitas inftruélionis, et correétionis regularis. Quid a tam diverfis relationi- AP°!-bus regularis regiminis alienius, quam Abb'^Vr. quisque typhus vel dominationis, vel ambitionis? In Germania Congregatio Bursfeldenfis Abbatum Benediétinorum, reformationis caufa, ufum, et privilegium Pontificalium ejuravit. Ait S. Bernardus: Dicite pauperes, fi tamen pauperes, in fanclo quid facit aurum? jpt quidem alia caufa efi Monachorum, alia Epifcoporutn — Nos vero, qui jam de populo exivimus, qui mundi quaeque pretiofa, ac fpeciofa pro Chri-fto reliquimus, qui omnia pulchre lucentia, canore mulcentia, fuaveolen-tia, dulce fapientia, taSlu placentia, cunSta denique corporea obleStamenta arbitrati Jumus ut ftercora, ut Chri-flum lucrifaciamus : .quorum, quaefo, in his devotionem excitare intendimus % Quem, inquam, ex his fruStum requi- ' rimus ? Stultorum admirationem , an fimplicium oKeelationem^ An, quoniam commixti fumus inter gentes, forte didicimus opera eorum, et fervimus adhucfculptilibuseorum? Ajebat olim ea occatione Ratherius Epifcopus Veronenfis : Sicut enim Monacho pio > et rioéto, nihil fanhlius, ita nihil hypocrita eft fceleratius. ( 37V ) ■■1— "Il V I ^ INDEX PARTIS QUARTAE. A. ^■bbates propria gaudent jurisdiftione, t qp. Epifcopis lubjeóti, 346. Jeq. illorum eleftio-libera, 549. Jeq. exempti quoad (juaeuam, 311. proclivitas quoad exemptiones, 318. licet tales manent Moflhchi, ib. nimium info lefcunt, 319. ,J dbfolutio a cenfuris quando datur, 337. quantum ad eam habetur diftinório inter cenfuras ferendae, et latae fenteutiae, ib. a quibus dari poteft, ib.feq. a refervatis Papae hic fulus abTolvere potett, nifi quis fpecia-lem licentiam habuerit, 340. de irregularitatibus quisnam illam dat, ib. excommunicari quomodo eam petere poliunt, 34t. quoad cautelam quaenam, ib. fit libera, 342. eam non petens dehaereli fufpečtusrib. Accufatio qualis olim admittebatur, 213. feq. et inftituebamr, 216. qualis nunc, ib.feq. Accufatus citari, capi, et^carceri tradi poteft, 220 feq. quando examinandus, 226. ubi judicetur, 266. Adulterium quomodo olim punitum , tig. et nunc, t 19. 121. an circa illud difierentia in muliere et viro, 119. turpis eft quae-ftus ex eo faftus, i2t. r«n-EfrunJ.Fcsl.fjr. B b — C 376 ) — 'Advocati in Judicis: eorum officium» 1^9. dotes iniis requißtae, 161. numerus augetur nimium, 162. non fmt Clerici, ib. dif- i ferunt a Procuratoribus, 164. Ambitus: de hoc crimine lex Julia, 248. Apofioli definierunt fidei controverfias, 104. , Apoftoli in judiciis pro appellationibus quando peti debent, 27^. quoties peti poliunt, ib. ufus obolevit, ib* Apparitores : eorum officium, 172. citant partes ad judicium, 178. Judici tenentur defuper reddere rationem, igo. conftitu-untur executores feotentiae, 258. Appellationes ad Romanum Pontificem ftabi-litae, 77./ž£nquotuplicisgeneris, 1^2. ^n-m,quanta gaudent auctoritate, ib quinam, et in quibusnam caufis eligi poiTunt, ib. quot* nam conftitui polfunt, ib. an ab iis appellari poteft, K3« eorum fentenda quomodo nunc firmatur, K4. £furis circa recufatio-nes Judicum, 290. eorum officium, ib. Arbitria Ecclefiae primitivae circa lites Lai-corum,8- quantae firmitatis. 1^2. Archivum publicum quodnam eft. 20^ B b 2 •— ( 378 ) — AM°r™ Cmia ecclef,artica, i<6. fit Jurisperitus» i<7» ejusoEcium» žfc. aquonam alatur. is8. Attefiatioiies cur rejici poEnt. 