D. ZEGERI BERNARDI VAN-ESPEN Celcbtrrimi ^furisconsulti Lovaniensis IVS ECCLESIASTICVM IN EPITOMEN REDACTVM AC SVBJVNCTIS BREVIBVS SENTENTIIS, ATQVE ARGVMENTIS STVDII PATRISTICI INSTRVCTVM A Plurimum Reverendo, Religiofiflimo atque Eximio D. P. BENEDICTO OBERHAVSER, I. V.D. Reverendissimi ac Celsissimi S. R. I. Principis ac Archiepiscopi Salisburgensis Consiliario CILLEJAE, a p u d F r a 11 c i s c u m J o s e p h u m Jenko. MDCCXC V. 138745 awrs;33 D. VAN-ESPEN IVS ECCLESIASTICVM P AR S IV. DE JUDICIIS ECCLESIASTICIS. T I T V L V S I. De ^urisdiEtione ecclejiafticd. CAPVT I. < De cau /i s civilibus. A i. Aipoftolus advertens, inordinatum modom litigandi, et difceptandi fuper rebus temporalibus incer Fideles Corin- i- Cor. thios irrepere, eoš arguit, quod quae- c ' 6 ’ ftiones inter ipfos exortas ad profana in- fidelium tribunalia deferrent. Audet-> inquit, aliquis veftrum habens nego- thim adverfus alterum, judicari apud iniquos, etnon apud Santos? 2. Rečle monet Eftiuš, quod'hic A- poftoli fermo dirigatur ad Ačtorem, et uon ad reum: huic enim, li vocaretur, uon erat integrum declinare Judicem Eft. Coni' ment. in I. Cor. c. 6. - ( 6 ) - ethnicum, modo competentem. Erat ergo, prout Eftius pergit, Corinthio- rum peccatum in eo , quod, cum pof- fent caufam agere aptid Fideles faltem ut deleČtos arbitros, mallent apud in- fideles jjudices experirinon fine Ethni- corum fcandalo, et chriftianae Religio- nisinjuria; nam eo vitia Chriftiano- rum detegebantur apud infideles etc. 3. Ut hujus recurfus ad judicia infi- delium indignitatem evincat, et often- datApoftolus, adjungit: Fin nefcitis , quoniam Sancli de hoc mundo judica- bunt? Etfi in vobis judicabiturmun- dus~ indigni efiis, qui de minimis ju- dicatis. Nefcitis, quoniam Angelosju- dicabimus, quanto magis faecularia? Innuit his Apoftolus, fi fideles forent aliquando judicaturi totum mundum, ipibsmet etiam Angelos, creaturarnm praeftantiffimos, quanto magis digni jam effent habendi, ut de rebus minimis, nimirum terrenis, quae ad ufum vitae praefentis fpeftarent, judicium ferrent. 4. PofthaecconcluditApoftolus: Sae- cularia ergo judicia fi habueritis, con- temptibiles, qui funt in Ecclefia, illos confiituiteadjudicandnm. Intelligit A- poftoluš per coutemptibiles, qui inter ipfos fideles, five in Ecclefia minimi ha- bentur: eos tamen non vult ablblute, et fimpliciter terminandis faecularibus judiciis efle praeficiendos, fed duntaxat — ( 7 ) ~ comparative ad infideles: unde S. Apo- llolus ftatim fubjungit, quod id de con- temptibilibus tantum ad verecundiam utpote fidelium, dixiflet. Tandem qui- bus fuas lites circa temporalia dijudiean- das committant, declarat his verbis. Sic non efi inter vos fapiens quisquam, quipoffitjudicare interfratrem Junm ? Vult ergo Apoftolus, uc fideles quaeftiones inter ipfos excitatas non in forenfibus tribunalibus apud infideles a- gitent, fed eligant fibi ex fuis aliquem fapientem, utpote verae prudentiae , et chriftianae fapientiae gratia in Eccle- iia honoratum, eni quaeftionum fuarum decifionem committant. 6. Juxta hoc Apoftoli Confilium, et £ a P -2, f fenfum fančliflimi Epifcopi, cum ipfo- c iviL U ' rum aučloritas effet praecipuain Eccle- Laic. fia, et fideles in ipfis tanquam fuis Pa- tribus fpiritualibus magis confiderent, jam dudum judicarunt fui muneris effe» caufas, et quaeftiones fidelium, etiam de rebus terrenis, audire, etdirimere, ipfosque ad concordiam revocare, fi- mulque fua auftoritate paterna eos edo- cere, quantum prae bonis temporalibus, pro quibus tantopere difputatent, aman- da fint caeleftia. Refert Poffidius, S. Au- Ppffid. in guftinum, paifim interpellatum a Chri- Auguft. fiianis: et a cujuscunque feStae homi- nibus, eorum caufas audivijfe diligen- ter, ac pie, et ut eas, veluti arbiter dirimeret, aliquando tota diejejunium perdurafie. Hisaddit, quam lanfta in- tentione, genus illud occupationis, alio- quin ipfi moleftiffimae, iufceperit; id¬ ejne fecundum Apoftoli fententiam di- centis: Audet quisquam veflrum etc. j. Quum illa pia arbitria iančlorum Patrum integrirate» charitate, et ae- guitate, guaanirai per contemptum tem¬ poralnim jadlurarum? et defiderium ae- ternorum praemiorum ad ultroneam concordiam difponebantur, elucerentj Principes, chriftiana religione fufcepta, sozom. ea auftoritate illuftrarunt. RefertSozo- htJ c menus de Conftantino M. Litigantibus - n-c-9. U f ad judicium Epijcoporum provocarent, fi Magijiratus civiles rejicere vdlent: eorum autem fenten- tia rata effet, aliorumque judicium fententiis praevaleret, perinde? ac fi ab Imperatore ipjb data fuifiet: atque res ab Epifcopo judicatas Rečtores Provinciarum, eorumque Ojficiales ex- ecutioni mandareut. 8- Hoc genus privilegij fpeftabat au- ftoritatem* fententiae ecclefiafticae in via fimplicis arbitrii. Edixit Arcadius , fi qui ex consensu apud facrae legis Antiftitem litigare voluerint-, non ve- tabuntur. Jed experientur illius in ci- vili duntaxat negotio, more arbitri jponte refidentis judicium etc. Refert. L. et g. C. de Epijc audient. — ( 9 ) ~ 9- Inde haec via limplicis arbitru ec-' clefiaftici haud praejudicio fuit aučtori- tati civilium tribnnalium. Reprefferat ValentinianusIII. eos,.qui eeclefiafticis fentenciis forenfem jurisdiftionem arro- 1 ~ garant. Ait Imperator: Praeeunte vin- culo compromifli coram Epifcopo cau- fas fuas pecuniarias, fi volunt, a- gant. Xliter eos Epifcopos judices efie non patimur? nifi voluntas jurgan- tium interpofita, ficut dictum eft-, con- ditione procedat. Si ambo ejusdem of- ficii Litigatores nolint, vel alteruter^ utpoce jure ftričto experturis, agant co¬ ram eivilibus judicibus publicis legibus, et jure communi. 10. Habetur Iex olim ConftantinoM. attributa, eam tamen fub nomineTheo- dolii editam innovavit, et confirma- vit CarolusM. ubi praecipitur, qui- cunque litem habens, five PoffeJJor, five Petitor fuerit, vel ininitio litis, vel in decurfis temporum curriculis, five cum negotium peroratur, five cum jam caeperit promi civilis judicis fententia, judicium elegeriitfacrofan- Ptae Sediš rlntiftitis, Ulico fine aliqua dubitatione, etiamfi alia pars refra- gatur, ad Epijcoporum judiciutn cum Jermone litigantium dirigatur. Refert. c. 3 v. et 37. XI. q. 1. 11. His auftoritatibus fretus Innocen- tius III. tribunali ecciefiaflieo aliquando ec caufam belli inter Joannem Regem — ( TO ) — Angliae, et Philippum Regem Gal- liae arrogalle videbatur. c. 13. de Un¬ etič. Viri quidam eruditi rejiciunt illam Conftantini legem, tanquam fuppofiti- tiam, eam tamen jam pridem in Ca- pitularibus Regum Francorum probatam, et quafi adoptatam elle lib. 6. 366. edi- tionis: Baluzianae conftat, ubi citatur non quidem lub nomine Conftantini, fed Theodofii. Refertur quoque ab Ivo- ne in luo Decreto part. 16. cap. 312. et a Gratiano c. 3$. et 36. XI. q. 1. Cui tanquam a Theodofio editae, et a Caro- lo M. innovatae inhaefit etiam Innocen- tius III. 12. S. LeoquoqueRufticoNarbonenfi refpondit: Si poenitens habeat caujdm, quam forte negligere non debeat, me- Hus expetit ecclefiafticum, quam fo- renfe judicium. 13. Tota ergo Epifcoporum jurisdi- čtio, et aučloritas ecclefiaftica in caufis civilibus Laicorum ad concordiam, pa- cemque, inter litigantes conciliandam, miferosgue homines elitium, etačlio- num laqueis, actricis eripiendos veteri jure tendebat, ut proinde mirum non fit, fi laicis daretur libertas, paffim ad Epifcopos, veluti communes Patres, et pacificatores recurrendi. 14. Enimvero inde Concilium Tribu- rienfe et Ludovicum Regem Germaniae monuitj confultius effe Reipublicae? ut I ( ir ) et ipfi Jndices puhlici aufpicio tentarent viam concordiae inter litigantes refti- tuendae, antequameos ad ordinem pro- celfus forenfis admitterent. Conftituite, ingiiit, Comites, et Miniflros Reipubli- cae, qui placita non pr o acquifitione lucri teneant, fed ut caufae Del, et viduae, acpupilli, et poptilus jufti- tiarn, per viam arbitrii, ant compofi- tionis, habeant, et plus litigantes ad concordiam falva juflitia revocare flu- deant, quam committere, ut ipfi inde aliquod lucrum ex fportulis, et taxis judicii poffint hahere. Quos fi pacifica- re non potuerint, tune jufium judi- cium per ordinem forenfis proceffus de- cerni faciant. i$. Novo iure proprium tribunal Ec- clefiae forenfi proceffuinftruere placuit, quod prorogari et in caufas civiles Lai- corum caepit diverfis obtentibus; utpo- te, quod caufae intervenilfet vel jura- mentum, vel Notarius Apoftolicus, , ecclefiafticusque fubfcripfiffet, vel ne- . gocium fpeftaret pnpillum, viduamque, i vel injuria recidilfet in Clericum etc. .1 Sic pallim Judices ecclefiaflici ornnes 1 contraftus, omnes caufas matrimonia- t les, omnesdifpofitiones teftamentarias, ep reliquas forenfes lites fuae jurisdičlio- > ni arrogare poterant. En exempla, c. 8. e d-e for. comp. et c. 3. ibi in 6. et alibi it pajfim. r6. Caufa peccati prae reliquis latius patebat, qnia difficile haudeft, eo ob- tentu omnes plane catilas Ecclefiae tri¬ bunali vindicare, cum nullae fere cau- fae fint, in quibus praetendi nequeat, peccatum injuftitiae, vel injuriae inter- venire. Adeo extenfa in decidendiscau- fis civilibus, etiamLaicorum, poteftas Epifcoporum manlit per nudečim, et amplius faecula, eamque Principes fuis legibus promoverunt, et ftabilierunt. 17. Circa faeculum decirnum tertiurn, haec pacifica Ecclefiae pofleffio turbari, ac paulatim dirainui, ac tandem pene ad nihilum redigi, praefertim quoadcau- las civiles Laicorum, caepit. Refert Matthaeus Pariš, qnod anno 1246. plu- . res Barones Franciae inter fe convene- ’ rint, et mutua fide fe obftrinxerint, ju- risdičtionem faecularem ■> quae tota pe¬ ne diverfis obtentibus abforpta erat, a Clericis revindicare. Nos omnes Regni Majores, ajunt, attento animo pevci- pientes, quod regnum non per jusfcri- ptum novarum Decretalium, nec pef Clericorum arrogantiam, fedper fu- dores bellicos fuerit acquifitum, prae- Jenti Decreto omnium juramento fta' tuimusn et fancimus, ut nullus Cleri' cus, vel Laicus alium de caetero tra- hat in caufam coram ordinario £fudi- ce, vel delegata ecclefiaftico, nifi fn' perhaerefit matrimonio, velufuris-^ ut fic juriš diet io uoftra Judieum civi- lium in religuis caufis profanis refufci¬ tata refpiret, et ipfi haEtenus ex uo¬ ftra depauperatione per fportulasj ec taxas forenfis jurisdičtionis ditati, re- ducantur-. ad ftatum primitivne Eccle- fiae. 18. His Coiifilns Judicum civilium val- ibi. de ingemuit Clerus: Haec, inguit, cum inaudiflet, ingemuit Papa/piritu per- turbato: et cupiens eorum corda emol- lire, et conftantiam enervare, admo- nitione praemijfa eos minis perterruit, nec fe fic fenfit praevalere. iy. Praevalente progreflu, et fucceffu Judicum civilium 5 inde guerebatur Gui- G«il. Du- lielmus Durandus: Opiafi per quandum fle alluvionem, fruftatim Domini tempo* Conč. ralesad fe omnia trahunt. Et, ficut fruftatim lupus agnam comedit, ita u 1 ' 7 °' et per ipfosjurisdictio ecclefiafiicafru- ftatim devoratur: quidquid ad juriš- dictioncm ecclefiafticam, potijfimum quoad temporalia pertinet, fibi com^ petere putantes, et pauci funt cafus ad Ecclefiam pertinentes, in quibus di- redte, vel indireEle per eos' ecclefiafii- ca jurisdifitio non turbetur in diverfis mundi partibus. Nec jam conftituta remedia proficere poffunt, ficut expe- rientia docet. 20, Inde a faeculo XIV. exolevit iila reverentia judiciorum ecclefiafticorum — ( 14 ) — antiqua, cum in his tribunalibus, prout formularum folemnia invaluerunt, bo¬ na iides vacillavit. Judicia illa olim a- mica, quibus duce charitate verutn, ju- ftumque exigebatuf, et concordia par- tium, praeciiis dillidiorum radicibus, quaerebatur, degenerarunt in tribuna- lia, in quibus itriduni jus regnabat, ec omnes lubtilioris artis apices capcaban- tur, quibus litigantium animi palceban- tur potius, quam ledabautur, quia ne¬ mo quidquam de luu remictere eoniue- verac. Presbyteri, ec Clerici, qui ad caufas perorandas provolabant, charita- tem, ec fančthnoiiiam procul habuere. Hinc Principes magnam partem earum caularum, quam Eccleliae concefleranc, revocaruntj, et privaci homines, quia necefiano ubique licigandum erat, ae- que lubeucer Judicem laicum adeunt. 21. In Gallia coepcum eit ab aftioni- bus realibus. Carolus V. Rex, anno 1371. fub gravibus poenis inhibuic Ar- chiepifcopo Senonenii, ejusque Sutfra- ganeis, ut de quibuscunque ačtionibus realibus, vel in rem fcripcis polthac co- gnitionem libiarrogarent. Huic legi fuc- ceiiit laplu temporis Coniticucio Fran- cifci I. quae et quascunque aftionesper- fonales Laicorum a tribunali ecclelia- ftico avocat. Edixit anno 1539. Rex: Notum facimus, quod prohibuerimus, et prohibeamus quibuscunquefubditis — ( 1$ ) — noflris, ne curent citari, aut in jus vocari laicos coram ^udicibus eccle- fia/ticis pr o caufis mere perfonalibus, 'indiEta poemi amittendae caujae, et mulEtae arbitrariae. 22. In Belgio anno i $22. Carolus V* Imp. edičtum propofuit, ut nemo , qniscunque fit, in hac nofira Provin- cia Flandriae impofterum praefuinat laicos ullos, aut perfonas faeculares (cujuscunque gradus, aut conditio- nis extiterint) citare, aut citari jube- re, injusvocare, vexare, aut alias ullomodo tncommodum iis faceffer e ob caufas, et aStiones reales,perfonales, mixtas, profanas, et civiles alibi, quam coram ipforum judicibus, et ju- flitia faecularibus, quibus competet; fexaginta librarum parifiis , viginti grofforum monetae nofirae Flandri- cae in libram, poena indiEta toties, quoties id feciffe deprehendentur. 23. Anno 1541« erigebantur inter E- Edia. pifcopum Leodieuiem, et Carolum V. concordata, vi guorum Laici pene in T. 1. c’s^ omnibus caufis privative Judici faecu- lari fubjiciuntur, declaraturque, quod nec hujusmodi caufis Judices ecclefia- ftici fepollint immifcete. Solae fere cau- 1’ae teftamentariae, etdotales, five ex concračbibus antenuptialibus refultantes, et de bonis amortizatis excipiuntur, id- que cum variis limitationibus. Refertur C.ip. 4. De cauf. Clferic. civil. S. Anj. de iliveiT. fenu. 49. — ( 16 ) — quoque confirmatio concordati inter Ar- chiepifcopum Cameracenfem, et Conli- liarios Hannoniae, in quo inter caetera ftatuitur art. 21. Cavebunt inpoflerum Ecclefiaflici, necitent, aut citari ju- beant incolas Hannoniae ratione pecu- niae ex contraEiu, emptione, aliisque talibus mere civilibus debitae. 24. Ex his facile cognbfci poteft, ad quam anguftos limites hodie reftričlafit aučioritas, vel jurisdičlio Judicum ec- clefiafticorum in caufis civilibus, etpro- fanis Laicorum: coepit autem ejusmo- di diminutio jurisdiftionis ecciefiallicae, cum immutaretur forma, et modus ex- ercendi judicia ecclefiaftica, et in his non amplius amicabili arbitrio, fed ad rigorem juriš, et adhibitis Iblemnitati- bus forenfibus caufae traftarentur, et deciderentur. 25. Sollicita olimfuitEcclefia, utfin- gulos fideles, etiam laicos, a forenfi¬ bus judiciis retraheret, iique fuasquae- fliones de rebus temporalibus aut ipfis Epifcopis, aut fapienti alicui lecunduin monitum Apoftoli decidendasfineforenli ftrepitu crederent, Unde non mirum > fi eo magis Clericos, et Monachos a forenfibus judiciis abdinerejulferit, cuifl hi fmt fludiofiores rerum temporaliuni contemptores, eoque exemplo ipfi po' pulo praeluceant. Ait S. Auguftinus: — ( 17 ) — Si pueri ifii fervi Dei, utpote Monachi, et Clerici, funt, litem liane cit o inter illosfinimus. Audio illos, ut Pater, etforte melius, 'quam Pater ipforum. Fidto, quid fit juriš, ficut Deus vo- luerit: cum paucis Fratribus fidelibus honoratis, Deo propitio, de namero veftro, id eft, deplebeifia, audio in¬ ter illos caufam; et ficut Dominus do- naverit, amicabilicompofitione, finio. 26. Praecipiunt inde veteres Cano- nes, ne Clerici infalutato Epifcopo ad lites forenfes provocent. Statuit Conci- iium Carthaginenfe IV. Difcordantes Clericos Epifcopus vel ratione, velpo- teftate ad concordiam per viam amica- bilis compolitionis trahat: inobedien- tes Synodus per audientiaip darnnet. Refert. c. 1. D. 90. 27. Juxta Decretum Concilii Cartha- ginenfis III. (Puisquis Epifcoporum , Presbyterorum, Diaconorum, velCle- ricorum, cum in Ecclefia ei crimenfu- erit intentatum, vel civilis 'caufa fu- eriteommota, fi, reliSto judice eccle- fiafiico, publicis judiciis purgari vo- luerit, etiamfi pr o ipfo fuerit prolata fententia, locum fuum amittat; ethoc in criminali judicio: in civili vero per- , det, quod evicit, fi loeum fuum obti- . nere voluerit. Extat. c. 34. XI. q. 1. fan-Efi-tn Eccl V. B — ( 18 ) ™ Nov. 79. 2?. En Decretum Concilii Chalcedo- c ’ ** nenfis! Si quis Clericus, inquit, habet, eum Clerico litem, autnegotium,pro- prium Epifcopumnonrelinquat, etad faecularia judicia , infalutatoEpiicfipo, ne excurrat: fed caufam prius apud proprium Epifcopum agat; vel de E- pifcopi fententia apud eos, quos utra- que pars, veluti arbitros elegerit; ju- dicium agitetur. Si quis autem praeter haec fecerit, canonicis poenis fubjicia- tur- Refert. c. 46. integr. lefit. ibi. 29. Juftiniatius privilegium, quod alibi Monachis, et Monialibus indulfit , ad Clericos extendit, ut, Ji quis habeat adverfus eos pecuniariam caufam , prius a Deo amabilem Epifcopum per- gat; fub quo conftitutus efi, et inter- pcllet eum, etex non Jcripto mereatur judicimn: et, Ji hoc fiat, nec inquietet eum, nec ad auditoria civilia trahat etc. Et infra: Quod fi propter caufae naturam, aut propter quamdam diffi- cultatem forte nonfuerit pojfibile Deo amabili Epifcopo decidere negotium, tune licentiam ejfe, etad civiles judi- ces pergere, et privilegiis omnibus cuftoditis, quae reverendiffimis Cleri- cis facrae praeftant Conftitutiones, et litigare, et examinationem fieri, et terminum imponi liti volumus. Velo- citer quoque decidi lites Clericorum praecepit Imperator, rationem fubjun- — ( 19 ) — gens: Ut non propter hujusmodicau- Jam facris amoveantur obfeguiis, et cum oporteat Deum placari, et decen- tia Sacerdotibus agi, auditoriis de- tineantur, et illis turbis, atqueinhae- rente tumultu litigantium animabus. Nov. 83- Praef. et §. i. 30. Inferius imperator illud modera- men fubjicit: Ut, fi Epifcopus fenten- tiam tulerit, et alter litigantium in- tra decem dies contradicat iis, quae judicata funt, tune locorum judex caufam examinet; et Ji invenerit ju- dicium reStefaStum, etiamper fenten- tiam propriam hoc confirmet, et exe- cutioni propriae tradat, quae judica¬ ta, funt: et non liceatJecundo in tali caufa vidi o appellare. Si vero £fudi- cis fententia contraria fuerit iis, quae a Deo amabili Epijcopo judicata funt, tune loctim habere appellationem con- tra fententiam judicis, et hanc fecun- dum legum ordinem referri, et exer- ceri. En alium cafum! Si tamen ex im- periali juffione, autjudiciali praece- pto, Epifcopus judicat inter quascun- que perfonas, appellatio a d Imperium, aut ad cum, quitransmijit negotium, referatur. Refert. Nov. 123. c. 21. 31. Synodus Agathenfis ad exemplum veterum Canonum decrevit, ne Cleri- cus quemquam praefumat apud Jaecu- B 2 Cap. 5. De Privil. for. — ( 20 ) — larem Radičem, Epifcopo nonpermit- tente, pulfare. Guippe a perfečtione ftatus Clericalis fatis alienum videbatur, quod Clerici mox ad faeculares judices, praeferita via conipofitionis, fuas caufas deferrent. c. i. et 2. XIE q. 1. 32. Gratianusinveifam iečbionem red- didit. Clericum, inguit, nullus prae- fumat apnil faecularem judicem, Epi¬ fcopo nonpermittente, pulfare. Hac lečtione Gratianus Clerico, in guantum convenitur, tribuit, quod Concilium Agathenfe de Clerico aftore ftatuit. c. 17. XI. q.i.et Corr. Rom.ibi. Hi tamen Correčlores limul ibi notant , in eodem guogueConcilio aftum deLaicis, qui Ec- clefiam, vel Clerum vexant. Refert Gra« tianus et hunc illius Synodi Canonem : Siquis vero ‘faecularium per calumni- am Ecclefiatn, aut Clericum fatigare tentaverit, et convičtus fuerit, ab Ec- clefiae liminibus 9 et a Catholicorum communione, nifi digne paenituerit ? coerceatur. c. fin. V. q. 6. 33. Labentibus faeculis mirozelohoc privilegium Clericorum, ne a Laicis ad Judices faeculares trahi poffent, urfe- runt Pontifices, et Epifcopi > uti vel ex Decretis eordm, Decretalibus Grego- s. Nicoi. rii IX. infertis cognofci poteft. Nicol. I. adBui- ftatuit, Laicis nullum jus eire 5 Clericos gar. c. jo. djjudigandi, It ef f £C ^ — ( 21 ) — 34« S. Gregorins VII. alt: Quis du- bitet Sacerdotes Chrifli, Regum, et Principum, omniumqu'e fidelium Pa- tres, et Magifiros cenferil Nonnemi- ferabilis infdniae efle cognofcitur, fi ftilius Patrem, difcipulus Magifirum conetur fubjugare, et iniquis obliga- tionibus illum fuae potefiati jubjicere, a quo credit, non folum interra, fed etiam in caelis ad impetrandam remif- fionem peccatorum, /e ligari poj] e, et Jblvi ? Refert. c. 9. D. 96. 3$. Ex antiguis his Decretis fat lu- culenter elucefcit privilegium fori ec- cleliaftici, guod Clericos? fi conveni- rentur, ab orani tribunali civili exemit. Juxta Decretum Concilii Parifienfis, guod jačlatur, nullus gfudicum, ne- que Presbyterum, neque Diaconum-, neque Clericum ulitim, aut Minores Ecclefiae, fine permijfiu Pontificis, di- ftringere, aut condemnare, guocungue modo praefumat. Legit. c, 2. de Por. Compet. 36. Hoc exemplo Innocent. III. Lai- cis interdixit fub poena excommunica- tionis, ne guemcungue Clericum ad fua tribunalia cogerent, etiamfi confenfiffet, quia privilegio fori, guod tori Grdini concelfura eft, nemo renuntiare poteft. c. 12. ibi. 37« Enimvero novum Jus proprium forum juftitiae in ejusmodi generis cau- — ( 22 ) —- fis tribunali ecclefiaftico vindicat. Inde invaluit, quod palfim judices civiles o- mnis Jurisdičtionis in his caufis, quae vel bona, vel perfonas Ecclefiarumfpe- flant, inhabiles declarentur. c. 7. de Praefcript. 38. Fridericas II. Imp. quoque privi- legium fori ecclefiaftici confirmaverat. Statuimus, inquit, ut nullus ecclefia- fticam perfonam in criminali guaeftio- ne, vel civili trahere ad judicium Jae- culare praefumat. Refert. ^uSl. Sta¬ tuimus C. de Epifc. et Cler. 39. Extendebatur privilegium non modo ad Clericos quosque, led etiam ad eorum familiares. Inde evenit, quod Epifcopi paffim ordinarent Clericos abs- que feleftu, et faepe dufti motivo ma- xime ampliandae fuae'jurisdičtionis, Plu- res Clerici erant nonnifi tonfurati, aut Minoriftae ipfimet conjugati, et infimae conditionis homines. Nam fere quisque Clericus fieriambiit, ut jurisdičiionem civilem, privilegio fori fretus, effuge- ret, tum in caufis civilibus, tum et prae- primisin criminalibus. Nonnullis his ab- ufibus mederi videbantur recentiores Decretales. 40. Pronuntiat Alexander III., Cle- rico Aftori non fuffragari privilegium fori, fi laicum conveniat, quia Ačtor forum rei fegui debeat: licet in pleris- — ( 23 ) — que partibus aliter de confuetudine ha- beatur. c. 5. de For. Compet. I 41. Caufae feudales relinquuntur ju- risdičlioni domini direčii. Hinc et Cle- ricus, five ut Ačlor, five, utBeus, in iis caufis illius judicio Bare debet, ut per dominum feudi caufa terminetur. c. 6. et 7. ibi. 42. Hac occafione, guod recentiores decretales nonnullas caufas exceperint, hodier’. alias praeterierint, fenfim aučhis eft numerus earum caufarum, in quibusci- vilia tribunalia Clerici, fi conveniau- tur, fubire debent. Poitguam enim fen- fim caufas civiles laicorum, exclufis Judicibus ecclefiaflicis, recuperarunt faecularia tribunalia, inde et ad caufas civiles Clericorum procelFum fuit, ut in Gallia, et alibi de exemptione Cleri¬ corum a Jurisdičtione laicali, guoadeas caufas mere civiles, fere nihil fuperfit. Sic accidit, quod ipfi Clerici coramlai- cis tribunalibus in caufis civilibus noti tantum a Laicis citari caeperint, fed et ultro haec tribunalia expetere, et fuos creditores etiam Clericos convenire, utut inconfuito Epifcopo, maluerint, promptiorem juftitiam fuae caufae ob- tenturi. 43. In Gallia anno 1330. fub Philippo Valefio folemnis illa difputatio inter Pe¬ tnim Cugnerium nomine Baronum, et Ludovicum Bertrandum nomine Prae- — ( 24 ) — latorum exarfit, ut utriusgue jurisdi- čtionis fines explorarentur. In ea con- tentione Bertrandus inficiari noluit, a- čliones reales Clericorum de jure fcri- pto ad civiles Judices fpečtare, nifi con- fuetudo Eccleiiae adverfetur. 44. Succeflit ufus, qui caufas reales judici laico penitus detulit, ut nulla ea- rum cognitio Judici ecclefiaftico, qui haruni ačlionum non tantum incompe- tens, fed et inhabilis cenfetur, relin- quatur, quia haec caufa rem potius , quam perfonam refpicit. 4f. Bertrandus tune obtendit, quod in ačHone mixta, aut fuper interdifto, quod in parte perfonale eft, Clericus a foro faeculari excufetur. Hodie vero contrarium plane principium paflim in- valuit; nimirum, bona temporalia efle omnino dejurisdičtionefaeculari, ipfos- que Judices ecclefiafticos efleincapaces cognolcendi, aut ftatuendi de realitate bonorum; adeo, ut abftinere debeant ab omni caufa, cui realitas quaedam fit admixta. 46. Quid de caufis annuarum praefta- tionum ? Diftinguunt, quando medium concludendi eft reale; ut, quia petituf ratione prgediorum cenfualium, caufa cenfeatur efle fori civilis, quiatuncma- gis praedia conveniri videntur, quani Pofleflbres praediorum: fi autem me- dium concludendi fit perfonale, ut, quia —• ( 2$ / arreragia, feu reditusantiui petuutur ex ftipulatione , vel aiia obiigatione perfo- nali, Clericus coram judice ecclefiaftico conveniri debeat. 47. Si contračlus initus fit coramNo- tario Regio, hodie Clericus de eo co¬ ram judice Regio convenitur. Quippe, dum contračlus coram Notariis Regiis celebratur, folet adfcribi claufula, quod contrahences pro iraplemento diftarum obligationum voluntarie fe fubjiciantju- risdičlioni civili. Quod enim novo jure obtenditur, Clericos non poffe renun- tiare privilegio fori, id quoad caufas ci- viles in defuetudinem abiit*, ant ad cri- mioales caufas rejicitur: cum in his ul- timis tautum caufis dedecus inferatur clericali Ordini, in cujus gratiam pri- vilegium indultum eft. Ar g. c. 12. de For. Compet. 48. Hodie et ipfa quaeftio: an Cleri¬ cus lit remittendus ad Judicem eccle- fiafticum; fpečlat ad Judicem R.egium ? quia, jat ajunt, in ea caufa intervenit quaeftio fačii, quam civilis judex fibi vindicat, non obftante contraria deci- fione novi juriš, quam ufus abolevit, licet fuperfit. c. 12. de Sent. Excomm. in 6. 49. Si Clericus inaliaqualitate, quam Clerici convenitur, hodie fe fiftere de¬ bet coram Judice laico, quia ex eo ne- gotio fpečtatur ut alius laicus; v. g. ut — ( 26 ) — Tutor, Curator, ut Adminiftrator, ut Depolitarius etc. $o. Hac ratione etClericus, quan- tum ad caufam evičtionis, recufare non poteft forum faeculare, quia in hocca- lu Clericus cenfetur veluti Ačtor, aut Procurator emptoris laici. L. 49. ff. de ^udic. $1. An Clericus, qua haeres laici, declinare poteft forum Laici, cuidefun- čhis fuberat? Quum haeres cum defun- cto una, eademque perfona, quantum ad caufam haereditatis, fpeftatur, ex perfona haeredis forum haud mutatur. $2. Denigue receptura eft, Clericum in caufa reconventionis adverfus Judi- eem, coram quo alium convenit, non polfe excipere, quia plenum aequitatis eft, et contra fe experiri judicem, quem quis pro fe elegerit. c. 1. §. 2. III. q. 8« $3. Ex his, aliisgue, quae ex praxi hodierna Pragmatici obfervant, appa- ret, privilegium fori ecclefiaftici, quan- tum ad caufas profanas Clericorum, val- de decrevilfe, ut rarilfimi lint cafus, quibus Clerici judicium faeculare in eo genere caufarum efficaciter declinare gueant; praefertim, quia et JudicesRe« gii fibi folis aučloritatem arrogant judi- candi, an caufa ad Judicem ecclefiafti- cum remittenda fit, vel non? Perfua- fere tantam reftričlionem ambages fori — ( 27 ) — ecclefiaftici, quibus proceHiis forenfis jure Decretalium redundat. S3. Id privilegii Praelatis, et Capi- tulis, quia dignitate effulgent, religuum eft, quod in eo genere caularum non a- lium judicem, quam ipfum Principem ? ant fupremum ejus Senatum agnoicere teneantur, ut vel hoc moderamine eo- rumftatui confultum fit. Hoc tamen pri- vilegium Abbatum, et Praelatorum in- telligendum eft de adtionibus mere ci¬ viiibus, five profanis, non autem facris, et ad fpirituale regimen 1‘pečtantibus. S S- Caetenim licet notoria praxis e- vincat, nec diffiteri poffimus, Clericos moderno ufu in caufis mere civiiibus conveniri pofle: ratio tamen Canonom vetantium, Clericos in forenli judicio litigare, immota permanet, licet ex- terna difciplina in ipfis expreffa fuum amiferit vigorem. Difti enim Canones tantum intendunt, litibus, et foreuli- bns jurgiis illos eximere!> eosque indu- cere, quin et adftringere 5 ut quaeftio- nes fuas potius Epifcopo, ant aliis viris prudentibus, et intelligentibus amica- biliter fine ftrepitu forenfi decidendas committerent, dicentes guotidie cum Ecclefia: Extinque flammas litium. S6. Sacris eloquiis, fanftorumque Patrum affatis jubemur, nos Magiftrati- bus five ecclefiafticis, five civiiibus hu- militer fubmittere. S. Petrus ait: Sub^ i. Petr. 2, v. 13- — ( 28 ) — ječit igitiir efiote omni humanae crea- turae propter Deum, five Regi, quafi praecellenti, five Ducibus, et judicj- busj tanquam ab eo mijfis ad vindi- Etam malefaEtorum: tandem vero bo- norim, quia fic efi voluntas Dei. Ex Rom. 13. f en t en tia S. Pauli: Omnis anima pote- ftatibus fublimioribus, five ecclefiafti- ci, five civilis itnperii fubditafit; non efi enim poteftas, nifi a Deo — Dei e- s. chryf. j//® Minifter efi. En S. Chryfoftomi ex- in ep 23 " pofitionem! Poteftatibus, inquit, ex Rom. debito obedire jubet Apoftolus, often- dens, quod ifta imperentur omnibus, et Sacerdotibus, et Monachis; non fpilim faecularibus. Id, quod ftatim exordlo declarat, cum dicit: omnis anima poteftatibusfublimiori- bliske, ecclefiaftici, five civilis impe- rii fubdita fit, etiamfi Apoftolus fis, fi Evangelifta, fi Propheta, five quis- quis tandem fueris; non vnim pieta- s. Greg, tem evertitifta fubječtio. JuxtaS. Gre- om. ad gorium Naz. SubjeSii fumus tum Deo, Praefid. tum invicem aliis alii, qui cum impe- rio nobis in terra in ordine ad caufas ecclefiafticas vel profanas praefunt, Magiftratibus propter ordinis a Deo inftituti confervationem. Etiam haecin legam tfoftrarum namero eft, utquem- admodum heris fervi, uxores maritis, Ecclefia Domino, difcipuli Paftoribus at DoBoribiis obtemperant; ita nos — ( 29 ) — (Clerici, et Monachi) etiam cunPtis poteftatibus fupereminentibus fubjeSti fimus, non^antum propter iram, Jed etiam propter confcientiam. TITVLVS II. De caufis ecclefiafiicis. CAPVT I. D c exemylis novi juriš, ' 7 - Veteri judicio finium reguncorum Ofius Cordubenfis hiter utramque pote- ofins. ep. ftatem has rationes fubduxit: Tibi Im- aLit.° n ' perator, inquit, Deus imperium com- imp.’ mifit: nobis, utpote Epilcopis, quae funt Ecclejiae, concredidit. Et quem- admodum, qui tuum imperium mali- gnis oculis carpit, contradicit ordi- nationi divinae; ita, et tu, etfi Im¬ perator, cave, ne, quaefunt Eccleflae, ad te trahens; magno crimini obno- xius fias. date, fcriptum efi, quae /unt CjESARIS, CjESARI, ET, QU2ESUNT Mi, deo. Neque igitur fas efi nobis, in terris imperium tenere; neque tu ih^miamatum, et Sacrvrum potefiatenl habes Imperator. 2. Novo jure, quod jurisdiftionem Eccleliae toro juftitiae esornavit, re- — ( 30 ) ~ cepta eft diftinftio, qua caufas mere ec- clefiailicas difcernere placuit a caufis mixtis, quae quidem per fe profanae funt, fed ratione vel perfonarum, vel negotiorum, vel rerum de jure, aut de antiqua confuetudine ad forum eccle- fiafticum revocantur. c. 4. de Imnvunit. Ecclef. in 6. 3. Caufae mere ecclefiafticae repu- tantur, quae per le fpirituales funt, ita, ut ex natura fua nihil temporalis nego- tii admixtum habeant. Statuit Innocen- tiusUL: ne fuper rebus fpiritualibus compromittatur in laicum; quia non de- cet, ut laicus in talibusarbitretur. c.'8- de Arbitr. 4. Hinc caufas Sacramentorum mere efle ecclefiafticas, utpote ex natura fua fpirituales, nemo dubitat, in quantuffl haec reftriftio fpečtat fubftantiam eoruiu- Quantum enim admodum, locum, teni- pus, aliasque circumftantias eorum plu* rimaintercurrere queunt, quae exter- nam politiam fpečfant, ut inde ad Prin- cipum, Magiftratuumque curam, et au- čforitatem fubinde recidant, utpote qui- bus incumbit externae politiae confute re, ut omnia rečto ordine in Republik agantur. Hinc plurimae tum in Coditf ■ Theodofiano, Juftinianeoque, tum i" Capitularibus Regum Francorum, tufi 1 et recentioribus Chriftianorum Princi' pum edičtis fanftiones occurrunt, qua { — ( 3' ) — illud jus Regium exp]icare cenfentur; utpote quia fpeftaut ftatum publicum pro tranguillitate Reipublicae confer- vanda, ordinandaque. $. Ipfimettameii Principesfaepiusde- clararunt!) quod caufae mere ecclefia- fticae tantum pertineant de jure ad fo¬ rum ecclefiafticum. Idipfum obtinere iu Belgio refert Antonius Anfelmo: Prin- cip e s noflri religiofe fuis Conflitutio- Tribon. U ° nibus vetuerunt, ne quis in caujis Beig.c.84. Politiam ecclejiajlicam tangentibus , s ' ant morum correEtoriis recurrat ad hudičem Jaecularem, aut per appel- lationem procuret a[iquam JuperfeJJb- riam, feu fufpenjionem, aut claufu- las inhibitivas. Galliae quoque Rex 1610. injunxit jupremorum Senatuum Curiis, ut jurišdiEtioni ecclefiafticae Aa.cier. JubjeEtas Jinant caufas, quctrum ad ’ ri *' eos fpeEiat cognitio: quinino eas , 2’c. 9. quae Sacramenta, aliasque res /piri- arc - 8 - tuales, et mere ecclefiafiicas concer- nunt, nec caufas illas titulo poffeffo- rii, aut alia demum quacunque occa- fione ad Je traducent. 6. Caufas matrimoniales ad forum ecclefiafticum pertinere fatindicant Con- ciliorum Canones. Ait Concilium Mile- vitanum: Placuit, ut fecundum Evan- gelium, et .dpoftolicam difciplinam ne- ( }ue dimiljus ab uxore, neque dimiffa a marito alteri conjungantur ? Jed — ( 32 ) — it a permaneant, aut fibi reconcilien- tur. Quod fi contempferint, ad poeni- tentiam redigantur. c. $. XXXII. q.y. 7. Statuitur Decreto Concilii Aga- thenfis? Saeculares, qui conjugale confbrtium proprio arbitrio fine gra- viori culpa dimittunt, vel dimijertmt, et nullas caufas diffidii probabiliter proponentes, proptera fua matrimo- nia dimittunt, ut aut illicita, aut a- liena praefumant: fi, antequam apud cotnprovinčiales Epifcopos diffidii cau¬ fas dixerint, et priusquam in judicio datnnentur, uxores Jiias abjecerint, ab Ecclefiae comjnunione, et populi caetu pro eo, quod fidem, et conju- gium adulterio perfidiave maculant, ezcludantur. Refertur fub epigraphe - Concilii Carthaginenlis. c. i. XXXIII. q. 2. g. Fuerunt olim caufae matrimonia- les in Epifcoporum Conciliis decifae« {nde Alexander II. in Galliam releripfit cuidam Guilielmo, ut hanc, quain nune habes uxorem, nullatenus pral- fumas dimittere, vel aliam ducerei doneč Epifcoporum Religioforum Con- cilium caufam ifiam exa; ; naverit.Ex' tat c. 10. XXXV. q. 6. 9. Extinftis Conciliis quisque Epifco- pus canlas matrimoniales, quaead vin' culuni referuntur, feorlim fuo tribuna¬ li, •i ( 33 ) li, quod paflim Confiftorium vocant, refervavit. Statuit Concilium Tridenti- Trid. feff. nuin: Ccrujae matrimoniales non De- 241 c ' S0, cani, Drckidiacoui, aut aliorum in- feriorum judicio, etiam vifitando, Jed Epifcopi tantum examini, et ju- risdictioni relinquantur. 10. Hinc elucet, nec Abbates, etfi exemptos, illarum caularura cognitio- nem fibi arrogare polle, doneč juxta de- cifionem Rotae per tres conformes fen- tentias, autunam, quae tranfiit in rem judicatam, conftiteric, Abbatiam , e- jusque dependentiam elle nullius Diae- cefis, ut Abbas cenfeatur in illa loca habere jurisdičtionem quali epilcopalem. 11. Reliquis inferioribus Judicibus nullus titulus iuffragari in eo genere po- teft, nifi confuetudo immemorialis, per tres conformes fententias probata. Ccn- fervatorum privilegiorum jurisdičlio ad . id genus caufae haud porrigitur. Stylus Curiae et in fecunda inftantia nonnifi E- pifcopis caufas matrimoniales coramit- tere iblet. 1 12. An, et quis modus hodie fuper- eft in eo genere caufarum conciliandi 1 forum eccleftffticum cum civili? InGal- ba et alibi vulgata eft diflinftio inter ■ guaeftiones juriš, et quaeftiones fačti. • Gtiaeftiones juriš foro eccleliaftico re- • linquere placuit. Juxta Concordata Re- c„ncord. giaRelgii quoad faedusmatrimonioruin v - ^an-Efym J. Eccl, PAV. C art. Imbert. in Ma¬ nna!. q, intit. Matrim, cauf. — ( 34 ) — — folius jjudicis ecclefiajlici erit co- gnofcere, etiamfi ijuaefiio faederis ma- trimonialis inciderit coram jjudice fae- culari; quo čaju jjudex Jdecularis fuperfedere tenebitur, et hunc articu- lwn (tanquam fpiritualem) adjjudi- cem ecclefiafiicum, per eum infra anni fpatium terminandum, remittere. 12. Si vero non de jure, fed de fafto guaeftio incideret, nimirum fi nonguae- ratur, an matrimonium fit validum, fed an revera de fačto ullum matrimo¬ nium fuerit initum, tune circa hanc fa- čti quaeftionem caufa matrimonialis co¬ ram judice faecularitračiaripoteft. (tem fi mota guaeftionefuper caufa matrimo- niali intercederet tertia perfona alle- gans, vim, fedučiionem, aliudve fa- ftum interveniffe, tune licet matrimo- nii quaeftio, et controverfia, prout ait Imbertus, quantum ad eos, inter quos contračlum alfeveratur matrimonium; fit coram Pontificio Judice tračlanda? allegati tamen fafti decifio devolvi po* teli ad Judicem civilem. 13. Jus Decretalium Judici ecclefia- ftico et caufam natalium vindicat, quia ipfa a jure, et valore matrimonii de- pendere folet. Inde nonnullibi inter quae- ftionem juriš, et guaeftionem fačii di- ftinguitur, ut guaeftio juriš; v.g. an le- gitima, illegitimague fufcepta proles fit? ad Judicem eeelefiaftieum fit remit' — ( 3$ ) — renda; quaeftio vero fafti, v. g. an re- vera hic fit filius; an ex matrimonio natus? Judici civili reftituitur. In Gal- lia caufa Natalium eenfetur efle quaeftio ftatus, quae Judici civili competit. Re- liguae quaeftiones de dote, de alimen- tatione, de damnis, deexpenfis, aut alio intereffe paffim civili judicio com- petunt. 14. Jure Decretalium caufae benefj- ciorum, Decimarum, funeraliutn$ Ju¬ riš Patronatus, ettotaliae, veluticon- nexae fpiritualibus, ecclefiaflico tribu¬ nali reiervantur. c. 3. de^udic. Juxta receptam pražim placuit inter petito- rium, et poffeflbrum diftinguere, ea di- vifione, ut petitorium fit Judicis eccle- fiaftici, poffefforium vero civilis Judi¬ cis. Hodie hae caufae rariffime in petito- rio aguntur, fed duntaxat in polfeiforio. 15. Supereft fere, et nihil hodie ec- Cap. 2. clefiaftico tribunali in caufis Teftamen- 2 e £ auf . . . I eitam- tornm, quas tantis exemplis olim chn- ftiani Imperatores fpecialiter Epifcopis demandartint, ac Chriftiani iisdem fua Teftamenta confignarunt, executionis- que curam commiferuut, ut Judici ci¬ vili fere nihil relinqueretur. Conque- ftus ell coramPhilippoValefio RegePe- trus Cugnerius: Item volunt ( ^fiidices ecclefiaftici) inventariafacere de bonis illorum, qui ab intejlato decedunt; voluntque bonorum tam mobilium, c 2 C 36 ) - quam immobilium pofleflionem hcibere , etipfa per mantis eorum diflribui hae- redibus, velillis, quibus volunt con- ferre. Item Teftamenta quoque volunt per manus fuas executioni tradere; inventaria facere bonorum defunčto- rum, eademquefervare, et haeredibus diflribuere: et habent Officiales, qui Juper kis exequendis duntaxat depu¬ tati exiftunt. 16. Fuit et in veteri Gentilismo fat vulgare, quod Teftatores tabulas Tella- mentorum in aede facra, iidelis cufto- diae caufa, deponerent, aedituis, aut aliis templorumcullodibuseorum juftam executionem demandantes. dr g. L. 3. 3. ff. de Tabul. exhib. 17. Hoc exetnplo chriftiani Prineipes Epifcopis demandarunt, ut executioni piorum Legatorum invigilarent, autipfi, fi Executor fuo officio deeflet, vaca- rent. Ait Juflinianus: Si hi, qui facere jufifuiit, femel, vel bis ab Epifcopo, ■vel Oeconomo admoniti, per publicas perfonas neglexerint, — Epifcopus habeat licentiam vindicare illud lu- crunu et illud, quod diftribui debet, diflribuere. duel, fed fi Teftat. §. i.ad L. 28« C- de Epifc. et Cler. 18. Ex hac confuetudine confignandi tabulas Teftamentorum inter manus Sa- cerdotum, utearum Executores effenc? verifimiliter fluxit, quod tum Tefta- — C 37 ) ~ mentorum executio, tum et fubnata- rum inde controverfiarum difcuflioj de- cifioque fenfim ad Ecclefiafticos, quo- rum prudentiae, et religioni defunfli pailimfuaelogiacommittebant,tranfierit. 19. Quippe inter illa faecula Laici, qui, utpote milites, vel fervi, omni peritia legendi, fcribendique deftitue- bantur, fere in quavis re Clericorum opera, et induftria egebant, quia foli litteras propemodum noverant pingere. Sic accidit, quod, qui teftamentum condere vellet, deberet Notarium ec- clefiafticum adfcifcere, ut Teftamen- tum litteris confignaret. 20. Illis temporibusquidmirum, qnod Clerici, qui traditionem formularum con- iervarunt, omnes generis lites fufciperent decidendas, quia, Audio Cbdicis Juftinia- nei per Italiam fufcitato, ferefoli juriš pe- riti cenfebantur? 21. Reliquorum pondere, et nume- ro fpeftatior per viciniores, remotio- resgue Provincias fuit Papae auftoritas, qui inde undique ex diverfis orbis parti- bus de quibusvis utriusque juriš argu- mentis promifcue confultabatur, ut ob- latas caufas decideret. Superfunt novo jure et in eo genere refcripta Innocen- tii [[[., quae contra rationes juriš civi- \is duplicis quartae exačtionem filio, fi fidei comniiifo gravetur, pepererunt. c. 18. -de Teftam. et ibi Boehnu - ( 38 ) - 22. Hac auftoritate fretus Alexan- der III. > reprobata folemnitate juriš ci- vilis de adhibendis feptem teftibus, re- fcripfit, tefiamenta, quae Parochiani coram Presbvjtero fuo , et tribus, vel duabus aliis perfonis idoneis, in ex- trema fecerint voluntate, effe firma , fi quis hujusmodi audeat refcindere teftamenta. Refert. c. 10. ibi. 23. Inde in celebri illa difputatione Galliae coram Philippo Valefio Rege excufavit Bertrandus obječlos Cugnerii Regii advocati articulos, qui loquun- tur de executoribus, et inventariis bo- norumTeftatoris, etlnteftatoris: Quod tam de jure fcripto, quam de confue- tudine Jpeciali Praelati funt executo- res legitimi tefiamentorum; unde, / executio venerit ad Praelatum, nulli facit injuriam bona inter haereaes di- ftribuendo, et de eis inventariafaci- endo. Et hoc idem dicit de bonis inte- fiatorum, maxime in locis, ubi fic de confuetudine extitit obfervatum a ta ri¬ to tempore, quod in contrarium me¬ ntorja non exifiit. 24. Abhincin Galliafucceflive decre* fcere coepit in eo genere caufarum au- čloritas Judicum ecclefiafticorum. Au- fpicio interdifta fuit Notariis ecclefia- fticis teftamenti confeftio, abrogatis fpecialibus locorum confuetudinibus > quae teftamenta coram Notariis eccle- — ( 39 ) — fiaflicis fačla probabant. Hac inhibitione fafta, necefle. eratj in confečiione te- ftamentorum adhibere Notarios Regios, qui ex ftylo apponebant claufulam fub- miffionis Judicibus Regiis; qua median- te fubmiffione, et appofitione figilli Re- gii teftamenta inter cafus Regios relata cenfebantur. Aliquamdiu tamen et haec teftamenta mixti fori cenfebantur, ut juri praeventionis locus fuerit. Paula- tim tamen et hanc partem in Gallia ami- fit judex ecclefiafticus; et cognitio de teftamentis, quae erat etiam ex prae- fcripto variarum confuetudinum mixti fori, fačta tandem eft cognitionis mere faecularis; idque, five teftamentumfu- erit Laici, five Sacerdotis; five Tefta- tores fubjeciffent executionem Curiae fpirituali voluntariae, five non. Patet tamen ex notis Mornacii ad L. 28. Cod. de Epifc. et Cler. quod non ita pridem adhuc in vigore elfent confuetudi- nes Provinciarum permittentes cogni- tionem de caufis teftamentariis Judici¬ bus ecclefiafticis, faltem per praeven- tionem. 2$. Alibi alius ufus fupereft. Con- concord. cordata Brabantiae caufas teftamentarias Caroi. v. in DiaecefiLeodienfi mixti efle fori cen- ar t.‘i.’ fent, ut praeventioni locus pateat, tum §. 3- in ordine ad caufam principal em, tum et ad religuas quaeftiones incidentes, ( 40 ) — emergentes, annexasque; ethoc, (pan¬ do agitur aftione perfonali, falvo, quod in praediEtis caufis £fudex eccle- faflicus non poterit judicando contra- venire Ordinationibus, et Conftitutio- nibus Ducum Brabantiae, nec ftatu- tutis, confuetudinibus, vel privilegi- is locoritm, haBtenus editis, et ob- fervatis, fen impofterum edendis, et htiic concordiae non praejudicantibus; alioquin Princeps poterit providere. 26. Alibi haec concordia praeplacuit, ut caufae teftamentorum ecclefiaflico- rum privative Judici ecclefiaftico defe- rantur; laicorum vero Judici faeculari. Concord. En concordatum Hanoniae! Quoadcau- art"?"' J' am ( l uorumv ^ s teftamentorum, Codt- cillorum, et ultimarum voluntatuni, Presbyterorum, Parochorum, et Pet- fonarum ecclefiafticarum, Beneficiato- rum, et Miniflrorum gejlantium ha- bitum ecclefaflicum, et Clericorum Pa- rochialium Tonfura infignitorum, ca- pacium, et idoneorum fimilia conden- di, aBtaque fuerint coram Notariis, autteftibus, aut alio modo juxta le- ges Ecclefiae, cognitio ad solum Ra¬ dičem ecclefajlicum fpePiabit; dictaq , ui teftamenta Codicilli, et ultimae volim' tates integre executioni mandabuntuf in dieta Provincia Hanoniae. Ni ftl' lor: hic nfus et per religuas Provincia 5 Germaniae freguentior elt — ( 4* ) — 27. Guantum ad Legata pia, mandat JuftinianusEpifcopis,ut cnram paternam habeant, monituri haeredes, etexecu- tores eorum, ut piam voluntatepi de- funfti adimpleant; quod fi ipfi. in negli- gentia, et inobedientia perftiterint, E- pifcopo reliqunm eft, negligentes de- ferre apud clarilfitnos PraefidesProvin- ciarum, ut juridice ad executionem pio- rum legatorum cogantur. L. 46. §. 1. et 2. C. de Ep. et Cler. 28. Jus novum jurisdiftioni ecclefia- fticae Epifcoporum au&oritatem cogen- di haeredes, et executores ad imple- mentura piorum legatorum arrogat, tametfi a teftatore ilia coaftio interdi- fta fiiiflet. c. 17. et 19. de Tefiam. 29. In Belgio plus, minusque hujus juriš uftis viget. (n Gallia vero, fi aga- tur de legato pio, profecutio fieri folet per Procuratorem Regium coram Curia Regia, ita, ut Epifcopus fs immifcere nequeat. 30. Quid reliquum eft? SynodusAu- domarenfis deanho 1^83. praecipit Pa- Tit. 2^ rochis, et Paftoribus, ut affulgente mor- tis periculo moneant Parochianos fuos, ut tempeflive teftamentum condant fa- lutare, atque ita difponant tempori i domui, rebusgue fuis, ut in morte effe difpo/itum de/iderent, neopus fit, animum tum anxie his occuparij cum ea relinquenda funt. Hisfubdit: Ubi — ( 42 ) — illi vitam cum morte mutaverint, fint eorum ( procul ab omni proprii commo- di ftudio) veluti Procuratores; tum, ut animabus eorum, fubfidio fortajfis egeutibns, facrificiis, precibus, elee- mofjnis, caeterisque charitatis officiis fuccurratur, tum etiam, ut eorum, quas ultimo teftati funt, piae volun- tates, ac tefiamentariae confiitutiones executioni, ita ut oportet, manden- tur. Perquirant itaque amicabiliter, quid condiderint piorum legatorum; quod ubi intellexerint, objervent, ju- flis exequiarum rite peračtis, an hae- redes, et teftamenti executores id ad- impleant: et, ji tardi, aut negligen- tes illi fuerint, moneant eos, nojira etiam auEloritate, fi opus fuerit etc. Cap. 3. 31. Jure novo quod praetendit, res Ecdefiarum, Clericorumque eile fim- ? au.«vi, p|- c j ter a jurisdičtione civili exemptas, horum bonorum tum mobilium, tuni immobilium caufas judicis ecelefiaftici foro viudicat, ut in eas Judex civilis immifcere fe haud podit, c. z. de For- Compet. in 6. 32. In Belgio id genus exemptionis jeftringitur ad bona amortizata, utpote illa, quae a Jurisdičlione faeculari pet' Principem funt exempta, litteris defu' per rite expeditis, vel quaea 70. aut 80. annis tanguam amortizata per Ec — ( 43 ) •— cleliam poffefla fuerurit. Ajunt Concor- p°"J, or y data: Officialis Epifcopi cognojcet de 7^ 3. ' proprietate bonorum amortizatorum, art. 2. ut fupra etiam contra laicum. Quid vero, fi agatur non de proprietate eo- rutn bonorum, fed de iervitutibus tan- tum urbanis, rufticisque eorum prae- diorum? Cognitio ad Officialem non Art - 4« fpeftat: nifi quando ambo fundi, tam dominans, (]uam ferviens amortizati fuerint. Quid de limitibus, et finibus eorum praediorum ? De terminis, et Art. 5. limitibus ponendis, vel amovendis , ^udex ecclefiafticus non cognofcat, fed Jdecularis folus. 33. In Galiia bona ecclefiaftica, qua- liacunque fint, non funt exempta, a Jurisdičlione civili: hinc deillis cogno- icit Judex faeculans. Quippe et amor- tizatio nihil illis tribuit, nifi jus legiti- mae poffeffionis, ut in reliquis a foro civili haud difpenfentur. 34. Juxta Concordata Belgii, fi au- Art. 10. tem laicus aSlione perfonali ex con- traftu per ecclefiafiicam Perfonamcon- veniatur ratione bonorum mere eccle- fiaflicorum; ut puta decimarum, vel oblationum, vel ratione bonorum (ut praedicitur) amortizatorum, poterit laicus in jus trahi coram Officiali, vel judicc faeculari: ita quod tališ actio irit mixti (ad effeftum praeventionis) fc>ri. Idem erit, fi laicus invitis do- — ( 44 ) — minis videatur defruEluajfe bona meri ecclefiaftica. 3$. hi Gallia nulla cognitio Officiali ecclefiafticorelinguiturinačlionibusPer- fonalibus contra laicos ratione boBorum vere ecclefiafticorum, muko minus, fi caufa fpečlet fundos, et pofleffiones. An. 7. 36. Belgii Concordatum ftatuit: di¬ hat es, et dbbatijfae, aliique, de fia- tibus Brabantiae (penes quos praeci- pne bona amortizatarefident") jurifla- bunt tam active, quam paffve, coram judicibus illis, coram quibus de an- tiqua confuetudine juri fl are confueve- runt ; nimirum coram fupremo Princi¬ pi« Senatu. Hac aliaque occafione raro tračhntur caufae hujus generis coram judicibus eeclefiafticis. An. g. 37. Quid de mobilibus Clericorum ? Inquit Concordatum Belgicum: Bona mobilia, et moventia Presbyterorum, Diaconorum, Subdiaconorum, etCle- rtcorum Beneficiatorum, actu fuis of- ficiis defervientium, 'autin Univerfita- te per iicentiam fui Epifcopi ftudenti- urn, vel Reipublicae caufa abfentium 1 viventium, velpiorum locorunv, quoad forumi nifi in cafibus, in quibus dex faecularis ex jure Decretalium ha- bet in Clericos, five eorum bona po* tefiatem. 38. In Gallia diftinguitur in ter bona Clericorum, piorumgue locorum mobi- lia, quae acguifita funt per contračhim fub figillo Regio; utpote per teftanien- tum, donationem, emptionem, per- mutationemgue: JudicisenimRegii eft, de his jus dicere ? fi fine contračlu funt acquifita. Clericus? utpote reus, con- veniendus de his eft coram Judice ec- clefiaftico. Sunt tamen et haec Judici faeculari fubjeftain cafu confifcationis, aut fequeftrationis, exceptis illis 5 quae fpečlant ad fervitium divinum. 39. In Belgio Decretum Judicis fae¬ cularis, injectum penfioni ecclefiafti- cae, quae refervatur Sacerdoti fuperPa- ftorat« fuo folvenda per Defervitorem ejusdem Paftoratus, irritum cenfetur. In Gallia vero Judex faecularis decer- nere poteftmiffionem pofleffionis in pen- fionem ecclefiafticam; quae exceditho- nefiam fufientationeni Penfionarii. 40. In Belgio fi faecularis quispiam ejus (Clerici) colonus aut debitoralias ellet, tumifti perfonae faeculari a fuo judice praecipi polfet, ut manus fuas non vacuaret. In Gallia aftio Clerici con- tra fuum colonum faecularis cenfetur. 4*. His jungunt Concordata Belgii caufas contraftus connubialis. Inquiunt: Udem ^udices ecclejiaflici de tri- dutftaxat caufarum generibus co- gnofcant; videlicet de validitate, ant uvaliditate teftamentorum > de boni.s ec ut feditiones privatas refecarent, rejefta in forum ecclefiafticum legitima cogni- tione poffelforii, petitoriique. 52. Succellive invaluit čonfuetudoin Gallia, quod polIeH'orium retinendae i polfeflionis fuperquibuscunqueEcclefiis, • et beneficiis ecclefiafticis foto laeculari « relinqueretur. Martinus V. uiiira hnjus - Juriš Regi Carolo VII. indulfit, eomo- 1 deramine, ut per boe nullum jus, feu jurisdiPlionem in praemiffiscognofcen- U dis de novo Rex iibi arrogaret, jed an- ? 'tiguum ■> fi quod ex veteri inynemoria- i' hgue coniuetudine habet, tantummodo c °nj‘ervaret. Vm-EfrcnJ. Eccl. P. JV. D — ( $o ) — $3. Hujus Bullae exemplo, quaeda- ta eft ad Regent Galliae, et alii Prin- cipes confuetudinem ambierunt, reti- nendae, recuperandaequepolTeHionis in caufis benedcialibus, ecclefiafticisveco« gnitionem civili tribunali arrogandij quia haec interdifta non tam j us, quam fačtum fpečtant. per Inft. de Interd. $4. Hodie et in eo genere vulgata eft divifio polFefforii in iummarium, fum- mariilimumgue, et ordinariatu, len plenum. Ulud, quod et recredentia di- citur, inftar provifionis momentaneaffl fere poffeffionem fpečtat, interim fcili* cet, quousque de caufa plenius cogno- fci queat. Recredentia enim eft inter- locutoria fententia judicis, qua proceB durante, in materia novitatis, mani? tentiae, aliisque poirellbriis decernit fuper ufu fručtuum, aut rei ligitiolae 1 eo effeftu, ut ejus fidei interim permo- dum fequeftri credatur, et parti adver- fae reftituatur, G huic plenum poHeflb' rium fuerit adjudicatum. Quippe a Re* credentiario inde exigitur fufficiens cau- tio de reddendis, reftituendisque illi* fručtibus, quos Vičtor pleni poirellbrii lucrari, et habere potuiflet, fi aftuali- terpoffediffet. Addita, inguiunt, tima fufficienteque cautione de refiitf’ endis-, reddendisque Us fruElibu^ quos lucrari pars adverfa, et obtiid' — C P ) — nerepoflet, fi a&tu poJJejfioneforet ga- vij a. In materia beneficiali in ordinead Rectedentiam, qui titulum habet, et exhibet, praefercur illi, qui titulum non habet. Nomine videlicet tituli ve- niunt omniaačta, quae tribuere queunt jus ad beneticium; ut funt litterae prae- fentationis, collationis, infticutionis, litterae teftimoniales approbationis fli¬ per fufficientia dočtrinae, et morum , vulgo vija, afta captae pofleffionis etc. i J[udices enim in decernenda recreden- . tia duo maxime attendere debent, fci- . licet titulos partium , et earum capaci- . tatem, quia ei recredentia adjudicanda j ett, qui habet apparentiorem titulum > • fi capax fit, et idoneus. Hoc nomine t veniuntafta, quae probant capacitatem j perfonae; ut funt extraftum ex regiftro i- baptismali ? quo ex legitimitas,aetas 5 locus ? originis, baptismique probentur, litte- i' raeTonfurae, Orditfis ? gradus acade- mici, aut fimilium pro conditione? di- p verfitateque beneficii. is S6. InGallia aliquando utriusque pof- •ii feflbrii diftinftus proceflus, divifaque I inftantia fuit, ita, ut prelata fententia ;i' reeredeutiae de novo inchoaretur pro-» ii- ceffus pleni Poffefforii. Recentiores ta¬ ri men ordinationes Regiae praecipiunt 9 ambo jungi, et inftrui per unum pro- d a ceffum, quia expedit lites fuper polfef- forio abbreviari. Supereft tamen, quod aliguando feparatim duas ferri fenten- tias, uuam recredenciae ■> alteram pleni Jiofiefforii oporteat; utpote fi prior cau- a pofteriore liguidior fit. 57. In decernenda recredentia Judex tantum fummariae fe informare folet, atque ex ačlis, five hincinde reprodu- ftis inftrumeutis difpicere, quis appa- rentiorem titulam habere videatur; et cui omnibus expenlis podelilo pro in- terim, quousque plene caufa fuerit di- fcuffa, et plenius de jure contenden- tium conftiterit, fit committenda. Mo- net R e b u ff us ’ 9 u °d Dunquam recre- fent.’exe- dentiae fententia proferri debeat, quan- cut. do plenum poireHorium poteft expediri art.i.etc. fi ne a jj a p ro b a tione, utpote quando non funt aliqua fafta allegata 5 led ex ipfis titulis poteft ipfum beneficium di- judicari. 