197. B. Baptismus haereticorum an valeat defuper lis. 102. feq. Btlgium: ejus concordata, et Decreta circa cognitionem bonorum ecclefiafiieorum, 43. 6t 4V Beneficia lites ea tangentes dijudicat Judex ecclefiatticus, 3V eorum caulae a quonam deciduntur tam in polMlbrio, quam in petitorio, 48. lites ^?rca ea ortae quomodo in Germania deciduntur. s6. 2?/a.rp/zmto a quibus committitur, 130. contra eam poenae, 131. tam civiles, quam ecclefiafticae. ib. Bona Ecclefiafiica an a jurisdiétióne civili funt exempta, et qualis ubivis praxis. ^2. feq. Bullae Pontificiae in Gallia revidentur. 106. C. Calumniatores: contra eos poenae. 133. Captivi: eos Epifcopi confolentur, 222. feq. exemptio invila. 370. Career: ei quinam includi poffunt, 221. non eftad poenam, fed cuftodiam, 222. Judices eum faepius vifitent, 223. quinam debitores ei includi poliunt, 260. ab eo liberat celilo bonorum, 261. in Monafieriis, 296. in Praetoriis Epifcoporum. ib. Caulae civiles, Laicorum apud quos agitandae in primitiva Ecclefia 1. feq. Clericor, 16. in quibusnam Clerici fubjiciuntur tribunali — ( 379 ) " laeculari, 23. quaenam mere ecclefiafticae, et quaenam mixtae? 30. merae ecclefiafti-cae ad forum eccleüafticum pertinent, 31. fpiritualibiis annexae refervantur tribunali ecclelialtico, 35. beneficiales quomodo dijudicandae, 48. criminales Clericorum, 60. majores et minores Epifcoporum a quo dijudicandae, 81. majores Sedi Apoftolicae refervantur, 104. criminalium inftručrio, 213. in eis quando fit conclufio, 243. illarum examen a quo fiat, 244. dubiae cui debent adjudicari, 2^0. in iis decidendis generales regulae, 1. in quibusnam caufis non admittitur appellatio>282. quandonam evocari poliunt ad aliud triounal. 291. Cenfurae, aii eis locus fit quoad executionem fententiae, 262. vigor earum imminute per appellationes, 264. eas contemnentes pelluntur in exilium, 295. divifio, et definitio, 304. quis eas ferre poteft, 30*. illas ferendi poteftas vi praefcriptionis acquiri poteft, 307. qui illis affici valent, publicari etiam debent a Regularibus, ib. prima eft excommunicatio, ib. in iis vitentur indifcre-tio, atque injuftitia, 314. non injungantur pro occultis deliétis, 315. injuftae non nocent, fed potius profunt, ib.feq. an injuftae contemni polfunt, 317. irrogantur tantum contumacibus, 318. poft trinam monitionem, 319, quales, et quando irrogentur, 322. in quibus cafibus vetitae, 323. feq. nimium frequenter adhibentur, 324. forma, et ritus eas ferendi, 326. et 329. antiquus ab eis abfolvendi modus, 337. quis. •*“ ( 38*0 ) nunc ab iis abfolvere poteft» 339. a Papae ret'ervatis quis abfolvit, 340. Ceß'atio a divini i fine ritu contingit. 334. Ceßo bonorum debitores liberat a carcere> 26 j. quomodo lit, iö. non liberat a debito, 261. quinam ad eam tenentur. 262. Ciftercienfes : reprimuntur ob exemptiones, 3 i 8» Citatio ad judicium a quo, et quomodo fiat, 178. eft multiplex. 