58. Adjudicata recredentia, fi nimi- rum caufae ftatus eara requirere videa¬ tur, ulterius caufa inftruitur, ut plena- riae Judices de titulis, in eadem fua quieta poffef- fione per aučboritatem civilem tuetur, doneč per juftitiam alius potius ius ha- bens, manutento per ordinem juriš eje- fto, appareat. Duo ergo pro obtinen- dis litteris manutenentiae requirimtur. Primo podelilo, de qua faltem fumma- rie apparere debet: turbatio fačtf, quae generaliter fit per quemcunque aftum, quo quis impeditur, libere, et quiete res fuas podidere. Oportet enim mo- dum, et qualitatem turbationis fpeci- fice exprimi, nifi ex aftis appareat. Suc- ceffit, quod et qualiscunque podelilo, etiam juriš, nec non qualiscunque tur- batio facile admitteretur, ut litterasma- nutenentiae obtinere liceret; hinc eve- nit, quod omnes paffim caufae ecclefia- fticae titulo mauutenentiae, five pof- lefforii ad civilia tribunalia, rhiffis in- ftantiis Judicum ecclefiafticorum, trans- ierint. 64. Soli quidem Judices Regii in Bel- gio, et Gallia de poffellbrio in caufa ecclefiaftica judicant,- non tamen foli Judices fupremi, fed et fubalterni, ut- pote a quibus immediate ad fupremam Principis Curiam appellatur. Ita alicubi fit, quod a Confiliis Provincialibus ad Parlamenta Regia a fententia fuperpof- leflbrio in materin ecclefiaftica quotidie appelletur; eaque appellatione penden- — ( $6 ) — te petitorium fufpendatur, autetipfo proceflu abfurbeacur. 6$. In imperioGermaniae ex jureve- teris inveftiturae juxta pačta Calixti II. cum Henrico V. Pontifex huic impera¬ tor! concedit, ut fi quae inter partes difcordia etnerjerit , Metropolitan!, et Provincialnim Epifcop« rum conft- lio, etjudicio, faniori parti conjen- funt, vel auxiliwn praebeat ge! titulam pofledionemque feudi, quod dignitati pcclefiafticae cohaeret, definiendam, tuendamque» excepris omnibus, quae ad Romanam Ecclefiam pertintre no- fcuntur. 66. In Gallia, et alibi inde Ecclefia* ftici ipfi amant, ec optant pailim cau- fas ecclefiatlicas, beneficialesque apud Regia tribunalia potius, quam coraffl Judicibus ecclefiafticis examinari, eta- gitari, tum, quia exemplis novi juriš in rtylum Curiarum eccleiiafticarum it- repfit per dilationes, et appellatiunes morofus procetlus, ut litigantibus ci- tius pene exlpečtandus lit finis vitae> S. Bern. quam licis, Aic S. Bernardus: Is modus, iib C i, nfld ’ frequehtatur, execrabilis plane,, c. 'io. et qui, non dico Ecclefiam, fed nE forum deceret. Miror n^mque, quert' admodum aures tuae religiofae audi' re fufiinent difputationes /IdvocatO' rum, et pugnas verborum, quae me' gis ad fubverfonem, quain ad inveiu — i 57 ) — tionem proficiunt veritatis, Nihil ita absque tabore manifeftatn facit ve- ritatetn, utbrevis, et pura narratio, 67. Interea reliquum eft Epifcopis > ut, quantum poffibileeft, lites, eccon- troverfias more antiquo ad mentem A- pofluli, et veteris difciplinae, praefer- 'tim inter Clericos de beneficiis, aliis- que caufis eccleCafticis componant, ea integrirate , et aequitate, ut dilfiden- tes libenter eorum arbirrio quaeftiones fuas deeidendas fuhiieiant exemp1o S. p’ vic - Caroli, de quo refert Scriptor: De li- nir 7? tibus eft nt^morabile, Notariis, Jeri- c. 7/ bisque fort Caroli tempore ccctaiffe, ut periti(wi e^rum litium. quaedebe- neficiis tam frequentes alibi inter Cle¬ ricos efte Jblent, pene dedifcerent. Nulla enim eo vivente lis er'jt hujus- modi. iCocatus quisque, nihil agitans, ne cogitans fere quidem, beneficium pro merita vitae accipiebat, /ine con- troverfta retinebat, fine aufitoritate j'ui dntiftitis non dimittebat, autper- mutabat. 68. In Concilio Mediolanedfi VI. mo- net S, Carolus et reliquos Epifcopos, ; ut, antequam litis, reive alicujusju- dicium conftituatur, Jludeant omni • aequitatis ojficio, paternoque .confilio - Htes dirimere* controverfias Jedare ■> • £ t transafitionibus litigantes reconci- Uare etc.: ftn ap,tem id ajjequi nonpo- - C $8 ) — .terunt, idfaltemcurent, ut litesbre- vius, quam in foro laicali moriš efi, definiantur. * 69. In morali doftrina gnid exprel- fius fupereft, quam lites elle a fiatu s. Ignac d er i alienas? Juxta S. IgnatiiM. mo Eph. nitum: Toti namque Det eftis; cum e- tlim nullalite implicamini, quae vos difcruciare pojfit, profecto fecundum hom hr 6 f * ^eum vivitis, Inquit S. Chryfoftomus: ini. ad Ceffentjurgia, lites, rixae; procul e- Tim. c. 2. nim ifia ejje debent, qui Dei pacis Jer- vus efi. Servum, inquit Apoftolusj Domini non oportet litigare, fed man- s. Ambr. fuetum effe ad omnes. Ex fententia S» offic.’ de Ambrofii: Decet benignum effe juflum, c. 21'. non alieni cupidum, immo de fuo ju¬ re cedentem potius aliqua , fi fuerit laceflitus, 'quam aliena jura pulfan¬ teni, fugitantem litium, abhorrentem a jurgiis, redimentem concordiam, et tranquillitatis gratiam, fi quidetn de fuo jure vifutn bonum aliquid rela- xare, nonfolum liberalitatis, fedple- rumque etiam commoditatis efi — dv fpendio litis carere, non mediocre lu- Eicdfr* crume fi‘ En S- Auguftini rationes! quidem juxtaS. Apoftolum omnino de- lifitum efi, quod judicia habetis. Et ne quisquam hoc ita excufaret, ut dice- ret, jufium Je hab er e ne gotium, fed iniquitatem Je pati, quam vellet a fe ^udicum fententia removeri, conti- — ( 59 ) ~ nuo talibur cogitationibur, vel excu- fationibus occurrit, atquedicit: qua- re non magis iniquitatem patimini 2 Quare non potius fraudamini? Con- Conc.^ eilii Melodunenlis deann. 1579. Deere- Tit'17. t,o gnid praeftantius ? Caveant Sacerdo- tes a litibur, et proceffibus; fervos Dei non oportet litigare, multo magir a forenfi Procuratoris, ant Caufidici munere, nifi quantum per veteres Ca- nones licet, abftinere debent. Quippe ut Concilium Turonenfe de ann. 1583« Conc - obfervat, valde indecorum eft, inter Tittt*. eos efte jurgia, et liter, qui nihilmifi dejuns- charitatem, et unitatem Jpirare, aut ^ t et docere debent. An alia caufa eftMona- 11 ’ chorum pro bono Communitads? In- qnit S. Bernardin: Hoc antem dicimur, tutiur efe omni Chrifiiano, et Mona- cho pofidere quippiam minur inpace, quam cum lite amplius. Sic quippe ca- nitis: melius eft modicum jnflo fuper divitias peccatorum multar. Quid , quod de altari contenditur, ethocad- verfur filios Levi, id eft-, Clericos ? Clericorum eft, altari defervire, et de altari vivere: vobir noftra profefflo , et antiquorum Monachorum exempla viEtum ex propriis praefcribunt labo^ ribur, et non ex SanPtuario Dei. S. Bern, ad Odo:!. Abb. ep. 297. edit. Mat bili. ( 6o ) TITVLVS III. De ^fiurisdiftione criminali. CAPVT I. De deli is Cler i c oru m. i. Forum juftitiae in ca id a criminali Rom. 13. elt civilis imperii. Ait S. Apoftolus: Non enim fine caufa portat gladium; Dei enim minifier eft., vindex in tram ei, qui malum agit. Senfuseft, gla¬ dium portat, five Poteftas, five Prin- ceps, tanquam Dei fninifter, a quo gla¬ dium accipit, ut fit vindex in iram, id eft, utejusvice, ac nomine jnftitiam exerceat vindicativam in puniendis iis, qui malum agunt, vel pacem puhlicam turbantes, vel honeftatem vitae com- munis laedentes. A d hoc enim inftitu- ta eft poteftas laecularis; ut et puhli¬ cam pacem (lecuritatem, libertatem- que) confervet, et vitae communis, titpote Societatis humanae-, honefta¬ tem tueatur. Ita Eftius in locum S. A- poftoli. 2. Ouemadmodum Principes chriftia- ni Patribus, et Dominis domefticamfa- miliae corre&ionem, utpote privatatn> et leviorera reliquerint, fic et eorum delitftorum 3 guae Ecclefiam, difcipli- - ( 6r ) —. namque Cleri fpečhuit, correftio ad fa* eram potellatem remiffa eft. En legem Gratiaui et Valentiniani Imp. Ut, fi qua funt ex quibusdam dijjenfionibus, levibusque deliČtis adreligionis obfer- vantiam pertinentia; locis fuis, et a fuae diaecefeos Synodis audiantur, ex- ceptis, quae ačtio criminalis ab ordi- nariis, extraordinariisque civilibus? utpote publicis ^fudicibus, aut illu- firibus poteflatibus audientia (audien- da legunt) conflituit. Ecce Synodis ec- clefiafticis refervatur correftio delifto- rum 5 quae contra difci plinarn canoni- cam, aut orthodoxam religionem com- mittuntur. L, 23. C. Th. de Epifc. et Cler, 3. Provocat inde ad hanc legem S. s. Amb. Ambrofius: Nec quisqiiam., inquit, ep ’ 13 - contumacem judicare me debet, cum hoc aferam, quod auguflae memorlae Pater tuus non Jblum fermone refpon- dit, fed etiam legibus fuis fanxit, in caufa fidei, aut ecclefaflici alic?iju^ ordinis eum judicare debere, qui nec munere impar fit, nec jure diffimilis} haec enim verba referipti funt, hocefl, Sacerdotes de Sacerdotibus voluit ju¬ dicare, quin etiam, fi alias quoque ffgueretur Epifcopus, et morum ef- fit examinanda caufa, etiam haec vo j uit ad epifcopale judicium pertinere- — ( 62 ) — 4. Qnidergo de publicis deliftisCle- ricorum, videlicet, quae ipfam Rei- publicae tranquillitatem turbane? Re- icripiere Arcadius, et Honorius lmp.: guoties de religione agitur, Epifco- pos oportet judicare; caeteras vero caufas, quae ad ordinarios cognito- res, veluti delifta communiaj vel ad ufum puhlici juriš pertinent, legibus oportet audiri. Refert. L. x. C. Th.di Relig. 5. Correčtionera ergo deličlorum le¬ vičnim? quae a Clericis in difciplinaffl eccleliafticam committuntur, ad Epi- fcopos placuit remittere: publica vero crimina relervantur publicis Judicibus: Nomen Epijcoporum, veleorum, qW Ecclefiae necejjitatibus ferviunt, nec ad judicia five ordinariorum, five ex- traordinariorum ^udicum pertrahaft' tur: habent illi ^udices fuos, quisqziam (potius quidquam) his čuti legibus publicis commune, quantu^ ad caufas tamen ecclefiafticas pertindt quas decet Epifcopali auctoritate dl' cidit Et infra: Quidquid vero negotio' rum-, quaefpečtant ftatum Reipublicae> aliunde inči det, id ipfe Praefes Pf°‘ vinciae terminabit. Quid clarius vetefl differentia ? L. 3. C. Th. deEpifc.^' dic. 6. Exemplo enim militum placuit lifta ecclefiaitica, quae a Clericis 1)1 — ( 63 ) «~ Clericis in difciplinam ecclefiafticatn ž ant ordinem, et ftatum ecclefiafticum committuntur, lecernere a deličtis vul- garibus, fen communibus, quae aCle- ricisj ut civibus, et meni bris Reipubli- cae adverfus regimen politicum perpe- trantur. His quippe exceptis, priorum eenfura ad judicium ecclefiafticum re- miflaeft, quia Clerico j, de deličtis ec- clefiafticis, nonnifi apud Epifcopos ac- cufari convenit. L. 41. C.Th. deEpijc. et Cler. 7. Credunt nonnulli, eam deliftorum diftinflionem quoad immunitatem Cle- ricorum a Judicio laeculari fublatam per Honorii conftitutionem, qua decernitur indefinite. clericos nonnisi apud epi- scopos accusari convenit. Deiu addi- tur: Igitur fiEpifcopus, vel Presby- ter — apud Epijcopum, sxquidem ali¬ bi non oportet, a quolibetfuenmtac- eufati etc. L. 41. Cod. Th. de Epijc. et Cler. Per iudefinitam hujus legis locu- tionem videtur correftio omnium deli- ftorum a Clericis commifforum Epifco- po attributa: Juftinianus tamen illam criminum diftinčtionem iterum obfer- vavit in fua Novella 83.: aft hoc mo- deramine is ufus eft, ut, fiquidemCle- ricus de vulgari, feu civili crimine in faeculari judicio conveniretur, convin- c ereturque, pro executione tamen fen- tentiae poena capitali damnari non pof- *— ( 54 ) ' i ~ fit, niti prius per Epifcopum facerdota- li, Clericaligue dignitate nudacus fuif* fec. Nnct. Cler. quoque $. i. et 2* C de Epifc. et Cler. 8- Beneficio Imperatoris fucceflit et aliud moderamen: Ut, fi quis Cleri- cuin, aut Monachum, velMonialem, de crimine civili , apud ^udicem accu- foverit, et crimen per legitimam aecu- fationem potuerit approbare, tune E- pifcopo locorum gejia monumentorum polam fuciat; et, fi ex kis agnofca- tur, propofita crimiua conmifijjeeui:'.- tune ipje Epijcopus fecundum regulas ab honore, /ive gradu, quem habeti fepdret: £fudex autem ultionem ei in- ferat legibus congruentem. Si vero E- pifcopus putaverit, gefta non jufit confecta, tune liceat ei deferre, et nu- dar e honore, feu gradu accujatam pet- Jonam; itatamen, ut hujusmodipet- fona fub leg tima cautela fiat, et itd ad Nos, utpote Principetn, negotiurt tam ab Epifcopo, quam a/Judicefe- feratur, ut nos hoc cognojcentes > quaenobis videntur, jubeamus. clarius? Clericus de criniine civiii ac - cufatus? convičtusque a Judice puolico capitali poena perceUi non početi, n’li Epifcopus fencentiam Judicis proballeb aut, ti diHetifiiret, Principis decifio caU' fam definivillet. Nov. i. 23. c. 21. 9. Hoc — ( 6f ) — 9. Hoc moderamine Concilia Mati- Cone, fconenfe II. ■> et Parilienfe V. faeculo VI. M™ rc - n « decreverunt, ut nullus fjudicum ne- Parir.v. que Presbijterum, neque Diaconum , c - 4 - aut Clericum ullum •> aut ^uniores Ec- clefiae fine fcientia Pontificis per fe di- ftringat, aut damnare praefumat. 10. CapitulariaFrancorum generatim £ apituI ; pronuntiant, inftaurantqne, ut Clerici lib/š. 0-38 * ecclefiafiici Ordinis, fi culpam quam- 378. crnupie incurrerint, apud ecelefiafiicos J c ’ judicentur, non apud faeculares. Et alibi: Nemo audeat Clericum, autMo- nachum, aut Monialem faeminam ad civile judicium accufare, fed ad Epi- fcopum. Etinferius: Placuit, ut Clerici mm diflringantur, vel non dijudicen- tur, nifi a propriis Epifcopis. Fas e- nim non efi, ut divini muneris Mini- firi temporalium poteftatum fubdan- tur arbitrio. Nam fi propriorum Epi- Jcoporum jufiionibas inobedientes exti- terint, tuncjuxta canonicas fanfitio- ues, per Potefiates exteras adducan- tur, id efi, per £fudices faeculares. 11. Senfim ergo caufae criminales fi¬ ne criminuni diftinčlione ad Judicem 1 ecclefiallicum etiam privative fuerunt 1 devohtae, prout tam Principum, quam > Pontilicum, et Synodorura pofteriores ' fanftiones evincunt, quae nulla fačlo delictorum diftinčtione caufas crimiaa- Van-Ufpm 7. Eccl. I’. IV, E — ( 66 ) — lesClericorninEpifcopis, five Judicibus ecclefiafiicis deferunt. Utnemo unquam Epifcopum apud faecularem judicem, ant alios Clericos accufare pracfumat etc. Refert. c. i, 2, 3, 7, 8, 14. XI. q. 1. 12. Gratianus veteris legis lečtionem fic refert: Continua lege fancimus, ut nullus Epifcoporum, vel eorum, quj necejfitatibus Ecclefiae ferviunt, adju- dicia, five ordinariorum, five extra- ordinariorum ^judicum pertrahatur. Habent žili fuos ^udices, ne c qui> quam his publicis ejl commune cumle- Supr. gibus. In Integra lečtione fubditur; cpantum tamen ad caufas eeclefiafticas pertiuet, quas decet epifcopali aučtori- 'tate decidi. Grat. c. s- ibi. 13. Abhiuc argumentis novi juriš Ju¬ dicibus civilibns nulla jurisdiftio in eri- mina, utcungue enormia, Clericoruin relinquitur, nifi ad exequendum fuppli- cium eorum, qui per degradationem folemnem a Clero ejefti, brachio fae- culari, veluti incorrigibiles traduntur- c. ic. de ^f udic. 14. Recentiores Iraperatores id ge- nus privilegij ecclefiallici et in publicas fančtiones Imperii retulerunt. Inquic Fridericus II.: Statuimus, ut nullus ecclefiufiicam perfonam in criminalt quaefiione, vel civili trahere ad jndi' cium faeculare praefumat, contraCou- fiitutiones Imperiales, et Canonicas —™ Q 67 _/ — fančtiones. Refert. AiiSt. Statuimus C. de Epifc. et Cler. Concilium Tridentinum crimina- Tri<1 les caulas aeque, ac matrimoniales ju- 24 ' c ' 20 ’ dicio Epifcoporum relervat. Quo De- creto inferiores judices ecclefiaftici ex- cluduntur, ut tamen Officialem Epi- leopi excipere oporteat, quia vice, et nomine EpiCcopi jus dicit, ita, ut tri¬ bunal Oflicialis reputetur et tribunal E- pifcopi. c. 3. de Appelh in 6. 16. Olim latillime patuit privilegium fori Clericis competens in materia cri- minali, adeo, ut iidem tametfi enor¬ mnim criminum rei •> et convifti a Ju- dice ecclefiaftico duntaxat poffent ju- dicari, et condemnari, idque non ad publicum, et capitale fupplieium, fed ad carcerem perpetuum s jejuniuinque in pane, et aqua. 17. Id facile iudulgebatur, ut vel fic Clerici ad meliorcm frugem revocaren- tur, et ordinis ecclefiaftici dignitati con- fuleretur, cavereturque, ne facerdota- lis Ordo faecularium inliiltationi expo- neretur. Et fane quis ambigat, quin contumeliofum apparat, ipfos Sacerdo- tes propalam in plateis publicis corani populo necari 5 auc corporalibus fuppli- ciis affici? Quod et Pagani ipfi agnove- nint. Nam decori Veitalium dabatur , u t Initurae poenas, ludibrio s et oculis E — ( 68 } — vulgi fubtraherentur, defoflae infpe- cum vivae. i8« Sckur quoque, quanto et ipfis Laieis fcandalo fic, dum Clericorum crimina propalantur, et omnium oculis exponuntur: quantumque haec Laico« rum erga Sacerdotes venerationem, et obedientiam diminuant. Mirom proin videti non debet, quod Imperatores, et Principes chriftiani aliquando admo- dum favorabiles fuerint in remitten- dis Clericorum deličlis ad Judices eecletiafticos, ipfique Epifcopi etiani lančtiffimi tanto zelo, et labore hoc privilegium tori vindicaverint, et con* tra Laicorum conatus defenderint. Cap. 3., 19. Refert Hincmarus preces Gallica- to- P Fcch norum Praefulum, ut Ebbonis, Archi- Hiticm. ’ epifcopi Remenfis, verecundiae para- contr. retur, ac propter etiam Ecclefiae op ?.°3i5? al ' ^fobium-, et infolentem J'aeculariwn infultationem ; tlim ne dignitas p- cerdotalis pollueretpcr, Ji puhlice Et- bo de his, quibus impetiius <> etadhnt impetendus erat, convičtus foret. 20. Inde novi juriš argumentis paf' fim denuntiatur cenfura Judicibus infe- rioribus, fi Clericum, qui defugahai^ fufpeftuseft, per ličtores arripi, ecii’ vincula, carceremque conjici faciatit' c. 29. de Sent. Excom. Cotič. 21. His exemplis decernit ann. i Remenf. Concilium Remenfe, Mt, fi in aliq^ ~ ( 69) — civitate , vel in aliquo loco Remenfis Provinciae contingat, quandoque Cie- ricum detineri per laicalem jufiitiam, poftquam diPlus Clericus fuerit ab E- pifcopo illius loči, vel ab Officiali, vel Decano rurali, feu ex parte ali- cujus eorum legitime requijitus, cejfe- tur a divinis in loco captionis, et de- tentionis, quousque fuerit competen- ter reftitutus. 22. Pronuntiat inde Concilium Cou- ftantienfe: Nullus Magiftratiium eccle- fiaflicam perfonam in criminali quae- flione ad judicium faeculare praefu- mat propria aučloritate attrahere con- trn canonicas fanStiones, et contra Confiitutiones Imperiales. 23. Invaluittamen et inter ea tem po¬ ra confuetudo, quod R.eges civili po- teftati arrogarent cafus privilegiatos Clericorum. Sic referent Pragmatici Galliae: Cognofcit Rex, et ejus Offi- ciarii de omni crimine privilegiato ; ut funt crimen laefae Majeftatis, fal- fne monetae, infraSiio falvae Gardiae etc. Et de hoc Rex, et ejus Officiarii funt in poffeffione, et faifina a tempo- cujus initii memoria non exi/lit : qtiod tempusimmemoriale,juxta Theo- feticam ^foannis Monachi idem opera¬ ter, quod privilegium. En natales ca¬ fus pri vilegiati. - ( 70 ) ~ S4- Quum enim Epifcopi, neglečto delečim, paflim omnis generis homines Ordinibus donarent, publicae fecuritatis caufa oportuis guaedam atrociora crimi- iia a privilegio tori excipere, faeculari tribunali takem conjunčtim cum Epi- fcopo fubjicienda, quae vulgo calus pri- vilegiati appellantur. Nam, quia pri- vilegium Clericorum naturam juriš coni- munis juxta recentiores Decretales in- duerat, id, quod olim juriš communis fuit, nune privilegium audit. s$. In Gallia triplex genus criminuffl ea occalione diftinguunt nonnulli. De- ličta communia Clericorum relinquun- tur Judici ecclefiaftico. Haec enim, fi judices laicds audias, reftringuntur ad injurias verbales, aliasque culpas, qui- bus peccatm* contra difciplinam eccle- fiafticam. Alia Clericorum delifta, qui- bus aučtoritas Reipublicae laeditur, ca- Flenr. fibus privilegiatiff accenCentur. Juxra J. E. p. 3. ftatutum Melodunenfe de his Judices ’ faeculares conjunčHm cum ecclefiafticis cognofcunt, eaque de caufa ad tribunal ecclefiafticum fe couferre folent, nili forte Officialis, juftiriae accelerandae et evitandae captivorum transportatio- nls caufa, malit fe couferre ad tribunal faeculare. Uterque Judicum per fuurn fyndicum abhinc teftium depofitiones, interrogatoria, caeterosque articulos in feparata volumina transfcribenda t’U' —• ( 7 1 ) — rat5 nifi alter folus cognofcere coepe- rit. Nam, quum qualitas criminis de- mum ex accufationibus innotefcat; Of- * ficialis fiati m inquirere, et, fi cafus pri- vilegiatus femet exferit, judicem lai- cum vocare poteft. Similiter et laicus Judex cognofcere poteft, antequam ac- cufator, vel promotor, quia deliftum •nt'riusque poteftatis commnne deprehen- ditur, remillionem ad Officialem flagi- tat. Si Senatus cognofcit, Officialis non vocatur, fed Epifcopus, Clerici accufa- ti Superior, vices cuidam ex Clericis Senatoribus demandare tenetur. Abhis quidam fecernunt euormiora crimina , quae cafus Regii dicuntur, quia regiae jurisdičtioni, independenter a tribunali ecclefiaflico, refervantur. Tertatur ra¬ men famofus Galliae Jurisconfultus, et Pračlicus Claudius de Preftre, fe non de vidiireunquamnegatamremi(rionemCle- cei it. i. rici ad Judicem ecclefiafticum, nifi in c- 2O - crimine laefae Majeftatis, vel nifi Cie- ricus captuseffet in veftefaeculari,quan- tumvis alias age.retur de crimine valde atroci, Et quidem juxta edičium Melo- dmienfe Clericusaccufatus dedeiičlopri- yilegiato remittendus eft ad proprium luumEpifcopum, qui fi fit extra diftri- člum Curiae fupremae, a qua retnitti- tur reus, folet illa Epifcopo injungere, ut Vicarios in fuo diftriftu conftituat, De Marc. deCon- cord. Sa- cerd, et Imp. —- ( 72 ) — a quibus unacum Judice regio de cri- mine et perfonalis inftruatur. 26. Innotuit differentia cafus privile- giati, et deličti communis et alibi. Vi- fum enim eft, huncftylum, et modrini civilis poteftatis, adverfus facinorofos Clericos procedendi, potius effe dicen- duni coiiiervationem, defenfionem, et prote&ionem ftatus politici, quam vio- lationem, et ufurpationem immunita- tis, ec jurisdiftionis ecclefiafticae, quia tam atrocia deličta Clericum privilegio fori indignum reddere videntur. 27. Haftenus de qualitace, etnume- ro cafuum privilegiatorum inter Inter- pretes tam exačl:e non convenit, quia radix confufarum poteftatum, exinde fublata haud eft. Obfervat III. de Mar¬ ca: Utraque poteftatum fuis limitibus eft circumfcripta, et in diffrtis omni- no negotiis exercetur, cum illa fpiri' tualibus addicatur, haec publicis oc- cupata fit: fed ferente rerum conftitH' tione adeo vicinae funt atnbae, utdif" ficile fit etiam prudentifirno cuique ft nes controverfos dvrimere: certat quidem regulae in genere affignaripof- funt, quibus invicem difterminentuf 1 fed multa accidunt in fpecie propofitfa quae peritiffimos arbitros fallant, tentque, ne fines, ut par eft, inUl eas poteftates regere pofint. Quae lo; cum habent non in controverfiis fideh - ( 73 ) — quae longo intcrvallo remotae funt a cognitione Principum, nec in rerum publicarum adminiftrationibus, quae alienae funt a cura pafcendi gregis; fed in plurimis difciplinae capitibus , quae p er Jonas, aut res ipjas refpi- ciunt. 28. Attento iure Decretalium Cleri- ci omnes, etindiftinfte gaudent privi- itria. legio fori. Supereft tub nomine Synodi i 1rivil - Parifienfis Decretutn, eotenore: Nul- lus JJudicum neque Presbijterum, ne- que Diaconum, aut Clericum ullum, aut Minores Ecclefiae fine permijfu Pontificis p er Je difiringere, aut con- demnare praefumati. Ouod fi fecerit, ab Ecclefia Dei, cui injuriam irrogare dignofcitur, tamdiu fit fequefiratus, quousque reatum fuum cognofcat, et emendet, Refert. c. 2. de For. Com- pet. 29. Juxta Pontificale Romanum mox fufcepta prima Tonfura privilegium fori obtinetur. Sic in collatione primaeTon- 1’urae Epifcopus novellos Clericos allo- quitur: Filii chari/firni animadvertere* 'dcbetis, quod hodie de foro Ecclefiae facli eflist et privilegia clericalia Jor- titi efiis etc. 30. Praecipit Synodus Tridentina, ut f n duntaxat Tonjura initientur, (de 3 quibus probabilis eonjeFtura non fit, eoj non faecularis judicii fugiendi Pe^rvs Cugner, »rt. 49. Tri d, feff. 23. c. 6. — ( 74 ) — fraude, Jed, ut Deo fidelem cultum praeftent, hoc vitae genus elegiffe. 3.1. Quippe inde a foeculo XIfL inva- lirit Scholafticorum opinio, per fufce- ptionem Tonfurae, veluti Ordinem, imprimi charafterem indelebilem, ut ab eo privilegium fori divelli non pof- fet. Hoc praejudicio tum conjugatii quam caelibes cujuscungue conditionis fufceptioni primae Tonfurae, ut a me¬ tu civilis jurisdičHouis exempti effent; inhiarunt, quamvis nec de ftatu Eccle; fiae affumendo, nec de habitu clericali geftando cogitarent. Nec ilhid difficile erat, eoquod Officiales ecclefiaftici de- fiderarint, plures effe foro fuo fubjeftos- Queftus ett Petrus Cugnerius; Itemfa- ciunt Praelati Tonfuram hominibus 30: annorum ,■ et ultra, et etiam conju- gatis aliquibus, quando veniunt aii eos metu intrujionis car cer is, et nitionis alicujus criminalis delicii> quod antea perpetraverunt, et hoi pluries fuit faSlum. 32. Statuit Concilium Tridentinuffl : Is minorum Ordinum fori privilegij non gaudeat, nifi beneficium ecclefi^' fiicumhabeat; aut clericalem habitiito et Tonfuram deferens, alicui Ecclefi' ae ex mandato Epifcopi inferviat, vif in feminario Clericorum, aut in edg qua fchola, vel Univerftate, de I — ( 7V ) ~ centia Epifcopi, quafi in via ad ma- jores Ordihes fufcipiendos verfetur. Apparet ergo , quod S. Synodus hoc privilegium fori non in fimplicem Ton- furae, minorumve Ordinum fufceptio- nem refundat, fed in minifterium ec- clefiafticum, cnj vel aftualiter quisque vacat, aut faltem per illas difpofitiones proximius, remotiusque fe impendit 5 ut Ecclefiae fervire velit, polfitque. 33. Juxta declarationem S. Congre- gationis Clericus incedens in habitu, et Tonfura clericali gaudet ipfo jure fori privilegio, fi alicui Ecclefiae deferviat 9 etiam fine mandate Epifcopi; aut ftu- deat in aliquo Seminario, vel fchola 9 aut Univerfitate, etiam citra licentiam Epifcopi; quia etiam ceffante mandato, vel licentia Epifcopi habetur finis prae- cipuus Conciliu 34. Clerici minores, qui veftes deri- cales depofuere, pro eo tempore, quo f Or ? " eas tion geftant, excidnnt privilegiofo- Com«, rij nulla etiam praevia monitione, ita tamen, utiiiud mox, ac refumpferint habitumD et Tonfuram, alicui Ecclefiae de maudato Epifcopi defervituri , recu- * perent, quia tunchabent omnes condi- tiones a Concilio praeferiptas. 35- Quid ergo, fiappareat, quem- 9pam Clericum fuifie fadrum, aut ha» bitum, et Tonfuram fufcepilfe in frau. deHifogi ent |j judiciifaecularis? Satis iu- Cap. 5- ec 6. De for. Kpifcop. C one. Nicaen. c. 5, — ( 76 ) -- ter Interpretes con venit? eum praetex- tu fufcepti habitus ecclefidftici jurisdi- člionera faecularem effiigere, quia fraus fua nemini patrocinatur. Indicium au- tem fraudis haud obfcurum eft, fi mox a perpetrato deličto Tonfuram fufcepe- ric. Nam ex vicinitate t vel diuturnita* te temporis dolus praefumitur abeffe? ant adelle. Si Clericus tonfuratus in a- lio, quam clericali habitu capiatur, pro ea vice declinare forum faeculare non poteft. In Gallia Clerici ftuderites haud amplius gaudent privilegio fori. 36. Caufas criminales Epifcoporuffl jam pridem in Synodis Provincialibus tračlatas fuilfefatis conftat, eftque paf- fim ab omnibus admiffum? et in Cano' nibus antiquis exprelfum. Praecipit Con- cilium Nicaenum L Ut hoc ergo decen- tius inquiratur, bene placuit annil fingulis per unamqtMmque Provinciart bis in anno Concilia celebrari, uteotn- muniter ab omnibus Jimul Epijcopis Provinciae congregatis difeutiantuf hujusmodi quaefliones. 37. En regulas Antiocheni Concilii: Siquis Epijcopus criminaliter aceufi- tus, ab omnibus, qui Junt intra PfO- vinciam, Epijcopis acceperit unami conj'onamque jententiam; ab aliisU' 1 terius judicari non poterit 5 >fed nere circa eum opor tet, tanquam coti’ j — ( 77 ) ~ venientem, quae ab omnibus probata efi, firmam, ratamque fententiam. Re* fert. c. $. J 7 !. q. 4. 38. Quidvero, li judices diffentiant? Statuit Concilium: ut tune Metropoli* tanus Epifcopus a vicina Provincia Ju¬ dices advocet alios, qui controverfiam tollant; ut per eos fimul, et compro- vinciales Epifcopos, quod juftum vifum fueritj approbetur. c. 1. et Corr.Rom. ibi. 39. Concilium Sardicenfe permittit Cone, interdumrenovarijudičium Synodi Pro- ^ ar!l, c. vincialis, idque jus afferit Romano Pon- ' 4 * tifici etiam in caufis criminalibus Epi- fcoporum. En ex lečlione DionyfiiDe* cretum! (hiod fi aliquis Epifcoporum judicatus fuerit in aliqua cauja, et putat, Je caufam bonam habe- re; ut iterum Concilium, vel judici- um, renovetur, fi vobis placet, S. Pe¬ tri /Ipofioli memoriam bonoremus, ut feribatur ab his, qui caufam ezamina- runt, id eft, judicarunt; ffulio Ro¬ mano Pontifici, et, fi judicaverit; re- novandum ejje judicium, renovetur 9 det ffudices: fi autem probaverit, talem caufam effe, utnon refriceutul* ea i quae aEtafunt, quae decreverit, c onfirmata erunt. Quippe, quum fen¬ tentiam Concilii retračtare, etfi dillen- fiflent pro minore parte judices, non liceret, nifi a majore, utpote adfcitis — C 78 j — ex vicinia Judicibus, Concilio fieret, id genus novi conlilii propofuit Odtis, ut pro reverentia S. Petri haec praero- gativa Julio Romano Pontifici tribuere- tur, ut proculab omili dillentientium ju- dicium Audio decideret, an caufa me- reretur reftaurationem judicii; necne? c. 4- 40« Doneč ergo refcriberet Pontifex, Gaudentius Epifcopus dixit: Neceffe effi adjici, — ut, fiquis Epifcopus fuerit' depofitus judicio Epifcoporum, qui funt in vicinia, etrurfus dicat, fibi defenfionis negotium competere, non prius aliusinCathedram fubfiituatuh quam Romanus Epifcopus caufa co* gnita fententiam tul er it. 41. Si Pontifex Romanus judiciuffl renovandum cenfeat, renovationeffl committere poteft propinquis Epifco- pis. Inquit Canon: fi Papa jufium ej}l exifiimaverit, ejus rei examinationein renovari; Coepifcopis fcribere digne- tur, qui funt propinqui ProvinciaCi ut ipfidiligenter, et accurate cum coni' proviiicialibus Epifcopis fingula peP 1 fcrutentur, et ex veritatis fide fenten' J tiam ferant. Quidamplius? (fuodfi 1 is, qui,rogat caufam fuam iterum ati’ 5 diri, deprecatione fua moverit Epi- J fcopum Romanum,. ut de latere f^ Presbtfterum mittat; erit in potefiaU > Epifcopi Romani, quidvelit, et quid , aeflimet? Et fi decreverit mittendoi 1 effe a latere fuo, qui praefentes cum Epifcopis judicent, habentes ejus au- čloritatem, a quo deftinatifunt, erit in fuo arbitrio. Si vero crediderit E- pifcopos fufficere, faciet, quod japi- entiffimo c&nfilio jiio judicaverit. 42. SenfusConcilii Sardicenfis hisCa- nonibus expreffus eft, ut Epifcopi co- rarn Synodo Provinciali accufari, judi- cari, et etiam gradu moveri queant, ipfaque fententia Synodi firma confiftat, nifi Epifcopus damnatus judicium reno- vari petierit, ipleque Pontifex Roma- nus ab Epifcopis Provinciae iute^ffella- tus judicaverit, judicium renovaudum juxta modum Canoiie VII. exprefium. 43. Canonibus Sardicenfibus quoad judicium Epifcoporum in prima inftan* c . 9?" tia confonat Svuodus Chalcedoneniis, ftatuens: Si Clericus autem cum pro- prio Epijcopo negotium, aut litem habeat-, a Provinciae Sijnodo judice- tw\ Gelafius II. quoque Papa diferte Gehf. H. 8guofcit, EpifcoposProvinciae eSfe £p- ad ujcej-, aa quorurn judicium omnes cau- conitant. Jue Epifcoporum, et reliquorum Sa- cerdotum, ac civitatum caufae refe- tantur, ut ab Iris omnibus jujle con- Jona voce difcernantur. 44- Circa faeculum 8. et 9. haec Sy- Morum auftoritas in decidendis Epi- Co porum cauiis diminui coepit. Nam id temporis nova quaedam colle- — ( 8o ) — ftio Canonum, et Epiftolarum Decre- talium Pontificum prodiic fub nomine cujusdam Ifidori, in qua ipfum jus judi- candi, et deponendi Epifcopos Syno- dis Provincialibus adimitur, et Romano Pontifici etiam in prima inftantia afleri- tur. Colleftio haec, utpote contineus epiftolas fub gloriofis nominibus primo¬ ram Pontificum, etMartyrum exhibitas, maximo cum applaufu fuerat excepta: aft ubi harum Decretalium aučforitas fuit ftabilita, invaluit fimul opinio, E- pifcopum fine aučloritate Sediš Apofto- licae Samnari non polfe, quod tanquaffl ab Apoftolis ad poiteros derivatum, ac quafi divinitus pro privilegio Sedi Apo- ftolicae, eni Pecrus praefedit, concel- fum effe dicebatur. 4 et terminentur — Mino- res vero criminales caufae Epifcopo- rum in Concilio tantum provinciali cognofcantur, et terminentur, vel deputandis per Concilium Provincialen 50. In Francia jus vetusviget, quo Epifcopus in Concilio Provinciali, eni, fi Xfl. Epifcopi non interfunt, vicini ad numerum concurrentem adhibendi, dun- taxat judicatur, falva appellatione ad Pontiiicem, duce Canone Sardicenfi- Nam Concilii Tridentini Decreto Cle- rus Gallicanus llatim reclamavit. Ab' hinc eta Rege anno 16^7. publieum e* dičtum obtinuit, ut Epilcoporum cau¬ fae ex praeferipto fančiorum Decreto- — ( 83 ) — rum a Judicibus ecclefiafticis definiren- tur. $ i. Sunt et aliarum gentium publicae leges, quae vetant incolas extra fuas provincias in jus vocari; idque nontan- tum in caufis civilibus, fed et ecclefia¬ fticis: atque hinc notorius, et quoti- dianus ufus delegandi judices appella- tionum in partibus, fi guando a 'fenten- tia Judicis ecclefiaftici ad fummum Pon- tificem appellatur. Quippe funt inelu- čhbilia incomraoda, fi extra Provin- ciarn, et in remotis locis caufam pro- fequi oportet. Ajebat Ivo Carnotenfis : Ivo Si intra Provinciam, fecundum quod ep< 68 ‘ infiituta Majorum continent, fieret prima dijcuffio, ficut neceffe foret, non deejjent accufatores, non deef- fent tejles, qui pr o hujusmodi ne- gotiis non audent ad loca remota pro- dire. 9 52. Suppreffa veterum Canonum auftoritate faepius fupereft impunitas fcelerum, quia et vetus cenfura crimi- nis remittebatun Juxta S. Bernardam luEtu amariflimo dignum, quod fecu- iib. 111. ’ tum eft. Quod hoc? Impunitas inču- c *5- riae foboles, infolentiae mater■> radix impudentiae, trans gr effionum nutrix. S3' In morali dočtrina quid fune- ftius, reliquum eft, quam Sacerdotum tsram, et difficilem efle poenitentiam. ¥ 2 - ( 84 ) — S. Ang. de fenu. Dom. in inont. lib. 1. c. 6. inter Op. trema perfolvet. Enuberioresrationes! S. Chryf. < - « . Oper, im- perf. ho m. 40. in cap. 21. Matth. Inquit S. Auguftinns: Si fal infatua- ’in tum fuerit, in quo falietur ? qui erunt homines, per quos a vobis error au- feratur, cum vos Sacerdotes elegerit Deus, per quos errorem auferat cae- s. chryf. t e rorum. Juxta S.Chryfoftomum: inMa^h. enim, etji faepe delinquunt, poffunt tamen ad veniam pervenire: fi vero hoc Magifter ipfe patiatur, Omni ex- cufatione privabitur, et fupplicia ex- Hotno faecularis poft peccatum faciU ad poenitentiam venit; nam occupd- '• tus negligentia faectilari dum Jcriptu- ris fatisnon attendit, Jemper ei, quai in J cripturis pojita funt, nova viden- tur; ideoque, cum atidit aliquid de gloria Sandtorum, ant de poena pec- catorum, quafi novum aliquid avidiens> expavefcit; dumque aut bona concu- pifcit: aut mala timet, compunSitd aa poenitentiam cito decurrit. Ni^ autem impoffibilius, quam illum cof- rigere, qui omniafcit, et tamen con' temnens bonum, diligit malumt, omnti enim, quaecunque J ant in /cripturis > propter quotidianam meditationttj ante oczdos ejus inveterata, et vil^ aefiimantur; nam quidquid ibi ter^ bile eft, ufii vilefcit, propterea Clefi' cus, qui femper meditatur fcripturdS’ aut omnino obfervaturus eft; et efd perfeStus: aut, fi femel caeperit ildd — (80 - contemnere, nunquam excitatur inil- lis, ut timeaf. Quid triftius? Alto quippe, ex ieirentia S. Bernardi, de- ® e ‘ rn ® ern ' merfi oblivionis fomno, ad nullurn do- j^cam'’ minicae comminationis tonitruum ex- pergifcuntur, ut vel ipforum fuum periculum expavefcant. Ec alibi: Alie- nis laboribus locupletantur Clerici •> comedunt frufitum terrae absque pe- cunia, et pr odit quafi ex adipe ini- quitas eorum etc. Mens quippe affueta deliciis, nec exculta difciplinae farcu- lo-> multas contrahit fordes. Porro inv eter atam rubiginem fi tentet abra- dere ■> nec fummis Jaltem digitis con- tingi patientur^ Jed, ficut Jcriptum efi, incrajjatus cfl dilectus, et recal- citravit. AitAučtor operiš imperfečti: Sed et fi deprehenfus humiliaverit fe, non ideodolet, guia peccavit, fedcon- funditur, quia perdidit gloriam fuam. Et infra: Erubejcit aliquando reus vi- deri, qui femper fuerat Judex, Ep. 132. Supr. int. Op. S. Chryfoft. hom. 43. ( 86 ) TITVLVS IV. De deliElis eccle/iafiicis. CAPVT I, Di pomitintia canonica. t. Forum eccleiiafticum poenitentiae in omnia delifta Clericorum, Laico- s. Bern. rumgue porrigitur. Ait S. Bernardus: žb C i. nfid * Utfciatis, quia filius hominis habet c. 6.' potefiatem in terra dimittendi peccata etc. guaenam tibi major videtur et dignitas, et poteftas, dimittendi pec* cata, an praedia dividendi, 2. Superfunt longa ferie veterum Con- ciliorum? Canonumgue Decreta? guae diverfis peccatorum generibus ordineni; modum, tempus, proceffumgue poe¬ nitentiae difcretiffime praefcripferunt, in ordine ad decernendum falutarem ex- piationem, merendamgue facramenta- lem abfolutionem. ExercuitEcclefi.ahanc fuam aučloritatem in omnia crimina> etiam leviffima, publica, atque oceni¬ ta. Porro omnia, guae Epifcopi circa crimina exercebant 5 cum Poenitentiae Sacramento conneftebantur. Non enim erat forum externum a foro interno > feu faeramentali per XII. faecula disjun- ftum. — ( 87 ) - 3. Guippe five Epifcopi in peccata inguirerent, five teftes audirent, five cenfuris, aliisque poenis canonicispro- cederent; haec omnia ad ipfius pecca- toris reconciliationem tendebant. Sic non erataliud tribunal, in quo excommu- nicandus, vel excommunicatus indica- batur, aliud, in quo poenitens facra- mentalem abfolutionem merebatur. 4. Saeculo VIL quidem invaluit, quod de peccatis publicis puhlicam, de peccatis occultis privatam poeniten- tiam agereoporteret; ita, utpublicorum iib. 1/ peccatorum confeflio, poenitentia, et c - Io « abfolutio Epifcopo, ejusque delegatis miniftris refervaretur; occultorum an¬ teni confeflio, poenitentia, et abfolu¬ tio ad reliquos inferiores Presbyteros remitteretur. Utrumque tamen illud fo¬ rum ad Sacramenti poenitentiae admi- niftrationem, five peccatorum curatio- nemdirečte, indirečleque referebatur. Sic omnis generis crimina jurisdičlionis eccleflafticae in ordine ad forum poeni- tentiae fuere. V. AitMorinus: (Puapropter crimen Lib. 7. lege civili punitus fuerat; quia civili c ‘ 6 - examine, et conviElione crimen publi* catum erat, poenitentiae publicae poji toleratam poenam civilem, five pecu- niariam, five corporalem, fubdebatur: nonnunquam etiam poji poeniten’ tiam puhlicam poena civili punieba- tur. Poenitentiam enim ut medicinam Cone. Rom. cap. 12. — ( 88 ) — potiffimum confiderabant, peccatorem, ut aegrotum: ideo punitum gtiidem propter crimen poena civili cenfebant, non autem fanatum. Chriftiana tan- tum poenitentia eum vere fanare, vul- nera perpeccatum infiičla obdticere ere- debatur. 6. Quum primordiis faeculi X. gni¬ dam jačiarent, poli: fumptum lege ci¬ vili de reis fapplicium, millam liiper- efleEpifcopiš infligendarum poenitentia- rum auftoritatem, Concilium Roma- num anno 904. declaravit, hoc praeju- dicium omnino irregulariter inoleviire. Habeant igitur Epifcopifingularum uf- bium in fua Diaecefi liberatn potefia- tern, adulteria, et fcelera inquirere> ulcifci, etjudicare, fecundum quod Canones cenfuerunt, absgue impedi‘ mento alicujus. Et cum opus fueritad compirimendos rebelles, et contempto- res, publieum placitum convocent’ non ad praejudicandum, fed potius ad ea, qnae Deo placita funt, etfaluti animurum conveniunt, profequendwn< Ecce forum poenitentiae ecclefiafticae a foro civili juftitiae procul ab omni prae- judicio diverfum eft. 7. Inde Synodus Romana placituM publieum a regiis judicibus» utpote ud' niftris fori jullitiae, in fuppetias eflevo' candum cenfuit, fi peccatores monitis.’ ec Decretis Ecclefiae, guibus ad fulci- — ( 89 ) — piendam poenitentiam adigebantur, mo¬ rem gerere detrečfarent. Quippe illis faeculis coaftae poenitentiae frequen- tes erant. Statuit anno8i6. Synodus Cone. Moguntina: QuodfiSacerdotum moniti- • onibus noluerintaurem accommodare, volentes in priftinis perdurare crimi- nibus, oportet eos perfaecularis po- tentiae difciplinam a tam prava con- juetudine coerceri. Quid clarius ? S. Sy- nodus miniftris poenitentiae monita, et cenluras vindicat; jurisdiftionem coa- ttivam a miniftris juftitiae in fubfidium vocat. 8. JuxtaMorinumcircafaeculum XII. Morin. caepere Scholaftici forum poenitentiale 9 a foro judiciali Ecclefiae fecernere, ita, ut forum poenitentiale paffim vilioribus, et inferioribus Presbyteris, in ordine ad facramentalem abfolutionem difpen- fandam, relinqueretur; forum vero ju- diciale Epilcopo, aut ejus Vicario, ali- isque, qui jurisdiftione exteriori gau- dent, refervaretur. Hi civiles omnes, criminalesque Clericorum caufas, nec Uon plerasque Laicorum judicabant, fed cum juriš formuliš, ftrepituque, et tu- ’Uultu forenfi; cenfurasque pro pruden- tia fua foli pronuntiarunt, vel a jure dlatas declararunt; abfolutionemque donarunt, quam culpae, et peccatorum ?xpunčlricem efle noluerunt, ne forum Judiciale, et externum novi juriš cum - ( 90 ) — poenitentiali, et interno confunderent; neve, quod necelfum fuiffet, longas, et multiformes fecretae omniura pecca- torum confeffionis ambages audiendo, defatigarentur. 9. Hac utriusque fori feparacione fta- bilita, Epifcopi, eorumque Officiales omnium criminum cognitionem, etiatn adverfus laieos, tribunali ecclefiaftico, fecundum canones, utpote novi juriš Decretales, arrogabant; immodeomni caufa, ubi quaeftio de peccato ineide- rat, cognofcere praetendebant. Nam eo obtentu et Innocentius IH. fibi caufam belli publiciinter fummosPrincipes vin- dicavit. c. 13. de £fudic. 10. Judices regii animadvertentes fo¬ rum externum, et contentiofum elfe plane a foro interno, et facramentalj feparatum, nec poenas canonicas indigi amplius per modutn falntaris, et medi- cinalis poenitentiae in ordine ad purga* tionem deliftorum, fed modo omnino forenfi, et ftrepitu judiciali ad meram viudiftam, coeperunt Laicorum caufas criminales non fecus, ac civiles fibi re- fervare. Supereft tamen, quod ad ex- emplum caufarum forenfiura deličla di- vidantur in civilia, ecclefiaftica, etmi%' ta. De ecclefiafticis folus Judex eccle- fiafticus etiam contra Laieos pro tribu- nali pronuntiat. De civilibus folius Ju' ’ ( 91 ) "~ dicis Laici adverfus Laicos eft cognitio. De mixtis utergue per praeventionem jus dicit. ir. inter delifta ecclefiaftica primum Cap. 2. locum tenet haerefis. Ex fententia S. Auguflini difficile eft haerefin definire. s.Aug. ’ Nonnunauam minus dočlus haerefespu- d e tat, autfingit, quas dočtior a crimine 1 excufat; uti in Philaftrio, etEpiphanio contigiffe S. Doftor obfervat. 12. Inde diferetiores, et recentiores aučtores apprime commendant, ut do- gmata fidei a placitis fcholae eaute di- ftinqnantur. JuxtaS. Gregorium: Suni s- Greg. multijidelium, qui imperito selo fuc- cenduntur 9 et faepe, dum quosdam, quafi haereticos infequuntur, haere- fes faciunt, aut fingunt. 13. Ex rationibus S. Auguftini fuper- eft vulgata haerefis definitio ■> quod fit pertinax defenjio dogmatis, Ecclefiae univerfalis judicio condemnati; five Decreto Concilii Oecumeniei, quod A- rianismoNiceae contigit; five fančbione Concilii Provincialis, ab univerfa Ec- clefia agniti, quod Pauli Samdfateni placitis Antiochiae accidit; fivePontifi- c ’s oraculo, per totam Ecclefiam reče- Pto, 'qualeDominus Innocentius adver- lus Pelagium edidit. c. 29. XXIF. q. 3« 14. Hoc exemplo Arcadius Imp.hae- teticos, in ordiue ad poenas civiles, declarat, qui vel levi argumenta a ju-> — ( 92 ) — dteio Catholicae religionis, ettramiti arTiž 28 fuerint deviare. Monen Gotho- č.Th/’ fredus* levi argumente denotari articu- dehaeret. lum dogmaticum, ut ienfusfit, euni pro haeretico efte habendum, qui iii quocunque articulo hdei, quamvis ipfi leviš videatur, ajudicio Catholicae re¬ ligionis, et tramite deviare convičlns fuerit. Nam verba illa: levi argumen¬ ta : referenda funt ad verbum deviafi- Nam juxta S. Hieronymum haerefis di- čla eft ab elečhione^ quod fcilicet ea® fibi unusquisque eligat difciplinam, vel fententiam, quam proprio arbitri« putat effe meliorem. c. 27. ibi. 1$, Duae ergo hujus caufae difcepta- tiones funt: una de jure, utappareat, num dogma orthodoxum fit, an haere- ticum? atque dehoc unice Ecclefia, i‘l eft, Concilium generale, ant Provin- ciale, Papa, autEpifcopus pronuntiat' Nam illtid omne, et Iblura eft de Catholica, quod eft in verbo Dei fcd' pto, vel tradito revelatum, et ab Ec* clefia fide divina credendum omnib« 5 propofitum. 16. Veteribus fat familiare fuit, qu°" fideles, fiquae obrepfiftet haefitatio, fedem Apoftolicarum Ecclefiarum f £ ' mitterent, inter quas prima eft Eccle* s. iraeii. fia Romana- Inquit Iraeneus: ^4d ha ni ref'iib e ' Ecclefiam propter pot»ntiof^ priucipalitatem, neceffe efi omneinco^ — ’( 93 ) — venire Ecclefiam; hoc eft, eos, qu! undi- que funtfideles: in qua femper ab his, quifunt undique, confervata eft ea, quae ab Apoftolis eft, traditio. Extat quo- que Theodofri Imperatoris ediftum his verbis espreilutn. CttnStos populos, quosClementiae noftraeregit Imperium, in tali volumus Religione verfari; quam D. Petnim Apoftolum tradidijfe Romanis, Religio usque adhuc (in codiceTheodoliano legicuruJ^Mč nune) ab ipfo infinuata declarat, quamque Pontificem Damafum fequi claret. L. i. Cod. de fid. Cath. Remiiic ergo Theo- dofius populos fpeciatim ad fidem Ec- clefiae Romanae, quia haec Religionem ab Apoftolis craditam usque adhuc, us* que nune femper cuftodivic. 17. In 6rchodoxisProvinciisfpe6latur et haerefis, ut crimen publicum, quia violat Ratum publicum Sacrorum, ipfam- que tranguillitatem politicam Reipubli- cae plerumque in diferimen mirtit. Ec vero indulgendum haudeft, ut adver- lasDeum, et dogmata-divina liberius, quam adverfus Principem , adverfus le- ges Reipublicae fundamentales, vel cen¬ tra bonos moreš quidquam efilitiatur. Commendat S, Auguftinus harum le- gum civilium aeguitatem, quae non tani vindičlam, quam emendationem haereticorum fpirare videbantur. c. 37, pajftm XXIII. q. 4. — ( 94 ) • " ig. Altera quaeflio fačlum fpečtat. Utpote, an hic, vel ille fit haereticus? Juxta S. Auguftinum : Qui fententiam fuam, quamvis falfam, atque pervef- fam, nulla pertinaci animofitate dl- fendunt, praefertim, quam non M- dacia fuae praefumptionis pepereriM Jed a, fedtiSlis, atque in erroremlapfo parentibus acceperunt, quaerunt an¬ teni cauta follicitudine veritatem, cof- figi parati, cum invenerint, nequi- quam funt inter haereticos deputatih Refert. c. 29. XX1N. q. 3. 19. Hac ratione et Innocentius III.. > damnatis opinionibus Joachimi Abbatis; aučtorem abhaerefi excufavit, qiiiao- mnia fcripta fua Apoitolicae Sediš j«' dicio approbanda, vel etiam corrigenda lubjecit. Hinc fat vulgatum eft inter In- terpretes axioma: Non error, fedef- roris pervicaciafacit haereticum, Qu'^ hac difcretione aequius ? c. 2. de Trinit. 20. En aliud-difcretionis exempluit' Innocentius XII. anno 1694. ad Epifco- pos Belgii relcripfit: Ne ulla ratiotd quemquafn vaga illa accufatione, e f invidiofo nomine ^fanfenismi tradtiM aut nuncupari finatis, nifi prius fpeotum ejje legitime confliterit, quam ex his V, propoftionibus in fen- fu vulgari docuijfe, aut tenuijfe; quemquam fub hoc praetextu rep^ 1 ab officiis, muniis, beneficiis, gradi- busi ac concionibus habendis, vel ab alia quacunque funČiione ecclejiaftica permittatis, nifi fervato juriš or din e, eam poenam, quae viris, alioquinCa- tholicis gravijfma eft, commeruijfe probatum faevit. Haelit fatis diu invi- diolum nomen; et quis eorum vifurum 9 alioguin Catholicorum 5 qui tanto nu- mero eruditum orbem faluberrimis fcri- ptis inftruxerant, in tanto contentionum aeftu hucusque 9 fervato juriš ordine 9 cujuscungue illius erroris convinci po¬ tni t? 21. Jure novo et ipfa fačbi guaeftio tribunali ecclefiaftico vindicatur. Hinc Bonifacius VIII. prohibet diftričiius po- teftatibus 9 et dominis territorialibus ? Reftoribusque 5 et Officialibus eorun- dem, ne ipfi de hoc crimine, cum mere fit ecclefiafticum 9 quoquo modo co- gnofcant, vel judicent. c. ig. de hae- ret. in 6. 22. Inde aguingentis annis hae 9 aliae- De in- que hujusgeneris caufae peculiaria tribu- ' qutf - ong ' nalia, quae Inquifitionum dicuntur, pe- Perere. Aufpicio Fratres Praedicatores , Waxime convertendisAlbigenfibus, aliil- ’ haereticis nomen dederunt; quod ftunus fibi pariter recens inftituti fum- Plere et Fratres Minores, guorum ani- ®is; dum callerent, utendum cenfuit ^ontifex, cum maximopereproficerent. ( 9^) — * Nam voce, et fcripto refutarunt haereti¬ cos, Principesque, et populos exci tarnat, ut pertinaces perfequerentur, pellerent- que; numerum, conditionemque haere- ticorum cujusgue loči exafte explora- rinit; quam diiigentes Epifcopi, quam aflidui Principes, quam prompti ex ple- be caeteri ellent in extirpandis haereti- cis, curate obfervarunt, Romamque re- tulerunt. Jurisdiftione quidem tum de- ftituti 5 animarunt tamen nonnunquaffl Magiftratus ad profcribendos, vel punien- dos haereticos, ac Dynallas ad arma fii' menda, populumque ad belli focietateffl figno crucis panneo; peftori affixo, ex- citarunt, harumgue expeditionum ibciis easdem indulgentias dederunt, quas na¬ fti funt, qui ad bellum facram in terrafl fanftam profefti fuerant. 23. Sncceffu temporis expeditione s in lnquifitiones degenerarunt. Fridefi' cus 11. Imp. Honorio lil. Pontifici anfl- 1224. Paduae reconciliatus, quatuoi' e ' difta promulgaffe dicitur; quibus faecu- laribus judicibushaereticos, abEccle® judicatos, puniendos commendavit, e ‘ obRinatis ignem ultorem; poenitentil’ 11 - carceres perpetuos praeftituit; poen 3i adverfus perduellionem, et laefae Maf flatis crimen fcriptas ad haerefin exte 11- dit, omnesque legestum jure civili, jure canonico adverfus haereticos confirmavit. Praeterea tuendos recep 1 - lnqui- — ( 97 ) — Inguifitores, quod nomen iis, qui haere- ticos indagarunt, datum, guodve in ma- gna lege Theodofii M. adverfus Mani- chaeos deprehenditur. Innocentius IV. qui ann. 1243. in foliura Romanum eve- ftus eft, oblervandis legibus hifce perpe- ti cura invigilavit, Dominicanosgue, et Francilcanos, qui Ecclefiae hac in re u- tilillimam operam navabant, eximia au- ttoritate ornavit, et Epifcopis, quibus cognitio de crimine haerefeos ipfo jure competebat, adjunxit, atgueMagiftrati- bus mandavit, ut ex judicio Epifcoporurm et Inquifitorum apparitores conducerent, a quibus liaeretici in carceres compinge- rentur, et bona eorum occuparentur. 24. Inftinftu Raymundi de Pennafort ann. 1233« Inguifitio immigravit in Ar- ragoniam; cognita etiamin nonnullis ci- vitatibus Germaniae, ac Franciae* prae- fertimin occitania« unde ortum habuit; fed in his haud diu comrnorata eft. Re- gnum Neapolitanum ob diffidia Regum, et Pontificum intaftum manfit ab hoc ju¬ dicio, quod in Arragonia quoque elan- guit, ac in caeteris Hifpaniae Provinciis vix ulla fui veftigia religuerat. SedFer- dinandus Catholicus poft penitus ejeftos Mauritanos, quum novorum Chriftiano- r um plerosgue videret ad fimulationem 1 chriRiani ritus compofitos, metu eos, ; praefertim Judaeos, guibus terra afflue- - bat, in offieio continendos cenihit. Ejus Van- Efpen Eccl. P. IK G “ (98 ) — precibusann. 1483- SixtusIV. deditBul- lam, qua Thomas de Turrecremata, Do- mmicanus, ec Regi aConfeffionibus, qui opus boe urferat in primis, conftitutus eft inquifitorgeneralis. Quo nomine ann- 1484. egit ConventumHifpalenfem, ubi univerius judicii ordo, quo etiamnuni utuntur, defignatus eft. [dem Thomas ann. 148$« conlirmatur ab Innocentio Vlil. ex quo tempore hoc munus in Hi- fpania femper fuit maximum, atquebo- noriiicentiiiimum. Interim Pontilici ni' hil juriš in Inquifitionem Hifpanicaib praeterquam, quod Inquilicorem gene' ralem, quem Rex cumftis Provinciis prač- ponendim nominat, confirmare foleab qui viciffim ex mitu Regis nominat fin* gularum Provinciarum Inquifitores. 2$. Hifpani hujusmodi tribunal, inf£' gno Neapolitano formaturi impediuntnf aPoncitiee, quia fubjiciendum foretCpo- filio lnquilitorio Hifpanico. Unde in ijl° regno haeretici judicantur ab Epilcopi 8 ' vel a Pontificis, id eft, Inquifitorum R?' manorum delegatis, quibus tamen ven ,! Regis, vel Proregis opus eft. Sim^ quid aufi funt Hifpani in Belgio, ubiD u ’ Albanus regnante Philippo II. arm a ! ! manu rem aggreffus eft. Cujus imm^ 1 ' tatis metu defecere Batavi cum foede fi! ' tis Provinciis: nec in reliquo Belgio 1"' quilitionis ullum monumentum eft. — ( 99 ) — 26. InFrancia, quum recentiores hae- refes eHlorefcerent, audiebantur guere- lae de negligentia Epifcoporum in per- quirendis, puniendisque ea labe infečtis. Unde decurfum aliquando ad illa judicia extraordinaria. Nam Parifienfis Senatus ab Epifcopis impetravit litteras, quibus Senatoribus Clericis vices fuas demanda- runt, ex guibus compolitum eft Conci- lium Inguifitorum a elemente VIL ann. 1525. confirmatutn. Sed inciderunt bel- la civilia, et edičta pacificationum, gui¬ bus ea omnia abolita funt, ut nullum fu- perfit Inguifitionis Francicaer veftigium, praeterguam , guod Tolofae modico fti- pendio alitur quidam e familia Domini- canorum, qui Inguilitor audit, fed fine ul la funčHone. 27. In Italia ex haerefi Lutherana an- fam arripuit Paulus 111. Romae inftan- randi hoc tribunal, quod remiHum erat faepius, inftituta Congregatione Cardi- nalium, cum potellate abfoluta de hae- refi, fimilibusgue criminibus cognofcen- di, eisque normam funftionum praeferi- bendi. Quum Sixtus V. diverfas alias Congregationes, quae Romae florent, inftituiiret, huic primum locum affigna- \it. Conftat ea Cardinalibus feptem, ac diverfis miniftris, habetque ipfum Pon- tificem Praelidem, ejusgue poteflas per uninemltaliam, immo, fiPbntificem au- g 2 — ( IOO J — di as , per totum terrarum orbem exten- ditur. 28- (n Germaniae imperio exulat o- mne lnquifitionis tribunal, guia Pacis Weftphalicae articuli libertatem reli- gionum, quae tolleratae dicuntur, in« ' dulgent, fufpenfa in Protellantes omni jurisdičtione ecclefiaftica. De schis* 2 y. In cenfura ecclefiaftica haereticis fuccenturianturfcbismatici, quia, aučto- re S. Cypriano, qui unitatem EcclefiM nontenent, fidem non tenent. Super- eft reliquum S. Patris argumentum. c. 18. XXIV. q. i. 30. Juxta fententiam S. Hieronynii fchisma, quod graecum nomen eft, 1’cif- furam fonat, utpote fcillionem, vel di* vifionem ab unitate Ecclefiae Catholi- cae, quae, ex pluribus particularibus Ecclefiis fub uno capite coalefcens, uni- verfalem, five Catholicam, et unaiD Eccleliam conftituit. c. 34. ibi. ad^. at ’ 31 • Cenfetur ergo fchismaticus, qui re* Pa™. ceditab unioneomniumjautpeneomniun 1 lih. 2. Ecclefiarum particularium, quaeEcclefi- am uni verfalem conficiunt.Gluare Optatus Milevitanus Donatiftas efle fchismaticos pronuntiat,quod ab Ecclefiarum totiusof' bis communionedifceirerant. Pidend^ eft, inquit, quis : in radice cum tot° manferit; quis forte exierit? Ide 111 argumentum contra eos faepius urge { S. Auguftinus. — ( IOT ) — 32. Schismatis quoqne praeiodiciom eft, fiquis a Romanae Ecclefiae com- monione recedit. Eft enim Ecelefia haec propter Primatom unitatis centrom, e- jusque Antiftes omnium fideliom Ca- put. Qoisqois ergo ab hnjos confortio le feparat, Ichismaticos praefurai poteft. Hinc Theologi com S. Thoma fchisma definiont, quod fit divifio, per quam quis fe ab unitate Ecclefiae feparat, in quantum Ecelefia eft corpus myfti- cnm ex univerfis fidelibus tanquam mem- bris, et Romano Pontifice tanquam •capite conftans. 