179. Clerici eorum lites civiles, 16. non cito provocent ad procefius forenfes, ib. in caulis feudalibus lubjacent Judicio faeculari, 23. in quibusnam cauti1- fubduntur tribunali lae-culari, ib. iis olim demandabatur executio teflamentorum, 36. olim foli dotti, 38, ipforum teftamenta cui demandentur, 40, eorum bona , et qualia funt a jurisdittione ecclefiaftica exempta, 42. ipfimet optant altercari coram Magi liratu faeculari, {6. eorum delitta a quonam punienda, 60. fine Epifcopi confenfu nullus capitis damnari po-tefl, 63, eorum deličta funt Laicis fcanda-lo, 68- non capiantur per littores etc. ib. fi captus, et requifiti non reftituantur Epi-fcopo, cefietur a divinis 69. fubjiciuutur Judicibus faecularibus in cafibus privitegia-tis, ib. fi capiuntur in velle faeculari, a quo judicandi, 71, quinam gaudent privilegio fori, 7^, difficilis, et rara poenitentia, 83, feq. concubinarii, et contra naturam peccantes quomodo puniendi, 129.et 130. contra ufurarios poenae, 13^. non fmt Ad vogati in Judjciis, 162. fcq. nec Syndici, 168, — ( 381 ) — exempti a foro faeculavì, 175. juramentum calumniae iis olim remilium, 186. an admittantur tanquam teftes in judiciis» 19^. quomodo olim fe purgabant per juramentum, 23eorum delióta funt graviffima, 238. an eorum bona fint exempta ab exe-cutione fententiae, 259. lapfis injungitur 'recluQo in Monafteria pro poena, 29t. 300. carcer etiam - ib. Ecclefiae rebelles pelluntur in exilium, 297. item ex Diaecefi amandantur, ib. delinquentes flagellis eduntur, ib. eorum degradatio, 299. lupplicio mortis puniendi degradantur, 300. in Gallia fine degradatione morti traduntur, 301. rei fuppliciis non fubmittancur, 303. ob eorum percuflionum qualis excommunicatio incurritur, 322. eorum olim poenitentia. 344, C/ertu privilegium fori, 19. fit pacificus, ?8. Cluniacenfes nimium affečtant exemptiones* 3^8. an iis conceflae fint, 363. Communio inter fideles per litteras. 308. Competentia : ejus beneficium quibusnam debitoribus competit, 261. CompromiJJummsubitws) if4. quotupliciter ib. jurata, 15?. Concilium Provinciale Judex Epifcoporum, 76. an ejus judicium innovari poffit, 77. an fine Papae confenfu convocari pollit, 80-quae ibi Epifcoporum caufae dijudicari poliunt, 82. ab Epifcoporum fententia ad illud datur appellatio, 26<. ad id dabatur olim recurfus ab injufie excommunicatis. 338- CoMcorcfnto Principes inter, etEpifcopos circa jurisdiétionem, 16. — ( 382 ) — Concubinae olim in duplici fpecie, <26. Concubinatus: cognitio de eo eft mixti fori) 126. fub eo olim teélaalia fcelera, 127. pro-feribitur» ib. poenae in eum» 128. Confrontatio quid fit? 227. Correctio : ab ea quando datur appellatio ? 28-. feq. S. Cyprianus - ejus; contentio cum S. Stephano circa baptismum haereticorum} 102. exitus hujus litis, 103. et 105. D. ' Debitores quomodo ad folvendum compelluntur, 259. quid agfpdum cum obaeratis, 260. an incarcerandi, 261. an eos liberat a debitis celilo bolorum, ib. Decani rurales repetere poliunt Cleiicum a Judice taeculari captum, 69. Decimae lites circa eas ventilantur in foro ecclefiaflico, 3t. Degradatio quem in finem induéta, 299. rea-lis, et verbalis, ib. folemnis quomodo fit, 300. coram quibus, 301. ejus ufus ceffat in Gallia- ih. feq. Delegati judices quinam funt, 142. quale eorum jus, 143. au&oritas, 144. a Papa conftituti quasnam habeant dotes, 145. jurisdictio juxta litteras mandati, 146. Pontifex confiituit faepe plures, ib. et quomodo tunc hi te gerant, 147 in partibus, ib. in quo h eo hi conltituantqr, ib. fi extra, regnum conftituerentur, daretur appellatio ab abufu, 148- Delizia Clericorum: a quonam punienda, 60. inter ea datur diilinčtio, 62, privilegiata — ( 383 ) — quaenam dicuntur, 69. ecclefiaftica a quonam dijudicentur, 86. quomodo dividuntur, 90. ecclefiaftica