33. Emerfermitqoidemgraviflimaea- liarum Ecclefiarom comRomana contro- verfiae: fi tamenpacis, et commonio- nis vincolom inter eas abrnptum non eft fchisma exortum dici neqoit. Obfer- varont olim Epifcopi non eandem com Romana Ecelefia, led diverfam Pa- fchalem diem celebrandi difciplinam, et maximam deftiper haboeront cnm S. Vičtore Romano Pontifice difceptatio- ”em, iftius tamen communionem non deferoeront faltem ex parte fna. Gal- liae qooque Epifcopi, tametfi eandem eum Ecelefia Romana difciplinam ob¬ let varent, Fictorem monuerunt, ut ea potius fentire vellet, quae pači, cfl aritatique er ga proximum congrue- ^ a nt, nimirom ot Afianos a Iha com- 'ttunione non excloderet. Cap. 3. De cauf. S. Cypr. etc. S. Ati?, de un>'-. Bapt, lib. 1. C. xo. Fleur. H. E. 1. 7. c. 32. — ( 102 ) — 34. Sančtus quoque Cyprianus feffl perfaltem ex parte lu a reti n uit pacenij et communionem cum Ecclefia Roma- na, quamvis vehementem cum S. Ste- phano haberet litem de rebaptiiandis haereticis. Inquit S. Auguftirus: A 7 «« illis teniporibus, antequam plenarii Concilii fententia, quid in hac red quendum eflet, totius Eccle/iae cofr Jenfio confirmaflet , vijum efl, ei c:^ firme odtoginta Coepifcopis Juh ' ; 'fr canarum Fcclefiarum, omnem hod¬ nem, qui extra Ecclefiae Catholitd communionem baptizatus fuijjet, opof' tere ad Ecclefiam venientem denuo ptizari: quod non rečie fieri tanto vf ro nimirum propterea tiominus aperuit, ut ejus pia et humilitas, charitas in cuftodienda falubritef clefiaepace patefceret. Enimvero S.P?' ter difleutiendi liberam facultatemf^' quis,illaefapacereliquit: guodergo^ 1 virjandtus, aliter de Baptismo fentd ,,s ' quam feres habebah quaepojleapei'tf Etata, et diligentifjima confideratio® firmata eft, in Catholica unitatepef^ fit, et charitatis ubertate compenjcd^ efl, et pajfioms falce purgatum. 3 V. Stetit aliquamdiu contentio gualem vero exitum tune fortita i lt: nefeitur; attamen fub S. Sixto, S.& 6 phani fucceffore needurn fuifle lopif 3 ' ex epiftolis S. Dionyfii AleKandrin’ 8 — ( 103 ) — eum datis conftat. Cum vero poft tem- pora S. Sixti nihil de hac quaeftione, ant occafione illius de Eccleiiarum fcif- fione lega tur, verofimilius eft, pacera Ecclefiae iutercedentepraecipueDiony- fio Alexandrino redditam fuiffe. 36. In reliquo decurfu hiftoriae infe- ftiora fuere fchismata intertina ■> quibus unitatem unius, ejusdemque Ecclefiae particularis in difcrimen aemuli conji- ciehant. Ita Novatus Romanam, ecDo- natus Carthaginenlem Ecclefiamiu par- tes dittraxerunt reječta fubječtione, quam JegitimisEpifcopis Cornelio, Cae- cilianoque debebant. 37. Novo jure Bonifacius VIII. omnis generis diris, et poenis Cardinales de Columna devovit, quod in Papam fchi- sma concitafient, eoobtentu, quodja- ftarent, Caeleftinum V. Papatu le ab- dicare nequivifie. c. wi. de Schism.inG, 38« Reliquae cenfurae, etpoenaehu- jus criminis iere eaedem funt, ac hae- tefeps. Inter alias orunes ordinationes, beneficiorum collationes, aliique ačtus judiciales a Praelatis fchismaticis pera- fti, irriti funt, illaefo tamen plerum- 9«e valore Sacramentorum. c. 1, de Schismat. 39. Schisma ex fuo genere fine hae- Supr. tefi efle poteft, plerumque tamen in 5Ž ' taerefin definit, ut obtentui excufatio- locus fit. Si fchisma haerefi conjun- — ( io6 ) — quem difcipuli ipfum effe dicerent, re< Jpondiffe notabat ctc. Refert. c. 3. dl Baptis- 46. Ecclefia tamen Gallicana, ipfa- que Univerfitas Parifienfis Epileoporuni aučloritatem in decidendis fidei contro- verfiis femper afferuerunt. In Concilio o ?Tom' Conftantienfi Joannes Gerfon inter con- a. p. 281' clufiones fub quibusdfm articulis ponen- das recenfet ordine (extam: ^dd Epifco- pos JpeEtat jure divino —propojitio- nem quandam haereticare, hoc eft, hal- raeticalem decernere, vel determinant nedum doftrinaliter (Rent DoEtores Theologiae pojjunt) fed etiam judicia- liter, cum appofitioneDecreti poenalis contra fabditps rebelles etc. Haec do- čliina ica defendebatur a Gallis, ut ta¬ men reeognofcerent in Romano Pontifi- ce Primatom jurisdiftionis unacum prae^ rogativa fuffragii in dijudicandis fidei quaeftionibus. 47. Ipfimet etiam regii Magiftratus d-oftrinam illam tanquam batin ijuandam fuarumlibertatumreputarenondubitant, ac propterea fiquid in Bullis, Refcripd'? vel BrevibusRomanis contrarium eideffl occurrere videatur, remedio appellatio- ni.s, canquam ab abufu ab executiune, et publicadone hujusmodi Bullas, et litte- ras Papales prohibent, nequid contra lj' bertates Ecclefiae, et auftoritatem Epi' fcoporum inducatur; uti vifum eft occa- — ( 107 ) — fioneBrevis ClementisXf. quod an. 1710. profcribebat mandatum Epifcopi S. Pon- tii Tomeriarum in Gallus, tribus epifto- lis Paftoralibus ftipatuna. Appellationis caufa.erat, quod illoBrevi praecipue im- peti videretur doftrina de aučloritate E- pifcoporum in definiendis arciculis fidem tangentibus. 48. Alibi zelofiores Epifcopi finim fe- cere, plures laxiorum Cafiriftarum opi- niones profcribere, quorum Decreta re- Fa „ fl , td fert Fagnanus, utevincat, ad quas tan- c. 5'de dem laxitatesaddučlifuerintPatroniPro- Conftir - babilifmi, five fuftinentes, unumquem- que poffe amplečli tuta confcientia opi- nionem probabilem, licet minus tutam, et minus probabilem. ^49. Et inter haec quid minus tutum, minusgueprobabilevideri poterat, quam illa nonnullorum impudentia, qua paffira quaedam fenteutiae Catholicorutn infa- mia haerefeos notabantur? Quis calu- mniam excufaret? Ait S. Jacobus: No- s. jacob, lite detrahere alterutrum Fratres! qui c 4 - detrahit Fratri, aut judicat Fratrem fuum, detrahit legi, et judicat legem, quae praecipic, ut id, quod tibi fieri non vis, necalteri facias. RefertSozomenus, lib s ® zom ’ Ammonium aliquando adiifle S. Epipha- nium, eique haec verba fecilfe: Liben- ter equidem difcerem, utr um aliquan- do in difcipulos, aut in libros noflros incidijli? lilo (Epiphanio) negante, ite- 9 S. Ang. de Bapt. lib. 7. c- 53- S. Greg, lib. VI. ep. 25. S. Hicr. ep. ad Ocean« — ( 108 ) — rum qudefivit Ammonius; unde er go / haereticos illos ejfe judicafti, qui nul- lum habes argumentum, quofententiam illorum poffis canvincere? Et,cumEpi- phanius diceret, id fe auditu accepiffe; nos vero, ait Ammonius, plane contra- rium fecimus. Nam et dtfcipulos tuos faepenumero vidimns, et libros peric- gimus: ex quibus efi unus, qui Anco- ratus inferibitur; cumque mnlti vitu- peravere, et tanquam haeretieum calu- rnniari vellent, nos pr o parte, uti pat erat, propugnavimus, et caufaetuai defenfionemfufcepimus. Proindenec tu ex folo auditu abfentes damnare debili- fti, quos nequaquam tu ipfe, certis af- gumentis induEtus, conviceras; neci- jusmodi gratiam referre tuis laudato- ribus. Quid diferetius exemplo S. Au- guftini? Nobis, inquit, tutum efi, inča non progredi temeritate aliqua fenten- tiae, quae nullo in catholico regionali Concilio caepta, nullo plenario terffli- nata funt. Juxta S. Gregorii moniturt 1 EJoc ergo, Frater chariffime, fubtilitA perpendamus, et jub praetextuhaerefi s affligi quempiam veraciter profitenttffl fidem Catholicam non finamus-. ne, quoA abfit, haerefin fieri fub emendationd viagis fpecie permittamus. En fenten* tiam S. Hieronymi! Nihil impudentiuJ arrogantia rufticorum, qui garrulitf tem auEtoritatem p.utant, etin fubji' — ( 109 ) — Etum fibi gregem timidis fermonibus tonant. T I T V L V S IV. De Reliquis deliEtis Ecclefiafiicis. I. Sortilegium dicitur a forte, foletque c s accipi in malam partem nimirum pro fu- De soitii." perftitiofa, et magica divinatione, qua quis futiira, aut occulta, vel omnino in- upet ' certa praedicere, aut cognofcere vult ex aliguibus figuis, quae ad eacognofcenda, aut indicenda nec a natura, nec a Deo in- ftituta, vel ordinata funt. 2. Juxta S. Ifidorum: Sortilegi funt, qui fub nomine fiEtae Religionis per quasdam, quas SanEtorum fortes vo- cant; divinationis fcientiam profiten- tur, aut quarumcunque feripturarum infpeElione futura promittunt. c. i. 3» Sortes illae divinatoriae, utpote nullam vel naturalem, vel fupernatura- lem vim habentes ad occulta illa, ac me¬ re contingentia, et plane ab incerto e- yentu dependentia manifeftanda merito iuperftitiofae divinationes, et maleficia reputantur, et ut talia jam pridem eas reprobavit Leo IV. in epiftola adEpifco- pos Britanniae: Sortes, ait, quibuscun- cla vos inveftris diferiminatis judiciis ^iuod Patres damnaverunt) nihil aliud, — (HOJ — quam divinationes-, et maleficia ejje de- cerniinus. Quamobrem volumus illas o milino damnari, ct inter chriftianos ultra noluvipis nominari, et ne exerce- antur, Jub anathematis interdieto pro- hibemus. c. i. XXJ / L q. 5. 4. Natura for ulegli, feu fortitim, prout eae adhibentur ad cognitionem, live ma- ni(eliationem futurorum , vel occulto- rum, ad quem effečhim nec ex natura fua , nec ex ordinatione Dei virtuteffl habent, probat intervenire maleticiuffl. Nam fi cultus divinus, vel id, quod Ibli Deo competit, exhibetur, aut tribuituf creaturae, dicitur fuperftitio cultus incle- biti, ut loquunturTheolpgi poti S.Tho- D. Th. 2. mam, ubi etiam, fi cognitio futurorum 7 - 2 ‘ contingentium, vel manifeftatio omnino occultorum, quae Ibli Deo competit, pe- titur a rebus ad eam manifeftationem nec a natura, nec Dei ordinatione inftitutis; transfertur quidam Dei cultus, vel De 1 proprietas ad creaturam. Ac propterea fortilegi etiam Divinatores, tanquam di' vini aliq uid praeferentes, dičti funt. $. Cumfortes, live Cigna adhibitaad futurorum, et occultorum cognitionefl 1 nullam ex fe, aut a Deo virtutem h 3 ' beant: ideo fortilegium folet continer® expreifum, vel tacitum pačlum cu” 1 Daemone, a quo mediantibus illis fi' gnis futurorum, et occultorum fcieiH 19 ex p e titur. — ( 111 ) — 6. Eisdem fignis, quibus utuntur for- tilegi ad praedičtionem futurorum ■> et¬ ilni utuiitur ad nocendum, et tune pro- prie malefici dicuntur ob facinorum ma- gnitudinem, ut loquitur l. 5. Cod. de Malefic, Sieut autem varia funt figna , quae adbibentur ad praeftigias, falla- cias, aut maleficia exercenda, ita va¬ ri ae funt fortilegii, ant maleficiifpecies, fortiunturoue varia nortiina a diveifitate lignorum. 7. Luter laxiores opiniones fecentio'* rum Caluiftarum legitima cenfura reje- cit et has, quae artes niagicas, alias- que fuperrtitiones a vitio excufabant, ii ad bonum finem referrentur. Declara- vit anno 1398- facultas Theologica Pa- Fse.Parif. rilienfis, eos falli, qui credunt licitum 5 uti ad bonum finem arte magica, aliis- que fuperftitionibus, guasDeus, et Ec- clefia damnant. Hincet addit, fine er- rore fuftineri non poffe, qziod ličitum JU, etiarn permittendum, maleficiama- leficiis repellere. 8« Id ipfum expreflit Rituale Roma- num: ^liqui (Daemones) oftendunt maleficium, et a quihus fit fa&um-, et modum ad illud dijfipandum. Sed ca- veat, ne ob hoc ad magos, vel ad fa- gas, vel ad alios, quam Ecclefiae mi- 'uiflros, confugiat, aut alio fuperfii- / tione, aut alio modo illicito utatur. ( U2 ) Paul, fent. g. Tit. 3i. 9. Vitio quoque corruptionis, infir- mitacisque humanae daemones proeffe cenfentur, quando nocere deiinunt. Haec praejudicia in veteri Gentilismo tam di* verfas ipecies idololatriae pepererunt, quarum nonnullas et ipfi Romani inve> teri fuperftitione profcripferunt. Refert Paulus Jurisconfultus, capitali poena luille, quide falute Principis, vel fum- ma Reipublicae refpondiffent. 10. Priacipes Chriftiani, profcripto Idolorum cultu, in clallem criminis puhlici rejecerunt artes magicarum di- vinationum. Inquit Conftantius Imp- Nemo Aufpicium confulat, aut Me-, thematicum ■> „ nemo slriolum. AugU; rum, et vatum prava confejjio conti- cefcat etc, Etenim ultore gladio pfO' firatus, fupplicio capitis ferietuf> quisquis juflis noftris obfeqwum deni" gaverit. Refert. L. de Malefic. n. Ec infra: Multi magicisartibiP ufi (aliqui legunt nuji) elementa tuf" bare, vitam infontium labefaPtarenof dubitant, et manibus accitis, auden^ ventilare, ut quisque Juos confici^ malis artibus inimicos: hos, quoni^ natur ae peregrini funt, fer ali s pefi 1 ! abjumat", utpote feralem peftem vi vl ' comburium interprecantur. L. 6. C. Melejic. et ibi G.othofr.^ 12. Juxta ( 1*3 ) n. Juxta legem Conftantini M.: Eo- rum.efi fcientia punienda, et feveriffi- mis merito legibus vindicanda, qui magicis accinŠti artibus, aut contra falutem hominum moliri, aut pudicos animos ad libidinem defiexij]’e detegun- tur. Nullis vero criminationibus im~ plicanda remedia humanis quaefita corporibus, aut in aggreftibus locis innocenter adhibita fuffragia; utpote quia vel naturalia funt, vel per fimpli-. citatem a crimiue puhlico excufantur. L. 4. C. ibi. 13. In OrientetamenLeo fapiens hanc conniventiam legis millam fecit. Sane vero, inguit, fiquis aliquo modo in- eantamentis ujus ej]e deprehenfus fu~ erit; fiveid rejlituendae, confervan- daevevaletudinis,/iveavertendae a re¬ bus frugiferis calamitatis caufa fe- cerit, is ^pojlatarum poenam Jubiens, fupremum fupplicium fuftineto- Ref. Nov. Leon. 65. 14. In Occidente per regna, et fae- cula barbara fat vulgaris fuit opinio, nolle, et polle homines, quos tempe- ' ftarios, magosque dixere, per incaiita- tiones, aliasque artes grandinem in metfes, et vineas mirtere, aliaguema- 1 *a hominum corporibus, et bonis per nialos fpiritus vel inferre, vel ab iis aulerre. Vetant Capitularia: Ut nec ^an-Efinn Eccl. P. lf r . H Capit. Franc, lib. I. c, 6i. ) — 114 ) — Canculatores (forte Calculatores) nei incantatores, iiec tempefiarii, nccob- ligatores fiant. Et ubicunque funt, emendentur, vel damnentur. 1$. Ex his elucet, ex veteri paga- nismo latis diu fuperfuiffe divinationum aliarumque magicarum fuperfticionum genera, quae et animis Chriftianorum nonnunquam altius, proh dolor, infe- derant. S. Auguftinus quatuor eorum genera recenlet. c. 1. XXXI. 16. Ex 1'ententia S. Auguftini: A- perfiitiofum eft, quidquid inftitutvn eft ab hominibus ad facienda, etco- lenda idola pertinens, vel ad colen- dam, ficut Deum, creaturam, par- temve ullam creaturae, vel ad confil- tationes, et quaedam paBta figmfitt’ tionum cum daemonibtis placita, que faederata, qualia funt molitni^ magicarum artium, quae quidemcoffl' memorare potius, quam docere lent Poetae. etc. Refert. c. 6. ibi q- 2- 17. Quid falubrius, quam quodh° s malarum artium leftatores Ecclefiafo' ro poenitentiae fubdiderit, autpercefl' furam a communione ejecerit? Supe f ' Junt in Decreto Gratiani lat amplo n' 1 : mero veteres aučtoritates. c. 1. etc. v- . 1$. Hisexemplis, et novo jure p 0 ?' nitentia quadraginta dierum ei decern 1 ' tur, qui per Ibrtilegium de alienis fa tlS — ( Ilf ) — omen capit c. i. de Sortil. Alexan- der HI. Presbyterum, qui per infpe- ttionem Aftrolabii furtum, quod Ec- cleliae evenit, indagare voluit per an- num a beneficio fufpendit, licetperfim- plicitatem feciffet. c. 2. ibi. 19. Ecce vetera, novaque argumen¬ ta ad id genus criminis perftringendum! Forum juftitiae civilis imperij decrevit in illud poenas corporales. Forum poe- nitentiae proprium eft Ecclefiae ad fe- rendas fpirituales cenfuras. 20. Eft utriusque Judicis in ea caufa difcrete procedere, quia certum eft, muha frequenter diabolicis artibus ad- fcribi, quae velnaturales caufas habent, vel nonnifi phantaftica funt hominum figmenta. Ita jam a pluribus obferva- tum eft, illis faeculis, illisgue regnis, quibns perfuafum fuit, magiam veram effe artem, exundafle reorum nume- rum, quorum crimen ignorant faecula, et regna, quae vitium in fomnia, et deliria rejiciunt phantasmatis. c. 12. XXJ/1. q. e 2i. Quidquid vero reliquum eft, re- cidit ad curam Paftorum, ut frequen- et fedulo populum commoneant<> ^0 fibi a talibus veteratoribus-, im- po/loribus, et deceptoribus, tanquam diaboli vere minifiris caveanti hasim- pietates, et abominationes commit- h 2 — ( Il6 ) — tentibus por occultam operationen malignorum fpirituum adverfus De- um, et proximum, utque infuper hor- reant, et detefientur enormia talin peccata, quae nonnifi ex inventiom diaboli (utdičium eft) ortum habenh univerfi generis humani inimici, quo- cunque obtentu fiant, DivinationiD Magiae, Mathematices, dftrologiah Prognoftici, Phyfiognamiae, NegW mantiae, Chiromantiae, aut alio dl- mum quocunque titulo quamlibet ciofo. 22. Nihil vulgarius, quam quod ti- tulus pietatis jačletur, ut vel nonnullis piis cedulis, vel facris verborum for- muliš, aliisque linteis, et ligaturis vir- tus, medendi morbis, avertendiqu e grandiuem tribuatur. Quuni quidem his rebus, nec ex naturalna, nec ex au- čboritate vel divina, vel humana cuA illo effečhi ulla proportio fit, conftat’ eas elle fuperftitiones, quibusDeus ten* tatur potius, quam invocatur, quiaft' re ad quotidianum miraculum his nug’ s provocatur. Pejus eft, quod ad faciendam jačbeiit et exempla, ven n >' deutque hiftorias; quafi vero hifton^ eife nequeant faepe fabellae et ese®' pla mendacia, aut vero fint et exe®' pla, et hiftoriae. Ideo tis quisque cd' '■ dere non debet, quia aliquando miant — quia hoc permijju Det fit ■> 11 1 C 117 ) is r- r- ie .is li¬ ni t! fe- S' s di- iae !in- >tn- et devotione er ga Deum. Refert. c. 14. XX EL q. s. 23. Mii lis vaiiis obtentibus praecipit Concilium Tridentiuum, ut Ordinarii locorum Epifcopi ea omnia prohibere, et e medio tollere fedulo curent, ac te- neantur, quae Juperftitio, veraepie- tatis falfa imitatrix , per certum can- delarum numerum ad celebrationem milTarum, vel per alias formulas, et caeremonias ad invocationem Sanfto- rum, Religuiarum venerationem, aut cultum SS. Imaginum, privato arbitrio induxit. 24. Abfit, ut tam aequis Decretis quisquam utcunque clanculo detrahere Pofletj niti aliquando ftudium turpis ^uaeftus indifcretioremzelum animaret, nonnulli clament, religionem San- tforum laedi, eoquod proventuofae ^uaedam fuperftitionesexpungantur. Sic etco.nta S. Paulom Ephefi clamabatDe- n ]etrius: riril fcitis, quia de ho c ar- J etfacrificio eftnobis acquifitio. 25. Hac occafione recentioribus fae- culis et raruere Exorcismi. Olim inter ^ntiles multi fuere daemoniaci; et ut Indiani ollenderent, quam contem- lle nda eiTet potentia daemouis, Ercorci- a rum munus infimi Ordinis miniRris Fieur. c °nceirere. Hodie eo munere fuugun- ^ci. P. 1.’ c. 6. — ( n8J — turPresbyteri, necalii nifi fpeciali man¬ date Epifcopi inftručti, quia raro dantur energumeni, et nonnunquam impoftn- ris ludere Iblent homines. 26. S. Apoftolus inceftuofum Corin- thium Satanae tradidit in interitum car- nis, ut Spiritus per poenitentiam fal- mus fit, in die Domini nofiri Chrifti — et infra : Nune autem ferif} volois-) inquit, non commifceri: fi ib qui frater nominatur, eft f ornicatof — cum ejusmodi nec cibum Jumtfh ut criminis pudore falubriter fufFunda- tur ad poenitentiam agendam. 27. Inter haec carnis crimina vtilgS' tius, et perniciofius apparet adultetiu® quod inde omnes gentes, veluti opP r0 ' DeAduk, brium naturae abhorruerunt. AitUW' nus: Ndulterium natura turpe efi> L. 42. ff. de Verb. fignif. 28. In foro juftitiae veteres leges viles adulterium, veluti crimen p^ 11 ’ cum capitali fupplicio addixeruntj ltJ ' ut nec ei indulgentia Pafchalis •> minorutn criminum reis ob iblem 11 ’' 1 tem fefti dari Iblebat, fuffragari p 0 ^ L. 7. C. Th. de Remif, Crim. 29- Juftinianus inter aduiterumn ‘ adulteram diverfitatem poena Praecipit enim, ut adultera, virg^ eIt , fubafta, inmonafterium mitteretufjP' petuam poenitentiam ibi ačlura, n’ 11 , fra biennium eam maritus inds rep et Cap. 6. DeDelift. carn. 1. Cor. 5. — ( H9 ) — voluiffet. Nuct.fed hodie ad L. 30. C. a d L. de Adult. 30. Eft alicubi et hodie huic legi lo- cus; fed minus conveniens, quia Mona- fteria paffim defierunt effeloca poeniten- tiae, ut non poflet non grandi perieulo feduftionis, et infečlionis vacare, quod adulterae, aut corruptae alias faeminae in conforti um honeftarum, et piarum virginum ablegerentur. Confultius ergo procul dubio eft, ut peculiares domus ad fimile mulierum gemis recipiendum, re- cludendumque fnb aptis direftoribus, et direftricibus affignentur. 31. In foro Ecclefiae differentia deli- ftiinter adulterum, et adulteram haud habebantur. Ait S. Ambrofius: Nemo fibi blandiatur de legibus hominum. 0- mne ftuprum adulterium eft: n ec viro licet; quod mulieri non licet. Eadem a viro; quae ab uxoret debetur caftimo- nia. Quidquid in ea, quae non ftt legi- timauxor, commiftum fuerit, adulte- fii crimine damnatur. Refert. c. 4. XXXII. q. 4. 32. In veteri ordine poenitentiae ca- nomcae maechia inter crimina canonica Mertur, adeo, ut nonnulli AfricaeEpi- ^opb figorepoenitentiaemaechis totum locum veniae clauferint. Inquit S. Cy- s - Cypr. Ptianus: guanto multo gravior, etpe- ep ‘ 52 ‘ eft Mačehi-, quam libellatici, caujd? hic necejfttate) ille voluntate pec- S. Bafil. c. 7. etc. Cone. Ancyr, c. 20. Cone. Nannet, c. 13. — ( 120 ) — caverit: hic exifiimans, fibi fatis e(fe, quod non facrificaverit, er r or e dece- ptusfit: Ule-, matrimonii expugnator alieni, vel lupanar in gr e [Jus — Jantti- ficatum corpus, et Del templum detefia- bili collufione violaverit. 33. Ecce Decreta veteris poeniten- tiae! S. Bafilius Maechis quindecim an- nos praefcripfit. JuxtaConciliutn Ancy- ranum adulterum, et adulteram oportet per feptem annos paenitere. In Concilio Nannetenfi decretum eft, ut, fi conjuga- tus folutae, aut foluta conjugato cohaefit, adulter feptennalem, folutus quinquen- nalem poenitentiam fubeat. Veterani horum Canonum notitia valde falubris Confeflariis, etPaftoribus eft, ut poeni- tentes de enormitate criminis monere? ipfisque pro perfonarutn, temporuinqu e » et gualitate peccati falubres poenitencia 5 imponere queant. 34. S.Carolus horum Canonum exeni' piv, quos fingulis Decalogi praecepti 5 lubjecit, poenitentiam eo ordine mode- ratur, ut, fi quis maritus femel laplus fit, poenitentiam agat quinque annis:» laepius maechatus eft, in fine mortis en conveniendus; fique promiferit, fecel- faturum, dabitur ei communio, utpo te juxta veterem phrafin reconciliato. 35. Novo jure adulterium cenfetur al¬ fe crimen ecclefiafticum. -drg. c. r» G/fic. £?udic. Or din. Hodie fatfreguen 3 — ( 121 ) — ea eilutriusgue poteftatis divifio, ut cri- men, quoad feparationem thori, foroec- cleliaftico relinquatur : in ordine vero ad fupplicium, aliasque mulčtas, et poe- nas fibi forum faecularevindicet. InGer- mania in nemefi Carolina adulterium ca- Go „ft >Ca _ pitale eft crimen, alibi tamen fimplici rol. mulčta, autfuftigationepercellitur. Con- ^/heir. cilium Tridentinum praecepit, adulteros, 24 n d e et concubinarios contumaces excommu- Ref. nicandos, et extra Diaecefin ejiciendos Matr,c - 8, eife. Sed alibi notatum fuit, hanc adul- terorumejeftionem extra oppidum, et Diaecefin fapere relegationem , quae proprio jure haud competit poteftati ec- clefiafticae. 36. Adulterium uxoris marito maxi- rao vitio eft, fi ex deličlo uxoris quae- ftum parat, autlucrum, quia hoc fafto crimen lenocinii contrahit. Juxta leges De Leno civiles poena adulterii inMaritum ftatui- cin * tur, qui de adulterio uxoris fuae quid re- ceperit, itemin eura, qui in adulterio deprehenfam retinuerit. L. 2. §. 2. ff. adLe^^iil. deAdult. Non tamen fem- perarguenduseftmaritus,q ui adulterium uxoris diffimulat. Ubi enim adulterium u xoris eft occultum, nihilque de eo ha- tatur in ore, et notitia praeter vulgi in- certam fufpicionem, quam maritus fua Prudentia facile tegere, fupprimereque poteft, eo cafu maritus uxori, condona- i vel dilfimulato deličio, cohabitans? | Conft. Crim. Ca rol, art. Cone. Elib. C. 12. ^De Stupr. C. 14. c. '<’i. •— ( 122 ) — neguaguam lenocinii reus habetur. L. 17. C. ibi. 37. Ait Ulpianus: qui guaeftum ex adulterio uxoris fuae fecerit, pleftitur. L. 29. §. 3. J. ad Leg. £ful. de ^dult. Juftinianus religuos lenones exilio, et mulčtis coercet. Nov. 14. NemenfisCa- rolina civiles leges inftaurat. 38. Jiixta Decretum Concilii Eliberi- taniin veteri foro poenitentiae, fi mater, vel parens, vel guilibet fidelis lenocini- um exercuiflet, nec in fine vitae con? munionem, id eft , reconciliationem, merebatur. Hodie de crimine lenocinii) ubi guis eft Leno uxoris fuae, utergue Judex cognofcit, fecundum gualitateffl fuae jurisdičtionis; utpote ecclefiafticus in ordine ad cenfuras, et poenitentias: civilisin ordine ad fupplicium, exilium &c. 39. Ex fententia Jurisconfulti adulte- rium in nupta admittitur: ftuprum in vi¬ dna, vel virgine, vel puero commictituf' L. 3 8. §• i- ff- ad L. de Adult. p e Jure civili fimplicis ftupri poena eft in honeftis perfonis puhlicatio dimidiaepaf' tis bonorum; in humilioribus coercitio corporis cum relegatione. §. 4. Infi- Publ. ^udic. 40. In veteri foro poenitentiae Con- cilium Eliberitanum corruptas virgineS) fi fuis defloratoribus nupfiflent, ad anna- lem poenitentiam, aut, lialiis nupfiflent, — ( 123 ) ~~ ad quinquennalem poemtentiam ablega- vit. Stupratores puerorum etiam in fine vitae a communione exclufit. 4T. Inter Canones a S. Carolo colle- ftos habetur: Siquisadolefcens cum Vir¬ gin e peccaverit, poenitentiam aget an- num unum— kem, Vidna, quae fiu- prntn admiferit, poenitentiam agetan- num totum, et praeterea in anno alte- ro dies jejuniorum. 42. JureDecretalium fiquis virginem ftupro decepit, adigitur, ut vitiacam du¬ cat, aut, fi renuendum putavetit, cafti- gatus, excommunicatusque in Monafte- rium ad agendum poenitentiam detruda- tur. c. 2. de ddult. et Strupr. Inde no- ftris moribus ex fimplici ftupro foemina agit civiliter, ucftuprator eam aut ducat, aut dotet, prolique ad certos aunos de alimentis provideat. Placuithanc fenten- tiam ab exemplo veteris legis petere, ita tamen, ut libertati ftupratoris relin- quatur eligere, an ducere, an dotare've- lit fedučtam ? Quippe confuetudo paffitn obligationem alternativam fubftituit. c. i.ibi. Aliquando tamen utrique poena carceris, aut mulftae fupperadditur. 43. Merito poena aggravatur, fi cir- cumftantiae commiffi ftupri peculiarem malitiam prodant. Sic de confuetudine, videtur poena mortis illi iraminere, qui puellam praeaetate impoteiitem oppref- fit. Exqure fcripto gravius puniturTu- — ( 124 ) — tor, guifuam pupillam corrupit. L. un. C. fiquis eam, cul tut.fuit corrup. Hoc exemplo referunt etCuftodem, guiCom- mentarienfem, quamvis confentientem, vitiaverit, fupplicio efle dignum. Quid- ni et Ludimagiftri, etDirečlores, Prae- ceptoresgue alfi, qui pueris, puellisque fuae curae concreditis abuntuntur, acer- . bius percellantur? His procul dubio ex- ecrabilius eft fcelus Sacerdotum, qui in Confeffionali vel occafione confeffionalis filias ad turpia follicitant. Paffim hic ca- fus fpecialiter Epiicopo refervatur, ant, fi ad forum externum protrahitur, cenfu- ra fufpenfiouis percellitur. 44. Freguentius ftuprum violenta op- preffione gualificatur. ExlegibusRoma- nis, fiquis vimadhibuit, lege Julia de vi coercetur. L. 3. §. 4. j. adL. ^f.devi cd°". ca- Nemefis Carolina violentum ftu- roi. t. prum , perpetrato deličbo, gladio, autp art. 119. res f o i o conatu fubfliterit, poena arbi- traria percellit. 4V. Stupro violento aeguiparatur ra- ptus, guamvis fimplicis feduftionis fit. Juxtaleges civiles raptus tumviolenti- ae, tum fedučlionis capitalis elt, ut cri- mennec fponfalia raptae, nec remilGo? veliuterceffioParentum excufet. L. wi. C de Rapt. rirg. In Nemefi Carolina Caroi. raptuj videntiaefupplicium dičtum eft, su ' 11 ’ guod uoftris moribus plerumgue tanien remictitur, fi foeraina confenferit, ant - ( I2 5 ) ~ pro raptore intercelferit, aut raptori nu- pferit data occafione. 46. Concilium Tridentinum in rapto- Trid.feir. rem, omnesque, qui confilium , auxili- Bafilius feptem annis a facra coraniu- nione fornicatorem removit. Fornica- tor, inguit, feptem annis Sančtis noti communicabit, duobus deflens, duo¬ bus audiens, et duobus fubjirattih et in uno conffieus: oFtavo autem d communionem admittetur. SJ. S. Carolus inter Canones, qu° s ex poenitentialibus libris mediae aeta- tis, qua vetus rigor jamflaccefcere cae- perat, collegit, huncrefert: SiLaiM 5 folutus c um foemina fohita concuM' er it, poenitens erit annos tres: quanto faepius, tanto majori poe^' tentia afficietur. $8. In foro juflitiae plerumque fofi”' catio per mulftas, aliasque leviqf eS caftigationes, fi complices folvendo ii’ 1 ' pares fint, expiatur, quas in noftrisPi -0 ' vinciis fibi civilis poteftas arrogat. R e ' liguum vero eft, ut Paftores tanto ifl' ftantius, irruente morum remifli° ne ’ de- — ( 129 ) — « declatnent non tantum adverfus ipfum vitium, fed et adverfus diverfa conven- ticula, fpefracula, et reliqua pericula impudicitiarum. $ 9. Reliquis fpurcitiarum infamiis gra- vius delifrum eft facrilegium, quod committunt perfonae, quae facro voto continentiae funt adrtrifrae. Jovinianus Imp. Siquis non dicam rapere, fed at- tentare tantum ■— facratijfmas virgi- nes aufus fueriti capitali poena fe- riatur. Refert. L. 5. C. de Epifc. et Cler. 60. In cenfura Canonum Clerici, qui violaverint legem caelibatus ecclefiafti- ci, deponuntur, et excommunicantur. Supereft vetus Decretum ConciliiNeo- caefarienfis: Presbyter-> fiuxoremdu- xerit, ab Ordine fuo deponi debet: quod fi fornicatus fuerit, vel adul- terium commiferit; extra Ecclefiam abjici, et ad poenitentiam inter lai- cos adigi oportet. Legit. c. 9. D. 28. 61. Praevalente infami concubinatu Clericorum plures conftitutiones novo jure natae funt. Plebi injunfium, ne Millam concubinacii notorii frequenter. ? pfficio privandi c. D. 32. Sed malo J ntenfo poenarum rigor remifit. Ex fen- tentia Concilii Bafileenfis hujusmodi ho- mines ftatim frufru trimeftri beneficio- ru m 3 et, fi intra terminum concubinas ^n-Ef V en y. Eccl. P. JV. I Flenr. J. E. P. 3. c. 12.Š.4- Cone. Bafil. Sefl'. 20. Trid. feff. 25. c. 14. Cap. 8. De reliq. deližt.Ec- clef. De Blas- pheni. — ( ISO ) — non dimittant, ipfis beneficiis privadi funt; quod tigui ad vomitum redeant, irregulares cenfentur. Juxta Concilium Tridentinum Clerici concubinarii poft primam admonitionem tertia parte, poli lecundam omnibus fručtibus privantur, et fufpendantur; poft tertiam beneficio deftituuntur, et irregulares declarantur. Si redeunt ad ingenium, excommuni- cantur. Concubinae autem intuitu Cie- ricorum non folum eae, de guibus id certum eft, reputantur; fedetiamo- mnis generis foeminae, in quas cadit fufpicio. c. et 6. D. 32. 62. Olim poft poenitentiam decen- nalem demum veniam funt confeeufi’ veteres autem eos fine mora irremifi^i- liter removerunt. c. 1. 3. 33. etpajft D. $0. .Novo jure Clerici, qui contra naturam luxuriantur, carceri perpetuo ad agendam perpetuam poenitentia® mancipantur, ut ab oculis populi fceleris memoria removeatur. c- 4- Exceff. Praelat. 63. fnter delifta ecclefiaftica recep' fentur et alia crimina, quibus relig' 1 - 1 laeditur. Hinc blasphemia inter delid? ecclefiaftica locum habet. Blasphe^ 1 funt, qui de religionis facris myft et,li perverfe, irreverenterve loguuntd' Quod proprie blasphemiam vocatf^ In eundem cenfum veniunt et aliae' 8 ' nae, etinfolitae execrationes, quai* u111 — ( i3i ) — aliae aliis pro verborum natura, et ani- mi affečtu atrociorem poenam meren- tur. c. 2. de Maledic. 64. In foro civili Juftinianus blasphe- mos ad ultimum fupplicium vocavic: Si enim, inquit, contra homines faStae blasphemiae impunitae non relinquun- tur, multo magis, qui ipfum Deum blasphemant, digni funt Jupplicia Ju- fiinere. Refert. 2Vov. 77. c, 1. 6$. Juxta Capitularia Francorutn: Capitul, Siquis quolibet modo blasphemiam in 1 c lb ’ Deumjačlaverit, ab Epifcopo, vel Čo¬ fnite pagi ipjius carceri usque ad fa- tisfaftionem tradatur, etpuhlica poe- nitentia mulEletur; doneč precibus proprii Epifcopi puhlice recon^ilietur, Ecclefaeque gremio canonice refiitua- tur. Et in additionibus legitur: Siquis 3- quolibet modo blasphemiam in Deum cap 4 ‘ jadtaverit, a PraefeSto urbis ultimo juppliciofubjiciatur. 66. Recentioribus legibus diverforum regnorum poenae civiles adverfus blas- phemos tam determinatae non funt, quin pro gravitate, aut levitate crimi- nis augeri, aut minui queant, utpaffim arbitrariae cenfeantur. Sic freguens elt, <]uod plebejus pro prima vice fuftige- tur, aut per menfem iucarčeretur; pro lecunda vice in labiis vero candenti adu- ratur etc. 1 2 De Per¬ ju r. S.Bafil. c. 64. — ( 132 ) — 67. In foro canonico blasphemis pu¬ hlicam poenitentiam decernit Gregorina III. c. 2. de Maledic. Praecipit in Con- cilio Lateranenli V. LeoX., ut in fo¬ ro confcientiae nemo blasphemiae rev absque graviffima poenitentia, feveri ConfeJJbris arbitrio injunEia, pojjit abfolvi. Refert. Lib. 711. Decret.L.l Tit. 711. c. 2. 68. Quis dubitet, in religionem pec- čare perjurium? Nam Deo illudere vi- detur, qui lidem lub obteftatione divi¬ ni nominis datamviolat, aut Deuinin vindicem vocat promifli, quod falvaii* de, etilne crimine fervareneq uit. Tum ergo falfum, tum temerarium juramen- tutn grandi piaculonon vacat. Hinc non- nullis legibus cautum eft, ne contra- čtus medio juramento fiant. 69. S. Baillius decennalem poenitep- tiam perjurioindixit.. Perjurus, inquK’ undecim annis non erit communiond particeps: duobus annis deflens; bus audiens, quatuor fubftratus; 110 unico confiftens; et tune cotnmv nione dignus habebitur. 70. Ex reliquis Canonibus veteu 5 poenitentiae S.Carolus hos exhibet: quis fciens pejerat in manu EpiJ'copt> vel Presbyteri, vel Diaconi, vel tn eruce confecrata, altarive, poenite^ tiam agat annos tres: in cruce non confecrata annum unum. ^ui perjn' — ( 133 ) “ ritim in Ecclefia fecerit, poenitentiam aget annos decem. Qui fciens pejerat domini impulfo, poenitens erit qua- dragefimas tres et ferias legitimas: Dominus anteni ■> quia praecepit, qua- draginta dies in pane, etaqua, et fe- ptem fequentes annos. Siquis fciens pejeraverit, aliosque in perjurium in- duxerit, poenitens erit dies quadra- ginta in pane et aqua. et feptem fe- quentes annos; et totjejunia jejuna- bit, quot homines in perjurium indu- xerit. 71. Quid confultius monito S. Au- e Si guftini? jfurationem, inquit, cave, ep ’ quantum potes; melius quippe nec ve- rum juratur, quia jurandi covfuetu- dine in perjurium faepe caditfor, et femper perjurio propinquatur. e 72. Novo jure crimen falfi frequen- De Faif. tius glifcere coepit. Falfi multiplex of- fonfa eft; peccat enim contra Deum, illudit Judici, et laedit Innocentem. Sic ex S. Auguftino refert c. 1. de Crim. Falf. 73- Jure Romano crimen falfi inter crimina puhlica recenfetur, quod hone- ftiores confifcatione? etdeportatione; htitniliores poena operiš puhlici; fervi e t ultimo fupplicio luunt. L. 1. et paf- f m ff.ad leg. Corn. de Falf. In Nemefi Karolina poena plerumque arbitraria etc. el h fi quis tamen falfo teftimonio re- — C 134 ) — um oppreflit, ut capi te truncaretur, ei ipfe fupplicium incurrit. 74. In večeri foto poenitentiae, fi- quis quemquam per calumniam oppref« cone. ferit, ut proferiberetur, vel interfice- retur, nec in fine communionem me- rebatur: fi vero levior caufa, utpote pecuniaria fuiffet, quinquennali poeni¬ tentiae fubdebatur. Juxta Decretuni Concilii Arelatenfis 11., qui falla fra- tribus Capitula Sbjicimit, usque ad ex- itum vitae non communicent, nili di- gna fatisfačbione poenituerint. c. 2. M q. 10. 7$. Reliquis argumentis novi juriš pro diverfis falii fpeciebus diverfae poenae civiles, ecclefiafticaeque decernuiM Inter es Falfarii litterarum Apoftolic J ' rum, fiLaicifunt, excommunicantnp Clerici omnibus officiis, et beneiio 15 fpoliantur. c. 7. de Crim. Falf. Si d e ' ricus falfaverit litteras Principis, de- gradatur. c. ibi. . „ DeSacrii. H ae fpecies falfi inftar facrile?! inft* p. 3. habentur. Eft alius et genus faerileg 11 c. g. §.7. multiplex, quo religio defpečtui. ha^' tur; veluti per Euchariftiae, faeri O« 1 ’ faerorum valbrum, Ecclefiarum, caeip e ' teriorum profanationem; per immun> ta ' tis faerorum locorum violationem; P e furtum,ufurpationemquererumDeoc°, n ' fecratarutn; pervim,etinjuriam Clen c,s ’ et Religiofisintentatam. c. 21. 7^’ — ( i 3 V ) — 77« Aiigetur crimen, fi Clerici Sacris afififtentes violantur: fi Ecclefia per vim ' effringitur, autpolluitur;fi abufus facro- rum Liquorum, aut myfteriorum ad fu- perftitiones adhibetur, fi turbatur publi- cum divinum officiuffi; fi cultus feftorum dierum profanatur. Quid aequius, quam ut uterque Judex illa fcandala publica juxta qualitatem fuae jurisdiftionis per- cellat. c. 2. de Immunit. Ecclef. in 6. 78. Referunt et ufuras inter crimina ecclefiaftica. Pronuntiat Clemens V. Judices, Officiales, aliosque Miniftros regios,*qui auxilium praeftant exercen- dis, aut exigendis ufuris, ipfo jure, nifi infra tres menfesrefipilcant, efie excom- municatos; haerefis eft enim dicere, u- furas lucrativas a peccato pofle excufari. Clem. un. de Ufur. 79. Paffim tamen fuperfunt diverfi ti¬ tuli, quibus ufurae excufantur, quia in vini compenfationis exigi cenfentur, ut vel lucrum ceflans, vel damnum emer- gens refarciatur. His vel aliis rationibus illuftrantur Cambia, Montes pietatis, coiitračlus cenfuales. 80. Poftquam ubivis fere publica au- ftoritate pro eo, quod interefi, definita eft ulurarum quantitas, crimen faenera- titium, in foro faltem externo recidit a d eos, qui ultra praefcriptam fummam lucrum captant. — ( 136 ) — Fieur. 8r. GuumClericis quaeftuofa negotia «• *3- §• 7. minime conveniant, utpote qui prae cae- teris Chriftianis terrena fpernere tetien- tur, et vulgares ufurae eis vitio funt, Colicilium Nicaenum ab officio eos remo- vendos cenfet, quod pluribus Canonibus inftauratum elt. c. 2. et paffim. D. 47. 82. - Inde veteres crimina canonicadi- xere, quibus regulae eeclefiafticae cen- faram, ordinem, procelfumgue poeni- tentiae lučtuofae definierunt. Jure novo crimina ecclefiaftica vocantur, quae tri¬ bunali ecclefiaftico pro utroque foro vin- dicantur, ut ci vili judici nihil religuatur, nifi pium oblieguium exequendi fenten- tiam ecclefiafticam. c, 13.. §. 3. dell^- ret. et alibi. * 83. Recentioribus moribus omnia fe- re haec crimina cenfentur mixti fori? di' verfo fenfu; utpote vel ad effeftum prae- ventionis; vel ad (^iverfitatem poena* rum, guia cenfuraepropriaefuntPotefta- tis eeclefiafticae; mulčtae vero, aliae- que caftigationes referuntur ad civile® jurisdičliouem; vel ad gualitatem perfo; narum. Deličhim enim Clerici, velutt ecclefiafticum, refervatur judici ecclefi' aftico: delictum vero Laici remittitura« forum Judicis faecularis. Unde haec confuetudine, et ufu cujusgue regio® 5 haurire oportet. 84. In Morali dočtrina fupereft iijvio’ labilis auftoritas Paftorum, quaevis ci'i’ — ( 137 > — mina per gravitatem facrae praedicatio- nis compefcendi. Quid eo officio falubri- us inguit in veteri lege Dominus : Cia- Ifai - c - 58. ma ! ne cefles, quafi tuba exalta vocem tuam, et annuntia populo meo fcelera eorum, et domuiijfacob peccata eorum. Et alibi: Speculatorem dedi te domui Ezech.33. IJrael. Audiensergo ex or e meo fermo- nem, annuntiabis eis ex me. Si me di- cente ad impium: morte morieris: non fueris locutus, ut fe cuflodiat a via fua; ipfeimpius in impietate morietur, fanquinem autem ejns de mami tua re- quiram. En et in nova lege lententiam 2 - Ji S. Apoftoli; Tefiificor coram Deo, et 11101 111 4 ‘ ^efu Chriflo, qui judicaturus eftvivos, et mortuos, per adventum ipfius, et regnum ejus : praedica verbum, infia opportune, importune, argue, obfe- cra, increpa in omni patientia, et do¬ ktrina. Quid praeclarius exemplo S. s . chryf. Chryfoftoini ad abolendas vulgares cor- hom. 15. rnptelas! Primum igitur, ait, perjua- ^Joch. demus, ut — fuga in melius mutatio- nemfaciat: etfi heri, etnudius tertius de hac vobis locutus fum materia; ne- quetamen hodie defiflam, 7ieque cras, neque perinde eandem perfuadere. Et quid dico craflinam, aut tertiam diem? Doneč vos corredtos videam, non ab- fiflam, fi enim legem praevaricantes non erubefcant ; multo magis nos ju-- — ( 138 ) — bentes, ne praevaricemini, admonitio- ne continua confundi non eft dignum. TITVLVS V. De judicibus Ecclejiafticis. CAPVT i. Ds judiMus Ordinariis. I. Sicut olim apud Romanos Judices or¬ dinarii dičli videntur ad diftinčtionem illorum, qui dantur a Principe extraor- dinem: ita et jure Canonico Judices or¬ dinarij dičti fuerunt ad differentiam JB‘ dicum, qui quafi extra ordinem aPonti- fice pro quibusdam caufis terminalih delegantur, vocanturque Judices dele¬ gati, quae diftinčtio occurrit. cap. 8. de Offic et Poteft. £f ud. Delegat. Ubi aperte Judex delegacus diftinquitur ab ordinario. 2. Judices ergo ordinarii dicuntur, q ul jurisdičlionem non ex fpeciali aliqua de- legatione, fen commillione, fed vi foae dignitatis, fen officiihabent, acexercent- Undeiidem ad exemplum Legatorum na* tor um dici poffunt Judices nati, qu a ^ cum ipfa Praelatura, fen officio, cui prač' ficiuntur, absque ulla fpeciali delegatio- ne Judices nafcantur. 3. Inde jureDecretalium Epifcopi J u ' dices ordinarii locorum dici caeperant, q nia qaisque Epifcopus in tota fuaDi^' — ( 139 ) — cefi jurisdiftionem ordinariam ad ex- emplum Praefidis civilis agnofcitur habere. Refert. c. 7. de Offic. £fudic. Ord. in 6. 4. Veteri jure proceffus fummarius Conft. fuit. Juxta Conftitutiones Apoftolicas, j^ 0 ^' fiinter duas perfonas quaeftio effpt, utra- c . ’ 47 .’ que in judicium veniebat, quibus auditis ferebantur fuffragia; ita tamen, utprius oranem operam impenderent, ut caufa amicabiliter componeretur. Epifcopus ex fuffragiis Cleri iententiam ferebat, etj fi caufae majoris momenti videbantur? ex tota Diaecefi Členim congregabat, adinftar Synodi diaecefanae. V. Epifcopi majorumpraefertimCivi- tatum , tantis negotiis obruti, tandem caeperant, judicium nonnullarum caufa- rum in quemdamPresbyterum, vel Ar- chidiaconum devolvere; quod tum ma- gis frequentabatur, ubi Jurisdiftio epi- fcopalis ad caufas quoque civiles Laico- rum extenfa fuit. 6. Quum inde Archidiaconi juri dicen- do affuefcerent, jurisdičtionem fibi dele- gatam in propriam verterunt, načti in pluribus diaecelibus primam inftantiam. Hoc exemplo et Abbates, et Capitula, et alii aliarum Ecclefiarum Praelati pro¬ priam jurisdičlionem fibi arrogarunt. In Concilio Remenie Ann. 1148. inter or- dinarios judices recenfentur Epifcopi, — ( 140 ) — Abbates, Archidiacoui, et alii Ecciefia- rum Praelati. c. 2. de ^udic. 7. Hac oceafionemaluerunt pofthacE- pifcopi delegate Presbyteros, quorum mandata pro lubitu revocaripoffent« Hos vocarunt Vicarios, velOfficiales. Atqne hi ipfi potiffimum fuere, qui ufum juriš Romani in forum ecclefiafticum trahe- Petr.Bicir. bant. Oueritur Petrus Bleffenfis: Offici- ep« 25- um Ojficialium hodie efi, jura confun- dere, fufcitare lites, transcffliones w fcindere, inneStere dilationes, fuppri" mere veritatem , fovere mendacium? quaeftum fequi, aequitatem vendefh inhiare exactionibus, verfutids con- cinnare. 8. Tam uberi proventu corriiptis fae- culis Officiales ferre in immenium tuc- creverunt, quia et Capi tula, et alii Ec- clefiarum Praelati tales haberevolebant; etEpifcopi plures nonnunquam ineadeffl Diaecefi, obtentu multitudinis negotio- rum, inftituebant reclamantibus bus faeeularibus, qui perhibebant, Offi¬ cialium multidudine, quod faepe veruffl Grav. No- elt, lites augeri. Engravamina Comitt' orum Norimbergenfium : Per leves, aC ' viles has Offiicialium perfonas, in qna- rum confcientiis nulla chrijlianaepiet^ tis viget ratio, fed tantum fceleratid habendi amor, Laici mijere, ad vivuffi usque in bonis fuis fpoliantur, acdi- praedantur. Hodie lingulae Diaeceffi s Conc.Me- dioLj.?,!. de his,qii» ad JEpilc. for. pen. — ( 141 ) ~~~ nonnifi unum habent Officialem, in či¬ vkate, vel urbe epiicopali refidentera , niti Diaecefis fe in remotiores provinci- as extendat, ut in his oporteat peculia- rem Officialem inftituti, ne alias incolae extra fuas Provincias in jus traherentur. 9. Non tantum Epifcopi, fed etiam eo- rum Officiales funt Judices ordinarij, quia et hi dicuntur ordinariam habere ju- risdičtionem, cum ordinarie, et per mo- dum regulae de caufis quibuscunque co- gnofcant, eoquod tribunal Epifcopi, et ejus Officialis unum, idemque cenfeatur. c. 3. de Apeli, in 6. 10. Reliquum tamen efl: Epifcopo, nonnullas caufas fibi peculiariterreferva- re, aut et alias avocare ab Officiali, tri¬ bunal Officialis pro arbitrio vifitare, abu- fusque, fiqui irrepferint, refecare. Prae- cidit in Concilio Mediolanenfi III. S.Ca- rolus: Quobannis forifui tribunal vi- fitet Epifcopus; inquiratque, an prae* fcripta fori ratio, an praefinita taxa fervetur : tum praeterea an,fique cor- ruptelae, Jiquive abufus irrepferint; an, fi quid denique infiitui, vel emen- dari oporteat: idque follicite imprimis curet, ut eripiantur abufus, tum refli- tuantur quaecunque adreEtam judicio- rum formam pertinent. n. Et en reformationis exemplum! ^ on ; Me A In Concilio Mediolanenfi Ak habetur: deEmfet illud praeter caetera munus Epifcopi Epiic.jur, — ( 142 ) — eft, utinfuo epifcopaliforo univer/s, et /ngulisjus gratis reddatur. Quam- obrem praeter id, quod alio Concilio Provinciali (Mediolanenli UL) de mu- neribus, et doniš cavimus, hoc Deere- to jlatuimus, in ordinariis caufisnihil quidquam vel minimum, ne /porinila- rum quidem nomine, nec a fponte et- iam dantibus, aut ullo quovis modo « judiceillius fori accipi Hčere, Siquis acceperit,poenam, lege /fulia repetun- darum /ancitam, ip/o/aEto fubeat. 12. Noftris moribus Officiales ple- rumgue a Vicariis diftingui folent. Vi- carii Generales, feu majores dičti funt, quibus voluntaria jurisdiitio Epifcopi committitur: ecOfficiales appellati, qui' bas contentiofa. Cenfentitr et hi jurisdi* člionem ordinariam habere in oppofitio- ne ad delegatos, qui velutj e^tra ordi- nem ad certam caufam dantur. Cap. 2. i3- Judices delegati audiunt, qui jt’- i)e.Tiidic. risdičlionem, vel cognitionem cauia e iVnodai? habent mandate alterius, ut eam nonn- ne, et vice delegantis exerceant. Inquit Jurisconfultus: Is, cui mandata eft j u ' risdičtio, fungitur vice ejus, qui man- ' davit, non fua. L. 16. ff. de juriši'- omn. /fudic. 14. Tam diveiffi Judices invalueruiit in foto ecclafiafticofaeculisXII.,et XI^;’ poftquam hoc forum ad inftar fori civv lis regi caepit, ut caufae non tam ati C 743 ) praefcriptum veterum Canonum, guam legam deciderentur. Judicia enim ec- clefiaftica tum temporis jus ftričium , fecundum omnes apices fubtilioris juriš fonabant, ex guibus animi litigantium. pafcebantur magis, guam fedabantur, nemine guidguam de iuo jure remit- tente. 15. Hac occafione caufae plurimae tum per appellationes, quae tune tem¬ poris multiplicari coeperant, tum per exemptiones, gnae fuccrefcebant, Ro¬ mam delatae funt, tanto numero, ut illis decidendis Pontifex impar videre- tur. Praeterea nec Romae ob diftan- tiam locorum, ex guibus probationes peti debebant, caufae facile inftrui po- terant, ut inde necelle fuerit caufas plerasgue aliis delegare. Atgue ita cae- perant Pontificum delegationes fieri fre- guentiflime. 16. Sic omnes fere Decretales novi juriš nonnifi Papalium delegationum ffleminere. C11 m enim hae Delegationes uimium multiplicarentur, plurima circa Judicum Delegatorum aučtoritatem , e t officium dubia funt mota, quibus e- lucidandis, ac terminandis vacabant Pon> tirices per refponfa, et conflitutiones 9 quae inde ab Alexandro III. in novo ju¬ re fuperfunt, fub titulis de Refcriptis, e t de Officioj Poteftategue Judicis de- ^ e gati. Enimvero religuis Epifcopis, et — ( 144 ) — Praelatis funt fui Officiales, qui pro ju- dicibus ordinariis reputanrur: aut, fihi aliquando aliis jurisdiftionem commit- tant, non caufam, fed tantum ejus par- tem, utpote, ut audiant allegationest et rationes, et attefiationes recipiant (quod proprium eft CommiHariorutn) in eos rejicere folent, relervata fibi fi¬ nali decifione. c. de PoteftJ ^fud. Deleg. 17. fn eo genere Papalium refcripto- rum Leges civiles orane punftum fere videbantur. Sic Pontifices fuos delega* tos iisdem? aut et majoribus praeroga- tivis, quam de jure civili Judices a Principe dati habentj laetari voluerunt) ut illis j us eflet non tantum quandam partem, fed et totam caufam fubdele- gandi. c. 27. de §. 2. ibi edit. Boehni> 18. Hac praerogativa eluxerunt Pa* pales Delegati luper ipfos Ordinariosec* clefiafticos, civilesque!> quibus, etfia Principe dati effent, quid amplius con* ceffum haud erat, quam notionem, vel aliam partem jurisdiftionis iubdelegar 6 ; Nov. 60. c. 2. Id interea ex jure civil' reliquit Pontifex, quod a SubdelegaW> cui tota jurisdiftio ell commiira, opor’ teatnon adSubdelegantem, fedadipf u111 Pontificem appellare. L. 1. ff. quisj a quo appell. 19. Ju- — ( i 4 V ) — 19* Judici fuo delegato ideo tantam poteftatem adfcripfit Pontifex, quiaex ipfius perfona judicium fuftinet. Hinc enim et eidem permittitur, etOrdina- rios, fi necelfarium videtur, ad iufpi- ciendam delegationetn, vel exeqiien- dam fententiam compellere, ita tamen, litin coačtione medlim fervet, et di- gnitati perfonae deferat. c;ii. deOffic. $ud. Deleg. 20. Aliquando et fimplkibus Clericis tantam poteftatem tribuere poterat, fo- lebatgue Pontifex. Cum autem id in de- preffiouem tum Sediš Apoftolicae, tum et Ordinariorum vergere cenferetur; lancivit Bonifacius Vlil., utnuliis, nifi dignicate praeditis * aut Perfonatum ob- tinentibus, fen Canonicis Cathedralibus caufae aučloritate mandati Apoftolici, vel Legatorum ejuscommittantur. c. 11. de Rejčript. in 6. ,2i. Praecipit inde Synodus Triden- Trid.feff. dna, ut Judices, quibus vel a Papa, 251 c ' 1 ’ vel ab ejus Legatis, Nuntiisque in par- dbus caufae delegantur, inftručli fint Praefcriptis illis qualitatibus, quorum quatuor, aut plures nominatim defi- gnare oportet in Conciliis provinciali- bns, aut diaecefanis. Unde Judices l’y- imdales dicuntur. Speftat hoc Decre- tum delegationem inferiorum, qui in *]uadam dignitate conflituti in judicem, Van-.Efpen 7. Eccl. P. 1^, K — ( 146 ) —- fynodalem deliguntur, tametli poftmo- dum eam dignitatem refignaverint. Ho-1 die, quia raro Synodi celebrantur, ti¬ fus invaluit, quod Ordinatii cum Con- filio Capitulo Cathedralis hos judices deligant. Hac conditione tenentur et ipfi illi Judices delegati, fi totam cau- fae cognicionem lubdelegaverint. 22. Ouantum vero ad Epifcopos, et eorum Officiales, quia ordinarii judices funt, eis delegatio a Papa deri poteft, etiam absque Ipeciali defignatione in Concilio Provinciali, aut Diaecefano, ita, ut et delegatio fačla Ordinario fub qualitate tranfeat ad luccelforem, quia dignitati fafta cenfetnr. c. 14. de Offic. et Poteft. ^tidic. Deleg. 23. Delegatus ad caufam procedere nequit, nili litteras delegationis exhi- buerit. Hinc hodie ftylus habet, quod litteris citationis exemplum mandati A- poftolici inleratur, ut ex ipfo refcripto probetur auftoritas citantis. c. 31. ibi- 24. Probantur ex illo et fines man¬ dati. Oportet enim ftričte formam, et terminos delegationis lervare, quia de¬ legatio ad čertas perfonas, aut articu- los, aut alias conditioneš fačia propria aučioritate extendi nequit. c.zs.eod. 2$. Plerumque folent Pontifices plu- ribus fuas delegationes committere, ec quidem vel fimpliciter, vel cum clau- fula: finon omnes etc. Sifimpli' —- ( 147 ) citer plures delegati fuerint, anus fine aitero procedere nequit, nifi unus al- teri caufam fubdelegaverit. c. 6. et 1 6i de Offic. et Poteji. ^fiudic. Deleg. 26. Sielaufulafitconditionalis: S’ 1 ':’;. fi non omnes intereffe velint-, aut pof- ueieg' JV fint, reliqui in negotio procedant: re- ran.’ fcripfit Pontifex, alios procedere poffe s poftquam illis conftiterit, nonnullos ad- effe nonpofle;, aut non velle. Ci2i. ibi. 27. Saepe Pontifex delegat plures cum elaufula: in folidum, autj ut 0- mnes, aut duo, aut unus fine aitero procedat. Tune locus eft praeventioni, ita tamen, ut impetranti liberum fit, referiptum ad alios revocare, fi prior vel non potuerit, vel non voluerit in caufa procedere. Difplicet nonnullis in hodierno ftylo 5 quod Judices ex hac, vel alia elaufula ad beneplaeitum partis, ut fibi Judicem ex defignatis libere eli- gere polfitj denominentur. c. 8« de Of¬ fic. £fudic. Deleg. 28- Cum primitus Judices delegati coeperunt, ficuti omnimodo erat circa Perfonas delegandas libertas delegantisj ita quoque quoad locum, in quojudi- cium delegationis ellet peragendum > nulla fuit reftriftio, invaluitque, quod Papa polfet lbleretque novo jure in lo¬ čiš remotioribus judices delegate> ut k 2 — ( '148 ) — partes coram eis in remotioribus regio- nibus comparere tenerentur. Hac oc- cafione Concilium Lateranenfe prohibuit: Ne quis ultra duas dietas (vulgares) extrajuam Diaecefin per litteras Apo- fiolicas ad judicium trahi pojjet. Re- fert. c. 28- de Refcript. 29. Bonifacius Vlil. evocationem ex- tra Diaecefin, fi jufta ellet caufa, ad li¬ nam dietam contraxit. Nullus tamen eoruni, inqu.it, ultra unam dietam a fine fuae Diaecefeos (quandoquidem am- bo ejusdem Diaeceiis fuerint) valent conveniri: aut fiačlor, et reus diver- fae Diaecefis, feucivitatis fuerint; dum- modo locus, ad quetn eum traxerit, ultra unam dietam minime fuerit re- inotus. Refert. c. n. r. et 2. de Re¬ fcript. in 6. 30. Atque huic reftričtioni tum in prima, tum in fecunda, et ulteriori i»i- ftantia locus elt. In Gallia, ajunt Prag- matici, debet caufa delegari in JJiae- cefi-> in quq appellatus degit, aut in ea, in qua prima infiantia fuit fafita: aut fi jufta caufa fit evocationis, infra unam dietam extra Diaecefin: Alias appellatur ab ea refcripti obtentione, tanquam ab abufu. 31. Et frequentior ufus appellatio- num ab abufu, fi incolae ad Judices de- legatos extra regnum trahantur. Nam palfim civilia ftatuta, aut privilegia ve- 4 — ( 149 > — tant, quemquam indigenarutn extra provinciam caufam dicere, etiamfipar- tes ad exteros Judices ultro fuas lites deferre vellent. Sic et SS. Congregatio Concilii Tridentini anno i6i$. refpon- dit, pičli SS. Concilii mentem haud fu- iffe, nec effe, ftatutis, et privilegiis hujustnodi derogare. 32. Enimverohis falvis, alicubiCon- Tria. feff. cilii Decreta promulgare placuit. Hiiic 22, c ’ 5 ' Belgae Concilii Decretum, quod cogni- tionem adhibendam in difpenfationibus praecipit, ea cautela effe accipiendum monent, nefubditi hac occafione ex- tra Provincias fuas ev o cent ur. Haec Seff - 13 • cautela adhibita eft et ad aliud Deere- c ' I0 ’ tutn, quo ftatuitur, praeter Ordinari- nm delignandas effe aliquot perfonas, quibus caufae ecclefiafticae in partibus a Bapa, ejusque Legatis committi que- ant, debeantque. 33. In Gallia et ufus regni habet, quod oporteat Judices delegatos effe in- tra limitesj et jurisdiftionem Parla¬ menti, eni reus ipfe fubječhis eft, quia m Curiis ecclefiafticis muka intercurrere poffdnt, quae cogant licigantes recurrere ad Curias Parlamentorum, vel pro in- terdičto de nihil innovando, aut atten- dando, vel pro recipiendis appellatio- nibus ab abufu etc. . .34- Si diftričtus Parlamenti, 1'euPro- v inciae fe tam late extendat, ut, etli C»t>. 4. E e Ar? bitr. — ( 150 ) — intra limites Patriae quis citaretur, ta- men ultra unam dietam extra fuam Di- aecefin in judicium provocaretur, tune huc cafu, licet non poffet excipere, quod extra Provinciam citaretur? poffet tamen excipere, quod contra Confti- tutionem Bonifacii Vlil, ultra unamdie¬ tam extra fuam Diaecefin provocaretur: cui Conftitutioni per leges illas regias, de evocaiidis extra Provinciam, nulla- teuus in hoc punčto eft derogatum. Ob- tinet idem et infecunda, ulteriorigue inftantia. 