quaenam dicuntur, 136. funt mixti fori, ib. a Fartoribus quomodo coercenda, 137. Denuntiatio ejus efFe&us, 216. et 219. eam facientis dotes confiderentur, ib. falfa puniatur, "220. Depofitio quid fit? 293. vide Degradatio. Diaecefis: quomodo olim in ea judicia agebantur, 139. nullius quaenam loca, 366. Dilationes in Judiciis quotuplices, 188. ad comparendum darlur tres, 190. probato-riales,i6. in caufa criminali dentur reo, 22 8. Diptycha: ex iis quinam eradebantur olim,312. Divinatio unde dichm, no. olim fat frequens, n 3. E. Ecclefia in ea primitiva ad quos Judices jubebantur fideles luas caufas referre, 1. con-fervandae inter fideles, pacis ftudiofa, 17. femper injunxit poenas fpirituales, 293. ei rebelles pelluntur in exilium, 296. femper abhorruit a torturis, 303. qualis communio inter fideles, 308. Ecclefia: Collegiata de ejus bonis quisnam cognofcit, 42. Eleemofynae quando in poenam impofitae, 294. quem in finem adhibitae, ib.feq. Epifcopi erant olim Judices in caufis etiam civilibus, 7. fed per modum arbitrorum, 9, componant pacem inter Clericos, 17. an Clericis liceat ob eorum fententia provocare ad Judices laicos, 18. fibi refervarunt caufas matrimoniales, 32. ipfis olim demandabantur teftamenta, 3^. invigilant e-xecutioni piorum Legatorum> 36. de qui-busnam cognofcere poiVunt, 42. olim tenebantur monere Judices negligentes, 48. lludeant in pace componere lites, 58. an eorum eli punire deliéta Clericorum, 63. fine eorum con ten fu nullus Clericus damnari poteft, 64. refpeétu eorum quodnam forum competens, 76. quomodo poenitentiae Miniltri, 87. poffunt quaevis fcelera, licet in foro civili jam punita, punire, 88. libi vendicant forum judiciale, et poeniten-tiale Sacerdotibus aliis relinquunt, 89. cognitio de haerefi jure eis competit, 97. et 103. item aučforitas damnandi errores, 104. 4 auétoritas allerta in decidendis fidei contro-verfiis, ro6. profcribunt laxiores doétrinas, 107. extirpant fuperllitionem, 157. eorum licentia requiritur ad expellendos daemones , ib. concubinatui inhaerentes puniant, 128. funt Judices ordinarii, 138. quomodo olim lua inftituerint judicia, 139. delegant fuam jurisdictionem,-140. eorum Officiales, et Vicarii generales, ib. olim numerum nimium auxerunt, ib. jurisdictionem iltorum poliunt reftringere, 141. caveant, ne eorum Miniltri acceptent munera, ib. conflituunt Judices Synodales, 146. ipfis delegantur caulae a Papa, ib. Itudeant litigantes conciliare, 150. olim ut arbitri deciderunt caufas, 176. olim fine fcriptis caufas deciderunt, 182. examinant Notarios quosvis, 201. quemnam ordinem ju- ( 38^ ) - diciarkim oìim fervanint, 21?. ipfis olitn mandabatur cura capti vorum, 222. Jeq. ab iis quando appellare licet, 255. vexati appellant ad Romanam Sedem, 266. a vilitanti 11 m Decretis quando datur appellatio, 281. Clericis lapfis injungunt reclufionem in Mouafteria pro poena, 295. habeant carcerem pro puniendis Clericis, 296. fibi rebelles a Diaeceli amandare poliunt praeler-tim extraneos, 297. in delinquentes Clericos flagellis utuntur, ib. quam oblervent degradationis formam, 300. eleéH, licet nedum confirmati, poliunt ferre cenfuras, 306. eorum cenfuras promulgare etiam tenentur Regulares, 307. antiquitus raro excommunicationem ferebant, et quomodo, 337. feq. poliunt abfolvere a cenfuris Papae refer vatis, fi funt occultae, 