3S- Veteri jure frequentins Epiicopi munus arbitri in fe fufcepere. Refcri- pfere veteres Imperatores.- Siqui & conjenfu apud S. Sediš Antifiitem Uti' gare voluerint, non vetabantur ■> experiantur illius in civili duntasat negotio; more arbitrifponte refidej^ dis, judicium. Ref. L. 7. C. de Epifi' Audient. 36. Integritas epifcopalis Judicii in civili imperio tantam promeruit reve- rentiam, ut fančli illi Patres non tam finiendis caufarum litibus, quampl a ' candis animorum diflidiis duce charitate operam darent. Hoc genus officii pf°' prium eft arbitratorum, mediatorun 1 ' que, qui non tam contendentium Ii teI ? definiunt, quam ejus finiendae confi'1' um, modumque contendentibus atnica- bili ter fuggerunt. — ( I$I ) — Supra retulimus Concilii Tribu- rienfis monitum, quo rogatur Ludovi- cus Rex Germaniae, ut Comites, et Miniftros Reipublicae deligeret, qui plus litigantes ad concordiam, falva juflitia, revocare fiudeant, quamcom- mittere, ut ip/i inde aliquod lucrum pojjint habere. Quos fi pacificare non potuerint, trme jufium judicium de- cerni faciant. Quis dubitet? primum effe boni judicis officium, ut experiatur s fi materia difficultatis plurimum habeat, et judicii fententia anceps videatur, partibus amicam compofitionem, vel perfe, vel per alios, vel femel, vel faepius perfuadere? Aberant vero ab hoc officio illi Judices, qui, videntes alterius partis bonam caufam, nihilomi- nus eam ad concordiam incitant, ut de fuo jure quidquam remittat; aut tum demum partes ad compofitionem. pro- vocant, poftquam jam omnes litis ex- Penfae fačtae funt. 38. Nonnullibi frequens eft, quod il¬ li? iidemque in arbitratores, et arbitros efigantur; utpote, ut in caufis contro- v erfis utramque perfonam arbitratoris, e t arbitri fufcipiant, eo ordine, ut? fi. Partes confiliis, rationibus, pacificatio- uibus ad amicam compofitionem induci Aueant, id primo curent; fi id non va- lebunt, rem omnem juriš ordinedefi- niant. 39« Arbitri eliguntur vel ex compro- miffb, vel ex juriš difpofitione: hi er. ar¬ bitri juriš dicuntur. Jure civili fi Judex recufabatur, caufa ad arbitros juriš, qnia necellario eligendi erant, devolvebatur. JureDecretalium valorem refcripti, de quo judices convenire neijueunt, deci- dunt juriš arbitri, c. 14. de Refcript. Ju¬ re civili arbitri juriš ipfam caufam prin- cipalemexcutiebant: jure Decretaliuni, fufpenfo negotio principal! apud arbitros nonnifi de exceptione recufationis agi- tur. c. 39. de Offic. etPoteft $udic. Dl- leg. et ibi Boehm. 40. Arbitri compromiffarii ex libera partium voluntate eliguntur. De jure civili judices ordinarii in arbitros eligi haud poflunt: poffuntvero jure Decre- talium eligi tum judices ordinarii, tuni delegati, c. 7. et, 10. deArbitr. tum in caufa ecclefiaftica, et Laici in confortio Clericorum. c. 9. ibi. tum in caufa civili et faeminae jurisdiftione territorrali i' 1 ' ftručtae. c. 4. de For. Comp. 41. Arbitrium committitur vel unb vel pluribus; et his vel definite, vel in- definite. Si plures fuerintindefinite, fen fimpliciter elečti, uno eorum abfente, ut- cunque percontumaciam, reliqui jureci- vili procedere nequeunt. Jure Decreta- lium aliud obtinet; utnimirum, fi unu s ex tribus legitime citatus, ceffante leg’: tirno impedimento abfit, polfint reliq ul - ( IH ) ™ dno negotium examinare, et libere pro- cedere, quiacontumacis abfentiamprae- fentia divina fupplere cenfetur. c. 2. de Arbitr. in 6. 42. Praeftat plures in numero inae- quali potius, quam aeguali affiimere, ut in cafu diifenfus major pars deeidat. L. 17. §. 6. ff. de Arbitr. Aliguando par- tes pro cafu diifenfus aegualis numeri ip- fum tertiumdefignant, guem oportet ad- vocare, ut majora faciat; aliguando vero illam eleftionem tertii arbitris religuunt. Et tune jure Decretalium fimpliciter ni- hil agitur; id guod et jure civili tum de¬ moni obtinuit, fi revera arbitri in eli- geudo tertio dilfeiifilfent. c. 12. de Ar¬ bitr. et in Boehm. 43. Arbitri, five aeguara, five ini- quam fententiam dixerint, officio fuo funčti funt, ut a Judice ordinario opor- teat illam fententiam executioni dari, quia appellationi haud locus fupereft. Paffim tamen receptum eft, guod in vim appellationis reduftio ad boni viri, ut- pote Judicis, arbitrium peti poffit, tam- e tfi poenacompromiffo adječla, et redu- ftioni expreffe fit renuntiatum: namet adverfus hanc renuntiationem reflitutio datur, et redučlio admittitur. Fit inde iaepe, quod omnes cautelae, guaepro loborearbitriorum guondam fuere ftatu- tae, corruant, adeo, ut hodie vis arbitri- °tinn pene totaliter videatur enervata, — ( i$4 ) “ quia compromifla magis ad augendas, quam finiendas lites hinc facere poflunt. 44. Quia hisexperimencis compertum fuit, vinculum arbitralis fententiae tam faepe vacillare, inventa eft aliaratio tol- lendarum litium, nempe, ut ftatim, at- que terminata eft caufa ab arbitris, liti- gantes coram eis tranfigant apud tabel- liones, id eft, et conteftationes, quaefa- čtae ab eis fuerant, et judicium, quodab arbitris latum eft, aučboritate transačii- onis muniant, utnihil amplius pateat, tantillumve emineat praeter illum con- traftum, quem faciunt et a Senatu con- lirmari, ut nec reftitutio ex capite laefi- onis peti queat. 4$. Jure civili folebant compromifla fieri vel fimplici ftipulatione, velet poe- nainterpofita. Sed jnramentum fuftulit Juftinianus. Ne, inquit, ex hoc in perju* rium invitum incidant homines, pf0‘ pter judicum ignorantiam pejeraM compulfi: fed omnino, quijudicem-> aut ^udices eligant-, cwn parna eligant eos, guatenus partes ad invicem coeant> d necejltatem habeant, aut contentae (/■ fe judicio; aut, fi retractare voluefi^ alier, det mulSlam, Refert. Nov. 82- c. 11. ^46. Jure novo inCuriis ecclefiaftic’ 8 revixere compromifla jurata. Nam arbi; trorum cum interpofitione jurament* elečlorum mentio lit. c. 2. et 9. de — () — bitr. Cavendum, ne nimia juramento- rura frequentia invalefcat in Judiciis. Quid enim a rationibus SS.Patrum alie- nius communi ufu jnramentorum Ait Matth. 5. Dominus: Iterum audiftis, quia diSlum ejiantiquis: non per jurabis: reddes autem Domino juramenta tua. Egoau¬ tem dico vobis, non jur are omnino — fiautemfermo vefter, eft,eft,nno, non: quod autem kis abundantius eft, a ma¬ lo eft. Hinc et monet S. Jacobus: Ante jacob. omnia autem, fratres mei! nalite ju- c - s- we, neque per coelum, neque per ter¬ cam , neque aliud quodcunque jura- mentum: fit autem fermo vefter, eft, eft; non, non: ut non fubjudicio decitatis. Juxta S. Hieronymutn: Evangelica ve- s - Hier. fitas non recipit juramentum, quum V 1 omnis fermo fidelis pro juramento fit. Quid brevius fententia S. Chryfoftomi? s. chryf. Si enim credis, qtipd verax fit homo, ne juramenti necejfitatem adducas: fi Antiocii- vero nofii, quod mentietur, ne pejera- cogas. En et fententiam S. Augufti- s. Aug. ni: Perjurium praecipitium. gnijurat, ?™- , v I e 8 r °- juxta eft: qui nonjurat, longe eft. Et de tlver ' infra: Iftamergo conjuetudinem quoti- dianam crebram fine caufa, nullo ex- ^•orquente, nullo de tuis verbis dubi- bante, jurandi, avertite a vobis, am- putate a linquis veftris, circtimcidite ob or e veftro. Monet S. Gregorius; Sit e} ‘go cautus umisquisque, antequam 1. Beg. c. 4. — ( 1)6 •) — juret, ut ant ne omnino juret, autfa- Sturuin Je mala non juret. Cautos quip-' fe nos effe Dominus infinuat, dicens: fit Jerino vefier: eft, eji; non, non. T I T V L V S VI. De Minijlris Curiae Ecclejiafticae. c APVT i. De Jffeffore. I.Dumcirca faeculum 12. caeperunt in tribunalibus ecclefiafticis caufae forenfi ftylo inftrui, et fecundum legum etiam civilium rigorem examinari, et decidh una iu his tribunalibus invaluerunt Offi- ciarii, et Miniftri fori civilist atquead exemplum Officiatorum, et Miniftrorum jurisdičtiouis civilis iisdem pane legibus inftituti, atque ordinati funt. carok 2. NotavitCarolusLoyfeau, vicefufl- traž.de. damenti in hac materia tenendum elle? i offic 15. quod officia fori ecclefiaflici iisdem juri' c e - n,33 ‘bus, etregulis regantur, quibus officia faecularia. Unde tanquam axioma habe* tur, quod officia fori ecclefiaflici ide 111 g jus, easdemque regulas cum foro faecu- lari obfervent, et teueant. .. ri 3. Unde, fi quis nofcere velit orig 1 ' nem, et naturam Miniftrorum Curiae ec- cleflafticae, nec non eorum munus, et officium, regulasque, quas obfervare de- — ( Tj/ ) “ bent, eamnotitiam fibicomparare exju- I re civili debebit, inveftigaturus , quae fint, fuerintve hujusmodi miniftrorum apud civiles Magiftratus partcs, et leges. 4. Jure civili majoribusMagiftratibus utpote vel viris militaribus, vel aliis ne- gotiis diftračfis datum fuerat, AlTeffo- jrem, veluti Confiliarium , ut in caufa- nim forenfium difculfione, et decifione, utpote juriš peritus, fibi operam praefta- ret, adoptare. Inguit Paulus: Omneof- ficium ^dfeflbris, quo jurišftudiojipar- tibusfuis funguntur, in hisfere con- flat; in cognitionibus, in poftulatio- nibus, libellis, ediČtis, Decretis, Epi- ftolis. Refert. L. 1. ff. de Offic. ddjej]'. 5. Inter Magiftratus majores reeen- ^nturPraefefti Praetorio, Praefides,Pro- c onfules, Praetores, quibus jus fuerat at ilchcendi fibi in eonfiliinn Adfeflbrem, Puhlico ei conftituto falario. Hoc exem- Plo hodie principes , et qui Provinciis Paefunt, eligunt fibi Adfeflbres, qui "onfiliarii Principis dicuntur, quia Parla¬ menta, Confilia, et Confiftoria Princi- j' Ut n conftituunt. Inferiores vero Magi- ^'atus fuos habere folent Secretarios et ^aphiarios, qui plerumque funt juriš- et in negotiis forenfibus aliquate- inftručti, ut tanquam quidam Ad- p°res in canfis inftruendis, agendis, ’ e ‘ 1 niendisque illis judicibus ad obfequi- U11 - j et fubfidium fint, — C 158 ) — 6. His exemplis et Judjces Eccletia- ftici, quibus vel jure ordinario, vel dele¬ gate judicandi facultas competebat, in caufis tračbandis, et terminandis Adfeffo- res fibi fociarunt, quia et caufae ecclefi- afticae modo forend agi confueverant. Apparet ex Synodo Cantuarienfi de an- no 1295. faeculoXI(l. moriš fuifle, quqd in tribunalibus ecclefiafticis Advocadin Adfeilbres alfumerentur. 7. ALgre iuaudiit Bonifacius, quod paffim hi Adfeilbres in gravamen par- tium, quia expenfis onerabantur? line jufta caufa advocarentur. Refcriplit inde Pontifex: dffejjorem autem {utqwn- doque faciunt aliqui fraudulenUf) nifieo indigeat, quod conjcientiac W linquatur ejusdem, fibi nequaqu^ adjungat. Alioquin de fuo propri 0 providere teneatur eidem, fi aiiW indigeat; ipfum neutri parti fuffi' Stum affumens, ei de competenti rio, provide moderando ab eoifa^ a partibus communiter provideri- ^ e ' fert. c* n. §. $. de Refcr. in 6. 8. Vetat ergo Pontifex pallim forem vel in gravamen partiunb ve . in gratiam amici allumi, nifi Judex e ’ de proprio providere velit. Si aute® 1 jufta caufa Ut, quia vel Judex tan ta ? peritiam juriš non habet, vel peraeg f ^ tudinem corporis uberiori difcuffion'’ 11 ’ par eft, vel caufa difufior eft, uto#'* 1 — ( IS9 ) ~ • bus ptmčlis escutiendis imus, idemque non fnfficiat, Affellbr merito advoca- tur, cui ab utraque parte communiter providendum eft. Praecipit Leo X., ut Leo x. ^udices, et Confervatores a Sede A- pofiolica delegati, Ji in altero juriunt Rom. Graduati non fuerint, Afjefforem par- tibns non fujpečtum, ab ipfis parti- bus, vel earum altera requifiti ajju- mere, et fecundum ejus relationem judicare teneantur. 9< Hodie fere ubigue rooribus rece¬ ptura eft, ut Advocati pro certis etdif ficilioribus caufis a Judice confulti, aut in AHellbres cooptati, falarium, quod in fingulas horas de ftylo Curiarum eft taxatum, pro guantitate temporis, et iaboris feranu io. Poftguam forenfis proceflus in cap. ž. tribunalibus ecclefiafticis invaluit, Mi- ® e c Ad ‘ niftroruni jurisdičtionis ecclefiafticae, e xemplo legum civilnim, aučtus eftnu- nierus, qui aliena defideria coram com- Petente Judice exponerent. L.i.ff. de n. Hi miniftri dicuntur Advocati, ut litigantibus caufae fuae jura fugge- ferent. Oportet enim Advocatos efte luris peritos, quia par res eos ideo in inbfidium fuae caufae advocant, ut ipfi ne bono jure fuorum Clientium, quo- rum patrocinium fufcepturi funt, deli- “erent. AitCicero: Soleodareoperadi, jS' c ® r ' ds ' , Orat. Stat- Medil. Tit. 8. art. 7. • — ( 160 ) — ut de jua quisque re me ipfe doceat, et ut ne quis alius adfit, quo liberius loquatur 9 et agere adverjam caufam, ut Ule agatjuam, et quidquid de re jua cogitaverit, in medium profernt. ltaque cum Ule difceffit, tres perjb- nas unus Juftineo, Jummo animi ae- quitatej meatn-) adverjarii, ct 'jjiidi- cis. 12. Quia Advocatorum propriumirm- nus eft 5 clieuti jura fuggerere, praeci- pit Innocentiuslll., ut principalesper- fonae (id eft, aftor, et reus) 11011 pef Advocatos, fed per Je ipjos fadtum ezponant; nifi forte adeo jint indi- fcretae, ut earum defeElus de judicis licentia per alios Juppleatur. Refert. c. 14. de '^judic. 13. Noftris moribus fat vulgareeft, quod Advocati pro fuis clientibus Ju- dici et fačlum exponant. Hiuc eoruin officium eft, a clientibus claram notitiam capere, qui, fi vel vacille« 1 ’ vel alias fe fatis exprimere nequeant? induftria, et peritia Advocati tum in* terrogando, tum objiciendo aliqua fufit juvandi, ut vera fačli fpecies appareat* Sic ftatuta Curiarum eccleCalticaruni i* 1 Provincia Mechlinienfi praecipiuut, Advocati ante initium litis a partij totius caufae inftruSlionemi quanW l fieripoteft, accipiant, ut alioquip l '0- po- — ( I6l ) — ponenda appojite proponere, aut ad propofita appofite rejpondere poffmt, neque in fingulos terminos ipjbs liti- gantes advocare debeant. 14. Giium maxime igitur duabus do- tibus praefulgere oportet Advocatos ; utpote peritia juriš, et integrirate fi- dei, vetat jus Romanum quempiam in numerum, et matriculam Advocato- rum fufcipi, antequam per ftatuta tem- pora legum eruditfoni nofcatur inhae- fiffe, ut de peritia juriš juftum teftimo- nium tulerit. L. 1. §. 11. L. 3. §. 4. et L. j. C. de Advocat. div er J. pfudic. 1$. Moribus hodiernis eruditiouis te- ftitnonium plerumgue gradus Academi- cij quos rigorofum examen praecedere oportet, fupplent. Ajunt ftatuta eccle- Art - fiaftica Provinciae Mechlinienfis: Ut nullus ad poftulandum, et Avocati tnunus exercendum admittatur, nifi qui in probata Univerfitate DoŠtora- ■> vel licentiae lauream in utroque jure per rigorofum examen eft affecu- tus. ’6. Integritas fidei latius patet, quia °mnesfequiores affečtus, et artes, qui, quaeveinbonam caufam direfte, indire- tteque peccaut, ab Advocatis exulare oportet. Jurant hodie Advocati in in- 8 r elfu officii, quod nuliam caufam, loam noverint injuftam, fufcepturi, y. Eccl. P. iv. L — ( I62 ) — iufceptamque, mox ae injuftam perfpe- xerint, fpreto quovis periculo, aut lu- I ero delerturi fiat. Id jure ci vili in fin- gulas caufas ipondere tenebantur Advo- cati. L. 14. §. 1. C. de ^fiidic. 17. Corruptis faecuiis apertius glilce- re caeperant varii defečtus Advocato- rurn : tum, quod in Academiis invale- iceret indilcretior profnfio per oblatam pecuniam graduum Academicorutn; turo, quod in Curiis fuperfluus numerus ho- rum hominuin reciperetur; tum, quod falarium pro fingulis pagellis numerare- tur; tum, quod judicium conniveutia, aut imperitia dilationes fupra dilationes 1 impetrarentur, litesque ex litibus ple- rumque fiiccrefcereut. Quid verius ien- Piin. tentia Plinii: Nos, inquiebat, qw' N ad Ne ep ’ f° ro, > litibus agimus, mul- 1 epot ‘ tum malitiae, quamvis nolimus, ad- difcimus, Et Symmachus: In forenfi pulvere rara cognitio facundioris, d boni pectoris. 18. Quid mirum, quod ob baecpe- ricula ceniuerit Juftinianus, officium Ad- vocatorum eiie a fiatu clericali al-ieniih' mum. ^bjurdum etenim Clericis efl’ immo etiam opprobriofum, Ji perila ' fe velint ojlendere difceptationutn j 0 ' renjium. Refert. L. 41. C. defipifc-^ Cler. 19. Juxta Decretum Alexandri IH J Clerici in Subdiaconatu, et fupra, d — ( 163 ) — in Ordinibtis quoque minoribus , Ji fiipendiis ecclejiafticis fujlententur, co- ram faeculari fjudice advocare inne- gotiis faecularibus non praefumant, nifi propriam caufam, vel Ecclefiae jiiae fuerint pro/ecuti, aut promife- rabilibus perfonis forte, quae pro- prias caujaš adminifirare non poffunt. Spedat ergo I 'ecretum major^s Cleri- cos ■ fimpliciter, et minores, fi ftipen- diis ecclefiafticis fuftententur, ut coram faeculari judice in negotiis faecularibus non poftulent, praeterquam in caufa propria, aut fuae Ecclefiae, aut pau- perum. c. i. de Pofiul. 20. Hae exceptiones verifimiliter in- valuerunt, poftquam Clerici plerumgue legibuscivilibusaddifcendis potius,qnam facris Canonibus incubuerunt, ut faecu- larium caufas pallim perorarent. Ali- quando enim viguit confuetudo ■> quod Clerici more Advocatorum faecularium pro impendendo patrocinio et munera exigerent, etpro impenfis fufciperent. c. i. XI. q. 2. et ibi Gratian. 21. Tametfi novo jure Clericis reli- quum fit, in foro ecclefiaftico Advoca- tos agere, quia tamen et in his tribu- nalibus non minus, quam in Curiis fae¬ cularibus ftylus forenfis refonat, ple¬ rumgue et in jndicio ecclefiaftico faecu- iares Advocatos, milfis Clericis, pla- cuit alTumere, et recentius admittere. L 2 Cap, 3. De Pro- curat. et Sy ndic. Marculf. 1. i.form. c. 21. — ( 1 64. ) — 22. Invidia vacat, quod Clerus cau- fam pauperum agat. Statuit S. Carol. in fua Diaecefi, ut temper aliguis Clerico- rum confiitueretur Advocatus paupe¬ rum. Quicunque ecclefiafiici homines Mediolani commorantes ^furisperiti funt, eorum unus femper per vices — unoquoqne trimejlri in orbem ojficio Mvocati pauperum fungatur. 23. Jure Romano plures, et grandes difFerentiaeinter Advocatos, et Procu- ratores forenfes (de ginbus folis hic agimus) fupereraut. Guippe Advocato- rum officium, quod ad luggerenda, et exponendajura pertiuebat, honorificunb et publicum habebatur, interea Procu- ratorum officium, quod ad fačta prae- ftanda pertiuebat, privatum cenlebatur, ut, et infamibus committi potueric, quia litis conteftatione Procurator litis dominus fiebat. Pr. Inft. de Us, per quos ager.poffum. 24. Veteri jure Galliae Aftori per Procuratorem fine gratia, et refcripto regio agere haud licuit. Inde ex jllo priico ufu Galliae petiit ab Innocent. lil- Univerfitas Parifienfis, ut, quia tota tum pendebat ab auftoritate Pontificis, ad agendum, et defendendum de ejus permiffione Procuratorem inftituere fi- bi liceret. Annuit Pontifex votis, mo- nuitgue de jurecommuni, utpote Ro- - ( i6f ) — mano, his precibus haud opus effe. c.7. de Procur. 2$. In Comitiis, quae anno 1483. Tu- ringae habebantur, vetus illud jus ab- rogare placuit per Decretum, quod fta- tuit, ut omnes actores in materiis ci- vilibus poffint agere, et comparere per Procuratores, absque gratiaRe- gis ad hoc impetranda. 26. In caufa criminali, fi agitur ad luendam poenam, nec ex parte Ačto- ris, nec ex parte rei admittitur Procu- rator, nifi ad excul'andam abfentiam, autcontumaciam; quia poenafpeftatde- terminate perfonam delinquentis. c. 5. de Procur. 27. Jure novarum Decretaiium et in foto ecclefiaftico invaluerunt ad exem- plum juriš Romani Procuratores ad li- tetn, diverfis mandatis, mandatique jdaufulis amplioribus, reftriftioribusque jnftrufti. DeclaravitPontifex etLaicum ’D caufa ecclefiaftica, et liliumfamilias a d judicium Procuratorem dari pode, li dt viginti quinque annis major, c. 5. de Procur. in 6. 28. Noftris moribus fatvulgare, quod et oflicium procuratorium publicum fit, u t nullus vel in Curiis ecclefiaflicis, vel tivilibus Procurator admittatur, nifi ex himero eorum, qui fuper qualitate, et Spackate examinati, probatique fue’ 1' • < 166 ) Statut. Mechlin. Tit. 8. art. 2. rint. Juxta ftatuta ecclefiaftica Provin- ciae Mechlinienfis nullus Procuratoris officio fungi permittatur, nifi quii< l . aetatis annum excefferit-> et p er Officia- lem fuper litteratura, induftria, ftij- lo-> et praCtica examinatus, etidoneus repertus, in manibus ejusdem jura- mentum praeftiterit. 29. Juramentifere iidem articuli, qui ab Advocatis exiguntur, funt. Juxta formulam ftatuti Mechlinienfis fpondet Procurator: Nec acceptabo officimn Procuratoris in malis, et injuflis cau- fis fcienter; et, quam cito mihi confii~ terit de injuftitia caufae, in ea aw' plius non procurabo. Quantum ab bis articulis aberrant, qui indifcretius vel omnes cauias fufcipiunt, vel fuperflui s ’ vel extravagantibus dilationibus bona* 11 caufam Clientum emungunt? 30. Procurator iufciperealienam cau¬ fam nequit,- nifi mandato lit inftručhis? quod hodierno ftylo plerumque in fcri- ptis exhiberi oportet. Si de mandato la- tis nonliquet, aut caufa perfonam co«- junčtam fpečlat, a Procuratore cauti° de rato exigitur, doneč mandatum iu*' ficiens intra terminum producere que at - 31. Mandatum diverfis modis exp>' rat. Hodie et pofl litem conteftata>p Procurator revocari potelb quia Dominus nunquam evadit. Declai , * v ’ t Clemens V.: Procuratorem a Prael^°> — ( l($7 ) ReStore, vel alio quolibet pro Eccle- Jia, vel beneficio fuo conflitutum per mor tem conftituentis revocari; etiam quoad negotia, et caufas, in quibus per ipfum lis fuerit ant e mortem hu- jusmodi conteftata: quia Rečtoris Ec- clefiae, tanquam meri ufufručbuarii jus omne per mortem perimitur, utnihil tuni fuperfit, quo ejus mandatum por- rigatur. Clem. 4. de Procur. 32. Procuratori fimilis eft Defenfor, De Syn- five Ačlor caufarum Univerlltatis, Col- n,e ' legii, Societatis, aliorumgue talium Corporum, quae a Principe, vel Sena¬ tu jusCollegii obtinuerunt, ut ad exem- plum Reipublicae habeant res commu- nes, arcam communem, et Ačtorem. Hic Ačlor vocabulo graeco Syndicus a caufa, feu lite, quam nomine Univer- iitatis agendo, defendendoque profe- gnitur, dicitur L. 18. §• 13- ff- ^ u ~ ner Hodie in majoribus civitatibus vo- catur et Penfionarius. Ek ulu hodierno Syndici creari folent, non tantum , ut fint Aftores Reipublicae quoad lites, led etiam ad caetera quaelibet Univer- fitatis, velOppidi, aut Paraeciae ne¬ gotia. 33. Praecipit S. Gregorius, ut Mo- Dafterium in Syndicum fibi poti us Lai- cu m, quam Monachum, conftituto fa- lario, deligeret. Expedit enim parvo vicomrnodo afirepitu caufarum fervos — ( 168 ) — Dei quietos eziflere; uti et utilitates cellae per negligentiam non pereant , et fervorum Dei mentes ad opus Domi- nicum liberiores exiftant. Refert. c. m. de Syndic. 34. Religuis novi juriš argumentis compertum eft, et Clericos nonnunguam Syndici officium obiiffe; utpote defeftu Laicorum. c. 9. de Teftib. et alibi. quip- pe vetat regula, Clericos, Monachosgue caufarum forenfium Patronos fieri, nifi neceffitas, utilitas, charitasgue id genus officii, aliorum defečlu, obtruferit, c. 3$. XPI. q. 1. 3?. AliguandoProcuratorum officium ab officio Syndici et in eo difiinximus> guod illud gratuitum, nifi aliguod fala- rium fuiffiet promiffum, effe oporteret. At hodie tam inCuriis ecclefiafticis,guam faecularibus falaria debentur Procurato* ribus aegue acSyndicis. Ergo et ex hoc capite utrumgue officium Clericis, Mo- nachisgue periculofum apparet. Cap. 4. 36. Receptisformulisforenfibusinfo* etsynceiL rum ecclefiafticum penetrarunt diverfa nomina, et officia civilium Miniftrorum majorum? minorumgue. In legibus civi- libus in eo genere recenfentur Adfeffo' res, Domeftici, et Cancellarii, guifcri- bendis, expediendisgue Judicum epift°* lis, ačlisgue, veluti Graphiarii, etSe- cretarii operam dabant. L. 3. etpaffi^ C.de .^djeff. Domeft. et Cancell. — ( 169 ) 37« Novo jure audiebatur querela $ quosdam judices aliquando quaedam fal- fain praejudicium alterutrius partis affe- rere; et guoniam contra illam affertio- nem innocens litigator quandoque non potem veram negativatn probare (eum negantis fačhim per rerum naturam nul- lal.it direčla probatio) ftatuit Concilium Lateranenfe IV. ut tam in ordinario ju- dicio, quam extraordinarioffudex fem- per adhibeat aut puhlicam, fi haberipo- tejl, perfonam, aut duos viros, ido- neos, qui fideliter univerfa ab'ta con- fcribant, — loca defignando, tempora, etperfonas. Refert. c. n. dcprobat. 38. Haec perfona publica, cujns ope¬ ram Concilium Lateranenfe tam in judi- cio ordinario, quam extraordinario Ju¬ hici commendat, alibi dicitur Notarius, 9_ui hodie folee et Secretarius. Graphia- riusqueappellari. c. 11. deRefcript. in 6. 39- Hujusigitur eft, omnes citationes iT >onitionesque, inhibitiones, atteftatio- ne s, commiffiones, teftamentorum pro- duftionesj interlocutiones, appellatio- nes, renuntiationes, conclufiones, et caetera, quae occurrerint, competenti ordine, fub data illius diei, quo vel ad officii, vel ad partium inftantiam, aut a- bas fub nomineOfficialisdecreta fuerint, confcribere, et fubfignare. c, i r. dePra- hat. — ( I 7 O ) — 40. En reliquum? Graphiarius in fpe-i ciali regiftro abhinč omnia afta procel- finim, ac caufarum diligenter, et veraci- ter propria mami confcribere, ant, fi per alium faciat, cuique fententiae fubfcri- bere tenetur. Et omnia fic confcripta partibus tradantur, ita, quod origi¬ nali# apud Scriptores remaneant; Ut, fi fuper proceffu ff udicis fuerit fnbor- ta contentio, per hoc pojjit veritasde- dar ari. [ta et praxis obfervat, quodco- piae aftorum partibus aučloritate Judi- cis tradantur? originalibus, vel publicis regi (Iris 3 in quae acta funt relata, in gra- phiaria remanentibus. ibi. 41. His ačfis, a graphiario confcriptiS) fignatisve plena fides, quoad merajudi- cialia, feu illa, quae fiint de aftis, et ad Judicii expeditionem pertinent,habetufj tametfi nulli praeterea reftes adhibean- tur, nifi alicubi ftylus invaluerit, ut, ad plenam fidem faciendam, praetbr Gta- phiarii, ant Secretarii mamim fign9tp ra Judicis, ant figillum publicum requira- tur. InGallia inde ab ann. 1691. Rexfi- bi arbitrium vindicavit creandi Notarios regios Apoftolicos. 42. Habent et Epifcopi fuos paffim Sf cretarios, qui funt deputati ad conficien- da inftrumenta de ačlibus, qui ad offici' um Epifcopi fpeftant, utpote de cqll a ' tionibus, inftitutionibus, refignatioiiibu 3 beneficiorum etc. Habent et Capitula? — ( I7i ) — CollegiaqueSecretarios, qui negotia ho- rum corporum confignant. U'trique, li- cet in iliis negotiis Not-arii, et perfonae publicae cenfeantur, nequaquam tamen vulgo, et fimpliciter Notarii vocantur, quia extra difta negotia nulla inftrumen- ta inqualitateNotariorum conficere pof- funt. 43. Notariorum officium hodiehono- rificum cenfetur, quia eorum fidei tabu- lae publicae, Magiftratumque pericula cotnmittuntur. Sic et ipfi jufto falario fruuntur, quo eos et contentos oportet, ut haud quidquam ultra delinitas metas exigant. c. 11. §. 6. de Ref er. in 6. 44. Superfunt in Curiis eccleliafticis De c r a P: s - Advocati, Procuratoresque (ifci, feu of- 'mfniftr' 1 ’ ficii, qui, exemplo civiliinn Curiarum, cur. Ecci. caufas publicas, etad Comtnunetn utili- tatem fpeftantes fufcipiunt,defendunt,et coram Judice ecclefiaftico profequuntur. 4>. IndeProcuratorofficiidiciturPro- De Pro* motor, cujus eft, per diaecefin iuvigila- n,ot - reabufibus, iniblentiis, deliftisque, ut de iis Epifcopum informet, juftumque remedium, contra deliquentes agendo, judicialiter expetat. En formulam, qua Archiepifcopus Parifienfis Promotorem inftituit: Dantestibi, ait, facultatem omnes, etfingulas caufasad forum no- flrum, et jurisdifitionem nofiram eccle- fiaflicamt et fpiritualem fpeElantes «- gendi, promovendi, interreffendi s ct De Appa rit. Cone. Novi otn, c. 16. — ( 172 ) — concludendifententias, et jus fuper iis a Domino Officiali diet a e noftrae Čuri¬ ne ecclefiajiicae etjpiritualisfori, ipjas- que debitae executioni demandari in- Jlandi, Ecclejiaflicos, etaliosnobisfub- ditos delinquentes,feu in crimine depre- henfos, et in culpa, ac alios, quos con- venerit, citari, evocari, corrigi, pu- niri, mulEtari, fententionari, condem- nari, abfolvi, prout aequitas, et juriš ordo pojiulaverit, curandi et genera- liter omnia alia, et fingula faciendi, gerendi, et exercendi, quaeadhujus- modi Promotoris munus, et officiuin de jure, ufu, velconfuetudine fpeElant, et pertinent, et quae circa praemiffu neceffaria, et opportuna fuerint. 46. Ad inftantiam Promotoris obten- tis Decretis Judicis vacant Apparitores exequendis, quiea, veluti Nuntii, denun- tiant, quae in judiciis agenda funt, parti- bus, litigatores in jus vocant, et manda¬ ta, atque fententias Judicum perficiunt. His ob praeftitum juramentum plena fi' des habetur in iis, quae ratione officiieK mandato Judicis exequuntur, et faria executione referunt. Gl oj]', ad c. 19- Jppell. 47. Nonnunquam graves excitaban- £iirquerelaecontraexceffus, et defečhis Promotorum, aliorumque Miniftrorpni apud tribuualia ecclefiaftica. In Concilip JNoviomenfiann. i344.queftus eft Archi- epifcopus Remenfis Joannes, quam piti’ rimorum de dominis temporalibus, et judicibus faecularibus gravem queriino- niam fe recepille, quod nonnulli diffia- rum Curiarum ecclejiajlic'arum Promo- tores, ac etiam Procuratores, ad ex- cejjus citantes eorum hominesf ubditos, et Burgenfes, varia, etdiverfa crimi- na, et exceffus coloribus faStis exqui- fitos eisdem iniponentes, noti folum in corporibus propriis, et fcandalo gra- tieorundem, damnificant, et fatigant; fed etiam graviffimis fumptibus, et ex- jmfis. 48. Quid triftius verbis Nicolai de Clemingis ? Dici non poteji, inquit, min e ’; pianta mala faciantillifcelerati explo- corrupt. Stores criminum, quos Promotores “ppellant. Simplices, et pauperculos a %Tefies, vitam Jatis innocuam in fuis tuguriis agentes, et fraudis urbanae ne l'cias,inj'us faepepro nihilo vocant. ^ufas, et crimina contra eos fedulo ^nfingunt, vexant, terrent, minitan- tllr i ficque eos per talia fecum compo- nere, et pacifci cogunt. Quodfi facere ln penJ"am pecuniae pactione redimere c °gantur etc. 'piiiant, crebriseos citatiombus, quo- ^dieqzeeimpetunt, et fupra modum in- J e ftunt. — Quo vel fic longo taedio, ^tigaque fui temporis jaftura fatiga- funerfuturam vexationem, at one ( 174 ) ~ ^a. Ecci. 49. Monet S. Carolus Promotorem p.iv.° t ’'e ejusguefocios, etfubftitutos, ut' offic. meminerint, fe ejje Procuratores veri- Prom°t. tatis, non deber e fub ejus clgpeo in- nocentes opprimere, vel alias effe in caufa,ut quis calutnniis fatigetjir. ^50. In morali dočlrina quid execra- bilius Miniftrorum praeiertim ecclefia- llicornm leandalis. En fententiam Mala- Maiacii. chiae ! Et nune ad vos mandatum hoc C. 2. AT-:tth. v. 18. S. Chryf. hom, 17. iii Evang. S. Greg. Paflor. P. 3. Ad moti. 5. — Los anteni rece/ifiis de via, etfcan- dalizaftis plurimos in lege:, irritum feciftis p a dl um Levi, dicit Dominus exercituum. Propter quod et ego de¬ di vos contemptibiles, et humiles o- mnibiis populiš, ficut non fervafiis ut' tis meas, et accepiftis faciem in leg 1 - AitDominusin Evangelio: ()ui fca n '. dalizaverit unum de pufillis iflis, p 11 in me credunt; expedit ei, ut Ju/pM' datur mola afinaria in collo ejus, demergaturinprofundummaris. J llX ' ta S. Chfyfoftomum: Nullum ab majus praejudicium tokrat quando eos, quos ad aliorum onem pofuit, dar e de fe exempla pfo^' tatis cernit. Ex fententia S. Gregom : Scire Praelati debent, quia, fi pe^ e, ‘ fa unquam perpetrant, tot mortib^d digni funt, quot fubditos fuos adpd- ditionis exempla transmittunt. bin‘ necejfe efi, ut tanto cautius fe a cwp cufodiant, quanto per prava, quatj d — C J 7T ) - ciunt, non Joli moriantur, fed aliarum animarumi quas praviš exemplis de- jlruxerunt, rei funt. S. Ifidori hae funt s. Md. rationes: Capitelanquente,caeteracor- poris membra inficiuntur. Unde et fcriptum eft: ornne caput lanquidum, a planta pedis usque ad verticetn, non ejiin eofanitas. Caputenini lanquidum eft dočior agens peccatum, cujus ma¬ tom ad corpus perverit, dum ecpvel peccante, vel prave docente, peftifer lunquor ad plebem jubditam tranfit. Quid brevius verbis S. Bernardi: (Jui ex- fe s r '.. Bern ' emplo fuo ad remiffus agendum eaete- yosprovocat, 'atit Jingularitate turbat, s. «wt inquietat curio/itate, aut inipati- J ntiafua, et murmuratione molefiat, mit quocunque modo contriflat Spiri- tum Dei, qui efi in eis, fcandalizans imuni de minimis credentibus in eum ; nonne in hic manif 'efle perfequitur Chri- jlum — Horrendum penitus Jiicrile- &um. TITVLVS VIL ^nfiručtione Caufarum civilium. CAPVT T. D c Proceffu civili. l'Intervenerunt olimEpifcopi in deci- dendis caufis etiam Laicorum non tan- luam puhlici Judices 5 fed potius ut ar- Fletir. Inrt.Eccl. 1; 3. c. 6, — ( 176 ) — bi tri feu verius anjicabiles arbitratores, i inlioc urnim intenti, ut quaeltiones inter ! fideles exortas fine llrepitu amicabili ar- bitramento componerent. Et haec fuit praecipua ratio, cur Principes optaverint, ut litigantes potius ad Epifcopos, quam ad Judices publicos fuas quaeltiones de- ferrent. Ob eandem quoque rationem Clerici, et Monachi funt exempti a foto faeculari, ut fic a litibus, et jurgiisforen- fibus eximerentur, eorumque quaeftio- nes fine ftrepitu judiciali, et citra fot- mam judicialem deciderentur. 2. Unde primis faeculis, quum judi- cia ecclefiaftica incaufis faecularibus, feu civilibus efient inftar arbitriorum, et in ipiritualibus cbaritatem fequerentutj procul habuere formulas tribunaliumfae- cularium, feu forenfium, regulis fcriptu- rae facrae, et Canonibus veterum Con- ciliorum, qui pacem, et concordiam dif- fidentium fpečlabant, unice intenta. Quae judiciorum ecclefiafticorum, etiae- cularium, utpote pnblicorum tribunali' um diverentia ex collatione Carthaginen* fi eiucefcit. 3. Sed quingentis, et amplius abhin £ anisformuiarum ambages,veluti agrnin 6 fačto, irruperunt in tribunalia facra, qu’ - bus ftudium juriš Juftinianei, quodCle- rici, neglečta faepe veterum Canonu^ 1 cura, tum avidius, quam Laici excolue- rantj feneftram aperuifle videtur. H u i us enim — ( 177 ) “ enim placita veterem modum agendi; iblo ufu conlervatum, et inCuriisfaecu- laribus everterunt, quum Judices eccle- fiaftici ftričtum jus, omnesque juriš for- mas obfervare niterentur, quas Judices iaeculares neglexere; quippe qui nobiles erant, ac milites nulla cultura litterarum tinfti, foli confuetudini 9 veluti patrio juri infiftentes. 4. Judices iaeculares poftea Clericos, qui formulas callebant, elegere judicio- rum Affeffores , quibus jurisdičlionem mandarunt. Qui hoc modo jus formula- rum in cunčta tribunalia, maxime in iila fuprema, quae Parlamenta vocantur, intulerunt; ita 5 uttotus ordo judiciorum, <]uohodie et inibrisfaecularibusutimur, novi juriš interpretibus debeatur, ejus- que origines fint e novis Decretalibus hauriendae. S* Novo jure hicordo procefTus foren* fis exhibetur. Praecipitann. 1216. Con- cilium Lateranenfe IV, ut £fudex tam ln judiclo ordinario, quam extraordi- nario Jempefadliibeat, aut puhlicam, fi haberepoteft, perfonamtaut duos vir os l{ loneos, qui fideliter univerfa judicii a tta confcribant, videlicet citationeSf ^dationes, recufationes, exceptiones, Prtitiones, refponjiones, inftrumento- r um produStiones, interlocutiones, ap- Pdlationes, renuntiationes, etconclih •fones etc. Refert. c. n. de Probat» ^an-Efpm Eccl. P. 1^. M — ( 178 ) — cap. 2. . 6 - ordiue forenfis procellus prirnas De citat, tenet citatio, ut reo copia defenfionis Ad. 25. p ateat; . ()uia non eft Romanis exipfo, jure naturae confuetudo, damnare ali- quem hominem, priusquam is, quiac- cufatur, praefentes habeat teftes, lo- cumque defendendi ačcipiat. 7. Jure Romano, abrogato veteri mo¬ re adverfarium obtorto prope collo in jus vocandi, ftatuit Juftinianus, ut inftans lis aučloritate Judicis Reo denuntietm' per publicum mini (trum, feu apparito- rem, aut per edičhim, feu litteras pu¬ hlice affixas. Nov. 5 3. c- 3. Fieur. 8- Hodie et in Curiis eeclefiafticis ci- §. s- tatio ad exemplum tribunalium faecula- rium, ad inftautiam partis expeditur, per omnis generis apparitores, vel min’' ftros infinuatur. Forma ejus utrimgue eft eadem. Nam faftum eft in libellumf 6 ' digeudum, cui petitio fummariter infe- renda, et exempla fubjicienda documen* torum probantium, ut reus tanto ma cU ' rius deliberare poffit, an cedere, an con- tendere, an tranfigere ei expediat? 9. Judicis praefertim ecclefiaftici, e " antequam citationem decernat, expe”' dere,num caufa tališ fit, quae litem me- reatur. Et an partes ad amicabiletu con* eordiam, ante omnem citationem J url ' dicam, induci nequeant ? 10. Citationis diverfae fpecies pr° p 1 ' verfitate caufarum, etperfonarum difti®' — ( 179 ) — quuntur. Harum ufitatiffima eft verbalis, quae fieri Iblet per apparitorem ad man¬ datnim Judicis, cujus icriptum, feu De- cretum exhibendum, ejusqtie exemplum relinquendum eft ipli perlbnae, fi inve- niri poffit. Si nemo domi lit, citatio fo- ribus aedium affigitur, vocatis teftimo- nii caufa vicinis, quod ex jure Romano depromptum eft. Hoc fačto relatio de hac infinuatione ad achi refertur, defi- gnatis, ac denominatis vicinis, in quo- rum praefmtia affixa 1'uei‘at. n. Ante litis conteftationem necelle eft, citationem dirigi ad perfonam, fi do- mi inveniri poteft, ant fi abfit, ad do- mum ipfius rei; poft litem vero conte- ftatam fufficit citationem fieri et ad per¬ fonam, vel domum Procuratoris, fi quis- quam fit. i2. Ut autem citatus habeat exaftio- rem notitiam citationis, poflitque proba- re, ad quam diem, et quo die vocatus fuerit, praecipitur apparitori, ut non tan- tum litteras vocationis coram ipfo cita- to, vel ejtis domefticis, aut vicinis prae- legat, fed et copiam earum fua manu fi- §natam tradat, et relinquat. In praxi fo- renfi Galliae dies, quo reum comparere oportet, Decreto judicis non inferitur; q.uippe apparitori tantum mandatur, ut citationem faciat, in certum, et compe- tentem diem. M 2 —• ( i8o ) — 13. Sigui fint, qui latent, qui vagan- tur 5 autalii, qui nullibi certum larem, vel proprium, vel condučhim, velpre- carium habent, citantur per publicas pro- clamaciones, edičtaque publica. Juxta o Oršinationem UniverfitatisLovanienfis: art. 6. 1U ' N011 fiat citatio per Edifitum, nifiprius confiiteritdenon tuto, et nonfacili ac- cejju ad perfionam, vel ad domum, fen domeflicos; nec decernatur, vel admit- tatur factu per ediftum citatio, nifi perfona citanda latitet, aut nefciatM, ubi fit ? Art. 7. 14. Et infra : Cum fiet per Edifilutn citatio, fiat ad Ecclefiam Parochialem loči habitationis citandi, five ubi in eo oppido, vel pa go Edicta fieri, vel affi- gi folent, vel in cafu non tnti accejfus, ad Ecclefiam, five locuvi propingnio- rem, ut adnotitiam citati facillimepe^ venirequeat citatio, infinuatione eadem- per epifiolam fiafita five Paftori, ut de- nuntiet excoinmunicationem, fi litterae fuerint excommunicatoriales. jbi. art. g. i f. Quantuin ad litteras excommuni- catoriales cautum eft, ut non dentur, nifi citatione prius fafila in perjbnatn, vel alias ex evidenti contumacia, et quo cafu non fuppetunt alia remedin juxta Concilii Tridentini Decretum> 16. Fačla citatione tenetur Nuntius, five Apparitor reddere relationem eij ad cujus inftantiam citationem fecit, e ] * — ( i8i ) — que totam feriem citationis inferere, ex- primendo diem, fubindeethoram fačlae citationis; etin quamdiem citaverit; an adperfonam, an ad domicilium, guibus e domefticis, ant vicinis eam infinuave- rit; quid refponfi tulerit, et generatim, quae incitatione contigerint ? 17. Quum citatio paret copiarn defen- fionis, dandus eft citatio terminus, feu jufta dilatio,- eague longior, vel brevior, ratione habita caufarum, perfonarum, ac praecipue diftantiae domicilii ipfius cita¬ ti a loco judicii. Hujus dilationis fre- quens eftclaufula: Et, fi contingat, ter- minum citationis incidere in diem fe- fium, vel non juridicum, Jerviet cita¬ tio diejuridica proxime fequenti. 18. Comparenti exbibetur libellus , Cai qui petitionem aftoris fcriptocontinet. Deiitiš. Bicitur enim inde libellus, quia cit bre- conteftat. vis 1’criptura, in qua res, quae petitur, et caufa petendi, tum nomen ačloris, ju- dicisque exprimitur. Gloff. ad c. 1. de Libell. Oblat. 19. In ačlione reali exprimenda eft DeLibeil. res, quae petitur, et an tota, vel tan- tum pars petatur? Caufa enim, utpote Proxima juxta Gloffam fatis exprefla eft, eo ipfo, quod proponitur rei vindicatio, quia non eft alia caufa, nifi ipfum domj- nium, cum praetendit, rem ad fe perti- Jiere jure dominii, vel quali. c- 2. et ibi- Gloff. d. t. — ( 182 ) — 20. In caula autem perfonali oportet et caufam remotam exponere; ut puta, Ti petas decem aureos tibi deberi, cau- '.apetendi v.g. ex venditione, mutuo, vel ftipulatione in libello diferte expri- nenda eft, quia ex diverlis tirulis de- :em aurei deberi poflimt. c. 3. de lib. Oblat. 21. In veteribus judicis ecclefiaflicis, quia fimplicitati arbitrii inhaeferant, exnlarunt libelli conventionales. Prae- cipit Juftinianus: Ubi autem Epifcopus caufam dirimere vult, fine fcriptura omnia procedant, et difinitivafenten- tla fine fcriptis ab eo proferatur. Re- fert. c. 4$. XI. q. 1. 22. Juxta GlolTographum reftringitu/ vetus regula ad caufas modicasn etci- viles, ut in iis nulla fcriptura requira- tur. Hoc praejudieio differentiam inter procefliim ordinarium, et lummarium jus novum recepit, ut in levioribus, at brevioribus caufis, fummarie deciden- dis, libello fcripto opus haud (it, fufficiat, petitionem ačtoris nude coratn judice proponi, eamque aftis continuo inferi. Clem. 2. de Perb. Signif. 23. Reliquis novi juriš argumentis’ quibus ordinarius, feu folemnis procel- fus figitur, fcriptus libellus comi^”' datur, in quo maxime attendendum eft’ ut conclufio fit apta, Claris, et paucjs terminis exprella, vacans omni viti^ — ( i83 / — obfcuritatis, confufionis, aut contradi- člionis. Ineptus enim libellus a Judice ex officio rejicitur. c. r$. de ^udic. 24. Caeterum ftylus Curiarum eccle- fiafticarum , quoad oblationem libelli, ejusque formam pallim coincidit cum flylo Curiarum faecularium. Unde me- rito in hac materia confuluntur Inter- pretes, et maxime Pragtnatici, quian- notant fingularum Curiarum coniiietu- dines, quae in f-rmatione libelli attendi debent. In eo ufu paffim Interpretes e- mendationi, et mutationi libelli locum relinquunt, et quidem emendatio in eadem inftantia admittitur. c. 3. de Di- ™t. Sed mutatione libelli perit inftan¬ tia, et refundendae funt expenfae, mu- tato enim libello, utajunt, non manet ( )uoad inftantiam idem judicium. c. 1$, £fudic. . 25. Si reus vifa, ac examinata ačlo- tis petitione, in judicio libelli conclu- fioni abfolute reluftetur, tune folet ie- qoi litis conteftatio per fimplicem re- Pullam, qna reus ačtoris intentioni con- tradicit. Haec bafis, et fundamentum totius litis cenfetur. c. $4. §. z.deEleEl. . 26. Hac occafione declaravit Grego- r ’us IX. quemdam procefliim nullum, in quo litis conteftatio non apparebat. Cum ^011 p e f pofitiones, feu interrogationes, rejponfiones ad eas, fed per petitio- ^em in jure propojitam , et rejponjio- Receff, Imper. $• 37« ( 184 ) — nemfecutam litis conteflatio fiat. Quip- pe juxta GlolTographum qui per inter- rngationes ponit aliquod difitum, fačium, nihil petit ab adverfario, nec etiarn oftendit, fed per hoc velle age- re; et ita non pojfet per hoc fieri fen- tentia condemnationis, vel abfolutio- nis, cum nihil petitum fit per pofitio- nem, fed ojienditur ejfe fafiium, vel promijfum. Unde hi articuli potius ad difpofitionem probationum rejiciuntur, c. un. de Lit. Conteft. 27. Hodie in judiciis litis conteflatio- nis effečlum habet qualiscunque refpon- fio rei de caufa principali. In judiciis Ca- merae libelli articulati rejiciuntur per recelFum Imperii de anno 16^4. 28. In veteribus judiciis ecclefiafticisj quibus potius forma arbitriorum, quam procelluum forenflum viguit, nulla litis conteftatioue opus fuit. Refcripfit novo jure Clemens V., quod, fi in aliguibus fimpliciter, et de piano procedi manda- tur, -tune judex, cui tališ caufa comniit- titur, nec libellum exigere, nec litis conteftationem poftulare debeat. H’ c procedendi modus hodie vocatur futn- marius, et'de piano, quera et forum faeculare in quibusdam caulis adoptavit« Cletn. 2. de Verb. Signif. 29. Jure Romano nobiles funt effe- ftus litis conteftationis, quia jure con- tračius cenfetur, ut capta lis in et ad - (' ) — haeredes tranfeat. L. 33. ff. de Fidejuf. Pa.Tim tamen moribus introdučbmi eft, quod defnnSH haeres ex parte rei ceffiffe, aut ex parte aftoris renuntiaffe cenfea- tur, nifi litem reaffumpferit. Ghiippe alienum videbatur, quod quisquam in- vicus li cigare cogeretur. 30. Lite conteftata litigantes vocan- ^p-4. turad juramentum calumniae. Etaftor ram.ca- quidem juret, non calumniandi animo iu«' n - litem movijfe, fed exiftimando bonam caufam habere: Reus vero, quod pu- tans fe bona injlantia uti, ad relu- ftandum pervenerit. Refert. L. 2. C. de ffirej. propt. Calumn. 3t. Addit Juftinianus: Sancimus, onmes judices, licet ex compromilfo cognojcant, vigorem juum exercentes (quia non pr o commodo privatorum, fed pro communi utilitate praefentem legem pofuimus) minime pati, tale Sa- eramentum remitti; fed omni modo hoc et ah actore, et a fugiente ex ipfo officio exigi. ibi, §. 4. 32. Et en rationeni! Sic enim, in- 9uit, non folum liies, fed etiam Ca- inmniatores minuentiir: ficpro judi- c 'ds putabunt homine.r, fefe in facra- v iis 'fifti. Si enim et ipfae principales li- ^gantium partes per juramentum li- ^es exerceant, et cdufarum Patroni Praebemt Sacramentum, et ipfi fju- LL Lon gob. rit. 48. c. II. — ( 186 ) — dices propofitis SS. Scripturis, tam totius caufae faciant examinationem ■> quam fuum prof er ant arbitrium; quid aliud, nifi pro hominibuš Deum in o- mnibus caufis gfudicem ejfe, čreden- dum eft ? Refert. §. 8- ibi. 33. Marcianus Imp. Clero Conftanti- nopolitano juramenti remifit neceffita- tem, quia ecclefiafticis regulis, et Ca- none, a beatiflimis Epifcopis antiqw- tus infiituto, Clerici jur ar e prohiben- tur. Supereft L. 25. §. 1. in fin. C. dt Epifc. et Cler. 34. Hoc exemplo Henricus II. Imp- generatim decernit, ut nec Epifcopuh nec Presbyter-) nec cujuscunque ofdt- nis Clericus, non^dbbas, nun aliqud Monachus, vel Sanfitimonialis, inqwp cunque controverfia, five criminalh five civili, jusjurandum qualibet f a ' tione compellatur fubire: Jed Jdvoca- tis fuis propriis idoneis hoc ojficiii^ debeat delegare. 3^. Meminit harum regiarum legun 1 Pontifex, quas ita interpretatur ■> ut Clerici ad jusjurandum per fe praeft^ 1 ' dum adigi non poffint, quia illud on 1 ' cium, fi Ecclefiae liiae expedire cen- fuerint, idoneis defenforibus, utpote Syndicis, Ačtoribus, et Procuratorib’ 15 delegare queunt: aut 5 fi illud fpont e fubire voluerint, vel propter utilitatcn 1 Ecclefiae fubeundutn cenfuerint 3 EP 1 ' — ( i§7 ) fcopus inconfulto Romano Pontifice, vel quisquis Clericus inconfulto Praela- tofuo jurare non audeat. c. i. de £fu- ram. Calumn. 36. Juxta Decretalem Gregorji IX. fi Epifcopus litigat in propria Perlona» ipfemetpraeftat juramentum calumniae? qnin requirat Papam. Juxta Gloflam e- uim hoc non fervatur. Clericus autem facilius poteft requirere Epifcopum; unde et tenetur prius eum requirere. c. 7. ibi. 37- In caufis ecclefigfticis fatis din juramentum calumniae nec dare, ned exigere Romana Ecclefia confueverat, quia hae caufae non ex legum diftriftio- ne, fed ex Canonom veterum aequitate decidebautur. c. 2. de ^urarn. Calumn. Bpnifacius VIII. tamen cenfuit 5 et in his caufis utiliter exigi juramentum ca¬ lumniae adeo, ut et in fummario pro- celfu huic locus fit. Clem. 2. de l^erb. Vgnif. 38- Hodie juramentum calumniae , ■altem quatenus ad ingreflum litis prae- ftari oportet, rarius in ufu eft, _quia jux- ta Baldum paflim contemni videbatur. ^uid praeclarius fententia S.Chryfofto- s.c’-.iyr. Quid nos S.Scriptura admonet, c °n/ideremus, non jurandum facile, virg quia plerumque multi cafus accidunt, c - J1 \ nf: > guijurat, in perjurium incidat. — C 188 ) — I . 39. Enimvero, fi jufta apparet caufa l exigendi ab utraque, vel alterutra parte ' Sacramentum, fupereft juramentum malitiae, quod in qualibet parte litis exigi, repetique poteft, ut, vel veri- tas eliciatur, vel lufpicio calumniae di- luatur. c. 2. §. 2. de '$uram. Calumn. in 6. De Dilat. 40. Inter articulos juramenti caluffi- niae fpondere oportebat, quod dilatio- nem non petat in fraudem ad proteiau- dam litem. Sunt dilationes julla ifiter- valla tempom adjudidalem aftum com- mode explicaodum concefla. Sic dila¬ tiones per fingulas pavtes judicii divi- duntur; utpote citatoriae, recufatoriae, et deliberatoriae ao ipjinuatione usque ad litis conteftationem, et ab hac usque ad fententiam probatoriae, et definito- riae, inde a fententia usque ad execu- tionem appellatoriac locum habent executoriae. Oportet enim partes para- tas in judicium venire. c. 1. V. q-^ 41. .Dilationes vel conceduntur a le¬ ge,'vel a judice, ant a partibus. Pri. 0 ' res dicuntur legales, fecundae j idicia* les, tertiae conventionales. Dejureci- vili fere (ingulae dilationes legales fuj 1 ’' Ex jure Decretalium pleraeque judicia- les funt, eo ienfu, quod judiceni p r0 conditione, et qualitate caufarum P eI \ 1 fonarum, temporis, ec loči moderat' 1 — ( i89 ) — । oporteat edičtorum ordinem, et com- I pendiuro. L. 2. C. de ^pudic. 42. Si Judex dilationem jufto ant prolixiorem', aut contračliorem, aut freguentiorem concefFerit, ant necefla- riam denegaverit, appellationi locus eft. c. 1. deDilat. Venim, uejudices hac di¬ lationum vel refiričtione, vel extenfione, vel prorogatione, vel multiplicatione aberrent, paffim in Curiis tum faecula- rium, tuni ecclefiafticorum tribunalium, numerus, et intervalla dilationum defi- gnari folent. In eo genere frequens eft, quod incolis duarum feptimanarum, ex- teris trium fpatium affignetur. In cau- fis.fiinimariis, quantum fieri poteft, di- lationes contrahendae funt. Clem. 2. de %l’. Sigutf. 43- Juftiniapus voluit, lites Mona- c his illatas accelerari, ut, (ait) non ^ns eorum occupctur circa litisfolli- titudinem , fed velociter liberati fa- cr is operibur obfecundent. Novell.^3. Juxta ftylum Curiarum ecclefiafticaruni citato tres dilationes ad comparendiim tla ri folent; ita tamen, ut lapfus quis- 9 u e fingularum dilationum eum in qua- l ' a ni contumacia, fi non comparuerit, c °nftituat: utpote, fi primam dilatio- neglexerit, nec Procuratorem de- d er it, fecluditur ab orani exceptione ^clinatoria, etinexpenfas condemna- tUr * Si nec fecundo vocatus corapareat, Trid. felT. 24. c. 2«5. — ( 190 ) — excidit omni exceptione dilatoria, et I iterato in expenfas eondemnatur. Poit contemptum tertiae citationis reus in vera contumacia conftituitur, adempta omni exceptione peremptoria. Inde fi polt hane compareat, audiri defideransi rčpellitur, niti refundat expenfas con- tnmaciales. L. 1$. C. de ^judic. 44. Pr-aecipit Concilium Tridentinunb ut c atija e omnes ad forum ecclefajli- cum qtiomodolibet pertinentes faltm infra biennium a die motae litis tir- niinentur: alioguin poji id fpatiutn li¬ ber um fit partibus, vel alteri illarw n ^fudices Juperiores, alias tamencom- petentes adire, qui caufam in eo fiatih quo fuerit, ajfumant, et guafflf' 1 ' mum terminari curent. Fieur. 4.5. In Gallia lapfus biennii non P I’ fpečtatur, fi caufa fit in ftaru, ut decid’ §.■5' ' ‘ queat. Tune pars tertio monere debet jtidicenb er, ii poft tertiam monition 6111 in mora haeferit decidendi caufam, l’°' teft pars appellare tamjuam a denega ta juftitia; ipfumque judicem in jus vbca- re, atque adverfus ipfum concludere । damna, et intereffe. car. 5. 46. JDilationes probatoriales frequ £n ' ti° res J ure civili dilatio in P rc)l,a ' Frae- toriis usque tertio datur; qnarta imP e ' fumpt. tranda eft per folemnitatem, qua jui a ' to fides fit, quod ex neceiiitatecajda- petatur. Nov. 90. c. 4. Hač folenm’ cat ' — ( i9i ) ~ noftris moribus paffim ad tertiam dila- tionem obtinendam jam opus eft. 47. In dirigendis probationibus pluri- mae partes judicis funt. Eft enim ejus difpicere, quis probare debeat, quid probari debeat, quando, et quantum probari debeat, quid, quantumve pro- batum fuerit. c. 11. XXX. q. 5. 48. Probatio communiter definitur, quod fit legitima fafti controverfi veri- ficatio judici fafta. Probatio enim Ibla fačta, et quidem dubia fpečlat. Hinc probationibus tum in judiciis ordinariis, tum et fummariis locus eft. Clem. 2. de Ferb. Signif. 49. Regula eft, quemque fafttim, <]uod pro argumente fuae caufae alle- gat, probare debere. Hinc ačlori fačti, in quo adverfus reum fuam fundat in- tentionem, incumbit probatio. Actore nim non probante, reus abfolvitur, nihili quia fimplici negationi in- haeret, praefiiterit. 50. Si autem reus non fimpliciter ne- gat, fed contra excipit, proponendo ali- 9«od fatftum petitionem ačtoris peri- fijens, quae dičlaeft exceptio perempto-, ri a> tune tenetur et reus i Hud fačtum pro¬ bare, quia reus excipiendo, quantum ad onus probandi, fit ačtor. L. 1. C. de frobat. 51. Si ab utraque partefačla allegan- tlJ r contraria, utriusque erit, fua fafta De prae- fuinpt, ■— ( 192 ) — probare, fi iis fundamentum caufae in- nitatur; puta in judiciis duplicibus, communi dividundo, familiae ercifcun- dae, interdičtoque retinendae polFeffio- nis. Gluippe in his obtinebit, qui inten- tionem fuam, altero nihil probante, probaverit. Si uterque probaverit, prae- fercurille, qui meliorem titukim, anti- quioremque polfeilionem probaverit. Si aeqnales line probationes, pro PoHeffo- re ttandum e 11, fi alterius polieffio fit illiquida. c. 3. et 9. d. t. 52. Ui jure lat vulgatum eft, poflef- fionem ab onere probandi relevare, quia pro Polleflbre praelumitur. Cenfetur fi¬ nim vi praefumptionis ačior fuam inten* tionem fatis probaile, ut onus proban- di in adveriarium 5 qui fe opponic? re- cidat. c. 14. de Fid. Inftr, 53. Praefumptio dicitur anticipata (I 3 re dubia opinio 5 ex argumentis, indi* ciis, conječburisque per rerum circuni- ftantias connexis, plerumque evidenti- bus fumpta. Hinc alia praefumptio dici¬ tur hominis, utpote judicis; alia juri« tantum, alia juriš, et de jure. Prae- fumptiones hominis probantem adju- vant; inde enim artificialis probationis argumenta inibruuntur, illuftrauturqne- Praefumptio juriš effečtu planae proba- tionis gaudet, doneč fortiore exceptio- ne elidatur. Praefumptio juriš, et de jure I “ ( 193 ) — jure vocatur, cum Lex, aut Canon ita ex aliguo judicio quidpiam praefumat, ut fuper tali praefumptione jus firmum llatuat, et eam pro veritate a Judice liaberi velit, non admifla probatione in contrarium. Verum licet haec prae¬ fumptio fit violentiffima, nec facile per contrarias probationes elidatur, non ta- men vere, etproprie eft veritas, cum verfetur circa dubium, et in Claris lo- cus non fit conječturis, vel praefum- tioni, quae ex conječturis defumitur: unde etiam haec praefumptio cedere de¬ bet veritati, atque ordinarie eliditur per confellionem illius, pro quo fiat ipfa Praefumptio. c. 12. de Praefumpt. 