340. ficut et difpenfare in irregularitatibus occultis, 341. eurum curae Monachi fubduntur, 34^. quae eorum cura circa Monachos, 346. corrigant Abbates et Monachos, 347. abutuntur fua poteftate in eos, ib.feq. aufferunt Monafteriorum bona, 348. dant caufam exemptionibus eorum, 349. et in quibusnam, ib. canonicae eorum jurisdiftioni totus Clerus fubjeóhis, 3f2. ipfimet concedunt exemptiones ,3^3. exemptiones au-éloritati ipforum nil derogant", 356. punire poliunt exemptos extra clauitra delinquentes, 363. etiam alios notoriis criminibus contaminatos, 370. Tridentinum iis relti^ tuit priorem aučforitatem, 372. Examen in caufa criminali, 225. teftium, ib% — ( 386 ) — Exconmunicati: nonnunquam in exilium a-éti, 290. quinam vitandi» 312, et 32Ì. quando fiunt irregulares , ib. contumaces compefcendi per brachium faeculare, 32s. inocuis dabatur recurfus abEpifcopo ad Con-cilium»'338' quomodo ablolutionem petere poliunt» cum fmt infames» 341. per annum taliter permanentes funt de haerefi fu-, fpeéti » 342. Excommunicatio quem in finem imponitur» 293/diverfae ejus fpecies, 307. quaenam i eft illa per reječtionem litterarum commu-nicatoriarum, 308. jualis in Monafteriis» 310. ftationes poenitentium incluferunt quandam excommunicationem, zò. medici-nalisquaenam,^. mortalis,Ž6. majorquae-nam eft, 311. quando intelligitur lata, 312. ejus effečtus , ib. minor quando contrahitur, ib. major efl: poena maxima, adeo cau te ferenda, 313. 315.319. eam praecedant tres monitiones, 320. numerus nimium ad-aftus, 321. ob percufFionem Clerici qualis incurritur, 322. quando, et qualis irrogetur, ib. caute irrogatur, 323. ea non per-ftringatur multitudo delinquentium , 324. in Gallia nec Miuiftri regii, 326. forma, qua olim ferebatur, ib. forma nunc adhibere folita, 327. moderni ritus circa excommunicationem ferendae fententiae,327. antiquus eum ferendi, et ab illa abfolvendi modus, 337. quisnam ab ea abfolvere po-teft, 339. Executio fententiae quando, et quomodo debeat fieri, 371. litterae, et mandata defu-per, 372, forma exequendi, *'6. — ( 387 ) — Executnres teftamenti quinam, 36. vide Tß-ftamentum. Exemplar quando publicam fidem facit» 206. Exemptiones: earum origo» 349. in quibusnam Monachi olim erant exempti a jurisdictione Epifcoporum» cur datae, 3^2. quousque i'e extendebant, ib. ab Epifcopis datae, 353. Regis auétoritate ftipantur,3?f. a Papa confirmantur, 356. partialis quaenam, totalis feu emancipatio, 357. Mo-natterio S. Medardi concellae, ib. eas nimium affeftant Monachi, 358. contra eas murmur, ib feq. "ovi Ordinum Fundatores illas fpernunt, 361. nimium aučta, ib. capitulorum, Univerfitatum, 362. odio-fae, 363. fub quibus formulis dantur, ib. quaenam tales, 364. dubiae an valeant, 365’. quotuplex, ib. adquofhamfe extendit localis, ib. loca exempta manent intra diaece-fin, 367. tridentina Decreta de iis, zb. ad funéìiones parochiales fe non extendunt, 372. Exilium pro nonnullis contumacibus ftatu-tum, 296. Exorciftae quinam olim, ßtnunc. 117. Expenfac circa lites a quo folvendae , 2^4. lis circa eas quomodo deciditur, 256. F. Falfarii litterarum quomodo puniendi, 133. Falfum: ejus crimen, 133. poenae contra illud, 134. quot modis fit, ib. Fatalia: quid funt in jure, 27<. Ferrum candens : per illud olim purgatio a crimino fiebat, 232. — ( 388 ) — Fides: ejus controverfias definiendi auflori-tas competit Epilcopis, 104. illius lymbo-lum condere foli an com petat Pontifici. iof. Flagellum: eo ufi funt Epilcopi erga Clericos, et Abbates erga Monachos, 297. Fornicatio grande crimen, 128. olim poenitentiae contra illius reos, ib. et nunc. ib. Forum: ejus privilegium competit Clericis, 19. quousque fe extendit, 22. competit quoque Ecclefiis, ib. extenditur quoque ad Clericorum familiares, ib. reftringitur, 23. jullitiaein caufa criminali eft civilis imperii, 60. competeqs refpeétu Epifcopo-rum,76. poenitentiae quousque le extendit, 86. poenitentia’.ea judiciali fejunétum, 89. quousque utrum vis fe extendit, ib.feq. ec-clefiaftici quales Miniltri, i^6. confcienti-ae quaenam complectebatur, 215. Funeralia : lis defuper orta deciditur in tribunali ecclefiafiico, 3v G. Gallia: jurisdictio ecclefiaftica reltringimr, 12. et 24. in quibusnam caulis Clerici 1‘ub-duntur tribunali ecclefiafiico, 23./57. pro Perlbnis in dignitate confiitutis folus Regis Senatus eft Judex, 27. qualis praxis circa teftamenta, 39. circa cognitionem bonorum eccleliafticorum, 42. feq. proceftus circa polfellorium et petitorium beneficiorum quomodo inftituitur, t2. in quibusnam cafibus Clerici i ubj ici un tur poteftati faecu-lari, 70. Epilcoporum caufae dijudicantur a Concilio provinciali, 82. cur Inquilino ibi introduCta, 98. aileritur Epifcopisaučto- — ( 389 ) — ritas decidendi fidei controverfias, 106. libertates gallicanae, ib. circa Judices a Papa delegatos quid ibi? 148./^. quomodo inftituitur procelfiis criminalis, 218* concordatum circa appellationes, 270. praeferri m ab abufu, 271. quid ibi circa appellationes ad Papam, ib. appellationes ab ub-uju quomodo et quando infiituuntur, 286. Clerici delinquentes fine degradatione puniuntur, 300. Regis Miuiftri non excommunicantur, 326. Germania: quaenam caufae ibi pertinent ad jurisdiótionem ecclefiafticam, et quaenam ad faecularem, 46. quomodo lites circa ea ortae dirimantur, ^6. it; nonnullis civitatibus olimlnquifitio cognita, 98. ibi non amplius viget, 100. H. Haerefis quid fit, 91. undenam appellatur, ib. quisnam circa eam judex, 92. adeam devicendam olim imploratus Papa, 93. crimen publicum eft, ib. ad eam requiritur pervicacia, 94. illius nota non inuratur innocuis, 107. I. Immunitas a judicio faeculari an competat Clericis quoad omnia delifta, 63. Inceftus quotuplex, 12^. poenae contra eum, ib. cognitio de eo eft mixti fori, 126. Informatio in caufis criminalibus quomodo fit, 218. Inquifitio: ejus origo, 9V pluribus in locis recepta, 96. et 97. judicii ordo formatur, ib. cur non in regno Meapolipano recepta* — ( 3'90 ) — pS> et cur ìutroduóta in alias Provincias, 99. in Italia reftauratur) ib. Congregatio defu-per erpéta, ib. Inflrumenta in judiciis: eorum auéìoritas, 200. qtiotuplicia dantur, 201. publica ut fint,quid re(]uiriturv204. quaenam conducunt ad probandum, ib. plene probant, fi funt legitima, 206. Interdidtum, ejus definitio, etdivifio, 330. generale non frequenter feratur, 331. quando et id ferri coepit, medium infolitum , Ib. rigor mitigatur luccelfive, ib.Jeq. éo durante chlaenam licita, 334. illud violantes an excommunicantur, ib. quibus ritibus feftur, ib. Irregularitas: in occulta dilpenfant Epifco-pi, 341. crimines exponicur, 342. Indices-, ad quos jubebantur fideles deferre fuas caulas in primitiva Ecclefia , 5. et 7. primitus tentent inter partes concordiam, ii. nec invigilent fuis lucris, ib, ecclelia-ftici in quibusnam funt incompetentes, 46. negligentes tenentur increpare Epifcopi, 48. ordinarii, et extraordinarii, 138. Epifcopi funt ordinarii, ib. quinam adhuc 139. delegati quinam , 142. ifturum numerus augetur, 143. fynodales, 145. delegati in partibus, 147. non conftituantur extra di-ftriétum litigantium . 