54. Quia vero frequenter contingit, quod tam ex parte Ačtoris, quam ex parte rei muka fačta proponantur, quo- rum occafione fi omnium exačta proba- tio fieri deberet, lites in longum pro- traherentur; placuit pofitiones, ad ex- emplum veterum interrogationum in ju¬ re, admittere. Sunt hae pofitiones arti- culi, quibus ačlor, reusve exprimit fa- fta, quae in judicio fuerant allegata, et fcriptis ea exhibeat judici, cui fup- Plicat, ut fuper iis jubeat partem ad- v erfam refpondere, atque hoc pačto ab adverfario confellionem de veritate fa- ^orum extorquendo, ponens ab onere' Probandi relevetur. Meminit harum po» ^an.Efpm y. Eccl. P. IF. N — ( 194 ) — fitionum Bonifacius VlIL c. 2. de Con- feff. in 6. S $. Oportet anteni ad eliciendas has relponfiones adverfarium legicime cita¬ ti, petenteque ponente ajudice fubju- ramento adigi, ut cathegorice ad fin- gulos articulos refpondeat. Ait*Ponti- fex: Quodfijujfus ajudice refpon- dere recufet, ant nalit, fen contu- maciter Je abfentet, haberi debet fli¬ per iis, de guibus in iisdem po/itioni- btis interrogatus extitit, pro confef- J'o. Refert. ibi. n‘e P, rf‘ Siqnae poft pofitiones, et refpon- 5-ib. e ' fiones fuperfunt fačia dubia, ea a ponen¬ te legitime probari oportet per habiles teftes. Direčtus eft enim modus, e £ quotidianus probationum forenfiutn pet teftes, quia juxta fententiam S.Evan¬ gelij in ore duorum, vel triutn teftinffl fiat orane verbum. $7. Hodie fere receptom eft, qu°^ judex vifo proceffu partes, vel alteraffl earum per interlocutoriam fententiam condemnet, vel. admittat ad producen- dos, fiquos habet, teftes. Teftes enim a partibus produci debent, etnullo mo¬ do a judice, vel per judicem, aut ofli' cio judicis, quia in civilibus judicishau« eft, fafta partium fupplere. Juxta or; dinationes Curjarum: Is, cuiprobanni onus incumbit, pendente termino pro- batorio, articulos fcripto defignabrti ~~ ( I9V ) — fuper quibus produclionem facere in* tendet. 58. (n Curiis civilibus, dum partes funt admilFae ad probandum, iblent de¬ putati CommilFarii, coram quibus teftes produci, cxaminarique debent. Sunt igitur vel a Commillario, vel a Judice teftes citandi, quia teftis, qui lua fpon- te, nulla brevia citatione, addicendum teftimonium le ofFerret, iufpečtus ha- beretur. 59. Si tellis legi time citatus, com- parere renuit, ad officium compellen- duseft, etfi fitClericus, quamvis plu- res aiFeranc Clericos a ferendo teftimo- nip etiam in caufis civilibus exemptos. Sunt enim nonnullae perfonae, quae juftam caufam habent ■> le a dicendo te- ftimonio excufandi. L. 4. et 5. ff. L. 19. C- de Teftib. 60. Si teftes fint infirmi, vel in re- motis degentes, tune fubinde ipfe ju- dex, vel CommilTarius ad locum iplb- r um teftium accedunc, ut perfoualiter e «s audiant, et examinent. Interdum fcribitur Judicij fub quo degunt teftes, u t eos recipiat, et audiat juxta fchedii- fona informationis eo transmiiFam. c. 3, Fidejuff. 61. Miiltifunt, qui de jure teftesefFe Prohibentur; et alii quidem fimpliciter 1!1 omnibus caufis, et contra guascun- N 2 “ ( J 9 6 ) — que perfoiias; alii in certis caufis 5 et contra certas perfonas. Quia tamen o- mnis de jure reputatur idoneus teffis? nifi oftendatur exceptus, moribus re¬ ceptura eft, guod Judex non repellat teftem, nifi parte opponente. Ipfius ta¬ men arbitrio reliftum eft, quantum fi- dei fingulorumatteftationi tribuat. L. 3. 1. et 2. L. 21. §. 2. J. de Teji. 62. Duo teftes, orani exceptionema- jores, pleuam fidem faciunt. L. 12. f. de Probat. Quum tamen nonnunquam iides teftiura aliqua ex parte vacillare videatur, ad arbitriran judicis recidit, aliquando plures teftes admittere, eo tamen moderamine, ne effraenata po- tefiate ad vexandos homines fuperflua multitudo tejiium protrahatur. Pia* cuit in eo genere numerran recentius ita moderari, quod fuper uno fafto non poffint ultra decera teftes audiri, nifi in gravioribus caufis. L. 1. §. 2. deTe- jlib. 63. Teftes depofituri juramento con* ftringuntur de veritate procul ab otnni partium ftudio dicenda. Tefti enim inju* rato haud fides in quacunque caufa etiani fnmmaria habetur, nifi partes ultro? probante judice, tefti juramentum r e ' miferint. c. 39. Inde ante juramentum oportet Judicem effe Ibllicitum? ut te* ftes tura de conditionibusj tura degra- vitate jurisjurandirite inftruantur. Dum — ( 197 ) — | juramentum fufcipitur, vocandus eft il- le, contra quem teftes producuntur, ut vel per fe, vel per Procuratorem teftes jurare videat. c. 2. de Tejiib. 64. Partis, guae teftis prod učit, eft, intentionem examinatioi)is faciendae ex petitione fua elicere, eamque in fcri- ptum quoddam redaftam Judici tradere, ut fuper articulis defigr.atis teftes pro- ducendos examinet. Inde et a parte ad- verla, contra quani teftes producuntur, interrogatoria Judici exhibentur. c. 2. de Teji, in 6. Juxta Glodam forma in- terrogatoriorum haec eft: Si dixerit teftis, verum efte, quod primo v. g: intentionis articulo continetur; qwe- ratur ab eo, quomodo fcit, et, fi prae- fenferat, et ad quid ibi er at, et fivi- dit, et alia hujusmodi, fecundum quod facient ad fačtum etc: Quippe finis ho- r um eft, ex refponlis fuper iisdem te- ftium fraudes, et fubornationes elicere, fi quae latent. Nec tamen in omnibus Curiis interrogatoriorum ufus viget. .6$. Praeftito juramento teftes exa- rninandi funt fingillatim et diligenter. Hinc monendi funt, ut rite advertant a d fafta, fuper quibus interrogabuntur» ne f aliud dicant, quam ficut revera in a i)inio credunt; idque clare, et lucide ^oquantur, quia de fingulis circum- fiantiis, fcilicet de caufis, perlbms, '°co, tempore, vifu, auditu, fcientia. — ( 198 ) — credulitate, farna, et certitudine judex, velCommilfarius inguirit. Coram enim, et in praefentia Judicis teftimonium a fingulis teftibus ferendum eft; neque fufficeret, fcripto ad judicem miflbte- ftari. c. ^2. et paflim de Teji. 66. Singulorum teftium depofitiones oportet fcripto a Graphiario, vel Ta- bellione excipi, ut, guantum fieri poteft, fcriptura linguam, idioma, et verbate- ftis referat. Inde de verbo ad verbum notatum teftimonium tefti relegitur; iterumque interrogatur, an fua depofi- tio fit ita bene, fideliter, et juxtamen- tem fuam, ac intelligentiam exprefla, tum propria fubfcriptione munienda, fi teftis fčribere norit; et fl propter feni' um, imperitiam, et alia impeditnentu fignare non valuerit, in ejus praefen¬ tia Graphiarius, vel Commiffafius, cum aderit, appofito per propri^ 1 manum deponentis Jigno, ipfius na¬ men fubfcribet. 67. His finitis cuigue tefti, dutn re ' cedit, praecipitur, ut atteftationesfuas fecretas teneat, tenetur et eas fecretas habere Commiflarius, doneč partesfo' lemnem publicationem rotuli, ut vo- cant, obtinuerint. Fafta publicatio« 6 ulteriori produftioni teftium locus cla 11 ' ditur, nifi jufta caufa apparuerit. c- Ji’ ibi. ( 199 ) ’ 68« Noftris moribus poft publicatas ’ atteftatidnes datur partibus quaedamdi- 1 latio očlidui, aut guindeuae perem- 1 ptorie ad difputandum, utpote exc?pi- ‘ endum contra perfonas, et atteftatiAies teftium; li forte eorum lides enervari, vel minut podit. Haec reprobatio fre- quenter fumitur ex circumftantiis tum teftium, tum atteftationum; puta, quod fint obfcurae, vacillantes, incertae, contrariae, deftitutae rationibus fcien- tiae, fine fundamento aftertae, imper- tinentes adarticulos propofitosetc. c. 1 5. ' de Tefiib.^ 69. Reprobatiojfem. teftium, etatte- flationum infeguitifi* falvatio,. qua, fo- lu tis, et reječtis reprobationum articu- lis, teftes, et atteftationes juftifican- tur. In ordinationibus Curiarutn eccle- ° 1 r e <1 c I 1 " , iiI 1 fiafticarum ftatuitur, ut exceptionibtis pe>' reprobationem exhlbitis> fimilis art. 50. tern:i-nu.s ( oftidui, aut quindenae) fub P'>-.eup feclu/ionis ad Jalvandum ftatua- ^r, et per Jalvatinnum exhib'd^aiem, v elubi par s Us reiiiintiaverit-, conclu- Ib , f’pn cenfebitur in caufa. Addunt ab- art> ’’g Ii h’iic: Ne quidquam in reprobationi- ouS) falvationibusque allegettir, aut proferatur, quod earum naturam •> P g r modum hinc defenfionum, illinc e xcepnonum competentinm, non J'a- P^t; et Ji contra faEtum fuerit-> mil- judex earum hubeat rationem; —- ( 200 ) — quin etiam, fi expedire judicaverit, pr o ojficio fuo rejiciat. Cap. 7. 7°* UepofitiOnes teftium aliquando De in- ’ enervant, aliguando adjuvant, faepe ae- ftmm. gualit, nonnunguam et fuperant exhibi- times fcripturarum, guaeinde vulgari- ter iuftrumento dicuntur, quia, ad ju- ftamfidem judici faciendam, caufamin- L.L.Wi- ftruunt. InLegibusWifigothoruin prae- 2 ‘ cipitur, ut $udex bene caufam cogno- fcat, priinum teftes, utpote vivainftru- menta, interrogeti ac deinde Jcriptu- ras, vehiti teftes mortuos, inquirafa ut veritas poffit certius inveniri, 71. Aučloritas inftrumentorljm variat pro diverfitate , et gualitate fcriptura- rum. Sutit enim alia inftrumenta puhli' ca ednde, alia privata; alia originalia, alia exemplaria , feu tranfumpta; alia authentica 5 aliafufpečia, velfalfa. c.io. et pa/Jiin de Fid. tnftrum. 72. Puhlica inllrumenta funt vel pet le, et ratione fbrmae talia, vel fecun- dum.guid, id eft, in effečhi plenae fidei puhlica. Utinftrumentum cenfeaturfirn- pliciter publicum, duo defiderantur^ ut¬ pote, ut a Perfoua puhlica, videlicet illfr quae auftoritate puhlica officium ge^ litteras. fcribendi, expediendique , fignandi, fit confečlum , et quiden) i fl legitima forma, quatn leges, et ftyl uS Patriae, Curiaeve reguirunt. Placuit ho$ — ( 201 ) - homines Notarios a confcribendis notis dicere. 73. Quia aučloritas puhlica alia eft ci- vilis, alia eccleliattica, duo generaNo- tariorum innotuere, Sunt enim alii No- tarii Regii, alii Apoftolici, quos creat Papa. Alii enim? qui aliquando ab Epi- fcopis dati funt, fere ab ufu, quantum ad oublica inftrumentg conficiends, re- cetFerunt. 7 P Juxta Decretum ConciliiTriden- Trj() feff . tini poteft Epifcopus quoscunque No- 22. č. 10* tarius, etiamfi Jpoflolicu, Tmperiali, mit regia au&oritate creati faerint, etiam tanquam delegatus S, d. exami- natione adhibitu eorum Jufficientiam ferutari: illirgue nnn idoneis repertis t aut quandocunque in officio delinquen- tibu.i' f officii innegotiis, litibiis, et caufis eccle/iafticis, ne fpiritwlibus exercendi ujum perpetuo, vel ad tem- pus prohibere, Neque eorum appella- tio iuterdiElionem OrdinarijJufpendat, 7$. Ex moderno ftyloCuriae litterae D e xotar. Romanae in forma cummilforia expedi- Apoft. untur, direčlae non raro generaliter ad perlbnas ecclefiafticas, quae quadam di- gnitate ecclefiaftica refplendent, dicitur- que: Dijcretioni vejlrae-, de quapluri- mam in Domino fiduciam habemus, per pr ae/enter committimus, et mandamuSi n t-> fipraevio rigorofo examine emdem N.vita 3 moribur, practica, litteratu- Gilbert. in n o tis. Ih n. — ( 202 ) — ra, caeterisque partibus habilem, ido- neum effe cognoveritis, feu aliquis ve- ftrum cognoverit, fuper quo conjcien- tiam veftram oneramus, ipjum in No- tarium, et Tabellionem publicum, et Radičem ordincirium cum folitis facul- tatibus, Npoftolica aucioritate prae- di8ta, ordinetis, creetis, et inftituatis etc. cumfacultate quoad pias, et eccle- Jiafticas caufas, ac ab ets dependentes, et concernentes tantum etc. etc. [taque pro Notariatu fupplicanti relinquitur, ut illas litteras cuidam in dignitate ecclelia- ftica conftituto, quem voluerit, praelen- tet, qui praemilfo examine fecundum tenorem litteraruni, et praeftito prius juramento (cujus formula in litteris ex- primitur) ipfum aučloritate Apoftolica Notariuni creet; idque illimitate in o- mnes Diaecefes , praeterito nonnullibi Ordinariorum examine, admiflioneque' 76. Difplicuit hic fbylus pridem Gal- lis, Belgisque. InGaliia alii funt fimpli- ces Notarii Apoftolici, quibus praeter titulum nulla relinquitur aučloritas in. ordine ad inftrumenta conficienda. Alji lunt Notarii Regii Apoftolici; et horuni poteftas reftrifta eft ad Diaecefin, in qua recepti funt, fere eodem exemplo, quo Notarii Epifcoporum ad eos folos aftus arčlantur , pro quibus a Rege auftorifan- tur. In Belgio Edičto Caroli V. vetan- tur alii ad id muneris affumi, nifi, qui — ( 203 ) — fint probi, et bonae famae, talesque,qui praevio examine, et inguifitione Praefi- dis, et Conflliariorum, Judicumque Pro- vincialium in qualibet particul ari Provin- cia ad id reperientur idonei, capaces, et habiles, et ut tales fuerint approbati, et hujufcemodi conftet per ačta diftorum Confiliariorura&JudicumProvincialium. 77. .ProvifionesRomanae Notariis A- poftolicis tribuunt jus, quoscunque con- tračlus, diflraČius, conventiones,aEta, actus judiciarios, inter vivos, etcau- fa mortis donationes, teftamenta, Co- dicillos, et omnes alias ultimas volun- tates, caeteraque infirumenta ad forum duntaxat ecclefiafiicum pertinentia ro- gandi, recipiendi,fubfcribendi, etpur blicandi, omniaque alia faciendi, quae ad officium Notariis Tabellionisque puhlici, et ^fudicis or dinar ii pertivere dignofcuntur. Solent hodie Notarii A- poftoliei expedire infirumenta in mate- riis ecclefiafticis, ac praefertim benefi- cialibus, et quae in Curiis ecclefiafticis, nominatimgue in Curia Romana, quas recenfent Pragmatici, tračbari deoent. 78. Notarius Apoftolicus in confečtio- ne inftrumenti facere debet mentionem fuae qualitatis, et Curiae, in qua eft ad- miffus, et ioci fuae refidentiae, quem- admodum Notarii Regii obfervant. Inde commendatur utrisque, ut nonnifi roga¬ ti officium fuum exhibeant partibus, qua- — ( 204 ) “ rum et perfonas, et domicilium vel per fe, vel per fidem idoneorum teftium uo- verint. Reliquum eft, ucNotarii confi- ciant juda, et apta regiftra omnium a- čluum, quorum inftrumenta conficiunt, juxta ordinem temporis, quo confečia funt. Hodie Notarius Apoftolicus inter caetera jurato fpondet: Contr.ičius in Protocollum redigam; et, poftquam fic redegero,malitioje nondifferam contra voluntatemillorum,velilliiis,quorum, vel cujus efi contraPlus, fuper eo con- ficere publicum infirumentum. 79. Ad formam puhlici inftrumenti praefcriptum eft, ut praeter Notarium duo ut minus teftes interveniant, fubfcri- bantqpe, five fignent. c. 2. de Fid. Inftr. Hodie plerumque fatis eft, nomina te¬ ftium inftrumento infcribi, nifi in caufis majoris momenti, in guibus necellaria eft teftium lubfcriptio. Annotandus a Notario eft et annus, menfis, dies, locusque gefti negotii. Notarii Apofto- lici praemittunt, et invocationem Nu- minis divini, annum regnantis Pontiii- cis, indičlionisque Romanae juxta no- vellam Juftiniani.’ Nov. 47. c. 1. 80. En brevem fynopiin reliquaruni fcripturarum, quae in effečhi plenae pro- bationis publicae cenfentur. Huc refe- runtur inftrumenta, quaea publicisGra- phiariis, et Secretariis fignantur, autfi- gillo authentico Principium, Civitatum? — ( 20? ) — ' aliorumgue Corporum publicorum fti- pantur: ačla judicialia, utrigue parti com- munia, guae ab illis, qui regiftrandi pu¬ hlicam aučloritatem habent, regiftran- tur: Libri confefti per Officiales publi- cos, ad hoc puhlica aučloritate conftitu- tos: Scripturae ex Archivo puhlico (Ar- chivum publicum dicitur, quod aučtori- tate Principis affervationi authenticarum fcripturarum fub cuftodia peculiaris Offi- cialis puhlici fpecialiter deftinatur) de- promptae: denique in antiguis veteres fcripturae, vetera arma, infignia aliaque infignia, et figna pičla, aut lapidibus, fepulchris, tumbis!> muris, columnis, parietibusve infculpta, quae vel imme- moriali tempore commendantur, vel a- liis indubiis indiciis juvantur. Id dici po- tett et de illis littens, et fcripturis, quae in antiquisEcclefiarum libris, Miflalibus, Martyrologiis 5 hiftoriis fide dignorum fcriptorum reperiuntur. Gloff. ad c. 13. dn Probat. 81. Gluantum ad puhlicam fidem faci- endam oportet originale exhibere. Inde et authenticum dicitur? quia authenti- cam fidem facit. c. 1. de Fid. Inftr. Ho- die originale non dicitur ipfa minuta, fi- yematrix, aPartibus, etNotario, lub- inde et Teftibus fignata, quae apud No- tarium remanere debet; fedinftrumen- tum ab eodem Notario juxta diftam mi¬ nutam confeftum j et figuatuim — ( 206 ) — 82. Si fcriptura ab alio Tabellione ex iplb originali lit defumpta, hicque con- cordantiam cum ipfo originali teftetur, haec fcriptura exemplar Originalis dici- tur, lbletque hodie hujusmodi exemplar auftoritate Notarii ex originali delump- tum copia authentica vocari. 83. Exemplar puhlicam fidem mere- tur, fi ad originales litteras per Judicem, vel Commillarium, parte adverfa prae- fente, vel faltem legitimne vocata, fue- rit collatum. Commendat Pontifex tra- dučtionem originalium, fi ea vel propter vetuftatem, vel aliam juftam caulampe- riciitentur. c. 16. de Fid. Infir. 84. Legitimis inftrumentisplenafides habetur, adeo, ut ulterior probatioregui* renda non fit. Refpondit Paulus ICtus5 Tejles, cum de fide tabularum nihild^ citur, adv erfus fcriptura s interrogati non pojfe. Ajunt, nifi teftes inftrnmen- tarii aptiores rationes fuae fcientiae ex- plicarent. c. 10. de Fid. Infir. 8$. Sunt quaedam caufae, quae fere nonnifi per inftrumenta probari poffunt; utpote jure civili res antiquae, privile- gia, et diplomata, quaeftiones llatus,et aetatis, cenfus, tributi, annuique debiti; recentioribus conftitutionibus caiiia 6 contradi matrimonii, fepulturae, ton- furae, ordinationum, profelfionis reb- giofae, et difpofitionum tum inter vivos» tum per ultimam voluntatem, quae ex- — ( 207 ) — cedunt fummam aliquot centom floreno- rum. Teftibus enim in eo genere caufa- rum locus non eft, li fcripturae publi- cae, vel privatae haberi queunt. 86. Scripturae privatae pro Icribente nihil probant: contra fcribentem v&ro plene probant, fi caufa debeudi fuerit expreffa. c. 14. de &id. Inflrum. Hine ufu recepta eft cognitio, ut, qui babet fchedulam alicujus, citari faciat eum, vifurum recognofcere, five, ut dicunt, confiteri, vel negare fuum Chyrogra- phum: et fi confiteatur, fe fcripfiHe, vel alium fuo mandato, tenetur, valu¬ ti confellus, folvere, aut faltem lum¬ pi am in fchedula expreflam ad man us judicis deponere, quia rčcognitio fcri¬ pturae, in judicio fafta, deconfuetu- dinehabetparatam executionem. Si ve¬ ro reus fuam elfct neget, a&ori datur dilatio ad probandum per teftes, aut e t comparationem litterarum. L. 20. C. Teji, . 87. Ajunt Diocletianus, et Maximi- Cap- 8. nianus: In bonae fidei contfnStibur, n sc non etiam in caeteris caufis, in- jurata. opna probationum perjudicem jnreju- r unclo caufa cognita res decidi opor- tet' Refert. L. 3. C. de Reb. Credit. 88. Jure Romano maximum remedi- Um expediendarum litium inufumve-. ’irt juramenti religio, qua vel ex pa- ^'ione ipforum litigantium, vel ex att- — ( 208 ) — Ftoritate judicis deciduntur contro- verjiae. J ca Cajus L. i.ff, de jurej.fi- ve volunt. Jive necejjari 89. Ecce dividkur aperte jusjuran- dum in vol n n tari um, "et uecellariuni. Solent enim Jaepe judices in dubiis caufis-) exid'to jurejurando (quodinde neceffarium dicitur, etjudiciale) fecun- dilm eum judicare; qui, defečtu pro- bationum juraverit, quod Ji alias in- ter ipjos litigantes jurejurando, ut- pote voluntario, transačlum Jitnego- tium, non conceditur, eandem caii- Jam, obtentu novorum inftrumentoruni retraEtarei Refert. L. 31. ff.ibi. 90. Voluntarium dicitur, guodpars parti probante judice deeilione čaufae defert, ut vel juramentum praeftet, vel referat. Hoc jusjurandum vim transa- črionis habet, qua reus exceptionem j aftor ačtionem acquirit,- in qua hocfo* lumquaeritur, aujuraverit, fivebene, live male. L. §. 3 L. §. 1./. d.^ 91. Juramentum, quod judex inopia plenae prubatiouis alterutri parti defertr fuppletorium vulgariter dicitur. Deda* rat Gregorius IX : juramentum a ju¬ dice parti delatum, nifi jufia de ceru- Ja, non potuit recujari. Qziamvi^ quod injudicio a parte parti perviatn transačlionis defertur, recufari p°S^ ličite j ac referrii Ref. c. 36. de jurep 92. Alibi — ( 209 ) — • 92. Alibi Alexander III. reprobave* rat confuetudinem, quod et illis, qui aliunde legitimis probadonibus inten- tionem fuam plene eviciflent, j uram en« tuni fuppletorium indiceretur. AitPon- tifex; Manifefie legibus adverjatur, quae tune demum adhujusmodijuffra- gium recurrendum ejje decreverunt ■> cwn alia legitima non fuppetunt. Ref. c. 2. de Probat. 93. Quis dubitet, hanc caufam, vel fpeciem jurisjurandi e foro faeculari in novum jus tranfiiffe. Quippe in veteri- bus vel Canonibus, vel Decretalibus nulla juramenti hujus mentio occurrit. In Decreto Gradani explicat S. Augu- ftinus reatumerimini'? qui juramentum ab eo exigit, quem fufpicari poteft pe- jeraturum. c. XX1I. q.^ 94« Ergo ob periculum perjurii locus eft grandi diferetioni, ut juratnenta in Propria caufa perraro deferantnr. Juxta Ilocratem ob peciinias vero Delim non jures, ne quidem fi venim juraturuš e 't ; aliis enim putaberis perjerare, ^Uis vero avarus effe. 91. Commendant et barbarae leges Jndici jiiftam cautelam, ne ad Sacra- mentum facile veniatur. Ex legibus Wi- figothonim: Hoc enim jufiitiae potius jjb. 2. vidagatio vera commendat, ut Jeri- c ' 2 *- pturae ex omnibus intercurrntit, et Van-Efrtn Ecel. P. /F. et confejfus fuerit, Jit- Jpendii, vel amputationis loco, Evan- gelium, et crucem cervicibus ejuscir- cumponunt, eumque 9 tanquam in car- čerem, in Secretaria, facrorumqueva- forum aeraria conjiciunt, in Ecclefiae Diaconia, et in Catechumenia ablegant; ac vifceribus ejus jejunium, oculisqw vigilias, et laudationem ori ejus in- dicunt: cumque probe cafiigarunt, tune pretiojum UH corpus Domini im- partiunt, et fanEto illum fanguine po- tant; et, cum illum vas eleEttonis re- flituerint, ac immunem peccati, fic ad Dominum purum , et infontem trans- mittunt. Quid praeclarius fententia S. ^> IC aci *' Nicolai? Cum ad verum ventum eftAe- Mich. gem, et Pontificem, ultra fibi Inipi' fcnp* rator nec jura Pontificatus arripuit) nec Pontifex nomen Imperatorum n- furpavit. Quoniam idem Mediator Dih et hominum homo Chriflus ^efusfca- Etibus propriis. et diJiinElis dignita- tibus officia potefiatis utriusque difcre- vit, ut et Chriftiani Imperatores pto aeterna vita Pontificibus egerent, Pontifices pro curfu temporaliumtan- tummodo rerum imperialibus legibnfi uterentur. Quatenus aElio fpiritualtr carnalibus difiaret incurfibus ', et ideo — < 213 ) — militans Deo minime negotiis fe faecu- laribus implicaret; ac viciffim non H- k rebus divinis praefidere videretur » qui ejjet negotiis faecularibus implica- tus. TITVLVS VIII. De infiructione caufarum criminalium* CAPVT I. Dl »ccufationibus, it infor matičnih us, I. Multis faeculis in difcuffione, vel inquifitione criminum, eorumgue pu- nitione non intervenerunt formalitates juriš civilis■> fed hae primum circa fae- culnmXlI. in forum ecclefiafticum irre- pferunt. Sicut enim tutn caufae civiles Legum praefcripto in judiciis eccle- fiaftieis inftrui, et decidi coeperunt, ita e t caufae criminales t in foto ecclefiafti- co fecundum formam fori civilis inftrui coeperunt. 2. En ex Fleurianis inftitutionibus j * * * * e p^’ vnopfin veteris procefius poenitentia- P.3. c.15. ‘is! Quaecunque veteres de forma ju- diciorum ecclefiafticorum tradunt, ad c ondemnationem eorum, gui vel pra- v as doftrinas diffeminantj vel morum. turpitudine deformant Ecclefiam, hoc e ft» ad crimina pertinent. Nam in civi- libus Ecclefia cognovit tantum per mo¬ dam arbitrii. Sed omni tempore iis, qui fe ipfos accufarunt, falubrem poeniten- tiam peccatorum injungendi, et eos, qui peccata negantes aliunde convičli funt, caftigandi jus habuit. Solemnia autem in his exularunt, nifi quae abfo- lute eflent neceflaria, ne fine caufae co« gnitione quis condemnatus videretur. Imprimis facrae Seri p turne praeceptaob« fervabantur, ne qua temere, praefer- tim adverlus Presbyterum, et Epifco- pum, pro quibus tanta circumfpečtione elečtis militat, praefumptio, recipere- tur accufatio, nec facile crederetur, nifi quod duobus, vel tribus teftibus probatum; ut in falfos teftes ftatuere- tur jus talionis; ut rei, ad exemplu® terroris, puhlice increparentur. _ N e ' que his regulis rem omnem abfolvi P u ' tarunt; fed praeterea ftudiofe indaga- runt, qui, qualesve eflent accufatores, accufati, teftes, giiibus moribus, <] ua farna, quoanimo, ita tamen, ut nou inciderent in acceptionem perfonaruni’ divinis oraculis toties damnatam, qu’P' pe perfuafi, fore, ut, quo judicio judi- cent, ipfi aliquando judicarentur. Ta* 11 fanftam normam fibi in judicando pra e ' ftituerant primi Epifcopi, afliduo m e ' moreš, non Rhadamantos fe efle? i e ® Paftores. — ( ) — 3. Ordo judicarius, quem in actis Conciliorum fuperftitibus veluti Epheli- ni, et Chalcedonenfis deprehendimus * is erat. Guerela libello exhibita, accu- 1'atuster, quaterque citatus, ut defen- fioui locus e det: ii comparare detrefta- ret, coutumacia, quae crimen acer- biiiima poena dignum reputabatur, de- pofitione, vel excommunicatione vindi- cabatur. Comparens interrogatus audie- batur pro fe difturus; ipfeque vici dim teftes audiebat, inftrumenta videbat; denique Epifcopus fententiam pronun- tiabat. Notarii, hoc eft, Diaconi, vel Lečtores, per figla fcribere prompti, cunčla, quae in iudicio Hebant, dice- banturque tum ajudice, tum a parti- bus, diftinčte ipforum verbis, ne in- terruptionibus quidem, et exclamatio- nibus omillis, confignabant, quibus in¬ ftrumenta praelefta inferebantur. At- que haec ačba aflervahantur ab Epifco- Po, ut de integritate judiciorum eccle- fiafticorum conftaret ad Polleros. Haec judiciorum ecelefiafticorum facies an- tiqua. 4- Forum confcientiae internnm, quo Poenitentiae, peccata confitentibus im- Politae, abfolutiones lacramentales, et '■idulgentiae canonicae referebantur, • feinper diftinčhim fuit a foro externo juftitiae, in quo de criminibus, et de Poenis agebatur. Senfim taraen ftudiura —- ( 216 ) —• juriš civilis folemnia formularum inve- xit in forum ecclefiafticum. Sic guere- lae illae, fcripto oblatae, de quibus Ca- nones loguebantur , haberi coeperunt pro accufatione formati, et infčriptiore in crimen, praefertim in antiguisDecre- talibus. c.j. 3, et^. VI. q. 8. His convenienter Innocentins HI. in Concilio Lateranenfi IV. tria genera proceifus diftinxit; utpote acctifatorium? denuntiatorium, et inquifitorium. Qui accufat, praefens accufationem fcripto exhibet, infcrihitgue in crimen, quofe- metobligat ad talionem, fi deficit. Si probat, accufatus ex praefcripto Cano¬ nom pro natura criminis depofitione, vel degradatione plečlitur. Hic proceflusad atnuffim juriš Romani effiftus videtur, praefertim , quum in illis Decretaltbus folis ejus fit praefidium. c. 24. de ^ccuf, 6, Qui denuntiat, quem prius amica admnnitione corripuit, ad infcriptioneni in crimen non tenetur. Indicat enim ju' dici commiffum crimen , nec puhlicam vindičtam , fed accufati emendationetn intendit: unde mitior poena praeter Ca- nonum Dečreta diftari poteft. c. 16. Jccuf. PraeceptumEvangelicum de cof- rečlione fraterna latiffime pa tet, quipP s a veteribus etiam Judici commendatutn- Ipfae fpuriae Decretales, quae accufa' tionnm rigorem in foro ecclefiaftico p e ' - ( 217 ) — pererunt, admonitionem amicam accu- fationi praemitti volunt. 7. Noftris moribus ferefolus procef- fus Inquifitorius fupereft , quem judex ipfe fine accufatore, vel denuntiatore, fola diffamatione, hoc eft, rumoretpu- blico motus, fufcipit. Hic procedendi modus inde a ConcilioLateranenfi tritif- fimus eft etiam in Curiis faecularibus? quae procelFum Curiarum ecclefiaftica- rum tum in civilibus, tum in criminali- bus adoptarunt. Hinc nata funt examina noftra, feu informationes, quae in cri- minalibus vocantur, et lnquifitio ad dif- famationem recidit ad id,ftuod appella- mus informationem ex omcio, quando Judex de crimine in flagranti, coram, Ulico, teftes audit, quod rarohodie con- tingit. 8. Ab his tribus generibus diftinqui- tur quartus modus crimen proponendi fpecie exeeptionis, veluti recriminatio contra accufatorem, vel reječlio teftis. Quo cafu nec infcriptione in crimen, nec alia folemnitate opus, quum non accu- fandi, fed defendendi animo crimen pro- ponatur. Idem dicendutn, fi in proceflu civili crimen obiter objicitur, ne pars adverfa promoveatur ad beneficium. c, 16. de .Accuf. Aft hae diftinftiones in Francis exoleverunt, ubi Curiarum ec- clefiafticarum proceflus criminalis ad cri- ininalem proceffum faecularium tribuna,- — ( 218 ) lium, et ad conftitutionem ann. 1670. proditam, quoad ejus per diverfitatem eaufarum, et perfonarum fieri poteft, conformatur. 9. Primus aftus memorabilis eft in- formatio, quamjudexplerumque a pri- vato homiue, vel a Promotore (Fifcali) imploratus fufcipit. Solus Promotor ac- cufare, etpoftulare poteft, ut reus pu- niacur, ut ad frugem, ad fcandaligue re- parationem adigatur, utEcclefia indigno miniftro purgetur. Privati tantummodo fecreto denuntiant crimen, damnumque datum, et lucrum ceffans civili aftione petunt; ubi tamen opus eft, ut accufatus fit Clericus. Si Laicus effet, et Officia- lis de interefle civili pronuntiaret; Ju- dices regii abufum ingeminarent. 10. Promotor, quia caufa officii cri- mina puhlica perfeguitur, haud ad infcri- ptionem tenetur, aut ad talionem, nec in expenfas damnatur, etli caufa cecide- Ordin. rit. Sed, fi nec deličtum, nec famam, nec ve ^mentem aliguam praefumptio- art/ 60.' nem probaverit, fed calumniofe, et do- lofe aliqtiem in jus vocajfe reperietut; fi inquifitum, fieu accufatum ante fen- tentiam puhlice diffamaverit, ^ aliavi praefliterit, ex quibus animus depto- vatus elici pojfit, in expenfas, et da- mna, et interejfe, aEtionemque injurid- rum condemnandus venit. Facit eo Or- diuatio Mechliiiienfis Proviuciae. — ( 319 ) ~~ ir. Oportet vero, Promotorem efle ftipatum Decreto judicis, ut ad informa- tionem procedat. Et guidem, fi de cri- mine commiflb conftet, fed aučtor cri- minis omnino ignoretur, generali infor- mationi locuseft, utperexamenteflium, qui de negotio informati cenfentur, aut per alia, quae conducere videntur, au- člor criminis explorari queat. 12. Quantum ad fpecialem inquifitio- liem contra perfonam particularem, et individuam praefcriptum eft, ut faltem quaedam indicia, quae Judici illam per¬ fonam de crimine commiflb reddant me¬ rico fufpečtam, praecedant. Sic enim praxis publicae diffamationi, et alia in¬ dicia fubftituit, quae clamorofae infinua- tioni aequivalent. 13. Procefluslnguifitionis hodieutro- que foro ordinati us eft. Hinc et denun- tiatio, quaefaepius admittitur, nihila- liud operatur, quam iguod loco diffama- tionis, vel guerelae viam aperiat ad in- quirendum ex officio. Commendatur in- de Judici, ut, antegnam denuntiationem fufcipiat, denuntiantis qualitatem, inge- nium, moreš, aliasgue conditiones tum perfonarum, tum rerum diligenter per- icrutetur, ne eni temere moleftiam, aut 6xpenfas fufcitet. Si denuntiator falfo, aut temere obrepferit, damnandus eft in expenfas, et interefle. Ideo, reperta palumnia, et Fifcalis Procurator cogitur ( 220 ) Cap. 2. De capt. ec citat. aceufat. nominare delatorem propter expenfas, aliague damna? etititereffe parti refar- cienda. Ergo non facile debet Prokura¬ tor? vel Promotor inftigatorem occul- tum audire? nifi prius pri vata fcriptura fubfcribat? veramgue effe affirmet accu- fationem. 14. A d inftantiam Promotoris inde judex teftibus diem allignat? fub poena mnlčhnim ad eleemolynas, ant carce- ris per implorationem brachii faecularis. Si comparent ? ad jusjurandum adigit? et depofitiones traufcribit ? iuformatio- nemque Promotori tradit, ut? proutre- us gravatus eft, condufiones iuas inde effigiac. Haec iuformatio cum praepara- toria tantum fit, utpote, ut Judex fciat? num Gnt fufficientia indicia ad a&ioneni criminalem inftituendam? aut ad notiti- am aučloris capiendam, et inftitui po- teft adverfus abfentem? nulla praeceden- te contumacia, examinanturque teftes parte haud citata. Iuformatio enim de¬ bet capi fecretklime? tum? ne innocens? fi fit?immature diffatnetur? tum ne? fi- quis reus fit? fuga praecipiti elabi poffit* i?. Paratis conclufionibus Promotor in caufis levioris momenti poftulat? ut accufatus compareat? quia audiendus eft? quo ipfo proceflus in ordinarium definit- In caufa graviore accufatum vadatur? vel prehendum poftulat, et Judex decernit« Judices ecclefiaftici inde ab aliquot fae- — ( 221 ) — culis funt in pofleffione carceris. e. iji xrn. q. 4. 16. Juxta leges civiles de cnflodia reorum Proconful aeflimare Jolet, u- trum in carcerem recipienda fit perfo- na, an militi tradenda, vel fidtjuffori- bus committenda ■, vel etiam fibi. Ho c atitem vel pro criminis, quod objičž- tur } qualitate, vel propter honorem, vel propter amplifittnas facultates■> vel pro innocentia perfonae, vel pro di- gnitate ejus, qui accvfatur, facere fo- let. Refert. L. 1. de Cujk etexhibit. reor. 17. Exemplo hujus difcreticnis refčri- pfit Bonifacius: Clericos, veluti frono- rabiles perfonas, non facile effe garceri mancipandos, nifi excejfus enormitas, vel alki caufa rationabilis, v. g. pericu- lum fugae eos Juaferit detinendos. Re¬ fert. c. 15. de Sent. Excomm. in 6. i8- En Exempla: inguit Concilium Tru. e e ff t ' Tridentinum: In criminibus exincon- 2 s- e. 6. tinentia provenientibus — etinatro- cioribus deliEtis, depojitionem, autde- gradationem requireniibus, ubi de fu¬ ga timetur, ne judicium eludatur> et ideo ppus fit perfonali detentione,pof- fit initio falus Epifcopus ad fummari- o?« informationem, et necejjariam de- tentionem procedere. 19« In Gallia Judices ecclefiaftici pj ear . Propria auftoritate carceremhabere non k 1 - PoH'unt ? nifiinipforumPraetorijsj veldo- Clt * oe ' — ( 222 ) — mibus Epifcopalibus. Extra praetorium, aut in transferendis prehenlis adhiben- ( dum eftbrachium faeculare; cui fini olim a Judiee faeculari obtinendum erat man- datum, quod pareatis vocabatur, quo poft edičtum. ann. 1695. non ampliiis o- pus eft. 20. Si poft interrogationes captivi cau- fam levioris elie momenti deprehendit, vel capti vum de fuga nihil 1'ui’pečtum ure¬ dit, aut non fatis de deličto conftat, aut aliae circumftantiae fuffragantur, Judex decernere poteft, ut dirnittatur fub ca 11- tione vel fidejufforia, vel juratoria de ju- dicib fifti. Interdum Judex accufatuni tnilitibus cuftodiendum tradit, aut alteri tutoloco committit, doneč diiigentius inquiri podit. Intereaprocelfus contine- atur 21. Guantum ad carcerera meminifle oportet, eum non ad poenam, led ad cuftodiam efle inftitutum. Praecipiunt Leges Romanae, captivis a cuftodibus humanitatem elfe exhibendam. Eo fpe- čbant et recentiora edičta, quorum quae- dam praecipiunt, caufas captivorum c’ w terminari: alia volunt, ab inferioribus Judicibusnomina captivorum quaterpe r annum ad 1'uperiores Judices transmitti; nonnulla ftatuunt, ut per fingulos men' fes vifitentur ab Officiariis, et Judicibns captivi, interrogandi, tum fuper i’ s ’ quae ad caufae expeditionem conducere poffunt, tum etfuper his, quae ad vitae neceHitatem fubminiftrari oportet. dices ergo fint in aflumendis Cuftodi* bus, feu Commentarienjibus vigilan- tes, etprudentes, ne quibusvis citra deleftum hoc officium committant, quin potius eligant viros bonos, cordatos, humano s, mites, mifericordes, beni- gnos, affabiles, pios, bonae confci- entiae, timentes Deum , qui Juis ca- ptivis diligenter neceflaria fubmini~ firent, eos fubinde confolentur, etnt pii Patresfamili as in quibusvis neceffi- tatibus juvamen, etfolatium praebe- ant afflictis. Nihil piaculi, nihilfpur- citiaei nihil exaStionis 9 nihil impoftu- rae, nihil fraudis, nihil criminis, nihil denique maleficii, aut per Je, aut per alios in fuos carceres irrepere Jl- nant. 22. VeteresJChriftiaiii Principesprae- cipue Epifcopis tam paternam follicitu- dinera in captivos commendarunt. In appendiceCodicis Theodofani haec lex Honorii radiat: Bam quoque SaceTdoti concedinius facultatem, ut carceris o* pe miferationis aulas introeat, medi- cetur aegros, alat pauperes, confo- letur injontes, et, cum Jingulorum cazifas cognoverit, interventiones Ju- a s apud judicem competentem fuo ju¬ re moderetur. Lex Juftiniani eo argu» I — ( 224 ) — rnento fnpereft. Z. 22. C. de Epifcop. Audient. 23. Recencius nemo illuftrius, quam 1 S. Carolns liane Palloralem follicitudi- -Cone. nem Epifcopis infinuavit. In Concilio ni. d Tit. Mediolanenfi III. S. Archiepiicopus mo¬ de ks, ’ nuic, ut Epifcopus non folum per cer- 1'^if/for ^ OS ^ om ^ nes —J e ^ etiam ipfe aiiquan- pemu. ° r ’ do carcerem inanno vifitet; in eoqw inclufos paterna chariiate confoletur, pieque in Domino adhortetur. Eideat item, ut eis’ad corporis fiiftentation nem, et a d jufium patrocinium no- defit quidquam, tum imprimis nonfpi- ritualis libri leStio , non crebrae reli- gioforumhominum cohortationes->twn in denique aliquid ad animae falutem> Cone. 24« Concilium Toletanum ann. .^1^’de- praecipit* Epijcopi faltem quolibet eret.13. menfe carceres, quos adreorumcti- fiodiam opportunos habere debenti ipfosque reos, illis detentos, per fr ipfos, fi praejentes in eodem loco fini) vifitare teneantur. Quara ec hodie o* ptanda effet Paftorum in viGcandis car- ceribus? et capcivishaec cura, guiaple- rumque mifera, ec diuturna elt incar- ceracorum, omni fubfidio fpirituali teffi' poraligue defticutorum, conditioj « c ’ ancequam nocences declarentur? morts durius faepe luant? 2f. Ac- — (220 — 2^. Accufatus, captus» vel vadatUS tenetur ipfemet comparere, quia in caii- iis criminalibus noil admittitur Procura- tor, nifi fone ad excufandam abfentiam ex morboo vel alio legitimo impedi- mento, quo detineturj ut in judicio comparere non poffit. 26. Praecipit Ordinatio Galliaedean- D Ca P 4 S ho 1670. ut accufatus } qui pro crimine ^in. Xa in carcere detinetur 9 inter 24. horas fuae captivitatis interrogetur. Promo- toris, veluti accufatoris eltj articulos interrogatoriales proponere* Hinc fe- cundum Ordinem Provinciae Mechlini- Ordin. • IVI P C lil enfis, fi Promotor per incarcerationem Tit. n. ’ caeperit, ftatim vel ad minimum infra an, 55/ j triduum libellum exhibebit fuper ex- ceffibus, et deliStis rei, quitradetur fludici, aut ejus Commijjariis a dice nominandist 27. Haecinterrogatorianonfaciunt li¬ bellum; fed potius funtea, quae vel Per informationem praviam, vel per alias circumftantias apprehenlionis Pro¬ motor adontis captivi accepit. Nam ali- Gibert. quando et fine informatione ex aliis fa- ' n n " otls< &is, etindu&ionibusj quae apprehen- ’ ' fionem comitabanturj articuli interro* gationum formati queunt. 28. His interrogatoriis. Judici, feu Commilfariis exhibitisj in praefentia Promotoris, vel etiam Advocati Fifca^ ^an-E^itn Ecd. P. JF. P — ( 226 ) — lis (fi adeffe velit) fecundum praedičtum libellum reus examinandus eft, inčam- bitque Judici, vel Co m mi Hani s, dili- genter animadvcrtere, fi reus conltans lit, an vacillet. Reus enim fine mora ad illa interrogaca refpondere tenetur. 29. Reiponfioiies rei, in fcriptis red- aftae, Promotori traduntur, qui, com- municaco eum Advocato Fifcali confi- lio, demum concludit pertinenter con- tra reum, offertque Promotor probare. Capcivo autem datur terrainus ad leju- ftificandum. Si aliquas jtiftificationes, et fafta contraria exhiouerit, Promotor fcripto replicare poterit, etprocedetur ulterius, falvo, quod in his caufis in carceratorum de triduo ad triduum pro cedatur. 30. Reiponfiones rei in fcriptis reda- člae folent et aliis Fifcalibus, OHiciali- busquecommunicari 3 utiisvifis capiant conclufionem pro exigentia caufae? prout ipfis expedire videbkur. Ouodfi repererint confeffionem fufficienteffl’ jusdeftiperpronnntiari requirunt: finmi- ftatuetur, ut teftes iterato interrogenturj nus 'utet fi opus,cujmreoconiponantuf; quod fiat, prorogationonconceditur, ni- fi proprudentia,et moderationeCuriae. 31. Si reus deličlum negat, inftau* randum eft examen teflium, qui ad in* formationem praeviam auditi fuerant- Narn teftes antelitis conteftationemrs* ’ — ( 227 ) — cepti nullam fidem faciunt contra reum, cum fint examinati ipfo non citato, ut eos videret jurare. Igitur haec repetitio cum omnibus illis qualitatibus fieri de¬ bet, quae requirerentur, ubi teftes ifti repetendi nunguam fuilfent examinati. ftuemadmodura ergo quisque teftis ie- paratim audiri, ita et reexaminari de¬ bet. Teftis, qui poft recollečtionemfu- am depofitionem retračbat, veluti fal- fus punitur. 32. (nterdum quando teftis aliquid.de- De Con- ponit djrečbe contrarium ei, quoddixit front ’ reus; vel ipfe teftis deponit de vifu, tune jubetur fuam depofitionem renova- re in confpečbu ipfius rei, atque haec renovatio depofitionis confrontatio, quafi fačba a fronte ad frontem, vocari 1'olet. Šaepe et rei invicem, utpotede- Gibert. lifti complices confrontantur. Confron- etc tationes aeque, ac reexaminationes le- paratis feriptis confignandae funt. Ju- dex, poftquam tum areo, tum a tefti- bus requifivit, an invicem fe nofcant, legit depofitionis primum articulum , <]ui fpečbat nomen, aetatem, qualita- tem, etlocum, ubi degebat. Abhinc urgetreum, ut in inftanti exceptiones, fiquashabet, contra teftes opponat. Si teftes his exceptionibus refponderint, atit reus declaraverit, fe nihil habere , ‘pod opponat, legitur depofitio. Qua p 2 Fleur. §. 3- — ( 228 ) — lefta non recipiuntur amplius reproba- | tiones, nifi eas reus fcripto juftilicare podit. 33. Poft confrontationem caufaprae- parata cenfetur, et Promotori traditur ad eliciendas concluliones definitivas; qui tamen adhuc concluliones praepara- torias formate poteft, etpoftulare, ut hoc vel illud informationi addatur, ut hic 5 vel ille teftis audiatur. 34. Dandae funt et reo dilationes, et defenfiones competentes, ut deličtum vel excufare, velet innocentiam luam probare gueat. Jure fcripto deceVnitun ut Inguifitio exponantur illa capitula, de guibus fuerit inguirendum; et non folum difta, fed etiam nomina teftium (ut, quid, et a guo fit diftum, appa- reat) ei publicentur. c. 24. de dčcufat- In praxi placet, dare nomina teftium confufa, et feparata ab eorum depofl- tionibus, ne poffintfcire, quid ab uno- quoque eorum dičtum fuerit. 35. Caufa plene inftrufta, Judiciselb procelfum diligenter difcutere, vifurus, an probationes fint ad condemnationeffi rei fufficientes. Oportet enim probatio¬ nes in criminalibus caufis ad decernen- dum fupplicium effeplenas, liquidas? et luce meridiana clariores. Non vacat periculo, quod in Gallia aliguando ex praefumptionibus, et conječiuris reus damnetur. L. 25. C. de Probat. ( 229 ) 36. Hodie Praftica generalis obfer- vat, quod reum, et fponte confeflum Judex remittat in carcerem, et apud a- fta praefigat ei terminum ad allegan- dum, quidquid vult, et ad omnes luas defenfiones faciendas, ne condemnetur: quoelapfo 5 fi nihil probatj damnandus eft. 37. Praejudicium faecularibus judiciis De Tor ' pallim obrepfit, reum, tametfi plene tur " convičtum, damnari ad fupplicium non polle, nifi crimen confeflus fuerit. Inde quaeftionibus per torturam, ad elicien- dam rei confeffionetn* frequens locus. Juxta Ulpianum: Res eft fragilis, et fericuloja, et quae veritatem fallat. Nam pleriqne patientia, five duritia tormentorum ita tormenta contemnunt, ut exprim eis veritas nullo modopof- fit-, alii tanta funt impatientia, ut in quovis mentiri, quam pati tormenta, velint. Ita fit, ut etiam vario modo fateantur, ut non tantum fe, verum etiam allos comminentur. Supereft. L. §• 23. ff- de Ouaeflion. 38- In Judiciis ecclefiafticis placuit torturam abolere, forte, quod vereren- tur, per fanguinis effufionem, velmor- tem torti irregularitatem contrahi. Quid v erius fententiaS. Augftini? Cum guae- s. Ang. r itur, inquit, utrumfit nocens, cru- p e - ,VIt " eiatur, et innocens luit pro incerto Lib.19. fcelere certiffimas poenas, non quia H- c - 6 - lud commifijje detegitur, Jed quianon | commi/ijje nefcitur; acper hocignoran- tia ^udicis efi plerwnque calamitas innocentis. 39. His, aliisque rationibus placuit cultioribus faeculis, etregnis torturas et ex faecularibus tribunalibus expungere. Quippe reus de crimine vel eft plene convičlus, vel non? Si ita? et citra confeffionem fuam fupplicio tradi poteft. Si non? Iniquum eft, eum dare poe- nas, faepe ipia morte arcerbiores. Quid ni fufficiat, reum luere poenas, quas meruiffe probatus eft? Enim vero con- fellio, tormentis exprefta, exiguam, autnullatn fidem, etfiextraconfpečtun'> žorturae renovata fit, mereri aequis Cenforibus videtur. De P Pu 4 / 4°' N° v ° jure generatim expun ne ant aVtquam poffit fraudem in judicio facere, aut, fi aqua illum velut innoxium recepe- rit, ne in- aqua periclitetur, ad tem- pus valeat- retrahi. 42. Religio prolixioretn folemnita- tem perfuafit. Primo homines mitren- di ad comprobationem judicii aquae, peracto prius trium dierum jejunioi ad- ducebanturin Eccleliam* ioique 1'nper eos in oratione proftratos Presbyter ali- quas precesfiindebat>quibus Deum depre« eabatur, ut veniam pofeentibus indulgere dignaretur, et ab eis iram fuae indigna- tionis avertere. His completis furge- bat Presbyter una cum illis, et coram ipfis Miflani canebat, quae inde MiiFa judicii, eoquod ipecialiter in eum fi- Dsni compolita ellet, dicebatur. 43. Hujus orationes fpeciatiin dirige- taiitur, ut per hanc probationem I ’eus inanifeftam facere veritatem dignaretur. Prirna collečla haec erat: Abfolve quae- fiimus Domine tuorum delidta fa- r 'iulorum, ut—in hoc judicio, pro- ut meruerunt, tua jtiflitia praevinien- ad veritatis cenfuram pervenire me- r eantur. In praefatione inter alia dice¬ batur: Supplices exoramus, ut famu- tuos illos non de prueteritis judi- reatibus, fcd hujus culpae verita- — ( 232 ) — tem fpeblantibus injinues etc. Benedi- I čtio ad judicium inter alia continebat: Fac in confpečlu populi tui, ut nullis malorum praefiigiis veritatis tuae fu- fcentur examina. Et poft communio- nem: Et in famulis tuis veritatis fen- tentiam declaret. Dum in MilFa perven- tum erat ad communionem 0 antequam communicarentur, adjurabat eos Sacer- dos, dicens: .ddjuro vosillum, et illum per Patrem, et Filium, et Spiritum fan- ctum, et per veftram Chriflianitatem, guamfufpedtis, et per unigenitum Dei Filium, et per Janetom Trinitatem, et per JanStum Evangelium, et per ifies SS. Reliquias, quae in iJlaEcclefia funti et per ijiud Baptisma, quo vos regene- ravit j acer dos^ut non pr aefumatis ulln modo communicare, neque accedere ed altare-) Ji hoc JeciJiis, autfcitis, qU’S hoc egerit. Singuiis tacentibusSacerdos porrigebat S.Euchariftiam dicens: Cor- pus hoc, et fanquis D. N, fit tibi ad pro- bationem hodie. Meminit hujus milFae, etformulae Concilium Wormatienfe in Decreto Gratiani c. 23. et 26. II. q $• 44- MilFa expleta Sacerdos aquam be- nedicebat, pergebatque adlocum proba- tioni deftinatum, dabatque illisde aqua bibere, dicebatque fingulis: Haec aquu fiat tibi ad probationem. Abhinc ora- bat Deum , ut virtutem fuae benedi- Stionis his aquis infundere, et novunh — ( 233 ) — ac mirabile fignum in eis oftendere di- gnetur, ut innocentes a crimine — cu- jus examinationem agimus, more a- quae in fe recipiant, et in profundum pertrahant; confcios autem hujus cri- minis a fe repellant, atque rejiciant etc. His rinitis exuebantur Purgatores propriis veftibus, fingulique ofcnlaban- tur Evangelium, et crucem Chrifti et a- qua benedičba fuper omnes afpergebatur> et projiciebantur finguli in aquam. Ad- ftantes autem omnes jejunare oportebat, 4^. Refert reliquum veterem ritum vulgaris purgationis Mabillonius, ubi et Izrabili, dicitur: Hoc autem judicium creavit Q- mnipotens Deus, et v er um ejl, et per Dominum Eugenium IT. ^pofiolicum inventum eft, ut omnes Epifcopi, Ab- batesi Comitest Jeu omnes Chrifliani per univerfum orbem id obfervare fiu- deant; quia a multis probatum eft, et verum inventum eft. Tdeo enim ab illis inventum eft-> et inftitutum, ut nulli li- ceat fuper fanftum Altare manumpo- nere, neque fuper reliquias, vel San- dtorum corporajurare. Sed haechifto- ria Natali Alexandro perquam fufpefta eft. 46. Quidquid hujus (it, id certo con- ftat, purgationes vulgares fatis diu per diverias Provincias Occidentis viguHle, ea tamen cautela, ut non adhiberentur, nifi defečtu aliarum probationum. Sta- — ( 234 ) — jus Peud. tu jt Jus Fcudale Saxonum: dqua, vel c. V4? ferro non licet in aliqua caufa experi- ati. ij. n, nifi, in qua modis aliis nonpoterit veritas indagari. 47. Subinde fpuriae Decretales vetus praejudicium fubruerunt. Gratianus in eam rem exhibet Decretum S. Gregorii tum et Stepliani V. c. 7. et ao. II. q. $. Sed juxta correčtionem Romanam De¬ cretum S- Gregorii reftituendum ell A- lexander II. c. 7. ibi. 48. Nec inter Epiftolas Stephani V. ‘ ulla eft epiftola ad Epifcopum Mogunti- num. Alexander tamen lij. praejudicio -.epa . g. rat j an j re f cr jpf lt Archiepifcopo Upfa- lenfi: Ferventis vero aquae, vel can¬ dentis ferri judicium Catholica Ecde- fia contra quemlibet etiam, ne dum con- tra Epifcopum , non admittit. Unde Stephanus K etc. 49. Jure novo paffim cenfura Pontifi' cum purgationes vulgares profcripfit In* nocentius III. Epifcopum , qui judicio ferri candentis auftoritatem praeftat, indignum altaris minifterio declarat. f- 10. deExceff. Pr delat. Honorius III. fcri' bit, FratresTemplarios eife compellen* dos, ut a probatione ferri candentis de- fiftant, cum hujusmodi judicium fit pe* nitus interdičtum, utpote in quo Dens tentari videtur. c. 3. de Purg. 7ulg> Vetat Concilium Lateranenfe 1V-, ulius SubdiacoDus, Diaconus, velSacer- — ( 235 ) ” dos purgationi vulgari aquae ferventis, vel frigidae, fen ferri candentis ritum cujuslibet benedičlionis, aut confecra- tionis impendat. c. 9. ne Cler. vel Mo- nach. Satvul. Negot. 50. Supereft jure Decretalium fre De pur , quens mentio purgaticnis canonicae. gat. ca- Refert Gratianus Decretum Concilii A-. noii - gathenlis eo tenore: Si accufatores le- gitimi non fuerint, qui ejus (Clerici) crimina manifefiis judiciis probare eontenderint, etipfe negaverit, tune ipfe cim fociis Jeptem ejusdem ordinis, ji valet, a crimine feipfum expurget. Hoc Decretum inter Canones Concilii A gathenlis ha ud reperiri potuit. c. 12. V. q. 2. 51. In Decretis S. Gregorij puriores funt fontes hujus purgationis. Inter alia inquit S. Pontifex- Sed, nequid videre- tur omijjum, quod nofiro potuiflet cor- di dubium remanere, ad B. Petri faera- lijimum corpus difiričta eum ex abun- danti fecimtis Sacramenta praebere. Refert. c. 6. V. q. 3. S 2. Quum autem haecpurgatio in pro- pria caufa exigui videretur ponderis ad probandam dilFamati innocentiam; ideo et veteribus plaeuit, ut juranientum rei bde plurium teftium, ejusdem ordinis, qui lacramentales dicebantur, ftiparetur. h Capitularibus ftatiiitur: Ouod fi ne- voluerit, c um duodecim Sacra- ec 62. J ’ — ( 236 ) — mentalibus juret. Et alio loco: ^furet cum fuis Sacramentalibus. $3. Jure Decretalium juxta praeteu- fum Decretum Conciiii Agathenfis ad purgationem Presbyteri feptc*u telles ejusdem ordinis reguiruntur; Diaconus vero, fi de eodem crimineaccufatus fue- rit, cum tribus Diaconis fe expurget. c. 2. de Purg Canon. S 4« Quia autem mos tulit, quod jura- menta tačlis SS. Evangeliis, velSančto- rum Religuiis praeftarentur, inde in an- tiguis legibus, recentiotibusque Cano- nibus dicebatur purgatio manu guinta, fexta, feptima, duodecima fieri. Super- funt hujus rei argumenta, c. $. 8. ra et ibi. f $. Quippe numerus Compurgatorum Ivo car- praeeife definitus haud eft. lnquit Ivo not. Carnotenfis: Pofuerunt autem in di- ep. 206. jcretione Epifcoporum, ut, fecundwn quod audiunt malam famam Presbyte- rorum crebrefcere, vel ingravefcerei ex- igant purgatoria Sacramenta ab infa- matis, cum tribus, aut quinque, uut Jeptem Collegis. V 6. A Compurgatoribus ekigiturju- ramentum credulitatis, utpote, quodcre- dant, reum verum jurafle. c. 13. et 14* de Purgat. Canon. ,Juxta Innocentium III. Epifcopus {infamatus de firnonia) jurabit primumfuper fanSta jJeiEvcffl' gelia, quod pro Ecclefia S. Petri Pres- — ( 237 ) — bytero P. danda, nec ipfeperfe, necpef fubmijfam perfonam, nec aliquis pro eo, fefciente, pretium recipit; deinde Purgatores fupra fančta Dei Evangelia jurabunt, quod ipfi credant, eum venim jurajfe. Refert. c. s. ibi. $7. Ut Purgatores mereantur fidem, oportet eis vitam, et converfationem , veluti rationem credulitatisinfamati ef- feperfpečtam. Utautem idonei appa- reant ait Alexander III, neceffe ejl, ut ejuSf quem purgare debent, vitam,, et converfationem agnofcant. Refert. c. 7. dePurgat. Can. Si ergo de tranfačlo cri- mineagitur, Compurgatores fint, qui converfationem, et vitam ipfius non tam moderno tempore noverunt, quam tranfacio , quia ratio teftimonii ad tem- pus commiffi criminis refertur. c. 10. ibi. $8« Sint ergo conjuratores, utpote <]uibus perfpečtior elle poteft vita, et converfatio infamati, ejusdem ordinis, etftatus, ipfique tališ honeftatis, et opi- nionis laude, ut verofvmile fit, eos nolle umore, vel odio, feu obteutupectmiae pejerare, ut loquitur Poutifex c. 7. d. t. five, quemadmodum alibi dicitur, fide fintCatholici,et vitaprobati. c. lo.eod. S9. Hodie tum in Curiis faecularibus tum in Curiis ecclefiaflicis nullus, aut perrarus eftufus purgationis Canouicae; e um fragilis, fallax, etincerta lit, eo- Quod ab hominum judicio dependeat. Et —■ ( 238 ) — vero plerumque difficile, autet aliquan- do impoffibile foret, in tanto numero Compurgatores invenire. Placuit ergo vulgata regiila, quod ačtore plene non probante, rens abfolvatur. Nam in levi- oribus deličtis ex tanta frequentia jura- mentorum vilefcere videreturreligio di¬ vini Numinis: et in majoribus deličtis poffet fnboriri pericnlumperjuriorum. 60. Quid in morali dočtrina fupereft terribilius, quam etlevia Cleri deličta elFein rationibus divinae juftitiaegravil- Int. op. fima? hiter opera S. Cypriani haec relu- ferin C de r ’ cet ^ entent ’ a: Propter malignantiwn CDom. infolentiam altarejuum Deus repellft’ et Janftificationibus maledicit, odit Jiibbatha, abominatur Jblemuia, odo- ramenta faetent-, di/plicent holocaufio> In his omnibus laborare fe dicit Deusi nec efje voluntatem fuam in miniftfis impuris,indignntione dijrricta tefiaW> s. Greg. JuxtaS.Gregorium Naz.^Vo^/jlClericis) o « aZ i hnec una virtutis lex^ ne legitimis (j^i- dem atque ab omnibus neglePtisi f^" š. Ambr. cumbere vitiis. lnquit S. Ambrofius; lih. 1 Neque mediocris virtusfacerdotalis efii tp ’ K2 ' cui cavendam non/bitim-, ne graviom bus flagitiis fit affinis, fed ne minio[ lS . Ex fententia S. Chryfoftonii p in Matth. abftinuerit, magnus efl> c. g, ’ ’ autem vel levici peccaverit, nihil ji' 1 s. Bem. pfodeft Jacerdotalis dignitas ejn s - de confid. Quid dilertius fententia S. Bernardi ? P’- libl.e.IJ. s. chryf. quidem Ji 0131. IO» n K ,r\nnnft/l ter faeculares nugae nugae funt, in ore facerdotis blaspheniiae — confe- crafii ostuum Evangelio: talibus jam aperire illicitum, ajfuefcere facrilegium efi. En Concilii Tridentini expreffa mo- Trid. feir. nita: Levia, inquit, etiam deličta , 22 - c - l - quae ipfis maxima ejfent, effugiant, ut eornm aciiones cunEtis afferant ve- nerationem. Audi denique etrationes S. Cyrilli: Opus efi, qui ad munus adeo augufium profeEtifunt, non ab iib. 12. ‘ Us modo vitiis, quaeaperte, manife- fteque damnantur, fed etiam ab omni actione, cum qua vitii alicujus opi- nio, et exifiimatio parum honefta, et multarum fufpiciomim dedecus con- fimEtum efi, abfiinere. TIT VLVS. IX. De Sententiis et executione> capvt 1. De divirfis jpeciebus fentintiarum. E Per totum ordinem forenfis procef- fas multae funt partes judicis. Hic enim decernit citationes, cogit teftes, difcer- n it inftrumenta, reliquasque quaeftio- quae vel incidunt, velemergunt, lua aučloritate decidit. L. 14. ff. de re tfudic. ( 240 ) —— 2. Haec Decreta judicis jure novo paffim fententiae interlocutofiae dicun- tur, quia, fufpenfa caufa principali, jii- dex mere interloquitur, decernendo ea, quae necellaria videntur, ut piincipale negotium melius terminari queat. 