148. feq. litigantes ftudeant conciliare, 1^0. quando aifumant Aireiforem, 158. Notarium, 169. ftriétam tenebuntur reddere rationem apud Deum, 174. eitationem partium quomodo , et quando fieri curent, 178. munus quoad proba- b — ( 391 ) — probationes dirigendas, 190. denuntiantis alium dotes confiderent, 21p. quomodo fe gerant in procella criminali, ib.Jeq, pro captivis feligant iedulos cultodes, 222. eorum partes quaenam , 239. qualitates in eis requilitae, 242. quomodo fuum exerceant officiato, ib.feq. aequitatem caulae confiderent, 245. quomodo fe praeparent ad decifiouem caufarum, 247. illorum juramentum, ib. quinam feligantur , 248. ftudeant jufiitiae, 251. quomodo ferant e-am, ib. appellantibus tenentur aéfa tradere, 278- poli appellationem judices a quibus nil innovare poliunt, 279. nifi quae juvant appellationem, 280. quinam recolari poliunt , 288. ipfimet caulas rec.ulationis co-gnotcere nequeunt, 289. omnes recidati nequeuut, ib. ecclefiafiicj quam poenam decernere poliunt, 292. judicia eccleßafiica, ibi olim non viguit pro-cetlus forentis, 9. primum fenlim irrepfit, ii. eorum reverentia fenfim viluit, 13. et cur, ib. in iis tračtantur caulae mere eccle-liafticae, 29. quidnam circa caulas matrimoniales, 33. Natalium, 34. quomodo o,-lim habita, 139. exercentur juxta jus ftri-čtum, 142. eorum miniftri, is6. infiar arbitriorum, 176. nunc juxta rigorem juris habentur, ib. eorum procelfus civilis, 177. in iis olim nulla litis contefiatio, 184. quando in iis cautae terminentur, 190. qualia olim, 213. ordo in iis leryatus, 21 — emigratio, 297. flagellatio, ib. degradatio, 299. retvuiio in Monafteria, 303. quas injungere pofliint judices eccleliaftiei, 304. Pontifex, ingemifcit reftriétae jurisdictioni ec-cleflafticae, 13. praefcribit folemnitatem teftamenterum, 38. Epifcoporum judicium renovare potefl, 77. an ei competat pote-rtas epilcopos judicandi, 79.ad eum fit recurfus ad devicendas haerefes, 93. qui ab ejus communione fe feparat, fchifmaticus fupponitur, 100. cum illo concertationes Afiauorum, et Africanorum, 102. ad eum devolvuntur caufaj majores, iov praefer-tim fidei, ib. ejus Bullae etc. in Gallia revidentur, 106. ad eum appellationes frequentatae, 143. nimium frequenter delegat caulas, ib. laepius conftituit plures judices delegatos, 146. diflinétaejus poteftas ab imperatoria, 211, debet promulgare ecclefiae judicia, 263. ad eum datur appellatio vi Primatus, 268. et quidem ex toto orbe chri-ftiano, 272. aliter punit, ac Imperator, 302. Pofitiones in judiciis ecclefiafticis quid fiunt, 194- Pojfeffio beneficiorum juris quaenam fit, manutenentia quoad eam, ib. relevat ab onere, probandi, 191. Pojefforium circa caufas beneficium a quonam deciditur, 48. quotuplex, 50. an unacum eo poflit, cognofci petitorium, ^3. coram quibus fit ejus cognitio, ib. quotupliciter id fundatur, 55. Potefias, cuivis debetur reverentia, 27. inter fpiritualem, et faecularem limites, 29. fae- — C 398 ) — cularis ad quid inftkuta, 61. ecclefiafticae et iaecularis dìvilio, 211. Praefumptio quid (ìt» 192. quotuplex, ib. Principes, iis debetur reverenda, 27. agno-fcnnt caufas mere eccletìalticas ad forum ecelelialticum pertinere, 30. eorum elf punire delidta criminalia, 60. ecclefiafticorum potekaš differt a potekate faecularium, 98. PWu<7egwtz‘eafus, et delifta Clericorum, quaenam 1’unt, 69. et quotnam, 72. Pnuz'ZegzMvi/ori competens Clericis, 19. eorum familiaribus, 21. nimium extentum, 23. circa caulas crimiifules Clericorum, 65. et cur? ib. olim nimium uuiverfale, 69. eo omnes Clerici gaudent, 72. non favgat fraudulentis, 74. Probatio in judiciis quid fit, 190. quando, et quomodo lit, 191. ejus elfeétus, ib. per te-ftes, 194. per varias fcriptnras, 204. per juramentum, 207. in cautis criminalibus quaenam requiruntur, 225. ProceJJ'us in judiciis ecclefiakicis, 17v feq. inter ordinarium, etfummarium difcrimen, 182. fummarius quinam, 184. poenitenti-alis, qualis olim, 213. accufatorius, denun-tiatorius, et inquifitorius 216. quomodo fit. 219. Procurator ejus officium in judiciis, 16 v quibusnam in cafibus admittitur, ib. juramentum, 166. mandatumhabeatinfcriptis, 167. //•fin Curiis ecclefiakicis, 17t. officii qms-na n dicitur, ib. de eo querelae, 173. Promotor in curiis ecclefiakicis: ejus officium, 17?. de eo querelae. 172. in caufis crinti- nalibus, 2i8.et22o. ibi eft velut acculatoci 22V Propofitìo erroris quid fit, 284- Purgationes vulgares quaenam olim, 230. quomodo peragebantur, ib. quando olim adhibitae, 234. dein prolcriptae, ib. canonica quaenam 23 V tettesadhibiti, ih. manu quinta etc. qualis erat, 236. R. Raptus contra committentes eum poenae, 124. quinam has incurrunt, 12V Recredentia quid fit, 50. circa eam quis praefertur, ib. circaeam quid judici agendum,52. Recufatio judicis quid fit, 289» ex quibusnam cautis datur, ib. ad quousnam extendi poteft, 290. caufas ejus quis cognofcit, ib. Regulares tenentur promulgare ceu furas ab Epifcopis latas, 307. fibi nimia privilegia affečtantes, 360. extra clauftra delinquentes ab epifcopis puniri poliunt, 368. ad eos monita, 573. ' Relator : ejus officium, 244. Refervationes dpoftolicae acafibus papalibus quis abfolvere poteft, 340. non funt ubivis I omnes receptae,žh. Revi fio quid fit, 284. quomodo petitur, ib. eft medium extraordinarium, 28V qualiter fiat, ib. Reus, dantur cuivis dilationes ad fe defendendum, 228. quando poteft torturae fubii-ci, 229. S. ; Sacramenta, caufae ea tangentes pertinent ad forum ecclefiafticum, 30. — ( 400 ) — Sacrilegium quid fit» 129. contra illius reos poenitentiae, ib. multiplex illius Ipecies, 134- Schisma fuccenturiatur haerefi, 100. quid fi-gnificat, 101. quisnam illius reus, z"6. definitur, ib. an illud exortum inter Afianos ob celebrationem Pafchatis, 102. an inter Africanos ob baptifmum haereticorum, ib. inter particulares Ecclefias, 103. hujus criminis poenae, ib. potefi: eife fine haerefi, 104. Judex circa illud quisnam eft, ib. Scripturae variae quomodo conducunt ad probandum, 204. earurfi originale ad id petitur, 2of. privatae an probant, 206. Secretarius: ejus officium, 169. Epifcopo-rum, 170. Sententia multiplex, 239. interlocutoria duplex, 240. proviforia, 241. in hac requiritur aliquando cautio, 242. an in favorem amici ferre potefi, 2^0. quomodo, et a quonam promulgatur, 2