3. Sentencia interlocutoria dtiplexeft. Una mere, et fimpliciter interlocutoria dicitur: altera vim definitivae habet; nnde a fententia definitjva fere folo no- mine diftat, eoquod articulum contin- gat, ex quo aut caufae principalis prše- judicium pendet, aut aliunde damnura irreparabile imminet. Cum enim hujus- modi fententia non per interim, fen proviforio modo, fed articulum illum, ex quo periculum caufae principalis, quod reparari nequit, dependet, ablo- lute dirimat, revera idem effečhis eft fententiae interlocutoriae, ac definiti¬ vne. Arg. L. 2. ff. de Appel. Recip- Tria. feff. 4- Exprellit hane diflerentiam Sy«°' 24. c. 20. dus Tridentina, vetando, utnegueap- pellationes, a fententiis Ordinarioruni interpofitae, per Stiperiores quoscun- que rectpiantur; eorumve commiffio j aut inhibitio non fiat, nifi a definiU' va, vel a fententia vim definitivae h a ‘ lente, et cujus gravamen per appef lationem a definitiva reparari neqnd> Plurima exempla hujus fententiae utrogue ordine recenfent Interpretes, ve- — (241) — vehi ti, fi exceptoria fori, aut remiffio caufae a judice rejefta fit, fi onus pro- bandi incompetenter impofitum, fi te- ftes illegitime repulfi, fi inftrumenta Boehm. indifcreteabječta, fi articuli, velutiim- 5 ,I0 - h - pertinentes, refutati, fi juramentum vel luppletorium, vel purgatorium te- । mere admilfum etc. $. Inter fententias fimpliciter inter- locutorias, utpoteguae tantum jus fa- ciunt adinterim, hodie freguentillima eft fententia proviforia. Provifio enim a judice conceditur, ut ad iuterim prae- fenti necellitati confuli gueat, doneč plene de caufa principali cognofcatur. 6. Tališ eft caufa alimentationis re- 1'pečlu iilii, portionis congruae refpeftu Paftoris, cultus divini refpečtu Canoni- corum, refidentiam negligentium. Re- fcripfit Alexander III. in Angliam, ut Epifcopus pendente appellatione, per Canonicum refidere recufantem interje- fta, interim alicui honeftae perfonae vices ejus in Ecclelia committeret, et e i de beneficiis illius affignaret, unde poflet congrue fuftentari. c. 28. deAp- pellat. 7- Alio exemplo praecepit Pontifex, ut Monacbis, qui pro utilitate Ecclefiae Enim Abbatem accufabant, de rebus Monafterii, cum proprinm non habeant, e xpenfae necellariae, doneč caufa debi- J.Rci-l. P. IF Q — ( 242 ) — tum finem accipiat, fubminiftrentur. c. n. de dccufat. 8. Sed his, aliisgue cafibus opus eft, dilerte exprimi, quod tantum per mo¬ dulu provilionis Judex eo procedat. Si enim Judex fimplicem fententiam red- deret, male faceret, quod ante plenam probationem quemquam condemnaret. Fit guippe condemnatio per provilio- nem, dummodo fummarie appareat, et ideo exprimi debet. 9. Saepe ad effečhim proviforiae fen- tentiae exigitur cautio. Juxta Ordinem Mechlinieiifem: Quibus in locis cogni- tio validitatis tefiamentorum, vel con- traEtuum antenuptialium, ad hudi¬ čem ecclefiafticum fpeSiat, Ji injirumen- tum mamfejium vitium non continet ■> Jed extrinjecus perfeStum appareti etiamji falfum, irritum, ruptum, in- officiofum-, nollumve e/Je dicatur, pet provijionem effeEtum illud fortiri Jnb cautionedebere declarabitur, falva al- legatorum penitioreinfpeSiione, Jive e% eo agat infiitutus ex affe haeres, Jive ex parte- 10. En uberiiis officium judicis! dex-> cum caufarK audire caeperit, It’ tigatorum afjertiones, vel refponjio- nes patienter accipiat, et omnia plen ean- dem diligenter examinare, atque exa- ftis litis juxta extračla conlicere, ut per ea queat cognofcere, et in Senatu oftendere, quae ad intellečlum, etde- eifionem caufae facere queunt. 16. Fafta per Referendarium caufae fbtnmaria relatione juxta praedičla ex- trafta, tune caufa integra, priusquam ad decifionem veniatur, in Curia legen¬ da eft. Et fi aliqua inftrumenta fint ex- hibita, quibus integris pars uti nollet» led tantum una, vel altera claufula ad eaufam fpeftaret; tune Referendarius tenetur has, illasve claufulas ad rnate- riam facientes defignare, ut fnper iis tanto attentius refledfatur, reličhirus Curiae arbitrio, ut duntaxat defignatae claufulae? aut et totum inftrumentum recitetur. 17. In Curiis ecclefiafticis non folet e ffe Relator, five Referendarius; quia ll 'iicus in his folet efle Judex, quiAf- feflbre uti folet, ut eaufam difeutiat, ei- ( )ue referat. Ubi tamen tribunal eccle- paftieum conftat pluribus Judicibus, et- la m ex illis aliquis Relator , vel Cprn- ^'dfarius, qui eaufam inftruit, difigit, a 'disqiie fummarie porrigit, eligitur. — ( 246 ) - 18. Abfoluta totius caufae difcuflione, omniumgue allegatorum fafta matura confideratione, Judicis eft 9 fepofito o- mni humano refpečtu, et affeftu, folam juftitiam prae oculis habendo, ferio per- pendere, a qua parte ftet juilitia caulae. 2.Paraiip, Monebat Jolaphat Rex Judae: Pidete, c - is« quid faciatis, non enim hominis exer- cetis judicium, fed Domini, cujus mi* nifterio fungimini; et quodcunque ju- dicaveritis, in vos redundabit , quia Deo rationes aliguando reddendae funt. Sit timor Domini vobifcum, et cum di- ligentia cunčia facite; non efi enim a- pud Dominum Deum nofirum iniqui- tas, nec perfonarum acceptio, nec cu- pido munerum. 19. Hune in finem fanxit Juftinianusj ut omnes omnino Judices non aliter li- tium primordium acciperent, nifi pr’ l|S ante ledem judicialem SS. deponantut feripturae; et hae permaneantin omni¬ bus cognitionibus ufque ad ipfuip termi- num definitivae fententiae. Sic etenim, inquit, attendentes ad faerofan^ios feripturas, etDei praefentia confecfa- ti, ex majore prae/idio lites diriment^ Scituri, quodnon magis alios judicanD qiicm ip/i judicantur: cum etiam ipfis magis, quam partibus, terribile jndt- cium eft: fiquidem litigatores fub ho- minibus, ipfi autemDeo infpeStore ad- — ( 247 ) — hibito, caufas proferunt trutinandas. Refert. L. 14. C. de £fudic. 20. Ut hic confpečtus efficacior eflet, fubjunxit Imperator, ut nullus Judicum lufciperet caufam, niti prius Sacramen- tum praeftitiflet, omnimodo fele cum veritate, et legum obfervatione judici- um efle difpofiturum. ibi. 21. Hodiejudices in allumptione offi- ciiad fimile ju/amentnm teneutur, cu- jus fere haec formula eft: £puro, me cu- raturum, ut adminifireturvera, et fin- eera jujiitiafubditis meis, aliisque id requirentibus, fepofito omni intuitu lucri, odii, invidiae, aut amicitiae cit- jusquam, n ec illi fuffragaturum quo- quomodo, ultra quod ratio, etjuftitia permittent. Hinc fubjungitur: Quod a nullo quocunque demum quidquam pe¬ tam, aut exigam, neque etiam recipiam, admittam, quantumvis etiam ultro- nee, et ex gratitudine offerretur, aiit donaretur;fed quod contentus ero mer- ude mea , et fiipendio convenienti — pro conditione mea praediČta defigna- to. Deinde, quod non permittam, ut ullus curae meae, autimperio commif- fus, aut, qui mihi af/iftet, aliter faciat. 22. Dum vero corruptio, vel dolus Judicis aegrjus in foro eKteriorUproba- poteft, reipublicae confultiffimum eft, e «s deligi in Judices, qui fint Firipo- Exod. 18. v. 21, ( 248 ) tentes et timentes Deum, in quibus fit veritas, et qtii oderint avaritiafa. 23. In veteri republica, ad elečlionem digniprum Judicum conciliandam, am¬ bitus, quo puhlica mnnera precibus,et pretio follicitabantur, auftera lege veti- tus erat. Sub Imperatoribus lex Julia flaccefcere, fenefcereque caeperat. Sub Couftantino nundinationes publicorum officiorum invaluerunt-.ut obtentiftei- Gothofr. fet, onera Curiae recufandi. Huicfrau- ai ’L- 2 - di Conftantius lin p. obviam ivir. Re* cer/, pe/, pullularunt venalitates fub Juliano, et Theodofio, quas feveriffime Arcadius, et Honorius reprimere fategerunt. Sub imperio Leonis Thracis ambitus onini pudore folutus eft, eoquod ipfe Impera- i tor arderet cupidine, aurutn undequaque coacervandi. Polt tot ergo fata legis ju- liae de ambitus crimine 9 Juftinianus? dainnatis nundinationibus publicarum ad- tninilhationuni, iis, qui lufcepturi funt officium, juramentum indixit, ni/iil pe- nitus, nec quodlibet Je praebere, que occajioiie Juffragii, neque patroci- nii, et neque promittere, et neqne provinciaprofiteri dirigere, nequeglO' rijjimis Praefectis-, nequealiis cingtd a habentibus, neque Us, qui circa illos conjlituti funt, nec alteri cuilibet occajionem patrocinii. Refert. Nov. 8» c. 7. — ( 249 ) — 24- Horum tenor alibi clarius expri- mitur, fe pro adminiflrationibus forti- endisneque dediffe quidpiawh neque da- tiirosunquampojlmodumfore, fiveper fe-,fiveper interpofitam perJonam, in fraudem legis, J'acramentique; autven- ditionis, douationisve titulo , autalio velamento cujuscunque contraEius etc. Extat. Z. 6. C. ad Leg. £ful. Repe- tund. 25. His exemplis liiperfunt et hodie alibi binae juramentorum formulae , quarum una prolixior, altera brevior eft. Haec omnibus litteris patentibusex- pediendis fuper provifione officiorumin- feritur, quia eas obdnere nonlicet, nifi indilate pro futceptione, vel renovatio- ne officii juramentum fueric, quod ipje, iitproedilRum flatum adipi/ceretur,aut fatione illius nec pecuniam, nec aliud quidpiam, qualecunque demum cuipi- obtulerit, promiferit, aut dederit ■> nec offerri, promitti, aut donari cura- nerit, nec daturus fit cnicunque tan¬ dem direfte, vel indirefrte, nec alio quo- cwique modo; eo duntaxat excepto ■> quod pro litterarum confectione dari confuetum ejl. 26. Quid execrabilius, guam quod quidam tani difertos terminos propofiti juramend vel amphibologiis, vel reftrij ttionibus mentalibus eludi, vel reftringi pode exiftiment ? Ait S. Ifidorus: ( 4$0 ) cunque arte verbortim quisque jurat, Deus tamen, qui confcientiaetefiis eft, ita hoc accipit, ficvitijle, cuijuratur, intelligit. Duppliciter autem reus fit, quiaet Deinomen in vanum accipit, et proximum dolo capit. Apud Gratian. c. 9. XXII. q. $. 27. Per haec juramenta conftat, mu- nera puhlica, feclufo quovis iequiore obtentu, ex merito danda , adminiftran- daque effe. Hinc Judex, caufa dili- genter excuffa, omnique opera adhibita, ut notitiam veritatis, et juftitiae habere podit, tenetur fine ulloperlbnarum pri' vato affečtu, humanoque particulari in- tuitu, in juftitia, et veritate fententiam ferre, neutri litigantium plus favendo? quam ipla juftitia et veritas fuffragatur. s. Ambr. Inquit S. Ambrofius: Bonus £fudexni‘ in x‘i. uS. ex juo facit, fgd j ux ta k- ges, etjura pronuntiat, fiatutis juriš obtemperat, nihil indulget propriae voluntati. 28- Apage proindeillum horreiidum, et ab omni juftitia alienutn cafum pt° amico, qui judicem non miniftrum, fed dominum, et arbitrum juftitiae confti- tuit. Ab Alexandro Vit. damnata eft propofitio : Ruando litigantes habent pf o Je opiniones aeque probabiles, p°‘ tefl jjudex pectiniam accipere pr o feren* da Jententia in favorem unius prae u- lio. Alia profcripta eft ab lunoceiitio I ( ) XI, quae ita fonat: Probabiliter exifii- mo, hudičem poffe judicare juxta opi- nionem minus probabilem. 29. Abfit, quodjudex, tametfi caufa fit utrimque dubia, et probabilis, poffit uni magis, quam alteri litigantium, pri- vato affeftu favere, quia ejus eft decide- re, prout in cafu dubio leges praecipiunt; utpote, quod in caufa criminali, licet fint tune probationes adverfus accufatum valde urgentes, reus fit abfolvendus, non ex peculiari favore judicis, fed quia le¬ ges nolunt, reum praefertim ad poenam capitalem damnari, nifi probationes fint luce meridiana clariores. In caufa civi- lilocus regulae eft, pro poffeflbre effe in dubio pronuntiandum , nifi caufa fit favorabilis. Si omnibus attentis, et ma¬ ture ponderatis, caufa adhuc dubia vi- deatur, quin lex quidquam difponat, res controverfa dividenda pro ratione dubii eft. L. 40. ff. de haered. Infiit. 30. In tantis officii periculis monet Ecelef> Ecclefiafticus: Noli quaerere fieri £fu- c. 7, dex, nifi valeas virtute irrumpere ini- piitates, ne forte extimefcas faciem potentis, et ponas fcandalum in aequi- tate tua. Et fupra: Pro jufiitia agoni- c. 4. žare pro anima tua, et usque ad mor- tem certa pro jufiitia; et Deus expu- gnabit pro te inimicos tuos. 31. Quid inde Judici magis neceffarr- um eft, qu?.m humilibus precibus divi- . — ( 2$2 ) — sap. c. 9. nae fapientiae auxilium exorare. Inquit Sapiens: Da mihi Jedium tuarum ajfi- Jlricem fapientiam — et mitte illam dt coelis Jančtis tuis, et a Jede magnitu- dinis tuae, ut mecum fit, et mecum ta¬ bor et; ut fciam, quid acceptum fit a- pud te. Cap. 3. 3 2, Juxta leges civiles ^fudices,quos De form, cognojcendi, etpronuntiandi neceffitns c^efink' t enei » fubitas, fed deliberationi habita poft negotiumjententias ponde- ratasfibi ante forment. Requiritur er- go, ut Judex, praemilfa totius negotii deliberatione, et matura totius caulae difcuffione fententiam definitivam fot* met. L.2. C. de Sentent. exBrevic. recit. 33. Quid ultra? Oportet fententiam itafermatam, in fcripturam redigi, ex qua recitetur, ut ultimas definitionjs de fcriptis recitatione proferant. Qu’P' pefententia, quae difta fuerit, cuni fcri- pta non elfet, nec nomen fententiae ha- bere meretur. L. 3. C. ibi. 34. Jullinianus ab hac generali regU' la difpenfavit breves lites, et maxitn e vilium perfonarum. Tune enim, ne fcnptis, et fine aliqua expenfa co- gnofcere Praefidem oportet. Referr* Nov. 17. c. 3. 3 V. Quum veteri jure tribunal Eccle- fiae in civilibus caufis non elfet aliud, quam via fimplicis arbitrii, Jullinianus et illas fententias, quas Epifcopus inter fuos fubditos tulerit, excepit. Ex non- ]fcripto, inguit, examinetur negotium fine damnis, et accipiat formam, Ji hoc quoque parter voluerint, forfan etiam Jcriptam, et liberentur alterutro cer- tamine. Extat. Nov. 83- Praefat. 36. Jure novo difpofitio Juriš civilis etiam in foro ecclefiaftico recepta eft. Hincexlegibus civiiibus tranfcripfitPon- tifex, fententiam, quae ex fcripto non recitaretur, ne quidem fententiae, utpo- te definitivae, nomen mereri. c. 5. de Sent. et Re £fudic. in 6. 37. Sic et noftro ftylo in utraque Ču¬ da foletComraiffarius fententiam, quam diftum vocant, concipere, etfcribere, illudque Confilio praelegere, ut appro- betur. Atque in Gallia tum definitivas, tumetinterlocutorias fententias fcriptas elfe oportet. 38. Scripta fententia ab iplb judice Partibus praelegenda eft, et quidem fe- (| endo. Nam fententia definitiva, quae a b ipfo judice ftando profertur , nullius e ^e momenti declaratur. c. 5. ibi in 6. 39. Pontifexinnovum jusethoctran- •fctipfit, quod Epifcopi poiiintper alium Wentiam dicere. Guippe et jure civili datum eft privilegium illuftribus judici- “ l1 s, qnod per fuos miniftros facerent de- " r 'itivas fententias recitari. ibi. 40- Hocexemplopaflim receptum eft, Wd in Curiis fententia pallim a Graphia- — ( 2^4 ) ““ riCb velSecretario,praefenteSenatorum caetu, aut faltem coram duobus Commif« fariis, ex fcripto promulgetur. Inolevit alibi tifus, quod fententia, per Grap-hia- rium in fcriptum redačta, partibus trada- tur, remifla recitatione coram partibus praefentibus. 41. Sententia 11011 tantum caufae de- cifionem, fed et praeflationem acceffo- riorum,utfunt litis expenfae,fručtiis per- cepti, percipiendique, et reliqua damna, intere[feque, exprimere debet, ut ter- minato, tranfaŠioque negotio pofthac nulli ačtio , neque ex refcripto fuper fumptuum petitione praefietur, nifi fjudex, qui de principali negotio fen' tentiam promulgavit, cominus parti- Inis conftitutis juridica pronuntiatio- ne figmficaverit, victori caufae refiitui debere expenfas, aut Juper his quere- lam jure competere. Refert. L. 3. C. de fruŠt. et lit. Expenf. 42. Si Judex condemnationem expen- farum praeteriit, hodie admittitur appd- latio, quae vulgo dicitur appellatio a minima; quia Judex, qui in expenfas vi- člum condemnare neglexit, noncenfe- tur fatisfecifle čonclufioni partium, qu°' niam litigantes folent in concludendo petere, ut pars adverfa in expenfas con- demnetur. Haec praxis a jure fcripto’ utvocant,alienaapparet. L.w.C.quand- provoc. non efi necejf. I - ( ) - 43. Ait Ženo Imp. Conftitutio prae- cipit, ut quivis judex in Jententia jua jubeat viStum faetos in judicio fum- ptus praeftare. Praefumitur enim ille, qui viftus eft, temere litem fufcitaffe , aut fufcepiffe. L. $. C. defruSt. et lit. Expenf. 44- Gbuodfi et vičtus probabili ratione dučtus appareat, ut judicio experire- tur, ab expenfis vel intotum, vel in tantum abfolvendus eft, quia, ut ho- die loquimur, expenfae vel in totum , vel pro parte compenfantur. Abfit ta- raen, utexquavis, leviorive caufa in- difcretiori compenfationi expenfarum lo- ciis lit. Oportet diligenter attendi, in- fpicique ftatum caufae, ut nounifi ex bonis, probatis, l'ufficientibus 5 et legi- timis caulis, exquibus bonafides appa- ret, compenfatio expenlarum decerna- tur. 4$. Hodie non foletjudex, in con- demnando ačlorem, vel reum in ex- penfas, certam earum quantitatem in lententia exprimere. Juxta hodiernum e nim ftylum vičtor expenfas libello ex- hibet, qui vičbo communicatur, ut eo v ifo examinet, num vičtor nullas fu- perflr r as expreHerit, aut ultra modum a uxerit. Statuit Ordinatio Mechlinien- Ordin. fis: Taxa vero expenlarum reo peten- a Grap Mario tradetur, ne exifii- art/63.' Ment ignorantes, plusjuflo exigi; et — ( 2^6 ) — ne forte Officiariis ocznfio detur pe- tendi ultra debitum, quod fiquidem iinquam attentarint■> punientur, ul¬ tra amiffionem falariorim, mulSta ar- bitraria. 46. Si inter vičtum« et vičlorem con- troverfia expenfarum inardefcit, Judex a čl a procellus, et alia ex parte licigan- tiutn allegata, et verilicata difcutit, et fummam expenfarum taxat, modera- turijue. 47. Vičtus vičlori non tantum in ex- penias litis, led et in reftitutionem fru- čtuum, praefertim polt litis conteftatio- nem perceptorum, et interelle, guod ob intentat&m litem vičtor pailbs elt > condemnandus eft. L. 2. C. de fru^i> lit. Expenf. 48. Poft exhibitam declarationem fup' petit vifto dilatio, ut damnum? et in- terelFe a Vičlore exhibitum diminuere queat. Diminutione fačla, fi Curiae yj' deatur, datur utfigue parti unus ternn- nus, ad le de omnibus informandum; et poli: huuc fingulae partes habebunt ter- minum ad reprobandum, et falvanduni’ eruntque omnes termini peremptoi’’ 1 - Praecipitur Advocatis, ut in libellando damno, et interelPe, non aliud v x P rl ' mant, nifi quod attenta conditione a- člionis, equaoritur 9 et gualitate l’p' gantium de juredebetur. Si ipfi excelie' rint, — ( 2V7 ) — rint, poena arbitraria puniuntur, et in expenlas fuis clientibus refundendas con- demnantur. 49. Sententiam definitivam, nift ap- cap. 4. peliatmn fuerit, infequitur executio. Inutilis enim appareret fententiae au- tene, čtoritas, nifi juftus executioni locusim- miiieret. Nam executio praecipuus effe- ftus eft praecedentis fententiae. L. 1. C. de Execut. Rei £fudic. 50. Plačni t tam en humani ta tis caufa guasdam inducias condemnato concede- re, intra quas judicato fatisfacienduni eflet. Has Juftinianus ad quadrimeftre pro folutione pecuniarum reftrinxit. L. 2. C. de Ujur. rei £?udic. 51. Jure Decretalium declarat Pon- tifex 5 et in foro ecclefiaftico has indu¬ cias, utpote quadrimeftres, efle obfer- vandas. c. 20. de Offic. r ^udic. Deleg. Alibi ramen monet Papa, quadrimeftre illud fpatium polle aliquando vel auge- h, vel contrahi a Jiidice. c. is.deSent. re £fudic. S 2. Inde recentioribus moribus mul- torum tribunalium nnllum certum tem- Pus, quo difleratur executio, fixum eft, ( l u ia totum arbitrio Judicis relinquitur, Suceedit fere haec praxis, quod poft r em judicatam ad inftantiam Viftoris decernantur monitoriales ad parendum J nfra tempus congruum a Judice praefi- £ccl. P. 1K. R ( 2$8 ) — 1 xum. Succedunt, monito non patente, executoriales in forma ad effečtum fen- tentiae extorquendum. 53. Aliquando reus, folvendoimpar, moderatas, et arbitrarias folvendi indu- cias impetrare folet fub cautione intra certum tempus praeftanda. . Hae litte- rae, guibus hujusmodi induciae indul- gentur, vulgo dicuntur refcripta mora- toria. $4. Elapfo tempere, quodhodiear- bitrio Judicis condemnatis ad fatisfaci- enduna indulgetur, execntionem aggre - ditur Judex, qui fententiam tulit? a | quove litterae executoriales petuntur? concedunturque. $ $. In majoribus Curiis mandata exe- cutoria committi folent Apparitoribus? qui idcirco et Executores dicuntur. Exe» cutorem eum folum effe manifeftum efi> qui poji fententiam inter partes, mu¬ dita omni, et difcujfa lite prolatavh rei judicatae vigorem ad effeEtum vi' detur deducere. Refert. L. 8- C. de Execut. rei judicat. 0. Si Executor exequendae fenten- tiae per fe non fufficit, miniftros pro gualitate caufae, et oppofitionis, quae timetur, et praevidetur, fecum aff u ' mere poteft, ipfiusque Magiftratus, fi opus eft, opem inaplorare, aut inter- dum etiam maiium militarem in fupp e ' tias vocare. — ( 2f9 ) — $7. Forma exequendi, infpefto jurq. communi, fere haec eft; fi damnatus guis fit, rem certam reftituere, eaipfi aufertur, etiam interdum, fi opus eft. inanu mili tari, juxta L. 68. ff> de Rei Pmdicat. $8. In caufis pecuniariis pignora ca- piuntur, et diftrahuntur, ut ex pretio vičtori fatisfiat. L. 4. ff. de re ^udicat. Tune autem pro modo debiti is eft Or- do, ut primum res mobiles, fi fuffici- uut, pignori eapiantur. Si harum pre- tium non aequet debitum, diftrahuntur et res immobiles; deniguej fi opus eft, et jura, etnomina, juxta L. \j.ff.ibi. 59. Noftris moribus diverfae Provin- ciae hunc ordinem negligunt, executio- nem ordiri permittentes a rebus qiiibus- libet i prout eae magis occurrunt, vel promptius ex iis judicatum redigi pofle Apparitori videtur. 60. Sunt infuper nonnulla bona, quae de jure fcripto ab executione eximun- tur j veluti inftrumenta rufticorum ad agriculturam neceffaria. L. 7. et 8« et ■dutheiit. /Igricultores C.quae respign. oblig.poff- Hodie id minus fervatur; fed tamen iis parcitur, dum alia bona reperiri poffunt. 61. Aliquando privilegio PhilippilV. Regis Galliarum cautum fuit, fas non efie creditbri, Sacerdotum fupellečiili # > R 2 Edia. Bleir. art. 57. — .( 2Č'O ) — 'mobilibiis mamim injicere pub- licam. Pofteriore Edičto Aurelianenli de aniio i\6o; reftričla -eft haec praero- g$tiva ad ■ facram fuppellečlilem, quae cukam divinum fpečtat; etitaconfir- mata eft quoque Edičlo BleflenB de an- no 1579. 62. Si bona fufficientia, quibus jtidi- cato fatisfiat, defunt; ultimum reme- dium eft, ut debitores in carcerem re- trudantur. Humanior namque fententia eft, ut eo non recurratur, quamdiubO’ na reperiuntur, quae capi, diftrahigue polFunt. 63. Jufto feverior vifa eft fententia, quae obaeratos debitores creditoribus in lervitutem addixit. Hune barbari juriš rigorem jam diu fuftulit lex civilis- 12. C. de Oblig. et quam et jusno- vum adoptat. c. 2. de Pign. 64. Jure civili mulieres, etii folven- do no'n fint, a carceredifpenfantur. Aou« 134. c. 9. Recentioribus moribus ex ve- ten jure haec cautela reliquaeft, mulieres in carceribus aviris, fervan* dae muliebris pudicitiae caufa, fepareii- tur. L. 3. C. de Cuflod. Reor. 65. Juxta Ediftum BleHenfe execu- tio contra Ecclefiafticos, in faero Ordi- ne conftitutos, fieri non poteft per ,n ' c^rcerationem, nili appareat, quem- quam in fraudem Creditorum ordinatu® fuifle, executorique, fua mobilia cap 1 ' I — ( 261 ) — enti,> reftitiffe. Tune enim propter illa crimina fraudis, rebellionisque c^rceri datur. zifilmttp 66. Reliquis debitoribus beneftcium effugiendi carcerem tribuit ceffio bpno- rum. Jure civili ceffio bonorum fimplipi profeffione, etvivavope beri ppteft. L. 6. C. qui bon. ced. NoRris m.oribus plerumque cautum eft, ut nerpp nifi praefens, et in judicio discinčhisque , } et nuda cervice cedat bonis. Hinc, qui Htteras impetrarunt ad ceffionem faei- endam, eas in judicio offerunt, unacum fyiiopfi j tirata omnium bonorum, data bde, quod boria, quae pofthac ulterius cedens acqui(iturus fit, ea in commo- dum Creditorum confignare velit, pau< cis.exceptis, quae ad quotidianam fn- ftentationem fpečbant. L. 6. ff. de\c,ejfo bon. . ,..,e ,j) 9 j 67. Ceffio bonorum,liberat a carccre, fed non a debito, doneč Creditor to ? tum, et folidum receperit: nec fuffra- gatur ad declinandumcarceremdecočlor ribus, et fraudatoribus, fed folis illis, ffid per infortunium lapfi funt hojiis, aut c ’tra fuam culpam in debita, quae fuas facultates fuperant, incideriht. §. 40. de ^lion. et ibl Interp. ; 68. Ceffio bonorum, ad effugienduni carcerem, illis debitoribus neceffaria haud e ft, quibus beneficium competeii,- tiae reliquum eft; cujus eflečlus ~~ ( 262 ) — guod fublatis pignoribus ad folvendum aes alienum adigi noh poffint, ultra quam falva fua congrua fuftentatione fa- cerepoffunt. De jure civilihoc privile- gio fruuntur Parentes, Patroni 5 Socii etc. §. 37. et 38. de dbtion. 69. Paflim recepta eft fententia In¬ terpretom, novo jure beneficium coni- petentiae et Clericis fuppetere, eoquod Pontifex Clericum, iblvendo imparem, a Centura excommunicationis abfolve- rit, fi idoneam cautionem expofuiffet, quodj načtus pinquiorem fortunam, di- fta debita expungere velit. c. 3. de So- lut. 7 °’ Conoilium Tridentinum cen- ’ ' furis nullus locus eft, fi executio realis, vel perfonaiis per captionem pignorum? vel perfonarum diftričtionem haberi po* teft. Quodfiexecutio realis, velperfi- natis ddverfus reos hac ratione non poterit; fitque er ga judicem con- tumacia: tune eos etiam anathematis mucrone,- Judex ecclefiafticbs/«’ rire poterit etc. Veteri jure Centura- rum aučloritas in criminalibus caufisre- lationes fynodales peperit faepius. ^71. Studuerunt SS. Pontificeš? et Copcilia omnibus modis rem judicatatn in executionem deduci. En ConciliiSar- eonc/ dicenfis ad Julium I. tenorem. Hoc o- sauiie. ptimumi et valde congruentiffimum^ fi ad caputj id ejl 9 Petri ^pofioli Se- snata ( 263 ) —; dem de fingulis quibusquc Provinciis Domini referant Sacerdotes etc. Tua autem excellens prudentia difponere debet, utper tua fcripta, quiinSar- dinia, in Sicilia, et Italia funt, Fra- tresnoftri, quae aČiafunt, et defini- ta, cognofcant, et ne ignorantes eo- rum accipiant litteras communicato- rias, quos extra Eifcopatumjuftafen- tentia declaravit. Ad relationem Con- cilii Carthaginenfis, et Milevhani ad- verfus Pelagium haec refcripfit S. In- n 29 f nocentius: Gratulor igitur, Fratres čHarijfimil quod per fratrem, et Coe- pifcopum noftrum ffulium litteras ad nos deftinaftis; et cum illis curam ge- ritis, quibus praefidetis, Ecclefiis. Sollicitudinem veftram pro omnium 11- tilitate monflratis, etper cunFlas to- tius orbis Ecclefias omnibus una, quod proft, decernendum in effečtu execii- tionis effe pofcitis: ut fuis conftabilita Oguliš Ecclefid, et hoc, quo illos ca- ‘neat, pronuntiationis juflae firmata Decreto, talibus pater e non poffit etc. Adverfus Accacianos pronuntiat S.Ge- lafius: Confidimus, quod nullus jam veraciter Chriftianus ignoret, unius- c ujusque Sinodi Conflitiitum, quod Univerfalis Ecclefiae prebavit affenfust tiullam magis exequi Sedem oportere, luantprimum. Apud Gratian. c. x.XXV. ( D 1. Quid ad relationem trium Capitu- ““ ( 264 ) •— lorum, quae Concilium Conftantinopo- litanumll.confixit, fibirelitjinim S.Gre- gorius fecit, nifi curam executionis pro re judicata? CunStas vero, inquit« qws praefata venerandaČoncilia fenteutias> etperfonas refpuunt, rcfpuo; quas venerantur, amplector: quia, dumu- niverfali funt confenfu conflituta, fe, et non Uta defiruit, quisquis praefii- mit aut folvere, quos religant, ant li- gare,quos Jolvunt. Refert. c. 2. §■ 1. D. TITVLVS, X, l)e ^ppellationibus, etRecufationibus- CAPVT.I. De oiigine ^4ppellatiomtm Ecčlejia.fiicarum, 1. Veterem cenfurarum vigorem maxi' me infregerunt appellationes indifcreti- ores. MonuitHonorium II. defuper Hil' Hiideb, debertus Turonenfis Epifcopus: Quodfi ep ' £2 ' forte , inqujt, hujusmodi emerfit novi- tas, ut placeat, omnem indifferentef appellationem admittere, Pontifical^ peribit cenfura,, et omnino conteretuf ecclefiafiicae robur difciplihae etc. 2. Purioribus Eccleliae faeculis in cau- fis civilibus penitus exnlarunt quaecun- que appellationes eeclefiafticae. Qunm eaim id genus caufarum non ultra, qua® — ( 26^ ) via arbitrii, cofttingere polfet Epifcopus, appellationi aut nullus locusfiiit, aut cau- fa a r m. immediatumSuperioremappellare opor- appe at ’ teat. Jure civiii refcripfere veteres Im- peratores: appellationes, quae reEto ad Principem faEtae funt, omijjis his, ad quos debuerant fieri ex itno ordine, ad Praejides remitti. Refert. L. 21. ff. de Appellat. 21. Hoc exemplo Honorius III. re- fcidit fententiam Officialis Archiepifco- Pi fuper appellationej perguam caufa a fententia Archidiaconi, praeterita in- ftantia Diaecefani Epifcopi, immediate a d tribunal Metropoliticum devolutafu- e rat. c. 66. de slppellat. 22. Refertur inter privilegia Sediš A- Poftolicae? guod a guibuscungue judici- — < '2?2 ) — Cone, Bafil. fefT. 31. Decr. de cauf. Fletir. §• 4. fupr. bns ličeat immediate quibusvis Chriflia- nis appellare ad Papatn, quia Ordina- rius Ordinariorum cenfetur. c. 4. etpaj- fim II. q. 6. 2,3. Novo jure praetenfum privilegi- um, Veleti nativam ex prinia antiqui- tate divini Primatus praerogativam, pallim explicarunt recentiores Pontili- ces, ut ex exemplis c. 20. deFor.com- pet. c. 7. rt 5 4. de Appellat. apparet. 24. Coneilium Balileenfe ftatuit, ut appellationes femper ad Judicem pro- kitne fuperiorem fierent, expunčtisje- liguis appdlationibus, quaej omillo niedio, mox ad remotiorem Superio¬ ren^ fi is vel maxime Papa effet, d e ' ferrentur. 2^. His fubdit: ut appellationes ad Pontincem delatae referipto commit' tantur judicibuš delegatis in partibus? usque ad conclufionem in caula inelu/i' ve, haecque omnia fub poena nuliitatis, et expefilarutn. Hoc Decretum in Gal* lia in Pragmaticam, et inde in Concof- datum relatum, eo extenfum eft, l,t caula appellationis in partibus agitetuf usque ad tertiam fententiain conformeffl’ et quidetn intra biennium decidenda; neque a iecunda interlocutoria confor- mi, nec a tertia definitiva conformi ul- terius appellare liceat. 26. Con — ( 273 ) ~ 26. Concordatum Galliae ndnnifi ex- Gibert. eniptorum ffieminit; ufus tamen fuc- adc - 3 ’ cellit, guod caufa appellationis, a quo- cungue ad Papam fačta, committi de- beat usgue ad conclufionem judicibus in partibus delegatis, qui fint ejusdem na- tionis, quia extra territorium caufam trahere neguaguam licet. Et fi contra- rium fiat, appellatur ab abufu. 27. Et fic, tametfi fuerit caufa in pri- ma, vel fecuuda inftantia coram Sede Apoftolica introdučfa, poteft iterura, iterumgue, doneč tres cdnformes fen- tenciae habeantur, appellari, utpotead Papam melius, meliusgue infbrman- dum. Hac via a Papa, vel ejiis in parti¬ bus refidente Nuntio, five Pronuntio novum refcriptum impetratur, quo a- lius judex in partibus delegatov, de cau¬ fa rurfiis cognofciturus; toties enim ap- pellatio reiterari poteft, quousque tres conformes lententiae habeantur. 28. hi Curiis laecularibus plerumque brevior eft via. Nam a lententia infe- tiori mox ad Confilia Provincialia, et inde ad fuprema Praetoria appellare o- Portet, ubi caufae per duas duntaxat fententias conformes finiuntur. In foro ecclefiaftico fecus eft, quia omnes gra- dus per refcripta impetrata reperiuntur. 29. Olim jure civili ftatutum fuit, ut, figuis in judicio propriam caufam a- Van-Efiiw2f.Eccl.jP.If'. S Boehm. 2.h. — ( 274 ) ~ geret, eodenidie, vel altero, fi fuc- cubuiflet, libellos appellatiunis porrige- ret; is vero, qui negotium tuebatura- lienum, etiam ter do die provocarepof- fet. L. 6. §. 5. C. de dppellat. Sed Ju- ftinianus, fublata veteri differenda, fta- tuit 5 intra rodies a recitatiorie feriten- dae indiftihčte appellationem interpo- nere licitum efle. duet. hodie ibi. 30. Hoc exemplo BonifaciusVHI.de- claravit, quodab aftibus extrajudiciali- bus, in quibus poteft appellatio interpo- ni, debeat provocatio fieri intra dicen- dium, fcilicet a die fcientiae illati gra- varplnis c. 8. de dppellat. in 6. JDiipU' tant noftri, an extrajudicialis appella- do, cujus in jure Decretalium freguens mendo recurrit, juri civili innotuerid Ait Boehmerus: Fateor, patere recuf- J um ad Superioren a faeta judicis ini- que gravantis partem; ficut ingener(i qui inique gravatur, querelam deju- ( per nov ere poteft. Ferum hicrecurftuh j'eu querela non eft appellatio propfd diEta, intra decendium interponendai fed fimplex querela, qua Superior^ proteČtio imploratur, et quae cum ap' pellationibus nihil commune habet. 31. Appellatio tum viva voce in con; dnenti, tum per intervallum decendii fcripto interponi poteft. Noftro ufu pl e ' rumque appellatur fcripto, utpote P er libellum, quo exprimendum eftj tum? ( ) a qua fententia, tum, ad quem judi- cem, tum, adverfus quem appelletur. L. i. §. „4. ff. de Appellat. 32. Abhinc, quiappellat, hitra 30 dies Apoftolos, feu dimilforiales litte- ras a judice, a gub appeliatur, inftan- ter petere debet, ut per eas caufa ad J udicem appellationis transmi ttatur. Ho- die hi Apoftoli funt in triplici differen- tia. Dimilforii dicuntur, quibus Judex tellatur de appellatione legitime inter- pofita, et admiffa. Ordinarij, et pene loli in ufu funt reverentiales, quibus non ob jullitiam caufae, led ob reve- rentiam Superioris profitetur Judex, fe deferre appellationi. Refutatoriis expo- nit Judex, a quo appellatum eft, Ju- dici, ad quem appeliatur, fe non ad- mililTe appellationem. L. 39. 1. et pajJimC.deJppellat. 33. Apoftoli, quia inftanter petendi funt, velfaepius, vel uno contextu, peti polfunt. Clem.2. de AppelL Palfim tamen, tum in Curiis faecularibus, tum et ecclefiafticis tifus Apollolorum obfo- levit. Provocatioenim interponitur per aftam, fitque profeffio profequendae appellationis per mandatum Superioris, quod vices fubit diplomatis ineundae Provocationis. 34- Defiit etille tifus fatalium, qua- tenus praefigunt terminum introducen- s 2 Gibert. not. 30. etc. Trid. feff. 24. c. 20. — ( 276 ) — dae, finiendaeque appellationis, Jure communi tumcivili, tum ecclefiaftico fixus eft annusj vel ex caufa biennium a die interpofitae appellationis AuEt. ei, qui C. de temp, et Reparat. Appellat. c. 4. s« et paffim ibi. Plerumque in fu- premis Curiis intra trimeftre, et infub* alternis inftantiis intra triginta, vel qua- draginta dies appellatio relevanda eft. Finiendae enim nullum tempus certum dičtum eft. Si tamen tres anni fine ulla profecutione transierint, appellatio per- empta cenfetur. Unde prior fententiain rem judicatam tranfit. Siquis terminuim ufu praefcriptum? ad relevandam appella- tionem neglexerit, admittitur ad novam appelationeminterjiciendam, fi expenfe refuderit. 37. Juxta jus commune permittituf appellantibus, novis allegationibus in fecunda inftantia uti, faftaque deduee- re, quae in prima inftantia omiflafue- rant. L. 37. C. de Appellat. Supereft et hodie hoc jus in Curiis fubalternis; in Curiis vero fupremis, fi appellatum fit a fententia per fcriptum inftručla, ex ipfis ačlis judicari oportet, an bene, maleve appellatum fit, nifi impetretur a Curia licentia, nova fačla allegandi. 36. PraecipitConcilium Tridentinuffl, ut, fiquis in cafibus a jurepermiff tS appellaverit in foro eccleliaftico, eiid de aliquo gravamineconqiiej'tusfuef^ — ( 277 ) — alias ob lapfum biennii — ad aliuin judicem recurrerit, teneatur a rta o- mnia, coram Epifcopo in prima inftau- tia gefla, ad Jfudicem appellationis expenfis fuis transferre, eodem tamen Epifcopo prius admonito; ut, fiquid ei pro caufae infiruEiione videbitur» po^it ffudici appellationis fignificare. Ouod Ji appellatus compareat, coga- tur tune quoque is aElorum, quae translata funt, expenfas pro portio- ne fua, Ji illis uti voluerit, fubire; nifi aliter ex loči confuetudine Jerve- tur, ut fcilicet ad appellantem inte- grum hoc onus pertineat. Porro ipfam ačiorum copiam teneatur Notarius, congrua m er cede accepfa, appellanti quanto citius, et ad minus intra men- fem exhibere. Qtti Notarius, Ji in dif- ferenda exhibitione fraudem fecerit-, ab officii adminiftratione arbitrio Or- dinarii fufpendatur, et ad dupli poe- nam, quanti tališ fuerit, inter ap¬ pellantem, etpauperes loči diflribuen- dam, compellatur. ^fttdex vero 5 fi et ipfe impedimenti hujus confcius, par- ticepsve fuerit, aliterve objiiterit, ne appellanti integra aeta intra tempus traderentur; ad eandein poenani dupli, proutfupra, teneatur. Non obftanti- ^^s quoad omnia JupPa feripta privi- iegiis etc. Can. 3. DeEffečl. appellat. —• C 278 ) — 37. Regala eft, pendente appellatio- lie nihil pofle innovari, ut omnia in eo- demftatu, in quo erant tempere intro- ducenda, vel introdučlae appellationis, quamdiu de ea cognofcitur? maneant Integra, dppellatione interpofita, fivi ea recepta fit, five non, medio tempe¬ re nihil innovari oportet; fiquidem re¬ cepta fiierit, quia recepta eft: fi'vero non eft recepta, ne praejudicium fiati qnod deliberetur, utrum recipiendo fit, an non fit. Refert. L. un. ff. nihil innov. appellat. interpof. Et mox: Recepta autem appellatione tamdiu ni¬ hil erit innovandum, quamdiu deap pellatione fuerit pronuntiatum. Extat ibi. 38- Hanc regulam novo jure explicat Poutifex: Non folum, inquit, inno- vata poft appellationem a definitiM fententia interjeclam debent Jempt[ Cexceptis cafibus, in quibus jura pojt fententiam prohibent appellare) antl omnia per appellationis 'fijudicem pl- nitus revo čari; fed etiam ea omnioi quae medio tempore inter fententiatfh et appellationem ( quae poftmodum in- tra decendium interponitur ab eadetn) contingit innovari, ac fi poft tandem appellationem fuiffent innovata. Legi 1, C. de Appellat. in 6. 39. Itaque, quidquid poft appellatio* nem adefinitiva interje6lam> innovave- — ( 279 ) ~ rit, aut attentaverit Judex a quo-> Ju- dex appellationis ante omnia remedio attentatorum revocare, irritare, calla- reque debet. c. ss- de Appellat. 40. Et vero huic juri locus eft, etfi Judex a quo appellationi frivolae detu- Jeric: Qiiia jjudex ipfe, in quantum žh fefuit, a fe jurisdičtionem abdica- vit eandem, appellationi deferens mi” nus juftae, totius caufae decifio inSu- perioris eft poteftate transfufa. Juxta c. $. de Appell. in 6. 41. Declarat Pontifex: Quod illa, (piae poft appellationem interpofitam ante definitivam fententiam innovan- tnr, doneč appellationis ab interlocu- toria caufam veram ejje conftiterit, re- vocari nou debent, niji j$udex appel- latio^nis (pofiquam fibi conftiterit per appellationem emiflam ex caufa proba- bili fore ad fe negotium devolutum ) inhibeat canonice ^udici, a quo ap- pellatum extitit, ne procedat: tune e- quidquid poft inhibitionem hu- jnsmodi fuerit innovatum ■> eft (licet caufa eadem non jit vera) per eundem appellationis jjudicem ante omnia in fiatum priflinumreducendum. GUrid cla- rius? Judici appellationis committitur, Atentata in irritum revocare. c. 7. ibi. 42. Quantum enim ad profequendam caufae cognitioneni fufpenfa eft per ap- Pellationem Judicis a quo jurisdi&io. — ( 28o ) — Superefttamen illi Judici poteftas ad ea» quae fpečtant ad faciliorem, expeditio- remque appellationis profecutionem. Sicipfius eft, appellationem compelle- re, ut iter arripiat, ut appellationis ju¬ dici fe exhibeat, at appellationem in- terpofitam profequatur. c. 14. de^pptl. 43. Duples ergo eft efFečlus appel¬ lationis; utpote devolutivus, eoquod totae caufae cngnitio, et decifio ad Ju- dicem appellationis transferatur. Alter dicitur fufpenfivus, quia fententiae, * qua appeilatum eft, executio inhibetur. 44. Sinit tamen nonnullae caufae» quarum executio per appellationem haud fufpenditur. Refcripfit Alexander IIE Si quando quilihet fubditorum — remedium appellationis convolaverifo non ideo minus eum juxta tenoti' 11 mandati, quod in praediSta continetur, et infiitutionem ordinti effe corrigendum, et caftigandum. c« 3' ibi. 45. Hinc communiter inferunt Intef' pretes, a correčtione legitima appella* tioni quoad efleftum fufpenfivum non eft locum. Enimvero, tametfi illa, vela- liaDecretalis nominatim Religiofoslpt' čtet, eadem tamen eft ratio et dealft fubditis. lnquit Pontifex: Ne fubjeft 1 contra difciplinamecclefiaftieain, inOf' dine ad corfečtionem canonicam eU' — ( 281 ) — ; dendam> in vocem appellationis enim- pant etc. Ref. c. 26. de Appellat. 46. IndeSynodusTridentina ad exem- THJ feff plumharumDecretalitimvariisDecretis 32 . c ' ( j.* vetat, executionem correčlionis via ap¬ pellationis nequaquam impediri. Nec appellatio, inquit, hanc executionem, quae ad morum dorrečtionem pertinet, fufpendat. 47. Excipit tamen InnocentiusIIL ni- fi formam in talibus excefleruntPraela- ti, aliique, quibus correftio vel jure, vel coufuetudine competit, obfervan- dam. Hinc concludunt, appellationi et- iam , quoad effečtum fufpenfivum , lo- cum effe adverfus Decreta in vifitatione Epifcoporum, fi judicialiter, et formato proceffh Epifcopus proceffit ad alicujus punitionem 9 quia fimilis proceflus for¬ mam, et metas fimplicis correčlionisex- eedit c. 13. et ibi Interp. de Offic. £fudic. Or din. 48. Reliquis novi juriš argumentis et appellatio a lata fententia excommuni- cationis effečlu fufpeiifivo deftituitur. c. 8. de Offic. ffiudic. Ordin. Declarat Bo- nifacius Vlil: Sicut excommunicatio, fic ab officio, vel ab ingrejfu, Ecclefiae latafufpenjio, ant ipfius effectus per appellationem fequentem minime fin- jpenduntur. Refert. c. 20. de Sent.Ex- conim. in 6. — ( 282 ) — 49- Ex his nnanimi confenlu tradunt Interpretes, a fententia cenfnrae, quoad effeftaffl fufpenfivum, appeilationem non admitti, tametCi ad efleftum devo- lutivum appellari inde pofllt. Refcripfit InnocentiusIII, quod, cum excommu- nicatio executionem fecum trahat, it excommunicatux per denuntiationm amplius non ligetur, excommunicatus, ut ab aliis evitetur, denuntiari poflit, et proventibus Ecclefiae pri vari. c. $3. §. 1. de Rppellat. Utpote, fi cenfura abfolu- te lata lit. c. 40. ibi. ^Ordin. $o. En alia, et recentiora exempla' Ti^ iš. Ordinationes Mechiinienfes ftatuunt, ot art. 7. fententiae, quae non excedunt $0 flore; nos, fub fidejuflbria cautione executioni mandentur, non obftante appellatione. Art. 8. m ox ; in caufis offieii, deflorationist et aliis privilegiatis, cum fententia exce‘ det dičlam futnmam, tamen quoad ex' penlas litis, fub fimili cautione, execii' tioni fentiae mandabuntur. Quod in caii’ fa matrimoniali etiam fub cautione obti- nebit, quotiescunque pars appellata pa«’ Art. g. pertatem juraverit. Deinde: in caufis ve;o alimentorum nunquatn appellatio executionem, fub cautione faciendarn> fpfpendet, quando agetur de alimenti 5 cefTuris, vel ceflis tempore litis, aut in- Art. 11. traannum. Rurfus: In caufis beneficia* libus, quo minus ecclefiartica fervitia minuantur, etiamfi appellatum erit ?,fru- — ( 283 ) ~ ftuum pereeptio vičtori fub cautione tri- buetur, ant faltem apnd tertiam perfo- natn fequeftrabuntur; quod ultimum fem- per fiet, quotiesneuter litigantium refi- debit. 51. Guantum ad effe&nm devolnti- Cap> vum caufa, a qua, et quatenus appella- ne Re- tum eft, transfertur ad fuperiorem judi- ^P”e tap ' cem, cujuseft, inferioris Judicis, a quo r ei. ab 1 appellatum eft, diftante jnftitia vel con- sbuf - firmare, vel caffare fententiani. Si con- firmatur, executio remittitur ad prio- rem Judicem: fi caffanda videatur, Ju- dex appellationis exequitur, ceflante u- beriore appellatione, recentiorem fen¬ tentiam. c. 59. deAppel. $2. Caffationi aequivaletReformatio. Quum enim nonnullis tribunalibusfit pri- vilegium, quod ab iis in ordine ad effe- ftum fufpenfivum appellari non poffit, querelae quoad effeftum devolutivum dare placuit loeum reformationis nomi- Ordin. ne. Ordinatio Curiae Brabantiae ita ex- plicat: Si quis queratur de fententia lata a Magiflratu — quae non fit ap- pellabilis ■> fed reformabilis, teneatur ab ea reformare intra annum a die la- tae fententiae; et non obflante hac re- formatione, fententia mcindabitur exe- cutioni, etiam fine cautione-, cajn, quo id, quod executioni mandatur, per fententiam fit reparabile; nifi refor- nians infra 14 dies a lata fententia de- — ( S§4 ) — clararent coram ^udicibus, a quo,fe velle a fententia reformare ; quo čaju executionem urgens tenetur praefiare cautionem reflituendi etfecutum. $3. Hinc apparet, hanc reformatio- nem a vulgari appellacione penes folum effečtum fufpenfivum difFerre. Reforma* tio enim fpečlat illorum tribunalium fen* tentias, quae paratam habent, faltem fub cautione , executionem : ideoque, qui ab illis provocare, vel reformare va¬ let, is ftatim, non obftante reformatio- ne, configuare tenetur, ut fententia exe- cutioni detur. ^4. Magis a communibus regulis ap- DeRevii. pellationum, utpote et ad effectum de- volutivum diftinguitur llevifio, quae et dicitur propofitio erroris. Quum enim fupremis tribunalibus fit jus, quod ab eo* rum fententiis, quia non habent fuperio* ra tribunalia, provocari nequaquam pof' lit, datur facultas fupplicandi Principi5 ut fentenciae prolatae errorem demon* ftrare liceat per Revifionem, feu reexa- men, quo denuo difcutitur, num in ejus- dem prolatione nullus error intervene- rit: itaque, fiquis credit, per fententiam fupremae Curiae, a qua nec appellari, nec reformari poteft, fe efle laefum, quia cenfet, errorem efle commiffum, debet ipfi Principi, vel ejus Curiae fupplicare, ut poffit errorem contra judicatum pro- ponere, five revifionem mereri. — ( 28$ ) — $$. Oportetergo, quod libejlus fup- plex, Principi, autCuriae oblatus pro Revifione, contineat rationes, et caufas, guibus dietum errorem probare conten- dit Precifta. Jure commune hae preces offerendae funt intra biennium. Auct. quae fupplic. C. de Precib.Imp. Offerend. In Gallia vero intra annum hodie impe- trari debet. S 6. Revifio inftituitur coram iisdem Judicibus, qui priorem fententiam tule- re; guibus tamen alii, pluresque addun- tur, quos autRex ex Confiliariis aliarum Curiarum nominat, aut defeftu nomina- tionisRegiae ipfa fupremaCuria affumit, ut communi opera caufam reexaminent. $7. Revifionis remedium eft prorfus extraordinarium, ideoque de fpeciali gratia Principis impetrandum; cui pro- pterealocus noneft, fi aliudfit ordina- rium remedium corrigendi errorem. De- claravit Ludovicus XII. Rex Galiiae , propofitionem erroris non effe admit- tendam in caufa poflelforia, feu ecclefia- Rica, feu profana 5 quia poft judicium poffefforium fupereft petitorium ? quo error polfefforii corrigi poteft. $8. Fieridebet revifio exiisdem aftis, e quibus fententia, quae erroris argui- tur, prolata fuerat: nec recipiuntur par- tes ad aliud aliquid producendum, ut ex illis ačtis judicetur. Interim pendente revifione adexecutionem prioris fenten- — ( 286 ) - tiae prpceditur. De jure communi , fi lupplicatum fuerit intra decem dies, e- xecutio datur, praeftita cautione fidejuf- foria; li autem polt decem dies fupplica- tum fuerit, judicatum fine cautione exe- cutioni mandatur. sluct. quae fuppl. dt Prec.Imp. Offerend. Verumhaec dillin- čtio noftris moribus a foro receliit, lit- que fimplex executio, tam quoad princi- pale, quam et quoad expenfas litis. a^abuT 1 ’ Gallia recentius innotuit apel- a aDU ' latio tanguam ab abufu, per quam gue- rela de judice ecclefiaftico, tanguam po- teftatis luae limites transgreifo, vel ali- gnid contra jurisdičiionem faecularenb v le p r ’in' aut g enerat ™ adverlus libertatesEccle- c,"24. ' fiae Gallicanae aufo proponitur. Tuni fi¬ nim hoc appellationum genus invaluit ad ea reprimenda , quae contra Pragmati* cam, pofteague contra Concordatum au- derent Ecclefiaftici. Haec appellatio quum reciproca elfe debeat, eadem uti- lis foret adverlus Judices faeculares, li* cet hoc rariffime fieri foleat. 60. Principio haec appellatio fempef appellabatur appellatio tanguam ab abu¬ lu notorio: conveniunt enim omnes, abufum fupponi notorium, elfegue hoc remedium extraordinarium, nonnifi ur¬ gence neceffitate, et Reipublicae bono puhlico adhibendum: unde regii Procu- ratoris in hac re primae partes funt. In praši tamen ab his regulis declinaut fae- —- ( 2§7 ) penumero in caulis levioribus, Cleri que- relis, et regio julfij poflhabitisj hujus ge- neris appellationes interponentes. 61. Saepe inftititClerus, ut cafus, ex quibus appellari polfet tanguam ab abu¬ fu, fpecirice a Rege definirentur. Hodie Gibert idreliquum eft,quod appellatio tanguam innot> ab abftfu recipi non foleat» nifi fupplica- tio ftipata fit confultatione duorum Ad- vocatorum , qui teftantur, cafum, de quo agitur, efle bene fundatum. Oportec abhinc et appellantem deponere fmn- mam 7$ librarum ad eleemofynam pro cafu, quo appellatio temeraria judicabi- tur. 62. Haec appellatio introducenda eft FIsiJr in Curia fuprema plerunigue in Senatu. f Upr . Unde, fi unaDiaecefis ad duoParlamen¬ ta porrigitur, Epifcopus in utroque Se¬ natu Officialem alit, ut de appellationi- bus tanquam ab abufu guilibet Senatus in lua jurisdičlione cognofcere poffit. Introduci potelt etiam in Conlilium fan- flius, et in Conlilium Principis fecretius ab iis, qui ex eo pendent in caufarum fuarum dijudicatione. 62. Locum autem habet in toto regno, ne quidem terris obedientiae exceptis. Abufus nullo temporis lapfu praeferibi- tur, fi in incompetentia Judicis ecclefi- aftici fmidatur. Appellari ab abufu poteft etiam poft tres lententias conformes, ‘juia caufa ex ordine jurisdiftionis eccle- — ( 288 ) — fiafticae eximitur, licet non in totum, fed in tantum. Nam, licet totus Senatus fit corpus laicum, inter Senatores tamen plures neceffario funt ecclefiaftici, qui Canonum dočtrina imbuti , et difeiplinae ecclefiafticae amantes praefumuntur. Formula haec eft, ut appellatura Decre- to Judicis, et cunčtis ejus confequetitiis. 63. Appellatiorie hac introdučfa fu- fpendatur manus Judicis a quo. Abfit tamen, quod inde violetur, vel turbe- tur legitima Jurisdičiio ecclefiaftica! hinc non fufpenditur correftio canonica Clericorum, velReligioforum. Si tamen illis injuria, velviolentia inferatur, da- tur et illis recurfus ad Regia tribunalia protečlionis caufa. Nec tune Senatus providet, ut in caeteris violentiis; fed feereto ordinat id, quod aptius fit nego- tii gualitati ad confeguendam tranguilli- tatem, etguietem reftitUendam. 64. Si deBulla, velRefcripto Ponti- ficis lis eft, reverentiae caufa 11011 a con- ceilionerefcripti, fed ejusexecutioneap- pellandum eft, ut pars adverfa magis, et guae in judicio fačta funt, quam Papae oraculpm, impugnari videatur. 6$. Quamvis appellatio tanguam ab abufu Franciae propria fit: caeterae ta- men nationes interdum media huic ae- guipollentia adhibuerunt. Hifpani iae- peBullas fupprimunt, Belgae eas publi- čari vetant, nifi ftipatas Placeto Regio; Germa- — ( 28y ) — Germani fua Concordata violari non pa* tiuntur. Habet enim unaquaeque Res- publica confuetudines, libertates, ec pri- vilegia fingularia. 66. Superfunt recufationes Judicis, D Ca P- 5. guibus ad exemplum appellationum cau- f at e . j u e d ^“* fae cognitio tum fufpenditur, tum devol- vitur. Eft enim recufatio fufpicionis cau- fa adverfus Judicem exceptio , a parte propofita ad ejus jurisdičtionem decli- nandam, quia in ea caufa non videtur fatis indifferens, cum partium ftudio tan¬ gi cenfeatur. 67. Caufae recufationis diverfae, ac multiplices, quia ex variis caufis fufpicio adverfus Judicem oriri poteft, funt. In ordinatione Galliae de ann. 1667. duode- Ordin. cim enumerantur, indicanturque alia media recufationis tum de jure, tum de fačto. 68. Recufationis caufae, fi phires fint, omnes proponendae, et quidem ad ex- emplum appellationis ab interlocutoria, fcripto funt. Unde libello opus eft, ut Judici exhibeatur. c. 1. de Tip peli. in 6. 69. Caufa recufationis propofita , fi Judex eam vel non fufficientem agno- fcat, vel fačtum, quod pro caufa fufpi¬ cionis adverfus eum allegatur, falfum di- cat; ne in propria caufa Judex conftitui ^ideatur, non poteft ipfe de caufa recu- lationis cognofcere, fed caufa fubfiftere debet, doneč ab altero five judice, iive ran-E[ V cn Eccl. P. JF. T — ( 290 ) — arbitro judicetur. Juxta Decretum Con- cilii Lateranenfis IV. eiigendi funt arbi¬ tri, qui de caufa recufationis cognofcant. c. 61. de Appellat. 70. Hi arbitri elečli arbitri juriš di- cuntur, quorum eft more judiciario cau- fam fufpicionis decidere. Si horum leu- tentia alteruter fe gravatum fenferit, ap- pellatio adraittitur, q uia arbitri juriš funt. En viam apertam, caufas in immenfum protrahendi. 71. Sed ne ipli arbitri caufam protra- hant, ftatuit Innocentius IH, ut ipfis ar- bitrts per ^udicem competens terminus praefigatur, intra quem inidem con- veniant, vel tertium concorditer advo- cmt 9 cum quo atnbo, vel alter eorutn ejusdemfufpicionis negotium termina- re procurent. Alioquin ffudex ex tune in principali negotio procedere non o- mittat. Refert. c. 2. de Appell. in 6. 72. Jure novo civili, ecclefiafticoque recufari poteft non- modo Judex ordina- rius, delegatusque, fedet Afleflbr, A.udi- tor, Commiffarins, Notarius, Graphiari- us, Confultor, teftiumqueExaminator» Arg. c. 41. de Appell. etpajfim Interp. 1 73. Moribus hodiernis plerumque to- tum Collegium Judicum recufari nequit, quamvis finguli Confiliarii, Judicesque ex juriš canonici difpofitione recufari pof* fint; ita tamen, ut caufae fufpicionis non ab arbitris juriš, fed a Collegis aliis •— ( 291 ) fufpeftis difcutiantur. InGallia, fi tribu- Gibert* nal conftat fex, aut pluribus judicibus, "• IS ' caufa recufationls a qiiinque reliquis, et fi minus, quam fex conftat, a tribus exa- minandaeft. In tribunalibus, in guibus nonnifi unus Judex eft, eo recufato nu- inerus judicum perAdvocatos, fiqui funt, illius tribunalis j alioguin per feniores Pračlicantes fuppletur. 74. Siautem ex Senatoribus, vel Ju¬ dicibus plures recufentur, tune fubinde recufationis cognitio ad Judicem fupe- riorem fpeftat, aut fubinde a Principe a- lii non fufpečlis judicibus adjunguntuf, guibus hujus caufae cognitio injungitur- 7$. In curiis faecularibus , fi grandis numerus Judicum eft fufpečhis, faepe a L!e,1 > Rege impetratur evocatio caufaead aliud n ‘ 20 ’ tribunal, et fi fufpicio ex caufa confan- guinitatis proveniat, fufficit, pro evoca- tione tres, aut guatuor Judices elfe fu- fpečtos. $ 76. Juvat guoad appellationes ad Sedem Romanam circa majores caufas veterem fenfum fubjicere. Inguit S. In- s j 1)noc j, nocentius I: Si majores caufae in medi- ep. s. um fuerint devolutae, a d Sedem dpo- fiolicam, ficut Synodus J} at uit, et bea- ta conjuetudo exigit 9 poft epifcopale judicium, referantur, Juxta S Leo- e ®; 5 eo 3d nem, fiforte inter ipfosi qui praefunt, Anau'. de majoribus, quod abft, peccatis cau- fa nafcatur^ quae provinciali nequeat t 2 — ( 292 ) — examine definiri — ad nofiram c ogni- tionem, qtiidquid illud eft, transfera- vigii.. ad tur. Praecipit Vigilius: Siquaeverocer. Auxent. tamina, aut de religione, quod abfit, *' ’ aut de quolibet negotio, quod ibi in Conciliopro fua magnitudine termina- ri nonpofiit, totius veritatis indagine diligenti ratipne difcuffa, relationisad nos feriem deftinantes, Jpoflolicae Sedi terminanda fervate. ■ En ex lententh s-^Greg. s, Gregorij veterem rerum ordinem: Si, e ’p' | 0 . inquit, quarundam caufarum talefne- rit certamen exortum, in qtio aliorum praefentia opus fit, congregatis /ibi in numero competenti Fratribus •> et Coe- pifcopis nofiris ■> falubriter hoc aeqw- tate Jervata ipfe Metropolita Arelaten- fis difcutiat, etcanonica integritate de- cidat: fi quam vero contentionem def dei caufa evenire contigerit, aut nego- tium emerferit, cujus vehemens fofte Jit dubietas, et pr o Jui magnitudine judicio Sediš stpoftolicae indigeat; exa- minuta diligentius veritate, relatione fua ad noflramftudeat producere noti- onem, quatemis a nobis valeatfine d'U‘ bio fententia terminari. ( 293 ) T I T V L V S XL Ds Poenis ■> et Cenfuris Ecclefiaftlcis. CAPVT I. Dl Poenitentiis Canonicif, ^Semper penes EceleGam fuit aučtori- tas, pro qualitate criminum, et condi- done poenitentium fatisfačtiones juftas, nf t . s^’ veluti poenas, et poenitentias decerneu- c. s. di? quibus poenitentes tum adeo gratiam merereutur, tum et ipG fuis peccatorum Fieur.j.E. vulneribus mederentur, tum etfcandala, p « ln - c l 8. figuae feciflent, repararent. 2. Suut vero hae poenitentiae, poe- naeve vel mere fpirituales, veluti cenfu- tae; vel aliquid faeculare involvunt, uti eleemofynae. Priorisgeneris poeuae ita propriaefuntEcclefiaej uteas femper,et fola exercuerit, etiam in maximo perfe- cutionum aellu,- quia magis in fimplici abftentione, et recofsjtione, quamcoačti- °ne, et infliftione pofitiva, confiftunt. Quid enim depofitio Presbyteri ali ud fibi v ult,quam ut appareat, eum nonampli- »s pro Presbytero effe habendum? neque dacramenta 5 vel dočtrinam ab eo accipi- endam effe, quia aSacerdotio exclufus eft? Quid excommunicatio Laici, quam Ut declaretur, excommunicatum nonpro Chriftiano,fedproinfideli efiehabendum, cum a caetu fidelium eflet expunčlus ? — ( 294 ) 3« Pofterioris generis poenae, quae coačtionem quandam involvunt; pari* terantiguisaučforitatibus nituntur: nam ab omni tempore Ecclefia peccatoribus poenitencibus eleemofynas, jejunia, aliasgue affličtiones corporis imperavit, inpoenitentibus abfolutionem denega- vit, eosgue, fi diu haererent in vitio, neque ad poenitentiam , vel fatisfačtio- nem proni ellent, excommunicavit, Quippe veteri jure nemo invitus ad poe- mtentiam vi obtorta cogebatur. Unde illae latisfačtiones potius inftar condi- tionis offerebantur pro promerenda, contrahendague poenicentia canonica. JDeMula, 4. Novo jure« quod» neglečto vete* ri ordine poenitentiae canonicae, fo¬ rum juftitiae adoptavit, coeperunt ex- ačtiones eleemofynarum per modum mulčtae ad vindičtam puhlicam crimi- num adhiberi. c. 13. §. 2» de Offic. dic. Ord. Vetat Alexander III. Ne paffitn pro corrigendis exce//ibus 9 et crimini^ bur puniendis a Clericis, et Laicis poe- na pecuniaria exigeretur; utpote fi eri* men aliam poenam fpiritualem merere- tur. c. 3. de Poen, et ibi Fagnan. Trid. feff. 6. Etvero, fi juftus locus eft exi* ieirV’ g en( k* e mulčtae, oportet eam totain M-etkj,. guantam juxta Tridentina Decreta. in pios ufus, ant folatium pauperum im* pendere, ut nihil ex ea in privatnm — ( 29f ) — commodum judicis ecclefiaftici recidat. In Gallia pius ufus, in quem poena pe- cuniaria applicanda ell, in ipfa lenten- tia exprimendus eft. 7. Praecipit in Concilio Mediolanen- fi I. S. Carolus, ut, quotiescunque de¬ likti caufa Clerici mul&andi funt, quae ab ipfis exigenda erit pecunia, nullo modo ad Epifcopum direčte, vel indirečle perveniat, in ejusve commo- da quacunque ratione convertatur p jed idem Epifcopus, parte pecuniae, quae tertiam non fuperet, delatori af- fignata, reliquam piis operibus, aut locis, quibus ei videbitur, omnino attribuat. 8. Inter fpecies poenitentiarum fuit re ^ as et jam pridem reclufio poenitentium in A l7na * Monafterio, ut ibidem peccata fua de- flere» et exercitia poenitentiae ab ho- niinum confpečlu remoti facilius fubire, et occafiones peccatorum evitare pof- fent. Memiuit hujus poenitentiae Sy- ' nodus Agathenfis c. 7. D. so. Meminit hujus reclufionis frequentius S. Grego- rius c. 1$, 185 19, 28, 39. XXVII. q.i. 9. Fit hujus poenae mentio et in ar- gumentis novi juriš c. 6. §. 7. de ho- micid' c. 3$. de Sent. Excom. Hodie 1’aepe folent Epifcopi, eorumve Officia- les Sacerdotibus, aut Clericis in vitium prolapfis injungere, ut fe ad tempus, velperpetuo in Monafterium, aut Se- — ( 296 ) — minarium Clericorum recipiant, certa pietatis, praefcriptaeque poenitentiae exercitia pro peccatorum expiatione, et vitae emendatione fubituri. Decarcer. Verum aliquorutn ea eft duritia, etmalitia, ut nee difciplina regularis ad eos continendos, et a vitiis retra- hendos fufficeret, unde jam pridem in ufu fuit, ut et in ipfis monafteriis effent loca quaedam feparata, guibus tanguam in carcere incorrigibiles, et majorum noT Ca ' f ce ^ erum rei recluderentur. In regida cap.'134. Aguisgranenfi dicitur: Sit locus intra clauftra Canonicorum^ Jicut in multis locis nofcitur effe-, quo ad tempus Petrudantur, et fecundum modum cul- pae cafiigentur. 11. Novo jure ecclefiaftici carcerisj quem Epifcopi in fuis Praetoriis poeni¬ tentiae Cleri affignabant, faepius men- tio recurritj eo moderamine, ut juda cuftodia fit; per quam reus commiffa defleat, et flenda ulterius non commit- tat. c. 3 v* nfe Sent. Excom. c. 27. §. i« de Eerb. fignif. c. 3. de Po en. in 6. De Exii. 12. Fuere tempora, in quibus obfti- nati, et excommunicati opitulante bra- chiofaeculari inexilium agerentur, quod Neftorio, aliisque contigit. Refertnon- nulla vetera Decreta Gratianus c. 23. D. 63. c. 6. III. q. 4. c. 3. III. q. 13. Supereft novo jure Decretutn S. Gregorii, quo mandat, ut Subdiaconus — C 297 ) — Caltimniator, prius Subdiaconatus offi- cio privetur, atque verberibus puhlice caftigatus in exilium deportetur. c. 1. de Calumn. Juxta Decretum Concilii Antiocheni: Ouod Jiquis ifta omnia , quae fpeftant cenfuram, contempferit. et Epifcopus minime emendarepotuerit; Regis judicio ad requifitioncm Eccle- fiae exilio damnetur. Refert. c. 2. de Cler. Excom. En Clementis III. expli- cationem! Poftmodum vero, inquit, fi in profundum malorum veniens, contempferit, cum Ecclefia non habet- ultra, quidfaciat, ne poffit ef]'e ultra perditio plurimorum, per faecularem comprimendus eftpoteflatem;ita, quod ei deputetur exilium, vel alia legiti¬ mna, utpote c ; vilis, poena inferatur. c. 10. de ^udic. 14. Refcripfit Urbanus III., Epifcopo DeEmi- inter alia religuum efle, quod defolo « rat - vertendo a Clericis exigere pollit jura- Mentutn. In ufu Galliae id et hodie ob- fervatur, quod Presbyterum a fua Diac- cefi ablegare, ant, fi extraneus fit, in luam Diaecefin remittere podit: modo nihil contineat, quod per raodumfen- tentiaepoenam exilii exprimat. Id enim abuiivum judicaretur. c. 3. de Crim. Falf. ct ibi Interp. 1$. S. Auguftinusvirgarnm meminit, Defia- 1 ‘luibus Epifcopi in jnniores Clericos, se “‘ Abbatcs in Monachos, paternae? dome- ( 298 ) fficaeque difciplinae caufa ad correftio- nem caftigadonemque, procul ab omni vindičtae genere } utebantur. c. i. XXIII. q. i. i6" Hae funtpoenae in tribunali ec- clefiaftico ufitatae, guarum mitioresfa- lutarem correčlionem continent; acer- biores eo tendunt, ut vel rei fidelibus nocerenequeanti falva converfionis via» vel exemplofint, ut fcandala reparen- tur. Avindičta autem, et fupplicio Tem¬ per abhorruit Ecclefia. Pronuntiat Ca¬ non Apoftolorum: Epifcopum, Preš* bgterum, aut Diaconum, quiverbe- rat eos. qui peccant, vel infidelest qui injuriam fecerunt, et per hoc vult umeri , deponi jubemus. Refert. c. 7* D. 4V. (nquit S. Gregorius: Paftores fi¬ nim fačli fnmus, non percuflbres c. i« ibi. Alibi ftatuitur: Non licet EpifcopO manibus fuis aliquem caedere; hoc e- nim alienum a Sacerdote ejje debet. Refert. c. 2$. D. 86. 17. Jure novo refcripfit Alexand.lU< Panormitano Epifcopo: Pecuniaria po- teris poena mulBtare, et etiam flagel- Zžjmanibus miniftri afficere, ea mode- ratione adhibita-> quod flagella in vin- dietam fanguinis non transeant. Si ve¬ ro ita gravis fuerit exceffur, qnod mortem, vel detruncationem membro- mn debeant fuftinere :vindiPiam re- ( 299 ) ferves regine potefiati. Refert. £»4. dt Rapt. >8. Praecipit Juftinianus,ut, fi de cri- mine civili Clericus conviftus effet, prius ab Epifcopo facerdotali dignitate fpoliaretur, antequam per Judicemfae- cularem poenae fubjici podit. Nov. $3. Praefat. §. 2. Novo jure haec depofitio, quam degradationem vocamus, locutn habet in fuppliciis capitalibus. c, 10. de fiudic. et ibi Interp. 19. Veteri jure promifcuus ufus vo- Dede, cabuli depofitionis, degradationisgue in gratl * foro ecclefiaftico fuit ad fignificandum, quod Clericus condemnatus, amiffo lo- p FIe “ r i - co, et gradu fui ordinis, in ftatum, et r ' 3 ’ CI? conditionetn Laicorum deječlus effet. Ad hominum animos percellendos pla- cuit ritus, Clericum depofitum fpolian- di publice orna tu clericali, eidemque, fi Concilium injuria depofitum duxerit reftituendum ornamenta publice redden- di, quae eft fančtio Toletani IV. Concilii c,6 XI. q. 3. 20. Et quamquam Clericus depoptus Laieus fieret, non poterat tamen vitam vi vere faecularem? fed Monafterio com- mendabatur ad poenitentiam, quam fi fubire detre&aret, excommunicationis fulmine feriebatur. c. 7. D. fo. 21. Sequentibus temporibus invaluit diftinftio inter depofitionem, vel de¬ gradationem realem? et verbalem. Ver- — ( goo ) — balis eft fimplex depofitio, nulliscae- remoniis externis ftipata. Realis, five folemnis ad hunc fere modum peragi- tur. Clericusdegradandus induituromni¬ bus fui ordinis ornamentis, manibusque tenet librum, vel aliud officii fui inftru- mentum: hoc habitu adducitur ad Epi- fcopum, qui fingula fingillatim orna¬ menta ei puhlice eripit, incipiendo ab eo, quod in ordinatione ultimum •> et definendo in eo, quod primum erat, jubetque, ut caput omne radatur ad de- lendam coronam clericalem, ne ullum fuperfit Clericatus veftigium. Inter hacc pronuntiat conceptas verborum forma- las, eis, quae in ordinatione adhiben- tur, contrarias. c. 2. de Poen. in 6. 22. Haec folemnis degradatio fit, fi Clericus Curiae faeculari ad fuppliciutn tradendus eft: urtde JudexLaicus corarn adftat, ut reum illico ad fe rapiat. Ec- clefia tamen pro integritate vitae, et membrornm diferte intercedit. Inde fi mortis poena remittitur, homo clauftro ad agendam poenitentiam traditur. c. 27* de Perb. Si^nif. 23. Recentius ad folemnem degrada- tionem reftričtus eft numerus Epifcopo- rum, qui a veteribus Canonibus ad fitn- plicem depofitionem requiritur. Nam ad deponendum Epifcopum XII. Epifco- porum, ad deponendum Presby terum VI. Epifcoporum, ad exauftorand-um Dia- conum Vit Epifcoporum numerus defi- derabatur. Minores Clericos EpifcopuS in confelfu fui Cleri deponere poterat. Et haec guidem vetuftis temporibus, guibus Concilia freguentiora, et Cleri- corum crimina rariora fuere, fačtu erant facilia. Superfunt veteres aučforitates. c. 4. et 7. XV. q. 7. 24. Seguiori tempere Clerici faepius peccarunt; fed Concilia Epilcoporum $ inGallia, et Germaniamaxime, coačtu difficilia fuere. Hinc nonnunguam Epi- icopi vel per fe, vel per fuos Officia- les deponere aufi funt Presbyteros. Ple- rumgue autem enormiorum criminum fuccrevit irapunitas, quia non poterat nonnegotium diutius protrahi, eoquod tantonumero Epifcopos oporteret expe- ftare. Concilium Tridentiuum pro ac- Trid - f ® n ’ celeranda poena, criminibus debi ta, fta- tuit, Epifcopum ad degradationem fo- • lemnem Presbyteri, vel alterius Cleri¬ ci, loco aliorum Epifcoporum, tot Ab- bates infulatos, vel alias perfonas, guae funt in ecclefiaftica dignitate, advocare polfe. 25. Quo res recidit? In Gallia tan¬ dem recufantibus Epifcopis fine caufae cognitione degradare Clericos, quosju- dices regii in cafu privilegiato capitis damnaverant, ufus degradationis inter- iit, Inde pedetentim eviluit reveren- tia erga perfonas confecratas, quae lir —— ( 302 ) — ftoribus palam conftringendae projiciun- tur, utnullam hodie in Francia degra- dationem videas. Eft et alibi degrada- tionis exemplum rariffimutii. Cap, s. 26. Modus, quo Ecclelia utitur erga p o e e ° ns ‘ reos, quam difpar lit ab eo, quem ob- temp’. fervant Principes faeculares in illis pu- ^ re ^d H ’ n ^ enc ^’ s ’ ^ at Gregorius II. exiaeculb VIII. Leon. exhibet: Kides , inquit, Imperator Ifaur. Pontificum, et Imperdtorum difcrimen? Si quispiam te offenderit, domum ejus publicas, et pcr mulčtas Jpolias, Jo¬ tam UH vitam relinquens, tandemqiie illum etiam vel JuJpendio necas, vel capite truncas, velrelegas, eumque aLiberis, etab omnibus cognatis, et amicis fuis per exilium amandas- Non ita Pontifices, Jed, ubi peccarit quis f et confeffus fuerit, fufpendli, velam- putationis capitis loco, Evangelium > et crucem cervicibus ejus ad poeniten- tiam circumponunt, eumque tanquain in carcerem 9 in Secretaria, Jacroruw que vaforum aeraria, ut commodus locus fit agendae poenitentiae, conjt' ciunt, in Ecclefiae Diaconia, et Cate- c/iumenia, ,quae funt loca a mundi tu- multibus, et peccatorum periculis alie- na, ablegant, ac vifceribus ejus jeju- nium^ oculisque vigilias, et lauda^ tionem ori ejus, veluti opera falutaris poenitentiae inducunt. Cumqne probe cafiigarinti probeque farne affiixerintf I — ( 3°3 ) — tum pretiofum illi Domini corpus im* pertiunt, et JanČto illum fanguine po« tant; et ctim illum vas eleclionis re- fiituerint, ac immunem peccati, Jic ad Dominum purutn; infontemque trans« mittunt. En ordinem oranem poeniten- tiae. 28. Veteri inftituto Monafteria prae- primis agendae poenitentiaedeftinaban- tur. Hinc ea aetate retruftones in Mo¬ nafteria imponebantur, non tam in vin- dičtam puhlicam criminum, et in vi¬ cem incarceratiohis 9 quam ad falutarem poenitentiam agendam. 28. Quid de fuftigationibus, religuis- que tormentis? lnquit Hildebertus Ce- nomanenfis Epifcopus: Reos tormen.- tis afficere, vel Juppliciis extorquere confejjionem, cenjura Curiae efi, non Ecclejiae dijciplina: Ecclefia non eft earnifex, Jed facrifex: et pr o reis immolat, reos autem immolare non folet. 29. Patres Concilii Afričani ann. 401. decreverunt, Jiqnis cujuslibet honoris Clericus judicio Epijcoporum quocztn- que crimine damnatus juerit, non li- c eat eumfive ab Ecclejiis, quibus prae- fuit, jive a quolibet homine vi, et ar- mis contra fententiam defenfari, inter- pojita poena damni pecuniae, atque honoris, quo nsc aetatem, nec Jextm — i 304 > — esčcufandum eflepraecipiiuus. c. 3. XXI. q. S- 30. Hoc praejudicio, reliquoque civi« lium legum exemplo jus novum foro ec- clefiaftico diverfa civilium poenarum j per viam exaftionis, et coaftionis, ge- nera arrogat. c. 2. et paffim de Po en. Fieur. 3 1 * Noftris moribus judex ecclefiafti« fupr. ci poenani honorariam decernere po- c. 18. §.3. te ft, modo ea obeatur in Praetorio, non vero alibi j ubi non habet territoriunu Injungere poteft poenam pecuniarianb non mulfte nomine, led eleemoiyna- rum, ubi opus pium, eni applicandae> exprimendum. Injungere poteft flagel- lationem remotis arbitris, non fuftiga- tionem puhlice nianuCarniHcis infligen- dam. Injungere poteft Clerico extraneo emigrationem e Diaecefi, non vero exi- lium imperare. Injungere poteft carce- rem perpetuum, et ob crimina leviora feceffum in Monafterium, vel Semin 8 ' rium. Quae diftinčtiones prefte obfef' vandae, ne appellationibus tanquam 88 abufu feneftra aperiatur. cap. s- 32. Ecclefiae propriae funt cenfurae, fur. en ' M 1136 olim forum poenitentiale fpečla- bant, et inftruebaut, quia a poteftat® clavium haud fejunčtae erant. QuipP e de juxta Morinum: Ar s illa JiriPte, pra^ poenit. ctjeque, et Jecundum jormahtates tu¬ lih. 6. gicas de cenjuris ecclejtafticis loqnetr e25 ‘ dit — ( 30)* ) — di, et philofophandi per undecim, et j amplius faecula ecclefiafticis auclori- bus cognita nonfuit. 33. Scholaftici tres tantum cenfuras recenlent. Unde colligitur? depofitiu- nem, et degradationem apud eos eono- mine haud venire, irregularitatem in> pedimentum eiTe Canonicum, non au- tem cenfuram; interdiftum cenfuram elfe, uon vero caflationem a divinis. Guippe refcripfit Innocentius III. per cenfuram interdičli, fufpenlionis, et excommunicationi fententiam inteiligi. c. 20. de Perb. Signif. 34. In fcholis inde vulgo recepta eft definitio cenfurae, quod fit poena fpiri- tualis, et medicinalis, privans uju a- liquorum jpiritualium bonorum per ecclejiafiicam potefiatem ita impofita, ut per eandem ordinarie abjblvi poffd. St , are) . Ait Suarefius: haec delinicio defumpta decen- eftexiis, quaejura, etDočtores com- fur. Difp, muniter de cenliiris tradunt; ab hiše- nim defumenda eft defcriptio, et eflen- tia talium rerum moralinrn, cpae ex arbitrio hominum pendent. 3V« Invaluit illis faeculis, quod fo¬ rum internum poenitentiale, a foro ex- ternoj fcilicet contentiolb, Jurisdiftio- uis ecclefiafticaediftinqneretur, fecerne- returque Ordinis poteftas a poteftate jir- risdičtionis. Inde aučloiitas ferendi cen- V:in-Ef V en .7. Eccl. P. 1^. V —— ( 306 } —• Turas ad forum exteruum, et potefta* tem jurisdiftionis referri caepit, quia a poteftate Clavium interna, guae exer- cetur in foro poenitentiali, fpečfatgue poteftatem Ordinis, totaliter feparatur. 36. En confečlaria! nemo poteftvir- Pontificera aequi, bonigue habuiire» quod Abbatilfa tum Canonicas, tum et Clericos fuae jurisdičlioni fubditos ah officio, et beneficio fufpenderit, faltem per viam mandati c. 12. de Major. $ Obed. — ( 3°7 ) — 39. Poftguam receptum eft; aučlori- tatem ferendi cenfuras cohaerere pote- ftati jurisdičHonis, confeguens fuit, il- latn et via cojifuetudinis, praefcriptio- nisgue acguiri poffe, guemadmodum a- lia, guae jurisdičlionis funt. Afferunt in eam rem exemplum. c. 3. de Offic. $udic. Ordin. 40. Declarat Bonifacius VIII.» cen- furam Epifcopi non fpečtare fubditos, extra ipfius Diaecefin peccantes, quia in ajiena Diaecefi jurisdičtione deftitui- tur. Ideogue cenfura lata innonfubdi- tum, aut extra territorium defečlu ju- risdičtionis eft nulla c. 2. de Conftitut. in 6. 41. Quum tum freguentia eflent pri- vilegia exemptionis» guae Reguiares a jurisdičlione Epifcopi liberarunt, fta- tuit Synodus Tridentina, ut cenjurae, et interdicl^, nedum a SedeApoftolica g®}. emanata ■> fed etiam ab Ordinariis pro- mulgata, mandante Epifcopo ■> a Re- gmaribus in eorum Eoclefiis publicen- tur, atque obferventjir. 42. Inter cenfuras ecclefiaflicas pri- Cap.4. mum tenet locum excommunicatio» p® c ^ crf ' cujus diverfae fpecies in veterum difci- fpee. plina obfervantur. Nam et Epifcopus, quiadeffeConcilioneglexit, velalienum Clericum ordinavit, ercommunicatus dicebaturj guod, communione aliarum, v 2 — < 3^8 ) — Eccleliarum privatus, ad propriae Ec- cleliae communionem reftringeretur, c. 10,12, 13, 14. D. 18. 43. Aliud veteris hujusmodi excom- municationis exemplum fuit, quod ali- quando Epifcopi, autEccIeliae amutua ie communione dillare figniticarent per reječtionem litterarumcommunicatoria- ’ rum,commendatitiarumque.Vetusenim ufus fuit, quod Ecclefiae invicem fibi communionis litteras, quas Formata« dixere, mitterent, fidelibusque ultro, citroque ex una adaliam Ecclefiam coin- meantibus, commeudatitias, feu paci- ficas redderent, quia peregrinum in si¬ ljena Ecclefia ad Sacra admittere nonli- cuit, niti fui Epifcopi ftipatus fuilfet e- piftolis. Si ergo una Ecclefia alteri has communionis litteras dare, aut invicem . recipere recufaret, communionem nrn- tuam abrupiffe, per quanf|am fpeciem execrationis, vel excommunicationiš, s.Hier. videbatur. Ita Epiphanius fcripfit adJo- ep. 60. annem Hierofolymitanum: Feciflisnos etiam poenitentiam agere, quare vo- bis communicaremus, it a Origenisef- roreSf ct dogmata defendentibus. Sim- pliciter loquor^ nos, Jecundum quod Jcriptum eft, nec oculo nofiro parci- mtis, ut non effodiamus eum, fi nos fcandalizaverit, necmanui, nec pedi, fi nobis fcandalum fuerit: et vos er¬ go, five oculinofiri, five manus, fivt — ( 309 ) — pedes fueritis, fimilia fuftinebitis. Re- fert Hieronymus. & 44. Ablit vero, quod id genus ex- communicationis rationem cenfuraeec- clefiafticae ad effečhim poteftatis clavi- um praefetulerit! Nam et faepe popu- lus, caufa fcandali, ipfius fui Paftoris communionem exhorruit. Refert S.Cy- cle- rillus: Cum primtim Neflorius in pub- j e( £’ ae ' lica Synaxi haerefin fuam prompfiffet ep. ig, his verbis: Siquis Mariam Deiparam efledixerit: anathema fit: clamor qui- dem oritur, et excurfus fit ab omni plebe. Neque enim illi amplius, cum talia fentiret, communicare volebant; ita, ut populus Conftantinopolitanus a fynaxi abflineret. 4$. Atque veteri more tam frequens harum diflenfionum, difceffionumque exemplum firit, ut Synodus Conftanti- conft' sv. nopolitana IV, quia animadvertit, faepe can. 10. fine caufa plebem a fui Paftoris commu- nione abhorriiilfe, hanc cautelam obji- cere debuerit. Nullus Clericus ante diligentem eraminationem, et fynodi- ^am fententiam a communione proprii Patriarchae fe feparet, licet crimina- l^'n quamlibet caufam ejus fe nojfe praetendat: nec recufet nomen ipfius referre inter divina myfieria, Tdem fia- ^uimus de Epifcopis erga proprios Metropofajtas: fimiliter, et de Metro- politis circa Patriarcham firum. Oui — ( gio ) — vero contra fecerit ab omni facerdo- tali operativne, et honore decidat. 46. Repreffis eorruptelis fuperatad exemplum veteris juriš et in Monarfe- riis guoddam excommunicationis genus, Keg.e.44. quo juxta Regulam S.Benedifti Fratres, ferius venientes, vel alias delinguentes ab Oratorio 3 et menfa commuui exclu« debantur. 47. In veteri Ordine poenitentiae fe- re omnes ftationes guandam excommu- nicationem referebant. Prima enim ah omni ingreffu Ecclefiae poenitentes ar- cebat: altera ab omnibus precibus pro- hibebat: tertia a precibus eucharifticis excludebat, quarta ufum Euchariftiae in- terdicebat. c. 41. XI. q. 3. c. 23. XVU> 4- 48. Atgue has excommunicationes veteres dixere cenfuras medicinales, ut eas amortalibus, guaeanathema invol* vunt, diftinguerent. Agit de utrague iii> A ’o Suft * cen ^ urae Ipecie S. Auguftinus: Nos vt- Hom?!’. inguit, quemquam a commmiont hom.au/ prohiberenonpoffumus, quamvishad prohibitio nondutn mortalis fit; J el * medicinalis, nifi aut fponte confeffutii ant in aequo, fivefaeculari, Jive ec- clefiaftico judicio nominatum, autcon- ?oft col- vlEtum, Et alibi : Neque a populo jjom. 01111 * feparamus, quos vel degradandoj vel excommunicando ad humiliorem, guaifl' — ( 3U ) — vis primura, poenitentiae locutn re,dh gimus. 49. Novo jure hae excommunicatio- • nisfpecies, quae folummodo paffiv.aSa-, cramentorum participatione privant, di- cuntur minores, quarum primus piemi- niffe dicitur Gregorius IX. c. 1©. de-Cl. Excom. Minifl. c. 59. de Sejit. Excom» 5P. Eft quoque alia excdmmunicatio, quae exprimit anathema, id eft, tota- lem refečlionem a corpore Ecclefiae juxtaillamfententiam Evangelij. Si Ec- njatth.is. clefiam non audit, Jittibi ficut Etimi- cus, etPublicanus. Hanc veteres mor- talem dixere, quia hac refeftione, ut Ethnici, et Puhlicam reputantur, ut nec eorum in publicis precibus et fuffra- giis ratio haberetur, faltem tanquam membrorum Ecclefiae, nec eorum, fi in ea cenfura deceffiilent, pblationesre- ciperentur, in fignum, quod Ecclefia omnem- communionem eorum, poft- quam tanquammembra putrida, etmor- tua a corpore Ecclefiae abječti eflent, abhorreret, ut et memoriam eorum poft niortem execraretur. $r. Jure novo haec excommunicatio audit major, eague tam frequeus eft , ut haec fola.fimplici nomine excoramu- uicationisdenotetur. InquitGregor. IX.: Si quem fub hac forma verborum: il- lurn excommunico, vel fimili: a hu¬ diče fuo excommunicari coHtingati Can. 5. De Effeft. Excom. — ( 312 ) — dicendum efl, eum — major e excom» municatione (quae a communione fi- delium feparat) efje ligatum. Refert. c. 59. de Sent. Excom. $2. En terribiles effečtus hujus cen- furae mortalis! Ex fententia S. Augu- ftini: Nihil enim fic debet f ormidars Ckrijliauus, quam feparari aCorpore Chfifti: fi enim feparatur aCorpore Chrifii, non eft membrum ejus. Si non eft membrum, non vegetatur /piritu ejus. Refert. c. 33. XI.*q. 3. $3. Veteri more nomina excommu- nicatorum e diptychis Ecclefiae erade- bantur, eoquodhabere nomen in dipty- chis idem elfet, ac ex iis nomen illius recitare inter mi (far am folemnia, in ju- diciufn, quod efiet de communione fi' delium, et de corpore Ecclefiae. Hodie is ufus eft, qnod excommunicati a pub' licis precibus, divinisque officiis Eccle¬ fiae, quae folis fidelibus, et Ecclefiae filiis patent, repellantur. Pro excon> municatisenim puhliceorandum noneft- c, 28. de Sent. Excom. et ibi Interp. $4« Novo jure et religuum commer- cium civile excommunicatorum a fideli¬ bus vitandum fuerat. Nam minorem ex- communicationem contrahebant illi, qui excommunicatis q uo vis genere commer- cii communicabant. Hinc excommunica- torum fugaimperata multum incommo- di habuit ratione generaljum cenfurarunb — ( 313 > — aliarumque latae fententiae. Concilinm Bafileenle, exemplo Martini V. duplicis Cone. r>a- generis excommunicatos vitandos elle „ deelaravit; eos videlicet, qni fblemniter " ’ ' denuntiatieflent, et quorum excotnmu- nicatio ob notoriara perculHonem Clerici tam certa effet, ut de ea nullo modo du- bitari pollet. Nemo dubitaverit, poenam ex- communicationis effe admodum gravenu imo inter omnes poenasgraviffimam, qui ferio attenderit, quid fit ab Ecclefia ab- fcindi , unde tantum pro delifto mortali eoque enormi infligenda eft. Ait S. Cy- prianus: Tune quidem in veteri lege gla- dio occidebantur, quando et adhuc cir- tumeifio carnalis manebat. Nune fpi- rituali gladio fuperbi, et contumaces necantur, dum de Ecclefia ejiciuntur; neque enim vivere foris po funt, cum domus Del una fit, et nemini falus efie, nifi in Ecclefia, poffit. Juxta Originem: Ubi peccatum mortale non eft manife- ftum, ejicereEcclefia neminempdffumus, neforte eradicantes zizania, eradice- mus ettritieum. Quid difertiusDecreto Concilii Meldenfis? Anathema, ait s eft Sterna, mortis damnatio, et nonnifi pro mortali debet irnponi crimine, et Hli, qui aliter non potuerit corrigi- Re- fert. c. 41. XI. q. 3. En etDecretum Con¬ cilii Arvernenfis: Nullus Sacerdotim quemquam refttae fidei hominem pro S. Cypr. ep. 62. Orig. hoin. 20. iti — (3f4> — parvis, et levibus caufis a communio- ne fufpendat, praeter eas culpas, pr o quibus antiqui Pat res ar ceri ab Eccle- fajujferunt committentes. Supereft c. TtM fcir. 42. ibi. Audi et Decretum Concilii Tri- 35. t. 3. dentini: Quamvis excommunicationis gladius nervus fit ecclefiafiicae difcipli- nae, et ctd continendos in officio popu- los valde falutaris; fobrie tamen, mu- gnaque circumfpeEtione eft exercendus: cum experientia docent, fi temere, aut levibus ex rebus incutiatur, magis con- temni, quam formidari, et pernitiem potius par er e, quam falutem. CAPVT VI. De Cenfurae Conditionibus, et Speciebus. De vit. l.Cenftiraepraecipueduo vitiafunt> ut- negle- ftis legibus jnftae difcretionis, caufae ex- communicationis augebantur? etmode- ratio in ufu hujus estremi remedii mi- nuebatur. Hac occafione ftatuit in Con- cilio Lateranenfi Innocentius HI, vit ca- veat Praelatus diligenter, ne ad exeom- municationem cujusquam abs-que ma- nifefta, et rationabili caufa procedat, Refert. c. 48. de Sent. Excom. 3. Saepe jcenfurae et vitio injuftitiae laborant. Ex fententia Origenis, non reSto judicio eorum^ qui praefunt Ecclejlae, depeUatur, et foras tnitta- tur, fi ipfe non ante exiiti hoc eft, fi non ita egit, ut mereretur exire, nihil laeditur in eo, quod non reclo judicio ab homihibus videtur expulj'us, et ita fit interdum, ut Ule, qui foras mitti- tur, coram Deo intus fit; et Ule foris, qui intus retineri videtur. Gratianus nomini S. Hieronymi infcribit. c, 4. XX1K q. 3. 4. Juxta S. Auguftinum, Illud plane non temere dizerim, quod, fi quisquaM — ( 316 ) — fdelium fuerit anathemati~atus inju- fie, potius ei ob er it, qui facit, quam qui patitur hanc injuriam. Spiritus e- nim fančtus habitans in SanElis, pet quem quisque interius ligatur, ac fol- vitur, immeritamnulli ingeritpoenam. Refert. c. 87. XI. q. 3. Hoc exemplo et novo jure pronun- tiat [nnocentius (H, vitiis homiuum con- tingere pofle, quod qui liber eft apnd Deum ecclefiaftica fit innodatus cenfu- ra, non fuo exiftio> fed alieno periculo- c. 2§. Sent. Excom. de vr* 6 * e ^ e g aat ^ us fententiis S. Augu- J’eC ci’ 6. ? Saepe , incjuit •> etiam fit divina Providentia per nonnullas nimium W‘ bulentas feditiones carnalium homt- num expelli de Congregatione chrifiia’ na etiam bonos viros. Qiiam contiifM' Ham, vel injuriam fuam cum patientif' Jime pr o Ecclefiae pace tulerint, neqnt ullas novitates fchismatis, vel haete- fis moliti fuerint, docebunt hominet, quam vero affeSlu, et quanta fincefH a ' te charitatis Deo ferviendum fit. Ta- lium vir or um propofitutii efl, aut feda- tis remeare turbinibus, aut, fi id non finantur, vel eadem tempeflate perfeve- rante, aut, ne fuo reditu tališ, aut faevior oriatur, tenent voluntatem confulendi etiam eis ipfis, quorum mo- tibus, perturbationibusque cejferunti fineulla conventiculorum fegregatioiie usque ad mortem defendentes, et tcfti- moniojuvantes eandemfidem, qiiam in Ecclefia Catholica praedicari Jciunt. Hos coronet in occulto Pater, in occul- tis videns. Rarum hoc videtur genus, fed tamen exempla non defunt; imo plura funt, quam čredi pot eft. It a omni¬ bus generibus hominum ad animarum curationem, et inftitutionem fpiritua- lis populi utitur divina Providentia. 7. Abfit ergo, ut pro foto externo cen- furam, eo ebtentu, guod injufta videatur s privata aučloritate afpernari liceat? Quippe exfententia S. Gregorij Paftoris fenteutia, five jufta, five injufta fuerit, timenda eft. Ne is, qui fubefi, eft cum injufte ligatur, ipfdm fuae obligationis jententiam, et alia culpa, mereatur. Paftor ergo vel abjblvere indifcrete ti- meat, vel ligare. Is autem, qui fub manu Paftoris eft, ligari timeat, vel injufte; nec Paftoris fuijudicium teme’' re reprehendat. Ne, etfi injufte ligatus eft, exipfa tumidae reprehenfionis fli¬ per bia, culpa, quae non er at, fiat. Re- fert. c. 1. XI. q. 3. 8. At, ut quid S. Gelafius fcripfit, cen- furani injuftamimpune negligi, contem- nique? Si injufta eft, tanto eam curare non debet, quanto apud Deum, et Ec- defiam neminem poteft unquam grava- re fententia. Ita ergo ea Je non abfolvi defideret, qua Je nullatenus perfpicii — ( 318 ) — obligatum. Speftat Gelafius cenfuram, nifallor, manifefte injuftam, utpote ex defečhi poteftatis, guia agit de commu- nione vitatida vel Diofcori, qui inConci- iio Chalcedonenfi damnatus eft, vel de communiohe Achatii, quem Felhc III. etipfe Gelafius profcripfit. c. 46. XI. q.j. et ibi CorreČt. Rom. 9. Sit ergo, quod cenfura, notorie iajufta, et in foro externo negligi que- at; fivealia, licetinigua, vitandi fcan* dali caufa, revereri debeat, reliquum eft grande meritum eorum, qui ea occafio- ne quaevis exteriora pericula, et detri- menta fiiftinere malunt, qnani pacenn ' ixta ho- iro- ficiunt; quia, cum aliqua adverfito- te., vel neceffitate hominum videntuf expelli, ibi magis probantur, qii arn Ji intus permaneaut, cum adverfu> s Eccle/am nullatenus eriguntur, in folida unitatis petra fortijjitnaecha- ritatis Kobore radicantur. €ap. 7. 10. Sunt et juftae cenlurae condjtio' Živčen- ues reliquae; utpote, quod nonnifi’ 11 tur’. contumaces decernenda lit. GuippeChn- Matthig. ftus Dominus non dixit: fiquis peccave- rit; fed dixit, fi. commiflb peccatoE c ' clefiam, correčlionis fufcipiendae caula> non audierit; fit ficut Ethnicus, etPubh' cauus. 1 et uintatem Ecclefiae laedere. Ji s. Aug. effatum S. Auguftini, fpirituales l ib ’ x ’ de mineš hujusmodi adver/is magis 1 ™ C 3'9 ) — 11. Inde veteri juretrina diftinčia mo- nitio fententiam excommunicationis fe- re temper praeceiTit. Refert Gratianus Decretum Concilii Rothomagenfis eo tenore: Ut — fecundum Domini nojlri praeceptum admoneantur femel, etfe- cundo, ettertio, qui, finon emenda- verint, anathematis vinculo feriantur. Supereft c. $. XEL q. 12. Juriš novi argumenti« paffim hae claufulae: Competenti monitione prae- miffa: poji monitionem canonicam, comraendantur, guibus trina, interce- dentibus juftis intervaHis, moijitio ex- primi cenfetur c. 48. de Sent. Excom. c. 3. et s- ibi in &• 13. Statuit Concilium Lugdunenfe, ut inter monitiones, quas ftatuunt jura praemitti, Judices, five monitionibus tribus utantur, iive una pro omnibus ? obfervent aliquorum dierura ( ad minus duorum inter fingulas) intervalla; niti necelfitas fačii ea luaferit moderanda. c. 9. de Sent. Excom. in 6. 14. Quum permitcit Concilium, quod Judex uti gueat una pro tribus; idpro- cul dubio ex jure civili defumptum, 9uo Judicis arbitrio relinquitur, unoe- dičto peremptorio citoriali uti pro plu- ribus. L. 72. ff. de jjjudic. iS- Juxta Glodam haec monitio du- plici forma fieri folet. Interdum fic: ^ienemus te, quod usque ad diem ta z ( 320 ) Trid. I upr. tem pro primo, talem. pro fecundo , talem pro tertio etc. Interdum ita: quod usque ad talem diem pro primo, fecundo, et tertio peremptorio etc. Inde oportet hiter monitionem, etfen- tentiam tantum intervallum relinqui, ut conturaax convincatur. 16. Succrefcentibus corruptelis indi- fcretioris zeli praecepitSynodusTriden- tina, ut Judex ad excommunicationem non procedat, nifi delikti qualit as, pr ae- cedente bina faltem monitione, etiatn per ediftum, id pofiulet. 17. In moderno Pontificali Romano haec formula refertur: Monuimus enim excommunicandum canonice primo, cundo, tertio, et etiam quarto, ad ejus malitiam convincendamjipfum ad emen- dationem, fatisfaftionem, et poeniten- tiatn invitantes, etpdterno affeElucor- ripientes. Haec obfervanda funt ratione excommunicationis ab homine. 18. Excommunicationes lataefenten- p^eur. t j ae , fimul, atgue peccatum commilium (•npr, ‘' elt, ipfo fačto incurruntur. Sic fimonia- cus, lic qui Clericum percullit, ex eo člo ob Ecclefia abftinere 5 et abfolutio- nem petere debet: quod ex formula pro- clamationis manifeftum. Haberetqiie, reus, quod fibi imputaretj fi abfolutio differetur, quippe quae nemini, qui 00 officiumredit, denegari folet. Sedhas nemo obfervare tenetur, nifi, qui ea* nove- — ( gži ) — noverit, qtiarum multae finecutpa igno- rari poftunt. Tantus eft enim excom- municationum a lege? vel ipfo fačlo numerus, ut ne quidem folertiliimi Cano- inim Interpretes cunčlas enarrare aude- ant. 19. Quippe in folo fexto Decretalium numerantur XXXII, in ClementinisLj in Bullae Caenae XXI, ne quid dicam de Conftitutionibus fynodalibus, man- datis Epifcoporum, et Statutis Regula- rium. Sed in antiquis Canonibus, De- cietoque Gratiani et Decretalibus Gre¬ gorij tX. vix XXX. reperiuntur, quae tamen, fi refte ponderentut, maximam parnem non excommunicationem ipfo fačto, fed ab homine convičtis infligen- dam, indigitant. Neque eft, quod ali- ter' verba celebratidimi Canonis, qui c. 29. XPIL q. 4. refertur, interpre- temur. Cum enim dici tur, eum, qui in Clericum, vel Monachum violentas manus injecerit, anathematis vinculo fubjacere, fubaudienda eft ea conditio , quod conviftus, ac condemnatus fuerit. Interim Gloda id explicat de excommu- nicatione latae fententiae, quae opinio vulgoregnat, ut tam en j 11 x ta plerosque Interpretes declaratione fačli opus fit. 20. Quid brevius, quam ut ad vo¬ tlim, et confilinm D. Gerfon omnes cenfurae latae fententiae, in jure, vel ^an-E[ V m Eccl. P. 7F. X ( 322 ) Hatutis contentae, guarum ufus nullus eft, aut plus obeli, guam prodeft, ex> preda revocatione abolerentur in Pro- Vinciis, Diaecefibus, Ecclefiaque rini- verfali? Expediens etiam elfet, utnul- la excommunicationis fententia ferre- tur de fačto vel a jure, vel judice, ne- que pro praefenti, negue pro futuro, nifi pro manifefta contumacia, qua quis oftendit, fe non paratum audire Eccle- liam. Gluomodo aliter haberi debet, fi- cut Ethnicus, et Publicanus, fi Eccle- fiam audire paratus ell ? 21. Id communi Theologorum, et Canoniftarum calculojam receptura eft; quod nullus quemquam excoramunica- tura vitare debeat, nifi poftguam aftio judice ut tališ denuntiatus fuerit; quou folus ille denuntiatus contrahere dica- tur irregularitatem, fi fe Sacramentis ingerat; et quod folus tališ poteftateab- folvendi in foro confcientiae fpoliatus cen- Mart. v. featur juxta Extrav. Martini V. a2 * Inftituto Chrifti excommunicatio fcand.' ultimummediumeft. Ait S. Ambr.: cap. 20. dolore enim amputatur etiam, quae De P cau P ars corporis: et diu traSlatuf) cenfar U . te ’ fanari medicamentis; finonpofi fit, tune , quia mitius medium non fu* s. Ambr. pereft, a medico abfcinditur. SicEpt- L.^offic. feopi affe&us boni eft, ut optet Jana- ve infirmos, Jerpentia auferre ulcera, obducere aliqua, non abfcindere; p°' - ( 323 ) — flremOf quod fanari non potefi, cum dolore abjcindere. 23. Ex fententia S. Leonis: Nulli s. Leo; Chriftianorum facile communio dene- ep< 59 ‘ getur-, nec ad indignantis hocfiatar- bitrium Sacerdotis, quod in magni reatus ultionem invitus, et dolens' quodammodo debet inferre animus. 24. His exemplis praecipit S. Syno- Tritl - dus Tridentina, utincaufis judicialibus 2S ’ e ' 3, non procedatur ad excommunicationem, nifi in cafibus, ubi, omnibus adhi- bitis mediis, invocato aliguando etbra- chio faeculari, executio alia haberi ne- guit, et erga judicem contumacia nota eft. 2$. In Oriente vetabat Juftinianus Imp. temporales proventus ecclefiafti- cos cenfuris extorqueri. Non oportet, inquit, Epifcopos, aut Clericos coge- re quemquam adfručtus offerendos,vel angarias dandas, aut alio modo ve- xare, aut excommunicare, aut ana- thematizare, aut denegare communio- nem, autidcirconon baptizare; quam- vis ufusita obtinuerit. Refert. L. 39. §. 1. C. de Epijc. et Cler.. 26. In Occidente inde a faeculo VI. perftitit ufuso quod decimae ecclefiafti- cae cenfuris exigerentur. His armis fre- guentius Epifcopi repulerunt faeculo IX. impreffiones Dynaftarum, bonis Eccle- x 2 I — ( 324 ) —- fiae inlriantium, quibus nonnunguam et clavum martialem junxerant. Seguio- ribus ‘faeculis fere guotidianus ufus in- valuit, temporalia Ecclefiarum bona D.Gerf. cenfuris viiidicandi. Sed notavitD.Ger- Fcci Ot eon- foniiis, experientiarri docuifle, quod išči. 4. applicatio gladil fpiritualis ad defenfio- nem temporalium tum magnam confu- fionem in Ecclefia, tum contemptum cenfurarum peperit. Itaque, inguit, ficut temporalitas addita eft Ecclefiae pr o dote fua, videri poftet aliquibus; ijuodad ejus defenfionem fimiliterad- dere fuffecerat adverfus impetitores poenam, vel cenfuram temporalen, ut eft mulElatio pecuniaria ,vel corpo- ralis deientio, vel arreftatio bonorwn Fleur. fupr. S- 3- propriorum. 27. Augefcente hominutn duritie, decurfum eft ad rigores veteribus inau- ditos, ut familiae, Provinciae, Regna- que vel excommunicarentur» vel inter- dičto premerentur. Denigue circa ann. 1080. eftečhis excommunicationis vide- bantur fuper omnes limites prelati. Sed faniores Epifcopi hunc rigorem certisre- ftriftionibus temperarunt. Ipfe Grego¬ rina VII. conjuges, liberos, fervos ex- communicatorum, item qui ex igno- rantia, velneceffitate, veluti emendi, vel eleemofynae caufa cum ipfis commer- eium haberent, excipiendos efle cenfuit. — ( 32V ) — 28. Quid confultius veteribns caute- lis? InquitS. Auguftinus: Omnispiara- tio , et modus ecclejiafiicae difciplinae unitatem in vinculo pacis maxime de¬ bet intueri, Et infra: Ruando itaque cujusque crimen notum efl, et omni¬ bus execrabile apparet, ut vel nullos prorfus, vel non tales habet defenfo- res, per quospofit fchisma continge- re; non dormiat feveritas difciplinae, in quo tanto efl efficacior emendatio pravitatis, quanto diligentior con? fervatio charitatis —■_ Revera , ficon- tugio peecandi multitudinem invafe- rit, divinae difciplinae fevera miferi- cordia necejfaria efl. Nam confllia fe- parationis et inania funt, 'et perni- tiofa, atque facrilega; quia et impia, et fuperba funt, et plus perturbant infirmos bonos, quam corrigunt cri- minofosmalos. Giuidergo confilii? Tur- ba autem iniquorum , cum facultas efl in populiš promendi fermonem, ge^ nerali objurgatione ferienda efl: et maxime, Ji occafionem, atque oportu- nitatem praebuerit aliquod Domini fla- gellum defuper, quo eos appareat pr o fuis meritis vapulare. Tune enim au-< res humiles praebet emendatorio Jer¬ mani calamitas Auditorum, facilius in gemitum conjitendi, quam in mur- niura refiftendi, ajJliJta corda compel- iet. Vult ergo S. Pater, ne faeile pro- Gibert. ibi. Cap. 9. De for. et rit. Excom, ferend. Gonit. Apoit. lib. 2. c. 42. eedatur ad excommunicationem, fi aut ipfum crimen, aut aučtor criminis fo- ciam habet multitudiuem. Refert fra- gmentum. c. 32. XXII. q. 4. 29. In Gallia, et alibi Regiae leges vetant, ferri cenfiiram in Miniftros Re- gios ratione fui officii; tum quia haec' officia funt temporalia, ut etilla vitla, quae ibi committuntur ■> aliena cenfean- tur a cognitione ecclefiaffica; tum quod et ea officia exerceant nomine Regis, ut ejus fit, hos defeftus corrigere. 30. Hodie univerfum excommuniea- tionis negotium diverfis formalitatibus conftat, quarum aliae funt, quae fen- tentiam praecedunt, aliae, quae eam comittantur, nonnullae, quae eam le- guuntur. c. 48. de Sent- Excom. 31. Priftinis Ecclefiae laeculis pecu- liaris haud forma legitur. Id omne erat, quod caufa excommunicationis in con- feffu Clerici accurate examinaretur ■> ipfiusque criminofi difpofitio explorare- tur, an nullo leniori medio ad poeniten- tiam , et correftionem revocari poffet ? Inde praemittebanturs iterabanturque monitiones. Si deiperatus videretur, juxta Conftitutiones Apoftolicas Epifco- pus, adhibito Clero fuo, fententiani excommunicationis fimpliciter; praete- rito alio exteriore ritu, pronuntiabat, et quem alienum a poenitentia viderat,. merens, et dolens ex Ecclelia ejecit. — ( 327 ) - 32. Invalefcentibus excommunicatio- nibus, Ratuendum fuit, ut fufficieus caufa in jure expreffa, vel faltem publi- cum fcandalum praecederet, quia agi- tur de poena omnium fpiritualium ma- xima inffigenda. Defečlus caufae inju- ftam reddit excommunicationem» quae tamen pro foro externo reverenda, do¬ neč refcindatur. Qui cenfuram pronun- tiat, inftruftus efife debet, et praemit- tere tres admonitiones, intervallo fal¬ tem bidui finguias proponendas. c. 23» XX7II. q. 4. 33. Enfolemnioremapparatum! Jux- Polltif - ta hodiernum Pontificale Romanom: o°™ n . e Ruando anathema, ideji, Jblemnis Exeom. excommunicatio pro gravioribus cul- pis ferri debet, Pontifex, paratus a- miPtu, Jlola, pluviali violaceo, mitra, Jmplici, affijlentibus fibi XII. Presby- teris (olim Presbyteri, utConjudices atiidebant) fuperpelliceis indutis, et tam ipfo, quam Presbijteris candelas ardentes in manibus tenentibus, Jed et fuper faldifiorium ante altare ma- jus, aut alio loco puhlico, ubi magis fibiplacebit, et ibi pronuntiat, et pro- fert anathema. 34. Ritus candelas ardentes adhiben- di Graecis ignotus eft. In latina Eccle- fia videtur is cirča faeculum nonum cae- P’ffe, ut major cenfuris aučloritas, quae Pallim eviluit? apud populum concilia- “““ ( 3^8 ) ~~ RejH«. lib. 2. c. 4I2 t Trid. feff. 35- c. 3 . Rleur. fupr. § ? 6, retur. Meminit Regino veteris formu- lae: Sicut, inquit, hae lucernae ex- tinquuntur in oculis vefiris, ita gau- dium eorum extinquatur in conjpečin SS, Angelorum, nifi ante mortem ad fatisfaetionem venerint. 3V. Succeffit aliis faeculis, quod bra- cliium civile imploraretur, ut excom- municati ad fatisfačiionem cogerentur. S. Ludovicus, Rex Galliae, ediftum promulgavit, ut, Ji aliqui per annM contumaces extiterint, ex tune com- pellantur redire ud ecclcjiajiica m mi- tatem; ut quos a malo non retrahit timor Dei, jaltem poena temporalis compellat. 36. Juxta Tridentinum Decretum, J obdurato animo cenjuris innexus, li¬ lij' per annum injbrduerit, etiameon- tra eum tanquam de haereji JuJpeČtum procedi poj/it. Quod tamen hodie juxta fuum rigorem nou observatur, nifi in Provinciisj ubi tribunal Inquifitionis viget. 37. Spntentia feripto confignanda elb qua nomen perfonae, et caufam cenlu- rae exprimi oportet. Nomina poftea in Ecclefiis recitanda, et portis affigenda funt, ut vulgus noric, quos vitare de- beat. Si in Ecclefiam venerint, expel- lendi funt; et, fi hoe fieri nequit, cef- fandum eft a divinis, et e^ Ecclefiafu- giendum. — ( 329 ) — 38. Praecipit Pontificale Romanam: Epiftola Presbyteris per Parbchias, et etiam vicinis Epifcopis mittatur, con- tinens nomen excommunicati, et ex- communicationis caufam, ne quis per ignorantiam ulterius illi communicet. 39. Id ex antiguo jure fupereft. Con- one. cilium Nicaenum I. ftatuit, ut de Us , -icaep, qui communipne privantur,five ex Cie- ‘' £t ' ro, Jwe ex laico ordine', ab Epifcopis uniuscujusqueProvinciae ferv^tur haec fententia fecundum Canonem, qui pro-, nuntiat, ut, qui ab aliquibus abjicit untur, ab aliis non recipiantur. 40. Novo jure ex fcripto proferenda eft cenfura, et caufa excommunicatio- nis, exemplumque ejusmodi fcripturae excommunicato tradeudum, fi requi- fierit. Atqueluper hac requifitione pub- licum inftrumentum, vel iitteras tefti- monialesj figillo authentico munitas s eonfici oportet. c. 1. de Sent. Excom. in 6. 41. Et haec guidem in cenfura feren- dae fententiae juxta modernam Eccle- fiae difciplinam fervanda funt; quoad excoinmunicationem vero latae lenten- tiae ea obfervari debent, quae in legis ■> aiit Canonis promulgatione, et confe* ftione praefcripta funt. 42. Altera fpecies cenfurae novo ju- w. r e apparet interdičhim, quod commu- ^ t Intei: fiiter definitur? efle ceiifuram ecclefia- — ( 33° > -~ Picam, qua prohibetur ufus quarundam rerum divinarum, ut fidelibus commu- nis, quatenus tališ eft. His enim notis interdičlum, veluti peculiarem cenfu- ram, ab excommunicatione, et fufpen- fione diftinquunt. Dicitur aliquarum re¬ rum divinarum ufu communi, guateuus tališ ell, interdičlum privare, quiail- lis duntaxat privat, quae in jure novo expreffa funt, fecundumgue modum a jure definitum. 43. Hujusmodi interdičlum dividituf in locale, perfonale, et mixtum. Lo- cale direčle locum, perfonale Perfonas fpečlat: mixtum ex utroque conftat, quia tuni et locum, tum et Perfonas direčle afficit. 44. Utrumque, utpote locale, et per¬ fonale, fnbdividitur in generale, et par- ticulare. Explicat Bonifacius interdičlum locale tum generale, tum particulare. Si civitaSf cafirum, aut vitla eccleftf' ftico fubjiciantur interdičto, illoruft fuburbia, et continentia aedificia eo ipfo intelliguntur. interdičia etc. Ea ratione et fi /it per cenfuram particula- rem Ecclefia interdičto juppofita, vel fubjeSta; nec in Capella ejus celebra- ri, nec in caemeterio ipfius eidem Ec- clefiae contiguis poterit Jepeliri. Ref* c. 17. de fentent. Excom. in 6. 4y. Meminit Pontifex et interdičh perfonalis generali?, particularisque; — ( 331 ) — videlicet, fi guaedam Communitas. v.g. Clerus, vel populus interdičlo fubjici- tur, cenfura generalis cenfetur: fi vero expreflis nominibus propriis defignantur, in quos 3 tametfi -plures, cenfura fer- tur, interdiftum particulare intelligitur, guia ut particulares perfonaelpečtantur. c. j 6. ibi. 46. Tam generalia interdifta fat alie- na a rationinus purioris difciplinae vi- dentur. Carpit S. Auguftinus rigorem juvenis Epifcopi? quod ob deličlum do¬ mini totam familiam perftrinxerit: fa- tetur tamen, magni nominis Epifcopis interdutn id placuifie. c. 1. XXIV. q. 3. 47. An tale eft exemplum S. Bafilii? s.Bafii. Ing uit enim: Vitla vero, quae rapto- ep * 244 * fem fujceperit cum rapta 3 nec reddi- derit, fufpenfa prorfus Jit aprecibus, rt orationum communione. Patet ex contextu, S. Patrem hicnonlogui de villa, prout Ipcurn , aut domum fignifi- cat, fed de familia, guae raptoremcum rapta fufceperat; inde eam ut compli- c ern criminisj in poenitentiam a com¬ munione fufpendendam cenfuit. Spečlat e t poenitentiam S. Auguftini (figuidem' e jus vere effet) locus, guem refert Gratianus c. 8. XXII. q. 4. 48. Propius hujus cenfurae exemplum e xeunte faeculo Vl.apparet. RefertGre- gorius Turonenfis: Praetextato Epifco- P° Rhotomagenfi ipfo die Pafchatis in Hb. 8. c. 31. “ ( 332 ) — Ecclefia inter divinum officium triicida- to, Leudovaldus Epifcopus Bajocen- fis, epiflolas per omnes Sacerdotes di- rexit, et accepto confilio Ecclefias Ro- thomagenfes claufit, ut in Iris popn- lus Jolemnia divina non fpectaret, do¬ neč indagatione communi reperiretuf liujus auctor fceleris. 49. Saeculo IX. et X. frequentiores hujus generis cenfurae efle coepere. Kli¬ ente Caroli M. Imperio, ut Dynafta- rum contumaciam frangerent Epifcopi, generali Provinciarum et civitaturn iu- terdičlo uti coeperunt. In Synodo Le* movicenfi amio 1031. Odalricus Abbas 1'uggeffit: Nifi de pace acquieverint-> H' gate omnem terram Lemovicenjem ptih- lica excommunicatione, eo videfad modo, ut nemo, nifi Clericus, aid patiper mendicans, aut peregrinus ad> veniens, aut infans a bimatu, et bi' fra in toto Lemovicinio fepeliatur etc- Ademarus Engolismenfis, Scriptor coae- vus, novam obfervantiam vocat. $0. Eodem faeculo Ivo Carnotenfis interdičiuin vocat medium insolitvM* Labentibus tamen faeculis ufus interdi- čtorum praeferdm generalium miruin in modum fuit exjenfus, iisgue uii itinc Pontifices, et Epifcopi, ut excomnW' nicationibus, quas Principes, et Magi- ftratus in te latas nonnunquatn contem- plerunt, vini, et efficaciam adderent- 1 Sed cum interdičla plerumgue ob cri- men a folo Principe, autMagiftratucom- miffum indicerentur, et populus per il- la divinis Officiis et Sacramencis, atgue inftruftionibus freguenter fine propria culpa privaretur, idcirco Pontificesin- terdičti rigorem mitigare coeperunt. Vi. Quareprincipio baptismum infan- tium, et moriendum poenitentiam ex- ceptam legimus. Haec efi lex Alexan- dri UL c. n.deSponf, InnocentiusIlL tempore interdičti praedicari verbum Dei et Sacramentum Confirmationis parvulis adminiftrari permifit. c. 43. de Sent. Excom. tum et indulfit, ut Cle- rici, fi interdiftum fervafient, in cae- ineterio Ecclefiae in filentio fepeliripof- fent, atgue in conventualibus Ecclefiis tarae canonicae, januis claufis, remif- feque voce celebrari, peregrinisgue, etcruce fignatis etiam bene valentibus, c um poftulaverint, poenitentia dari. c - n. de Poenit. et Remiff. Jnxta 'Gre- gurium IX. licet Presbyteris femel per hebdomadam in occuito, et filentio Mif- kun celebrare. c. V7« de Sent. Excom. benigne Bonifacius VIII. conceflit,tem- fare intefdičti libere tum a fanis, tum infirmis fufcipi poenitentiam, Mii* ar n minus folemnem guotidie, iblem- le nigue guater, aut guinguies per an* 'Um in feftis majoribns celebrari. c. 24. ^J^S,eiif>Excom. in 6. et ibi GlotT- 2 Ljub!rana * I •O <3 j Cone. Bafil. — ( 334 ) — S 2. Abhinc vetat Pontifex, pro de- bitis pecuniariis, vel alia quantitate monetae interdifta Provinciarum, Civi- tatum, caftrorum vel quorumvis loco- rum aučloritate vel ordinaria, vel dele¬ gata promulgare. Extrav. 2. de Sent. Excom. int. Com. Reliquae cautelae funt Concilii Bafileenfis. $3. Sunt Conftitutiones, quibus in- terdictum ipfo fačlo iu certis cafibus in- curritur: funt, quibus fufpenOo ratione Clericorum ftabili tur. Unde haec diftin- čiio, ut ipfo fafto, vel ab homine, id eft, lege generali, vel judicio particu- lari incurrantur, tribus hifce cenlbfis) excommunicationi, interdičlo, et fu- fpenfioni communis eft. S 4. Poena eorum, qui interdičlum violaverint, eft excommunicatio. Is ve¬ ro, qui ex Clericis fcienter in loco in- terdičlo Miffam celebrat, aut Sacraniej 1 ' ta adminiftrat, irregularitatem incurrit, a quo non valet, nifi per Papam, ab- folvi. c. 18. §. 1. de Sent. Excom. ž« 6, $5. Interdidum autem iisdem fo^' mnitatibus, ac excommunicatio, P 1 ^' nuntiatur, fcilicet e fcripto, expreff« nomine, et caufa inferta, praeviist]« 6 tribus admonitionibus. His caeremoiii' 5 opus non hahet ceffatio a divinis, qu ae fine judicis Decreto contingere potelb veluti fi polluitur Ecclefia. c. 18. 56, Supereft cenfura fufpenfionis 9 cap- ix. quae folos Clericos fpečlat. Inde delini- rijolet, quod fit cenfura ecclefiaftica, qua Clericus ob culpam fuam prohibetur ab executione poteftatis ecclefiafticae ■> quam habet ratione offieii, vel beneficij ecclefiaftiči. • 57. Sufpenfio duplex eft: aliaab offi¬ cio, alia a beneficio dicitur. Sufpenfio ab officio fimpliciter exprefi'a probibet ab ufu tum Ordinis, tum jurisdičtionis. Su- fpenfus enim ab officio nullis fe divinis ingerere poteft. c. 1. de Sent. et Re $udic. in 6. $8. Quum ergo per eam cenfuram Clericus ab omni officio ecclefiaftico 9 five illud ab Ordine, five a jurisdičtio- ne dependeat, fufpendatur, ea reftrin- gitur ad munera offieii vere ecclefiaftiei. Namiisj quae Clericis aeque, acLaicis communia funt 5 haec* cenfura haud privat, paffiva v. g. participatione Sa- cramentorum, ingrelfu Ecclefiae, piis fuffragiis 5 ecclefiaftica fepultura etc. $9. Sufpenfionis plures funt gradus. Localis dicitur, quae certo loco funčtio- ues obire prohibet. Perfonalis omnibus locis interdicit. Generalis omnes offieii funftiones vetat: fpecialis certas fun- ftiones fpečtat. Saepe etiam ad tempus longius, breviusque reftringitur: quo e lapfo ceffat ipfo fačto. Si fufpenfio la¬ ta fit cum claufula: doneč fatisfecerit, — ( 336 ) — expečlanda eft judicis declaratio fuper fatisfačfione. Si injungitur ad benepla- citum Epifcopi; eo cafu expeftandum eft > dum exprefle tollatur. 60. Novo jure, quo invaluit benefi- ciorum divifio, emerfit nova fpecies cenfurae, quae eft fufpenfio a beneficicu Hac enim Ciericus a perceptione fru- čtuum beneficii, aliisgue fufpenditur, quae a beneficio dependent. Unde ficut fufpenfio ab officio poteft effe partialis; ita et haee limitari poteft, veladguan- dam partem fručtuum, aut ad certum tempus. 61. Ut autem čertius conftet de na¬ tura cenfurae, et quousque fe exten- dat, debet Judex eam in fcriptis pro- ferre, et caulam exprimere, exeni- ,plumquehujusmodi fcripturae, fi reqin- fitus fuerit, intra menfem reotradere- c. i. de Sent. Excom. in 6. 62. Speftant ifta cenfuram ferendae fententiae. Guantum enim pertinet ad fufpenfiones latae fententiae, reguirituf illarum legutn, a quibus dependent, le- gitima promulgatio, et receptio. 63. SiquisClericorum fufpenfionis la¬ tae cenfuram violat, irregularis effici- tur. Sed an irregularitas contrahitur, et a Clericis minorum Ordinum, qui in- tervallo fuae fufpenfionis obeunt ,quod- dam minorum Ordinum minifteriuni V • . Ex- — ( 337 ) — Excufant» guia noftra aetate per con- fuetudinem illa officia minorum Ordi- iiura communia funt Laicis, Clericisque, 64. Cenfuraeex fuo gencre, ialtem c »p- 12, negative, quatenus ad nullum tempus iuc. Abl °’ reftringuntur, funt perpetuae; et in- tentione tamen Ecclefiae, quae miferis condolet, ea condicione pollent, doneč refipifcant, et peccati -veniam petant ' peccatores. Apparente enim juda fatis- faftione abfolutio a cenfura denegari ne« quit cum correčlionis caufa iufligatur. NoviHime fatis vifum p’ - o foro externo, fi jurejurando, vel cautioue praeftitafa- tisfačtio promitteretur. 6 exhortabatur, ne animum defponderet Relipifcentem, et poenitentiae digu° s fručtus oftendentem gaudio perfuh |S recepit, tanquam folium perditum, aC nianuum impolitione cum Ecclefia r e ' conciliavit, precumque , et Sacramen- torum lecit participem. 66. Inter haec omnia fiquis conqu e ' reretur, le temereabEpifcopofuille ex- communicatum , ex fimukate, vel b- bidine nocendi; ad Concilium Piovin- ciale, quod inde bis per annum jiixta — ( 339 ( Deere tum Concilii Nicaeni celebrandum fuit, res deferebatur, ut uberiore, et aequiore judicio caufa decideretur. Hoc fuit veter um in excommunicando, re- conciliandoque confilium. 67. Novo jure, quantum ad abfolu- tionem inter cenfuras ferendae, latae- ve fententiae diftinquimus. Eae enim , quae a judice pronuntiatae funt, non- nifi eadem aučloritate, id eft, ab ipfo judice, ejusque Succeflore, vel Supe- riore, jurisdiftionem habente, relaxa- ri polfunt. Frequentius ad Papam defe- rebantur querelae eorum, qui fe vel injufte a fuo Epifcopo cenfura perftri- čtos, aut a debito abfolutionis beneficio repulfos-contenderent. Praecipit Inno- centius IV., ut, fi in appellatorio ap^ pareat; juftam eife cenfuram, abfolutio remittatur adeura, qui eam tulit: fi vero injuftam elfe conftet, Superior, ad uuem appellatum eft, eam remittat. Si vero de juftitia , iujuftitiave cenfy.rae dubitetur, honeftius, et decentius eft, quod ejus relaxatio excommunicatori refervetur, licet Superior eam tollere Podit, c. 7. §.3. de Sent. Excom. in 6. . 68. Cenfurae latae fententiae tum a judice ordinario pro utroque foro, tum et a Presbytero, qui facramentalemab- iohitionem adminiftrandi poteftate gau- det, p ro foro interno remitti polfunt: Y 2 i — ( 34° > ~ Fleur. fupr. C. 22. unde fere generalis omnium cenfurarum abfolutioin Confeilionali praemitti folec. Excommunicatio minor per quemcun- que Presbyterum approbatum colli po¬ teft, ec quilibet Presbyter, etfi haud approbacus, in articulo mortis, ut o- mnia peccata, lic ec omnes cenfurasj tametli relervatas, remittere poteft. 69. Recentioribus faeculis invalue- rune relervationes Papales, a quibusne¬ mo niti a Papa privilegium hanet, ab- ibl vere poteft. Sune tamen nonuuilae Paparum relervationes, quae nec in Gailia, nec in Germania, aut alibi re- ceptae funt, ut conftat de Bulla in Cae¬ na Domini. Qui autem habet legitimam poteftatem abfolvendi a calibus Papali- bus, poteft et a cenfuris Papae reierva- tis ablolvere, quia omne peccatum l’ 3 ' pae refervatum annexam folet habeft' cenfuram; Haec fpedant abfolutionen' Sacramentalem fori interni. 7<>. Aliud de difpenfatione irregU’ laricatis, fen de reftitutione Clerici er aučlorati dicertdum, quaejure petine" poteft, et cujus exempla Veteribus t 3 ' riora faere. Sed hodie irregularitaces) lufpenlio, ac caeterae cenlurae eode fl ’ cenlu habentur, et ob cafuum P.ontifi^ refervarorum numerum, immenfum ati' čtum, ablblutiones frequentantur. D 1 ' ftinquendum ergo inter cenluras , et if' regularitates ob peccatum occultum, e ' — ( 34» ) — publicum, quod fcilicet ad forum con- tentiofum deduci poteft. Deoccultis* licet Pontifici rčlervatis, Epifcopi abfol- vunt auftoritate Concilii Tridentini. De 24!^.^ publicis Romam eundem, ant Roma mandatum ad Epifcopum, vel Viearium Generalem arceflendum. Quae mandata in Dataria fimplici fignatura expediun- tur, et ab agentibus in rebus eliciun- tur. Eodem modo irregularitatum pub- licarum difpenfatiouesimpetrantur; nam . occultas eriam Epifcopus in ibro con- fcientiae remittit, excepto homicidio voluntario. Sed, etiamfi Clericus Ro- tnae criminis veniam impetrarit, ea tantum deličti communis poenas fuffla- minat; nam in cafu privilegiato nihilo- minus poena civilis locum habet, cui remittendae moribus Francicis refcripto Principis opus eft. 71. Quum ftričto Canonum jure ex- cotnmunicatus infamis fit, nec perfo- nam ftandi in judicio habeat; anceps di- fputatio fuit. qua ratione abfolutionem Petere poffit ? Unde natae funt abfolutio- 3 >es ad cautelam c. ^2. de Sent. Excom. Qni injuria fe exčo,mmunicatum con- tendit, eaque de re in prima, aut fe- eunda inftantia difcuflionem fufciperecu- P’t, hanc abfolutionem ante omnia pe- quae ad cautelam vocatur, quorn$m, validitatem excommunicationis im- I )!! gnat, abfolutione opus non habet, ni- — ( 34 2 ) — fiad cautelam, ne fcilicet excommuni- cationis obmoveri exceptio ei ppffit. Ex eadem caufa receptae funt abfolutiones generales ftylo Curiae ufitatae, et fin- guiis Signaturis, et Bullis Pontificiis in- fertae, ad effeftum beneficii impetran- di, ne provifio propterea nulla accufe- tur. Nam, fi impetrans revera excom- muuicatus effet, exprefla abfolutione o- pus foret. Caeterum abfolutio nunquam praefumitur, (i vel maxime exconimu- nicatio centenaria fuiffet. Tria. fefr. 72. Praereliquisdeniqueabfolutionein 25- c. 3. oportetelfe liberam, nec Magiftratusvi compellere poteft Presbyteru.m ad ab- folutionem: nam, qui abfolutionem vi extortam impetrat, novam excomnni- nicationem incurrit: quod fequioribus temporibus, quibus rigor regnavit, iae- pe contigit. Hodie interceffioni civilis poteftatis locus fupereft, quando exctf' fus, et abufus ecclefiafticae poteftatis id notorie poftulant. 73-_ Qui annum in excommunicatione peragit, de abfolutione fecurus, novo jure tanquam de haerefi fufpeftus in j uS vocari poteft; fed hunc rigorem, eui eum.Concilium Tridentinum reftituerib 11011 in omnibus terris receptura efte con* fiat. * 74. Quid ad reducendaniavitarapu’ ritatem Cleri falubrnis, quam vetereffl irregularitatem crimiuis exponere? — ( 343 ) — ta praeceptum S. Pauli oportet mini- adTim. flros Eccleliae elle irreprehenfibiles, li- c ’ 3 ’ ne crimine, habentes mgfterium fidei' in confcientia pura. Praecipic Conci- lium Nicaenum L: Quicunque ex his, qui lapfifunt, per ignorantiam funt ordinati, vel contemptu eorum, qui eos ordinaverunt, hocnon praejudi- cat regulae eccle/iafticae. Cum enim compertum fuerit, irremifibiliter de- ponuntur. Refert. c. s-D- Si« En et Decretum Concilii Carchaginenfis IV.: Placuit, inquit, ut ex poenitentibus , quamvis fit bonus, Clericus non or- dinetur- Si per ignorantiam fipifcopi faftum fuerit, deponatur a C! ero, auia fe ordinationis tempore non pro¬ tiidil, fuijfe poenitentem etc. Refert. c. D. $o. Inguit Siricius Papa: Sicut s. sirip, poenitentiam agere cuiquam non con- e P‘ 2 - ceditur Clericorum; ita et poJi poeni¬ tentiam, ac reconciliationem nulli un- quam laico liceat honorem Clericatus adipifci: quia, quamvis fint omnium peccatorum contagione mundati, nulla tamen debent gerendorum Sacramen- torum inflrumenta fufcipere, qui du- dum fucrint vafa vitiorum. Ex fenten- tia Hormisdae: Irreprehenfibiles effe Hormisd, eonvenit, quos praeejfe necefe eft cor- ep * 2I * r igendis— Praeferens criminis labem, Jl on habet lucidam Sacerdotii dignita- tem. Quid ratioiiibus S. Auguftipi cla«- s - Q e-. 50, —- ( 344 ) nus? Ne far/it cin, ait, etiam de cae- teris criminibus, fpe honoris ecclefia- fiici animus intumefcens, Juperbe age- ret poenitentiam, feveriflime placuit, ut, pod aftam de crimine damnabili poenitentiam, nemo fit Clericus, ut defperatione temporalis altitndinis medicina major, etverior ejfet humi- lit ati s etc. Non ideo fupervacua pu- tantfa c/J Pofterorum diligentia, qui, ubi/aluti nihil detrahitur, humilitati aliqnid addiderunt, quo falus frutius muniretnr. Experti, čredo, aliguo- rum fiftas poenitentias per affeftatas honorum patenti as: cogunt enim mul- tas invenire medicinas multorum perimenta morborum. TITVLVS XII. De exemptionlbus regularium. CAPVT T. D t vtt eri fiatu Mo na ch o rum, I. Veteri jure alia poemtentia eratCle- ricorum , aiia Monachorum. Clerici di- fpenfabantur a puhlica poenitentia, it a tamen. ut irremiflibili depofitione eri’ men iuerent. Juxta Decretum S. Leo- p’ nis: JPpopoftum Monachi proprio ar- — ( 34? ) — bitrio, autvoluntate fujceptum deferi non poteft absque peccato. Unde, qul relibta fingularitatis profejfione, ad militiam , vel nuptias devolutus efi , publicae poenitentiae fatisfablione pur- gandus efl, 2. Veteri inftituto Monachi a Laicis nihil ferme diftinquebantur, nifi perfe- ftione, et profeffione virtutis. Inguit S. Hieronynfus: Alia caufa efi Alona- chorum, alia Clericorum. Člericipa- fcuntoves, egopafcor: lili de altari vivunt, rnihi quafi infruEiuofae arbo- ri fecuris ponltur ad radicem, fi mu- nus ad alture non defero* Refert. c. 6. XPL q. i. 3. Cum ergo Monachi aeque? acLai- ci ad Parochiales Ecclefias primitascon- venire folerent, ut S.Myfteriis partici- pareut; dubium non^ft, olim eos, ut religuoB fideles, paftorali follicitudini, et curae Epifcoporum fuiffe fubditos. 4. Concilium Chalcedonenfe ad in- C , or ‘. c - ftantiam Imperatoris peculiarem curam ' Monachorum Epifcopis commendavit , guia per profeflionem, et perfečbionem virtutis felečtior gregis portio habeban- tur. En ex verfione Gentiani Herveti Canonis teuorem! Qui vere, inquit» et Jincere monafticam vitam aggreditm~ tur, digni convenienti honore habean* tur. Qiioniam autem nonnulli, uiona- chiMprMti&tu utentes, et Ecclefias — ( 34 6 ) “ et negotia civilia perturbant, et te- mere, citra ullam difcriminis ratio- nem, in urbibus circumcurfmtes, quin etiam Monafteria fibi confiruere ftu- dentes; vifum ejl, nullum usquam ae~ dificare, ne coiijliHiere polje Monafte- rium, vel oratoriam domum praeter fcientiam ipfius civitatis Epifcopi: Monachos autcm, qui funt in unaqua- que regione, et civitate, Epifcopofub- jeftos ejfe, et guictem atnpleSti, etJo¬ ti jejunio, et orationi vacare, in gni¬ li us ordinati funt locis, fortiter per- feverantes; nec ecclefiaflicis, n ec Joe- ctilaribus negotiis fe ingerere, vel communicare propria relinguentes Mo- nafteria etc. S- In Oriente eam legem diverfis re- giis ediftis firmavit Juftinianus Imp.j fanxit inde, ut nullum Monafteriuma&- dilicaretur, anteguam civitatis Epifco- pus orationem in eo fačiat, et cruceni figat. Nov. 67. c. 1. Praecipit alibi, ut, figuis centra Clericum, aut Monachum, aut Diaconiiram, aut Monaftriam, aut Afcetriam habeat aliguam ačtionem, ad- eat prius SS. Epifcopum; cui horum u- nusguisgue fubjaceat. Nov. 123. c. 21. Denigue generaliter pronuntiat: Mona- fteria degunt, feu cenfentur fub Epifco- pis fuorum territoriorum, et Abbatum ipideni curam gerunt Epifcopi, Mona* — ( 347 ) — chorum vero Abbates. L. 40. C. de E- pifc. et Ckr. 6. In Occidente praeprimis Concilia vigilarunt, ut auftoritas Epifcoporutn in Monachos, et Mouafteria falva, et integra effet. Juxta Decretum Synodi Aurelianenfis L : Xbbates pro humill- tate religionic in Epifcoporunt potefta- te confiftant; et, quid extra regulam fecerint, ab Epifcopis corrigantur, qui Jemel in anno, ubi Epifcdpus ele- gerit, accepta vocatione conveniant; Monachi autem Abbatibus omni fe obe- dientiae devotionefubjiciant. Refert. c. 16. XEI1J. q, 2. 7. Juxta Decretum Concilii Epaonen- c O ne : fis slbbas; fi in cidpa reperiatur, et Ei “ on ’ innocentem fe ajferens, ab Epifcopo J '” fuo noluerit accipere fuccefjorem, a d Mtetropolitani judicium deducatur. Quid evidentius Epifcoporum in Regula- res jurisdiftione. 8. PraecipitConcilium ArelatenfeV.: Monafieria, Monajieriorumque difci- plina ad eum pertineant Epifcopum, in cujus funt territorip confiituta. Et Coneilium Aurelianenfe: Non femel, fed faepius in anno Epifcopi vifitent Monafteria Monachorum, ut, fi ali-* quid corrigendutn fuerit, corrigatur. Refert. c. 17. et 29. XP r llI. q. 2. 9« His exemplis relcripfit et jpreDe- cretalium Bonifacius Vlit., Ordinarios — ( 348 > — fuper fna jurisdiftione inRegulares fuae Diaecefis de jure communi habere fun- datam intendonem: Cum, inguit, de jure communi Or dinar iorum intentio fit fundata. Refert. c. 7. de Privileg. in 6. Cap. 10. Labentibus faeeulis nonnunguam P. e Epifcopi canonicam aučloritatem in ty- rannidem verterant. GueriturCoiicilium Toletanum IV., quod Monachi epifco¬ pati imperio fervili operi mancipentur, etjura Monafieriorum contra fiatuta Canonum illicita praefumptione ujiif- pentur, ita, ut pene ex caenobiopof- fe/po fiat, atque illuflris portio Chri- fli ad ignominiam, fervitutemque per- veniat etc. ir. Fuerant anteni varii tituli, et praetextus, quibus Epifcopi bona Mo- •nafteriorum in fuos ufus verterant, et difciplinam monafticam turbaverant. Cum enim illis faeeulis Monachi ad fa* cros Ordines praefentari caepiffent, qui- busdam obrepfit, fibi ex oblationibus Monafteriorum aegue, ac aliarum Eo clefiarum guartam debeti. Vetat hun c abufum Concilium Ilerdenfe, guod re- fert Gratianus c. 34 XKl. q. i. ‘ i2. Alii alias oblationes pro ordina- tionis coliatione, pro chrismatis, et 0- lei perceptione, pro iriftallatione Abba- tum, pro confecratione Altarium, pro •edicatione Oratoriorum, pro vilitatio« Cone. Tolet.IV. — .( 349 ) — ae Monafteriorum, pro Synodatico, Cathedraticoque ertortum ibaat. Nun- nulli elečtiones Abbatum fibiarrogabant* publicague otiicia in Oratoiiis clauftro- rum toties, qnoties pro libitu, celebra- bant. 13. Hac occafione natae funt veteres Monafteriorum exemptione&> adrepri- mendas illas exačtiones, ad liberam e- lečtionem Abbatum, Monachorum Con- gregationem refticuendam, etad foli- tudinem, difciplinamque regularem re~ duceudam: Salva interim Epijcoporum JpiritualijurisdiEiionem in Monachos, et Abbates. 14. In epiftolis S. Gregorji frequens harum exemptionum ell argumentom > quod omne eo redit, ut Monachis fui Abbatis libera fit eleftio; ut Abbati li- bera fit bonorum clauftralium admini- ftratio; uta Monafteriisabfintfolemnia, et puhlica officia, et negotia, quae clauftralem folitudinem turbarent. His lubdit S. Pontifex: Praeterea — Epi- ^ b G ^ eg ' fcopo fecundum Dci timorem follicitu- ’f s> dinemftatuimiis adhinere; ut, fi ali- ep. 12. quem de Ulic habitantibus exigentecul- pa oportuerit ultioni Jubmitti, ipfe facrorum Canonum vigoretn modis o- mnibus debeat vindicare. 15. Kefert Gratianus, iuter veteres auftoritates fragmenta S. Gregorij, c. $. et 6. XF1U. q. 2» ltaque quod genni- litim eft, defumptum eft ex epiftolis 18. 4i.et43. In epiftola i8« diferte prae- cipit S, Pontifex 5 ut vifitandi, exhor- tandique gratia ad Alonafterium, quo- ties placuerit, ab ejusdem civitatis E- pifcopo accedatur: Jed fic charitatis officium Ulic Epifcopus impleat, ut gravamen aliquod Alonajierium non incurrat. 16. Hujus-argumenti funt et formu- lae Marculti. In his fpondet Epifcopus: Ut de veftra Congregatione, qui in vejlro Alonaferio Janeta debeant ba- julare officia, quem Abbas cum oinni congregatione popojcerit anobis, vel Succejforibus nojlris, Jacros percipiat gradus-, nulluM pr o ipjorum honore praemium percepturus. Ecce indulta immunitas jurium, quae Epifcopi in or- dinatione fibi debeti praetendebant! Al- ter articulus eft: Altare in ipfo Alo- nafierio Epijcopus benedicat, et S. Chry srna annis Jingulis-, Ji voluerint pofiu- tare-, pr o reverentia loči Jine pretio concedat. Tertius fpečlat liberam Ab- batis elečtionem. Quem unanimiter o- mnis Congregatio illa Atonachorum ex fe ipjis, optimae regulae coniper- tum, et vitae meritis congruentem e- legerit) fimiliter Jine praemio memo- ratae urbis Epifcopus ipfe promoveat pet benedičlionem, et inftallationern Abbatem, Guartus confulit indemnitati ~ ( 3)1 ) — bonorum. Nullam penitus aliam pote- ftatem ab ipjb Monajlerio neque in re¬ bus, neque in ordinandis perfonis - neque in villabus ibidem jam conlatis, aut deinceps regio munere, aut pri- vatorum conlaturis, vel in reliqua Jubftantia Monafierii nos, Succeffo- resque nojlri Epijcopi, aut Archidia- coni, fen caeteri Ordinatores, aut quaelibet alia perjbna praediStae civi- tatishaberenonpraejumat; aut quod- cunque de Monajierio, Jičut de Paro- chiis, et caeteris Monafleriis, mune* ris caufa audeant fperare, aut au- ferre. Guintus prb\ idet claufurae foli- tudinis religiofae. Et nifi rogatus a Congregatione illa, vel Abbateproo- ratione lucranda, nulli noftrorum» ad facrum folemne faciendum, liceat adire fecreta, aut finium ingredi J'e- pta. Sextus articulus cavet: Et, Ji ab eis illuc Pontifex poftulatus pr o lu¬ cranda oratione, vel eorum utilitate accejjerit, celebrato, ac peraPlo divi¬ no myfterio, fimplici, ac Jbbria bene- diPlione (id eft, refečtione) percepta absque ullo requijitu domum jludeat habere regrejjiim. Ablit tamen, quod hac amplitudine exeihptionutn fpiritua- lis Epilcoporum aučloritas quidquam periclitaretur. Et, Ji aliquid ipfi Mo- nachi de eor um religione tepidi, aut fecus egeriut, Jecundun eorum regu- ~ ( 3$2 ) — lam ab eorum Jbbate, ji praevalet, corrigantur. Sin autein; Pontifex de ipja civitate coercere debet, quia nihil de canonica aučloritate convMitur , quidquid domefiicis fidei pr o quietis tra n q ui Uit at e tribuitur. 17. • Inter exempla veterum exem- ptionum ec XI. faeculo privilegium da- tae libertatis ad reprimendas indebitas exačliones, ant alias novationes reftri- čhim 5 falva in omnibus praprii Epi- fcopi reverentia, fuerat. Tale eft di¬ ploma AlexandriIII., quo infticutionein Ecclefiae Harlebecanae conrirmat. Ta* lia funt et reliqua privilegia aliarumEc' cleliarum. 18. Confratenim exhis, aliisquepn- vilegiis, quae paliim referuntur? utpo- te ad inftantiam plerumque Fuudatoruffl faeculo VI. et fequentibus concefla Mo- nafteriis, ea non fpeftalle exemptioiies a canonica Epifcoporum jurisdičHonein vifitandis, corrigendisque Monafteriisi led duntaxat libertatem circa rerum tem- poralium difpenfationem, et AbbatuP 1 elečlionem etc. 19. Theodorus Balfamon adCaiioneiH VI. Chalcedonenfem, citatis Canonibus. qui Monafteria Epifcopis fubjiciunt, dl- cit:, Clerici ergo, vel Monarhi, q' li: dicunt hodie, fe Patriarchae, vel ^ e ' glonisEpifcopo non effe fubjeSlos, tan- quam Cap. 3. De veter. aučL iu- dulg. eseniph Mirae. eod. pat; Donat. c. 50; — ( 3V3 ) — quam fint liber at manfionis-> vel Ec* clefiae t prof er enter utique a Fundato- ribus etiam factorum ftatutorum or- dinationes quid ad haec refponde- bunt? omnino nihil. Etiamfi enim quir fundator Monaflerii, vel Ecclefiae in Juis flatutis, vel ordinatione fua de- creveritf non fubjici eorum Monachos, vel Clericos regionis Epifcopo; non audietur, ut qui divinis facrisque Ca- nonibus contraria ftatuerit, et, quae flare per rationes bonae difciplinae non po [funti fcripferit. 20. Inde veteri niore id genus exem- p ionum pletuftigue aučioricate Epifco- . poram datum fuit; quoiiiam enim inde- 1 bitas exaftiones, aliacpe injufta grava- 1 mina fpeftabat, quae corruptis faeculis fibi ant Epifcopi, aut ejus Miniftri diver- iis titulis in Monafteria arrogabarit, Or- dinarii fuit, praetenfa juraabdicare, re- fecareque. Sic in iHo privilegio Ecclefiae Harlebecanae de anno 1063. dicitur. (fuod fi Epifeopitr, fivefuus Minifler pro tenenda Sinodo, vel alia quomo- dolibetcaufa ad aliquam praediEtarum Ecclefiarum huic Monaflerio ( quod ho- die Capitulum Canonicorum efi) in- corporatarum venerint ■> nihil exigen- tes de rebus ad Ecclefiam pertinenti* bus, de fuis propriis vivant. t^an-Effin Uccl, Z — ( 3V4 ) “ 21. Sape haec privilegia et a Syno- dis, ut major effet exemptionis effica- cia, poftulata, obtentaque funt. In Si¬ nodo Valentina anno s 84- poftulavitRex Cone. Gunthramus, ut, fiqiiid praefatus Rex Tom. v. Bafilicae S. Marcelli, five in minifterio eol. 976. Altaritim, five in quibuscunque fpecie- bus, quae ad divinum cultum p er ti- nere nofeuntur, contulijfie, ,veladhiic conferre voluerit, neque Epi/copi lo- corum, neque potefias regia, quocwi- que tempore JucceJfiura, de eorum vo- luntate quidquam minorare, vel ati- ferre praefumat. 22. Meminit diduni diploma utrius* guepoteftatis. Guippe et civiles, et ec- cleliaftici miniftri nonnulla jura prae- tendebant. Hac occafione freguens fuib quod veteres exemptiones paffim regia auftoritate ftipari oporteret. In formu- Marcuif. ij s Marculfi inguit Rex: Ad petitionem ftruL i. Hlius (fundatoris) clementianofira pro quiete ipforum fervorum Dei, praece- ptionem vigoris noflri placuit propa- lare, fub quo tranquillitatis ordine, Domino protegente, ipfi Monachijux- ta religionis normam in perpetuum valeant rejidere, elegimur, ut et hac Jerie debeat plenius declarari. 23. Quid confultius: quam, ut ipfi j qui Monafteriorum fuorum imtnunita- tes, et privilegia, jam pridem Regum» et Epifcoporum munificentia, poftulan- — ( 355 ) ~ tibusFundatoribus, iropetrata tantopere inclamant, etiam ad rationes conceffio- nis attenderent, rebus a Fundatoribus oblatiš, et a Regibus, Epifcopisque , ac aliis immunitate donatis, ita juxta intencionem Fundatorum, et Regum a- liorumque, qui privilegium annuerunt, ufuri, ut res illae in eleem,ofynam fan- ftis Dei pauperibus pro amore D. N. Je- lu Chrifti ardenti defiderio confecratae (ut loquitur formula pro fundando Mo- nafterio) etiam tanquam eleemofynae pauperutn Dei neceffitatibus impende- rentur, non autem inluxum, et ufus plane profanos effunderentur. Quae e- nitn immunitas corruptelis tam apertis fuffragari polfet 24. Admodum notanda eft claufula, quam allegatis verbis fubjungit formu¬ la concelfionis regiae. Quia nihil de ca. nonica infiitutione convellitur, quid- quid ad domeflicos fidei pro tranquil~ litatis pace conceditur. An quidquam clarius oftendere polfet, his exemptio- nibus nihil de canonica aučloritate, qua Monafteria fpirituali Epilcoporum dire- ttioni refervantur, fuille remiflum ? Et fane Regum, ac Epifcoporum mens fuit, Monachos contra potentiorum vexatio- nes, et oppreffiones fua aucforitate pro- tegere, nequaquam vero a canonica fub- jedione eximere. z 2 — ( ) — 2 j. Saeculo IX. invaluit, quod pri- vilegia ab Epilcopis, Regibusque con- čella, etiam aučioritate Sediš Apofto- licae confirmari peterentur; utpote au- čloritas Papae implorabatur, ut privile- gia ab Epilcopis canouice, ac legitime indulta, per reverentiam Sediš Apofto- licae contra malevolorum conatus illae- s. Ivo. fa manerent. Hac ratione S. Ivo Carno- «p-193. tealis monuit Gaufridum Bellovacenfem Epifcopum, ut privilegia Ecclefiae S. Qui- rini intemerata fervaret, quae a prae- decejjbribus obtinuit, ^pojlolicu Ma¬ ntis roboravit, regiaque Majeftaspra* gmaticafančtionefirmavit. Abfit, quod Fundatores, dum caeperant Monafteria a le fundata fpeciali protečtioni Sediš Apoftolicae commendare, ea voluerint ab Epifcoporum fpirituali jurisdičlione liberare. cap- 4. ir 26. Recentiore ufu duplex exemptio- Exen°)pt. nuiil g euus diftinquitur. Primum> feu vetUs genus partiale dicitur, quia non- nifi ad certos articulos; puta ? Cathe- dratici, Synodatici, aliarumqeexačlio- num, quae juxta recentiorum Interpre- tum opinionem ad legem diaecefanam referuntur, immunitatem ajurisdičlione Epifcopi tribuit. Totalis enim 9 quaeet exemptio fimpliciter dicitur, abfolutam libertatem a poteftate Ordinarii, etiam in iis, quae ad legem jurisdičlionis fpe- - ( 3S7 ) — člant, praebet, quia immediatam fub- ječtionem Sediš Apoftolicae exprimit. 37. Hanc fpeciemexemptionisS. Ber- s. Bern, nardns emancipationem dixit, exemplo cp ' 42 ’ dufto ab emancipatione legali, qua fi- liusfamilias a poteftate paterna lubtra- hitur, ut nonuifi Principis poteftati fub- fit. AitS. Pater: Spoliant (Abbates) Ecclejias, ut emancipentur; redimunt Je, ne obediant. 28. Extat ad calcem epiftolarum S. Gregorii amplillimum exemptiouis pri- vilegium, quod Monafterio S. Medardi conceffiffe dicitur hic S. Pontifex, reji- citur tamen illud a nonnullis Criticis tanguam fuppofititium. Sunt et aliorum privilegiorum, quae ex antiguitate ad illuftrandam novarum exemptionum cau- lam afferri folent, indicia neutiquam certa. 29. In recentiori aequiorique crifi id fere compertum eft, antefaeculum XL> aut XII. nec illam differentiam interMo- nafteria exempta,etnonexempta, necil- las guerelasadverfus Abbatum, etEccle- fiarum exemptionesinnotuille,- undecon- llat, primum illis faeculis abfolutas illas exemptiones fuccrevifle, aut faltem ita increbuifle, ut multorum guerelae audi- rentur. S. Bernardus ait: Mirov, quos- Bem. dam in noflro ordine Monafleriorum senon. " Abbates hanc humilitatis regulam o- <=• diofa contentione infringere, et Jub ~ ( 358 ) — humili (quodpejus efl) habitu, etton- Jura tam fuperbe fapere, ut, cum ne unum quidem verbulum de fuis impe- riis fubditos fuospraetergredi patian- tur, ipfi propriis obedire contemnant Epijcopis.— Quidhoc eftpraefumptio- ms, o Monachi? Neque enim, qum Praelati Monachis, ideo non Monahi; nempe Monachum facit profejjio, Prae- latum necefjitas etc. 30. Repreffis Ciftercienfibus jaftabant Ciuniacenfes, fibi omni exceptione ma- jorem caufam effe, tum quod fuudatur protečlioni S. Sediš Monafterium im- 1Tie ^’ ate fubjeciffet, tum quod proprio c. 4. 13 ' 3 ’ pro Epifcopo ipfis Papa effet. Hac occa- fione S. Pater fuas guerelas ad Eugeni- um IIL direxit. Murmur, inquit, /o« quor, et querimoniam Ecclefiarwn- Truncari fe clamitant, ac dismembra- ri- Vel nullae, vel paucae admodum funt, quae plagam iftam autnou do- leant, autnon timeant. (fuaeris, quam'? fubtrahuntur Abbates Epifcopis, E- pifcopi Archiepifcopis, Jdrchiepifcopi Patriarchis, five Primatlbus. Bonanae fpecies haec? Mirum, Ji excufari qne- at, vel opus. Sic faEiitando probatis vos habere plenitudinem potefiatis, fed jujiitiae forte non ita, facitis hoc, quia poteftis; fed utrum et debeatis, quaejiio efi. Et infra: Ouiditemtam indignum, quam ut totnm tenens, non Jts contentustoto, nifi mlnutiasquas- — ( 3$9 ) — dam, atque eriguas portiones ipfius tihi creditae univerfitatis, tanguam nonfint tuae, fatagas, nefcio, quo- modo, adkuc facere tuas etc. 31. Profeguitur S. Bernardns: Nolo autem, praetendas milu fruEtumeman- cipationis ipfius; nullus efi enim, nifi, quod inde Epijcopi infolentiores, Mo- nachi etiam dijfolutiorer fiant. Ouid quod et pauperiores ? Inf pice diligen- tius talium ubique libertorum, et fa- cultates, et vitas, fi non pudenda ad- modum in his et tenuitas, et in illis faecularitas invenitur. Matris noxi- ae libertatir foboles geminahaec. Qtiid- ni peccet licentins vagum, et male li- berum vulgus, cwm non fit, qui ar- guat'2 Qiiidni licentius quoque fpolic- tur, ac depraedetur inermis religio, cum non fit, qui defendat? 32. Quantum ad difpofitioneinFiinda- torum refpondet S. Pater: slliud efl , quodlargitur devotio; aliudquod mo- litur ambitio impatiens JubjeEtionis. Videlicet devotio Fundatorum fpeftat integritatem, et libertatem bonorum temporalium. Ambitio autem molitur excutere jugum canonicae ftibječlionis, et correčlionis. 33. Inter ea temporaet in Anglia.no- mine Richardi Archiepifcopi Cantuarien- fis, graves guerelas ad AJexandrum lil. effudit Petrus Bleflenfis: Adverfus Pri- mater, inguit, et Epifcopos intume- — ( 3<5o ) — fcunt Abbates, neceft, qui Majoribus fuis reverentiam exhibeat 9 ethonorem. Evacuatum eft obdientiae jugum, in qua er at linica [pes falutis, etPrae- varicationis antiquae remedium. De- teftantur Abbates habere fuorum ex- ceffuum correctorem, vagam impuni- tatis licentiam amplecluntur, clauftra- lique militiae jugum relaxant in omnetn defiderii libertatem. Hinc eft, quod Monafteriorum fercomniumfacultates datae funt in direptionem, et prae- dam. Nam Abbates exterius curam car- nis in defideriis agunt, non curantes, dummodo laute exhibeantur, et fiat pax in diebus eorum : Clauflrales vero tanquam Acephali otio vacant, et va* niloquio- nec enim Praefidem habent f qui eos ad frugem melioris vitae incli- ne ^— eft eximere ab Epifcopo- rum jurisdictione Abbates, nifi contu- fiiaciam, ac rebellionem praecipere 9 et ar mar e filios in parentes? 34. Invehitur Bleffenfis praeeipue in Monafteria, quae ejusmodi exemptio- nes perBulIas adulterinas adepta funt? unde ille profequitur: Falfariorum e- nim praeftigiofa malitia ita in Epifco- porum contumeliam fearmavit, ut fal- fitas in omnium fere Monafteriorum exemptione praevaleat, nifi in decifio- nibuSi et examinationibus faciendiš — ( > — ^udexveritatisexaclior difirictiffimup intercedat. 35. In Concilio Lateranenfi ait Ale- xander III.: Fratrum, et Coepifcopo- rum noflrorum conquefiione comperi- mus, quod Fratres templi, et Hofpi- talis, et alti Religiofi indulta fibi ab Apojtolica Sede privilegia excedentes r conira epifcopalem audloritatem mul- ta praefumant, quae ad fcandalum faciunt, et grave pariunt periculum animarum. Refert. c. 3 de Privil. Re- diere hae quaerelae et in Concilio La¬ teranenfi IV. c. 12. de Exceff. Privil. 36. Recentiorum Ordinum, qui tum fere emerlerant, Fundatores alumnos (bos ab omni privilegio exemptionis vo- luere alieniffimos. Praeceperat S. Fran- s. Fran- cifcus firmiter Fratribus univerfis per obedientiam, quod, ubicunque fint ? non audeant petere aliquam litteram in Curia Romana. Hoc> inquit, meutn^ et Fratrum meorum eft privilegium, nullum habere privilegium fuper ter- ram, fed omnibus obedire, et inferio- res nos omnibus reputare. Unde fequi videtur, quod S. Franciscus etiam inhi- buerit a fuis filiis peti litteras exem- ptionis. 37. In fchismate Avenionenfi fuccef- fit profufio exemptionum maxima. Tune enim uterque aemulorum pro has gra* tias Ordines, Capitula 5 perfonasque Cone. feff. 45* **■ ( 3^3 ) ■*“ particulares, fiqua valuiflent au&orita- te, in fuas partes trahere fategerat, Martinus V. in Concilio Conftantienfi, paucis exceptis, omnes ekemptiones, inde ab obitu Gregorii XI. conceffas, revocat, atque Ecclefias, Monafteria, et alia loca in pritlinum Ordinarioruiri jarisdi&ionem reftituit, addita notabili claufula: Non intendimus exemptio- nos de caetero facere, nifi caufa cogni- ta, etvocatis, quorum intereft. 38. In tanta coufufione privilegiorum ad exemplum religioforum corporurc n n tantum Capitula Canonicorum, et Univerfitates ftudiorum, fed etfinguia- res perfonae regulares, laecularesque variis titulis exemptiones arrogare cae- Trid. feff. perant. Expunxit has ConciliumTriden- «4- c. n. t : num9 q U ' ia perturbatiomm in Epi’ fcoporumjnrisdiEtione excitari, etoc- cafionem laxioris vitae exetnptis pr^’ bere 'dignofcuntur. BeRe 5 ’ui 39 * ^ e 8 u ^ s nov * i ar ’ s exempti°, ut- no e v.' e jur.' P ote a jure communi exorbitans, odio- iacenfetur, ut inde ad iplinn verborun 1 tenorem reftringi mereatur. Quippe ex- emptiones laxius, quam par fit, ac- čeptae in exceffus degenerant, et abu- fus. c. 12. etpajjim de ExcejJ'. Praelat. 40. Re1iquis novi juriš argumenti conflat, faepe dubitatum fuifle, an, et quae nonnullis formulis exerhptio data inteliigatur ? Refcripfit Innocentius lil* — ( 3 63 ) “• illa formula» qua nonnulli in protečlio* nem Sediš Apoltolicae dediči, recepti- que elfent, haud exemptionem concef- iam videri. c. 18. de Privil. Hoc argu¬ mente ergo apparet, Cluniacenfes inju- fte exemptionem fibi arrogaffe, eoquod Fundator Monafterium in tuitionem SS. Apoftoloriim Petri et Pauli reliquerit. Quid reftius, quam quod S. Bernardus diftinxerit: Aliudefi, ^uo^Fundatonim largitur devotio-, aliud, quod moli- tur ambitio impatiens fubjeStionis. li¬ la nimirum largitur protečlionem adver- fus opprefliones, et infeftationes: haec vere impatiens fubječtionis molitur ju- gum canonicae fubordinationis abjicere. 41. Fundator Cluuiacenfis cavit, ut Monachi RomanaeEceleGae proillapro- teftione quemdam cenfum praeftareikt; utpote per quinquenniumRomae ad li- mina Apoftolorum ad luminaria ipforum concinnanda decem folidos perfolvant. Ablit vero 9 ut vel hic cenfus ad exem- ptionem procurandam fecerit. Decla- rat Alexander UL: Si ad indicium per- ceptae protečtionis cenfus perfolvitur 9 non ex hoc juri diaecefani Epifcopi a- liquid detrahitur. Refert. c. 8» de Pri¬ vil. 42. Juxta Bonifacium VIII. oportet dilertis formulisexe.mptioiiem apparere. Tales funt, fi Papa de aliqua Ecclelia dicit, quod Ecclefiae Romanae annuum — ( 3^4 ) — ■cen (um (bivat ad indicium perceptae li- bertatis: aut fi Papa in aliquo privile« gio‘, vel icriptura, vel lententia, quae direčle fpečlat caufamexemptionis, pro- nuntiet, eam adjus, et proprietatem Romanae Ecclefiae pertinere; aut ex- prede aliunde aderat, ipfam ede exetn* ptam, eam juriš B. Petri exiftere, vel ad Romanam Ecclefiam fimpliciter, vel fpecialiter, et fine medio pertinere; aut eam effe liberam, eam potiti Romanae Ecclefiae libertate, eam in hoc praero« gativa gaudere fpeciali; Epifcopo jus nonede, in ea Cathedram collocandi, fen ordinationem guandam vel levifli- mam faciendi etc. c. xo.de Privil. in 6. 43. Ex fententia Papae, fi aliqui re¬ ci pi a 11 tur in proprios, et fpeciales Jiib- ditos, cenfentur exempti. Nonfic ve¬ ro, fi in proprios, et fpeciales filios Romanae Ecclefiae fint fufcepti; tales quippe exempti propterea non exiftunt* ibi. Juxta Glodam filiatio enim amo- rem denotat; fpecialis fubječlio exetn* ptionem exprimit, quia, fi aliis fubje- čti efient, fpeciales fubditi Romanae Ecclefiae non dicerentur. 44. Guidvero, fi dubia fitexemptio? Quia jurisdiftio Epifcopi in omnes Ec* clefias fuae Diaecefis jure communi fun* data eft, non attenditur vel privilegj- um, vel pofleffio, fi exemptio jufto ti- • ( 3$5 ) tulo, diuturnave pofleffibne deftituta sp* pareat. c. 7. de Privil, in 6. 4$. Exemptiones ergo non tantuni plene probandae funt, fed etintra te- norem privilegii concludendae, ut non recedatur a jure communi, nifi quate- nus ipfe tenor privilegii recedere cogit. Oportet enim tenorem licterarum di- ligentius examinare. c. 7. et 8. de Pri¬ vil. 46. Ex ipfo proinde tenore privilegii de gualitate exemptionis ratio ineunda ell. Dividitur enim exemptio in perfo- nalem, localem, et mixtam. Perfona- lis eft, qua particulares duntaxat perfo- nae eximuntur, nulla habita ratione lo¬ či. Locales vero funt, quae Hunt loco, vel Monafterio, ita ut perfonae fint ex- emptae cum refpečlu ad locum. Memi- nit utriusgue privilegii Pontifex. c. 3. de Privil, in 6. 47. Inde declarat Concilium Lugdu- nenfe, quod, cum, exemptio localis re- feratur ad locum, perfonae eo loco ex- emptae nihilominus ratione delifti, con- traftus, aut rei fitae coram locorum Or- dinariis conveniri queant; fi nimirum deliftum commiffum, vel contračlus initus, aut res lita fit in loco non ex- e mpto. c. 1. ibi. 48. Per exemptionem loči, utpote Ecclefiae, vel Monallerii perfonae, quae Ptoprie ad eum locum pertinent, veluti — ( 366 ) — Monachi, Canonici, Converfi, et per- petno Oblati, exemptae intelliguntur; fed non alii Presbyteri,' vel miniftri, qui Parochianorum curam habent, ut- pote quoad ea, quae curam animarum fpe&ant, nec Parochiani exempti cen- fentur, quia non tam ad EcclefiamCoa" ventualem, vel Collegiatam, quam ad Ecclefiam Parochialem iub ea qualitate referuntur. c. 9. de Privil, in 6. 49. Exemptio data Ecclefiae clauflra- li, aut Collegiatae extendi nequit ad funčliones Paftorales. Si enim in unauv eandemque perlbnam coneurrant diver- fae qualitates, exemptus fub unaquali- tate non cenfetur exemptus et fubalia qualitate. Hoc argumento decidit Inno- centius IIL, Capellanos Dncis Burgu«' diae, exemptos intuitu Capellae-Pala' tinae, non pofle illud privilegium pr°' tendere ad funčliones Ecclefiarum P a ' rochialium, quas tenent. Aliaefteni® qualitas Capellae Regiae, aliaParochiae- c. 16. de Privil. $0. Quantacunque demum fit exetn- ptio loči, velperfonae, eatamenDia 6 ' celin haud dismembrat. Manent eni® exempti in ipfa Diaecefi, et membra Diaecefis, quamvis privilegiata. c- 19* de Offic. ^udic. Ord, et ibi Inteipd' Oportet enim diftinquere Ecclefias e%' emptas in Diaecefi ab Ecclefiis nullw s Diaecefis, quae neque funt in Diaeceib — ( 3^7 ) - neque de Diaecefi. Quippe ftatus Diae* cefis nullius liberat non tantum a fubje- ftione, fed etiam a fituatione, et deno- minatioue; exemptio vero tantum a fubječHone. 51. Denique exemptio, inftareman- cipationisj non liberat a jure reveren- tiali. Quacunque enim ratione exemppi fint a jurisdiftione, et poteftate Ordi¬ narij , cui quafi fubjefti nafcuntur, ea tamen,quae reverentialia funt > ipfide- negare nequeunt» quia ad reverentialia ezemptio ha«d porrigitur. c. 16. de Of- fic. £judic. Ord. et ibi Interp. 52. Interea occafione recentiorum £ap. 6. exemptionum aučtus eft numerus cor- Decteu’ ruptelarum, et querelarum. In Conci- lio Viennenfi jaftatum eft Confilium ab- olendi tam infauftas emancipationbs. Tum falus Ordo Ciflercienfis Papam adiit ante diSli Cbncilii celebratio- nem, pro exemptione fua prifiina pa~ cifice obtinenda. Quod et obtinuit, 53. Rediere querelae et in Concilio Tridentino. Contendebaut prae reliquis Germanij revocandas omnes exemptiv- ? e Re ' Mej contra jura commuma pajlim con- a rt. 4. c cjJ'as, Monafleriaque omnia fub Epi- Jcopi potellate conftituenda, lub cujus funt Diaecefi. 54. Concilio Tridentino modfcramina Tri j < refff Ptaeplacuere. Statuit Concilium: Ne- 6, c.\. n o faecularis Clericus cujusvis per,- fbnalis (privilegij praetextu) vil regu* laris extra Monajlerium degens, et- lam fui Ordinis privilegii praetextu, tutus cenfeatur, quo minus, fi deli- querit, ab Ordinario loči tanquam Sediš Apoftolicae delegato, fecundum canonicas Janctiones vifitari, punifi ti corrigi valeat. 5$. Quis ergo cenfetur Regularis ex- tra Monafterium degens? Juxta Decre¬ tum S. Congregationis cenfetur ille ex- tra Monafterium degere, qui nonvivit idem feff. f u fo Superiore conventualicer. Praecipit sui. de c. s' alibi Concilium, ui .Regulares, ftudiorum caufa, mandatoSuperiorunb ad Uiiiverfitatcs mittuntur, in Con- ventibus fub Superiore conventualiter habitent; alioquin ab Ordinario con- tra eos, velur extra clauttrum degen- tes? procedatur. $6. Sed quid? Si in Monafterio de* gentes» extra clauftrum delinquant ^ Trid. feff. [niiovat Trideiitina Synodus ea circa Decretum Concilii Lugdunenfis, q u0 declaratur, quod Regulares^ quanta-i cunaue gaudeant libertare, nihilomin uS ratione deličti, in loco non exempt° commiffi, coram locorum Ordinanis conveniri queant. c. i. de Privil* in Sl* Amplius apparet Decretum Con- cilii Tridentinij quo decernit, ut gularis iion fubditus Epifcopo, intra c. 4. Trid. feff. Ž5. de Regul. C. 14. — ( 3^9 ) — intra ctauftra Monaflerii degit, et ex- traea ita notorie deliquerit, ut po- pulo fcandalo fit, Epijcopo inftante , a fuo Superiore, intra tempus ab Epi¬ jcopo praefigendum, fevere puniatur, ac de punitione ipfum Epifcopum cer- tiorem faciat: fin minus , — delin- quens ab Epifcopo puniri pojfit. Juxta Barbof. Barbofam S. Congregatio declaravitj Epifcopum pofle ftatim habitauotitiade- ličH informationem capere, eamque ad Superiorem delinquentis ablegare , ut iiequeat ignorantiam praetexere; atque unicam monitionem fufficere Epifcopi> ut intra praefixum tempus Superior de- linquentem punire teneatur: quo fačto Superior regularis tenetur de punitione ipfa, et fententiae executione Epifco¬ pum certiorem reddere. Atque hoc De¬ ere tu m fibi locum vindicatj tametfiRe- gularisetiamintraipfam Ecclefiam , fen locum exemptumdelinquat, fi tam no- torium fit deliftum» ut populo fcan¬ dalo fit. $8- Quantum et ad caufas civiles fta- Trid. fefr. tuit Concilium 5 quod in caufis civili* bus mercedum, et miferabilium perjo- narum Clerici faectilares, aut regula- res extra Monafterium degentes, quo- modolibet exempti, etiamfi certum ju- dicem a Sede dpoflolica deputatunit veluti Conjervatorem, in partibus ha* Van^Efrin J. Eccl. P. iP. A a — ( 370 ) — ‘beant; in aliis vero, fi ipfum judicem non habuerint, coram locorum Ordi- nariis, tanquam in hoc a Sede Apo- flolica delegatis conveniri, et, jure merita ad jolvendum debitum cogi, et compelli poffmt: privilegiis, exem- ptionibus, Confervatorum deputatio- mibus, et eorum inhibitionibus ad- verfus praemijfa nequaquam valituris. Plerisque locis Confervatorum ufus haud fupereft , unde faeculares, et Regulares in civilibus coram Epilcopis convenien- di funt. seff. 14. Ait alibi S. Synodus: Si Epifco- pi in fuis Ecclefiis refederint, quos- cunque faeculares Clericos, qualiter- cunque exemptos, qui alias fuaeju- risdiftioni fubejfent, de eorum exceffi- bus, criminibus, etdelictis, quoties, et quando opus fuerit, etiam extra viftationem ■> tanquam ad hoc Sediš Apofiolicae Delegati, corrigendi, et caftigandifacultatem habeant; quibus- cunque exemptionibus — minime fuf- fragantibus. 6o. Exemptio Capitulorum praecipue . .Cathedralium religuis invifior eft. De- 6.c. d 4. lefl ' cern ’ c S. Synodus, quod Capitula Ca¬ thedralium, et aliarum majorum Ec- clefiarum, illorumque perfonae nullis exemptionibus — tueri fe poffint, quo minus a fuis Epifcopis, et aliis ma- joribus Praelatis per fe ipfos, vel il- — (370 ~ lis, quibus fibi videbitur, adjunStis, juxta canonicas /ančtiones, toties , qudties opus fuerit, vifitari, corrigi, et emendari, etiam auEtoritate fipo- fiolica, poffint, etvaleant. 61. Extra vifitationem ilatuit Syno- 2S ' dus Tridentinaj ut Capitulum initio cu- juslibet anni eligat ex Capitulo duos; de quorum confilio, et ajjenfu Epifco- pus, vel ejus Eicarius tam informail- do procejju, quam in caeteris omnibus adtibus usque ad finem caufae inclufi- ve, coram Notario tamen ipfius Ept- fcopi, et in ejus domo, aut confue- to tribunali procedere teneatur etc. Etinfra: In criminibus tamen ex in- continentia provenientibus — et in a- trocioribus deliblis, depofitionem, aut degradationem requirentibus, ubi de fuga timetur, ne judicium eludatur, et ideo opus fit perfonali detentione, poffit initio Jblus Epijcoptis ad fum- mariam informationem, et neceflari- am detentionemprocedere; fervato ta¬ men in reliquis ordine praemiffo. Sub- dit S. Synodus: Haec autem omnia, et fingula in iis Ecclefiis locum non ha- beant, in quibus Epifcopi, aut eorum Elcarii — quocunque alio jure majo- remhabent poteftatem, auftoritatem f jurisdidtionem. Aa 2 — ( 372 ) ~ 62. Alibi pallim propofitum fuitCon- cilii, reftituere Epifcopis legitimamju- risdiftionem in exemptos in iis, quae Regularibus, aut Canonicis fub aliaqua- litate competunt. (nde Regulares, Ca- noniciqueexempti, fi adminiftrationem, aut curam habeant Hofpitalium, Capeb larum, fundationum, Confraternitatum, aliarumque domuum, aut pioram loco« rum non exemptoruni, annuam Epifco- po rationem reddere debent, utpoteE- pifcopo quoad illam adminiftrationem fubječli. 63. Eodem ex capite nec Capitulo- etieff. 25. liec Monafteriorum exemptio ex- c. n.’de tenditur ad ea, quae curam animarum Regin. faecuJarium perfonarum, Epifcopo fub- jeftarum, fpečiantj quia hae funčlio- nes Paftorales non Regularibus, ut Re- gularibus? led ut Sacerdotibus curacis conveniunt. deRegu'1. Denique noluit S. Synodus ex- s . 12/ ’ emptiones extendi ad leges comraunes in materia communi. Hinc declaratTri- dentinum Concilium, cenfuras infličtas? diesque feftos ab Epifcopo indičios efle et a Regularibus obfervandos. 6f. Miffis reliquis, quid religiofis Ordinibus confultius, quam puriores fontes regularis inftituti refalutare ? Poftquam Monachi paffim ad facros Or- diues afpirarunt} oportet Monafteriave- luti Seminarja cultioris Cleri fpeftare. Trid. feff. 22. c. 8. et 9. et feff. 35. c. 8. Trid. feff. “ C 373 ) — Inde enim olim contigit, quod Epi- fcopi meliores, et perfeftiores ex clau- ftris in finim Clerum tranfcripferint, et recentiores religiofi Ordines fodales fuos Epifcopis, etPaftoribus velutiCo- operatores, et Subfidiarios addixerint. Juxta regnlam S. Siricii, Monachos, quos tamen mor um gravitas, ac vi* tae, et fidei inftitutio fanSta commen- dat, Clericorum officiis aggregari, et optamus, etvolumus. Abfit, utquae- ftuariorum Myftarum ordinandorum in claurtris indilcretior locus fit. c. 29. XP1. q. 1. En puriffimam formam re¬ gularis regiminis. Abbas fit Magifter ad inftručHonem imperitiorum> Superior ad correftionem dyfcolorum, Confrater ad converfationem Religioforum, Mi- nifter ad difpenfationem communium bonorum. Inquit S. Bernardus: Neque Bem. enim, quia Praelati Monachis, ideo upr ' non Monachi: nernpe Monachum facit profeflio, aequalis aequales, Praelatum necejfitas inftručtionis? et correčlionis regularis. Quid a tam diverfis relationi- Apol. ad bus regularis regiminis alienius, quam Abb.c. n. quisque typhus vel dominationis, vel ambitionis? In Germania Congregatio Bursfeldenfis Abbatum Benediftinorum> reformationis caufa, ufum, et privile- gium Pontificalium ejuravit. Ait S. Ber¬ nardus: JDicite pauperes, Ji tamen pau- peres, in fancio quid facit aurum ? ~ ( 374 ) — Et quidem alia caufa efi Monachorum, alia Epifcoporum — Nos vero, qui jam de populo exivimus, qui mundi quaeque pretiofa, ac fpeciofa pro Chri- flo reliquimus, qui omnia pulchre lu- centia., canore mulcentia, fuaveolen- tia, dulce fapientia, taclu placentia, cunfta denique corporea obleSiamenta arbitrati jumus ut ftercora-, ut Chri- fium lucrtfaciamus: quorum, quaefo, in hisdevotionem excitare intendimusj Quem, inquam, exhis fruEtum requi- rimus? Stultorum admirationem, an Jimplicium obleEiationem'1 -4u, quo- niam commixti fumus inter gentesi forte didicimus opera eorum, et fervi- mus adhucjculptilibuseorum? Ajebat olim ea occafione Ratherius Epifcopus Veronenfis: Sicutenim Monacho pio> et dofto, nihil fanclius, ita nihil pocrita eft fceleratius. ( 37f > INDEX P AR TIS OUARTAE. A. 4 * *bbates propria gaudent jurisdiftione, t 29. Epifcopis fubječti, 3^6. jeq. illorum elečiio libera, 349* feq- exeinpti quoad quaet am* 3$i. proclivitas quoad exemptiones. licet tales maneut Mopachi, ib. nimium in- folefcunt, 359*. dbfolutio a cenfurisquandodatur, 337« quan- tum ad eam habetur diftinčlio inter cenfu- ras ferendae, et latae fententiae, ib. a qui- bus dari poteft, ib.feq. a refervatis Papae hic falus abfolvere poteftj niti quis fpecia- lem ličen tiam habuerit, 340. de irregula- ricatibus quisnam illam dat, ib< excoirniu- nicati quomodo eam petere poffunt, 34T. quoad cautelam quaenam, ib. fit Jibera, 342. eamnon petensdehaerefifufpečtus,ife* dccufatio qualis olim admictebatur, 2^. feq. ■ et inftituebatur, 216. qualis nune, ib. Jeq. dccufatus citati, capi, et carceri tradi poteft# 220 feq. quando examinandus, 226. ubi •• judicetur, 266. ddultefium quomodo olim punitum , i rg. etniinc, 119- 121. an circaillud difterentia in muliere et viro, 119. turpis elt quae-< ftus ex eo faftus, 121. ^n.E.fpen^.Eccl.P.I^ B b — ( 376 ) — jfdvocati in Judicis: eorum officium, 159. dotes in iis requifitae, 161. numerus auge- turnimium, 162. non fint Clerici, ib. dif- ferunt a Procuratoribus, 164. dmbitus: de hoc crimine lex Julia, 248. dpoftoli definierunt fidei controverfias, 104. jfpojloli injudiciis pro appeilationibus quan- do peti debent, 27f. quoties peti poffunt, ib. ufus obolevit, ib. Jpparitores : eorum officium, 172. citant partes ad judicium, 178. Judici tenentur defuper reddere rationem, 180. conrtitu- untur executores iententiae, 2$ 8. Appellationes ad Romanum Pontificem ftabi- litae, 77-Jeq. nonnullibi fat repreffae, 82- feq. ab abulu in Gallia, 106. Romanae au- gentur, 143. a Subdelegato fiunt ad Papam. 14$. dareutur in Gallia ab abulu, fijudices conftituerentur a Papa extra regnum, 148* propterdilationes judiciales guando dantur, 190. dantur, fi Judex condemnationein ex- penfarum praeteriit, 2^4. nimiae infrege- runt cenfurarum vigorem, 264. olim omni- 110 non dahantur, 26$. dein valde reltri- čtae, ib. ad Concilium provinciale, ib. ad Papam, 266. hae indifcriminatim frequen- tari coeperunti 267. contra eas S. Bernaf- dus , ib. feq, ad Metropolitas, et Primate^ 268. coruptelae circa illas ib. aliqualitef reftriftae» 269. a quanam fententia datuf, 270. quoties fieri pofiunt, ib. circa eas Con- cordata Galliae, ib. guaenam ab abulu, 27 1, quomodo fieri debent, ib. a quibusvis Ju- dicibus dantur adPapam, et guomodo fiant: ( 377 ) 272. quoties in eadem caufa repeti poflunt, 273. quomodotiunt injudiciis faecularibus, ib. intra quod tempus interponantur, 274. extrajudiciales, ib. fiant fcripto, ib. pro iis petuntur Apoftoli, 27$. quando incipien- dae, et ijuando tiniendae, 276. quomodo dijudicantur, an fint juftae, ib. expenfas pro transferendis ačtis quis ferat, ib. iis pendentibus nil innovetur, 278 nili quae conducunt ad earuin profecutionem, 280. pereasquarundam caufarum executio haud fufpenditur, ib. per illas transferuntur cau- fae ad fuperiorem Judicem, 282. a quibus- dam tribunalibus non admittuntur, 283. ab afeu/iiinGallia quaenam funt, 286. iftarum origo, 287. in quibus cafibus et coram quo Judice fieri poflunt, ib. intra quod tempus interponantur, ib. anperhas violeturjuris- dičtio ecclefiaflica, 287. an, et ex quibus locis admittuntur a Bullis Pontificum, 288. circa majores caufas, dum fiunt ad Papam, quaenam obfervanda, 2^1. feq. Aqua calida: per eam olim purgatio a crimi- ne. 230. •Arbitri quotuplicisgeneris, 1$2. ^z/rzT^uan- ta gaudent aufboritate, ib. quinam, et in quibusnam caufis eligi poflunt, ib. quot- nam conftitui poflunt, ib. an ab iis appella- ri poteft, is3. eorum fententia quomodo nune tirmatur, i<4- ^uris circa recufatio- nes Judicum, 290. eorum officium, ib- •Arbitria Ecclefiae primitivae circa lites Lai- corum,8- quantaefirmitatis. i$2. •Archivum publieum quodnam eft. 20 j. B h 2 ( 378 ) djfeflbr in Curia ecclefiaftica, i$6. fitjuris- peritus, 1V7. ejus officium, ib. aguonam alatur. iv 8. ./Itteftationes cur reji er poffint. 197. B. Baptismus haereticorum an valeat defuper lis. 102. feq. Btlgiutn: ejus concordata, et Decreta circa cognitionem bonorum ecclefiafticorum, 43. et4v. Beneficia lites ea tangentes dijudicat Judex ecclefiafticus, 3$. eorum caufae a quonam deciduntur tam in poffefforio, quam in pe- titorio, 48. lites circa ea ortae guomodo in Germania deciduntur. 56. Blasphemia aguibuscommittitur, 130. con- 1 tra eam poenae, 131. tam eiviles, guam ecclefiafticae. ib. Bona Ecclefiaftica an a jurisdičHone civili funt exempta, et qualis ubivis praxis. ^2.feq. Bullae Pontificiae in Gallia revidentur. 106- C. Calumniatores: contra eos poenae. 133. Captivi: eos Epifcopi confolentur, 222. feq- exeraptio invifa. 370. Carcer: ei quinam includi poflunt, 221. non eft ad poenaip, fed cuftodiam, 222. Judices eum faepius vifitent, 223. quinam debico- res ei includi polfunt, 260. ab eo liberat cellio bonorum, 261. inMonafteriis, 296« in Praetoriis Epifcoporum. ib. Caufae eiviles , Laicorum apud q uos agitandae in primitiva Ecclefia 1. feq. Clericor, 1^ in guibusnam Clerici fubjiciuntur tribunal’ ( 379 ) faeculari, 23. guaenam mere ecclefiafticae, etguaeaam mixtae, 30. merae ecclefiafti- cae ad forum ecclefiafticum pertinent, 31. fpiritualibus annexae refervantur tribunali ecclefiaftico, 35. beneficiales guomodo di- judicandae, 48. criminales Clerieorum, 60. majores et minores Epifcoporum a quo di- judicandae, 81. majores Sedi Apoftolicae refervantur, 104. criminalium inftručtio, 213. in eisquando fit conclufio, 243. illa- rum examen a quo fiat, 244. dubiae cui de- bent adjudicari, 2$o. in iis decidendis gene- rales regulae, 2 v 1. in quibusnam caufis non admittitur appellatio, 282. quandonam evo- cari polfunt ad aliud tribunal. 291. Cenfurae, an eis locus fit quoad executionem fententiae, 262. vigor earum imminuteper appellatioues, 264. eas contemnentes pel- lunturinexilium, 29^. divifio, et definitio, 304. quis eas ferre poteft, 30$. illas feren- di poteftas vi praefcriptionis acquiri poteft, 307. quiillis afiici valent, ib. publicari et- iam debeut aRegularibus, ib. prima eft ex- communicatio, ib. in iis vitentur indifcre- tio, atque injuftitia, 314. non injungantur pro occultis deličtis ,31$. injuftae non no- cent, fed potius profunt, ib.feq. aninjuftae contemui polfunt, 317. irrogantur.tantum contumacibus, 318. poft trinam monitio- nem, 319, quales, et quando irrogentur, 322. in quibus cafibus vetitae, 323. feq. nimium frequenter adhibentur, 324. for¬ ma, et rituseas ferendi, 326. et 329. anti- quus ab eis abfolvendi modus, 337. quis — ( 380 ) — nune ab iis abfolvere poteft, 339. aPapae refervatis quis abfolvit. 340. Ce]]’atio a divinis fine ritu contingit. 334. Cejjio bonorum debitores liberat a catcere, 26 j. quomodo fit, ib. nou liberat a debito 9 261. quinam ad eam tenentur. 262. Ciflercienfes: reprimuntur ob exemptiones. ,358. Citatio ad judicium a quo, et quomodo fiat, 178. eft multiplex. 179. Clerici eorum lites civiles, 16. noncitopro- vocent ad procetius forenfes, ib. in caufis feudalibus fubjacent .Judicio iaeculari, 23. inquibusnam caufis fuoduntur tribunali fafc- culari, ib. iis olim demandabatur executio teilamentorum, 36. olim foli dočti, 38- ipforum teftamenta cui demandentur, 40 eorum bona, et qualia funt a jurisdičtione ecclefiaftica exempta, 42. ipfimet optant altercari coram Magillratu faeculari, 56. eo¬ rum deličta a quonam punienda, 60. fine Epifcopi confenfunulluscapitisdamnari po¬ teft, 63. eorum deličta funt Laicis fcanda- lo, 68. non capiantur per ličlores etc. ib> fi captus, et requifiti non reftituantur Epi- fcopo, ceifetur a divinis 69. fubjiciuntut Judicibus faecularibus in cafibus privilegia- tis, ib. fi capiuntur in vefte faeculari, a quo judicandi, 71. quinam gaudent privilegio fori, 7?. difficilis, et rara poenitentia, 83- feq. concubinarii, et contra naturam pec- cantesquomodopuniendi, i29.et 130- con* tra ufurarios poenae, 13$. non fint Advo- cati in Jadiciis, 162./^. nečSyndici, 168- — ( 38i ) — exempti a foro faeculari, 17$. juramentum calumniae iis olim remiffum, 186. an ad- mittantur tanguam teftes in judiciis, 19$. guomodo olim le purgabant per juramen- tum, 23V- e-tum deličta funt graviiTima, 238. an eorum bona fintexempta ab exe- cutione fententiae, 259. lapfis injungitur reclufio in.Monafteria pro poena, 29$. 300. carcer etiam, ib. Ecclefiae rebelles pellun- turinexilium, 297. itemexDiaecefiaman- dautur, ib. delinguentes flagellis eduntur, ib. eorum degradatio, 299. fupplicio tnor- tis puniendi.degradantur, 300. in Gallia fi¬ ne degradacione morti traduntur, 301. rei fuppliciis non fubmittantur, 303. ob eorum percuffionum gualis excommunicatioincur- ritur, 322. eorum olim poenitentia. 344. Clerus privilegium fori, 19. fit pacificus, $&. Cluniacenfes nimium affeftant exemptiones, 358. an iis conceffae fint, 363. Communio inter fideles per litteras. 308. Competentia: ejus beneficium guibusnam de- bitoribus competit, 26(. Compromijjuminaubitvos, 1^4. guotupliciter ib. jurata, i$5. Concilium Provinciale Judex Epifcoporum, 76. an ejus judicium innovari poffit, 77. an fine Papae confenfu convocari poffit, 80 guae ibi Epifcoporum caufae dijudicari pof- funt, 82. abEpifcoporum fententia ad illud datur appellatio, 26$. ad id dabatur olim recurfus ab injufte excommunicatis. 338- Concordata Principes inter, etEpifcopos eh*- ca jurisdiftionem, 16. — ( 382 ) — Concubinae olim in duplici fpecie, T26. Concubinatus-. cognitio de eo eft mixti fori, 126. fub eo olim tečhraliafcelera, 127. pro« fcribitur, ib. poenae in eum, 128. Confrontatio quidfit, 227. Correblio : ab ea guando datur appellatio, 28^. feq. S. Cyprianus ■ ejus contentio cum S. Stepha- nocirca baptismum haereticorum, 102. ex- itus hujus litis, 103. et 10j. D. Debitoref quomodo ad folvendum compel- luntur, ?$9, guid agendum cum obaeratis, 260, an incarcerandi, 261. an eos liberaca debitis celfio bonorum , ib. Dečani rurales repetere poffunt Clericuffi a Judice faeculari captum, 69, Decimae lites circa eas venrilantur in foro ecclefiaftico, 3$. Degradatio quem in finem indučla, 299. rea- iis, et verbalis, ib. folemnis guomodo fit, 300. coram guibpsj 301, ejus ufus ceffat in Gailia- ib. feq. Delegati ^udices guinam funt, 142. gnale eorum jus, 143. aučioritas, 144. a Papa conftituti guasnam habeant dotes, 145. ju' risdiftio juxta licteras mandati, 146. Pofl- tifex conftituit faepe plures, ib. et guomo¬ do tune hi fe gerant, 147. in partibus, ib- in gtio loco hi conftituantur, ib. fi extra regnum conftituerentur , daretur appella- tio ab abufu, 148. - Delikta Clericorum: a quonam punienda, 60. inter ea datur diftinčiio, 62. privilegiata ( 383 / ~~~ quaenam dicuntur, 69. ecclefiaftica a quo- nam dijudicentur, 8'6. quomodo dividun- tur,*9o. ecclefiaftica quaenam dicuntur, 136 funt mixti fori, ib. a Paftoribus quo- modo coercenda, 137. Dmuntiatio ejus eftečhis, 216. et 219. eam facientis dotes cobfiderentur, ib. falfa pu- niatur, 220. Depofitio quid fit? 293. vide Degradatio. Diaecefis: quomodo olim in ea judicia age- bantur, 139. nullius quaenam loca, 366. Dilationes in Judiciis quotuplices, 188. ad comparendum dantur tres, 190. probato- riales,ib. in caufa criminali denturreo, 228. Diptycha: exiisquinam eradebantur olim, 312. Divinatio unde dicitur, no, olim fat fre- quens, 113* E. Ecclejia in ea pritnitiva ad quos Judices jube- bantur fideles fuas caufas referre, 1. con- tervandae inter fideles, pacis ftudiofa, 17. femperinjunxit poenas fpirituales, 293. ei rebelles pelluntur in exilium, 296. fem- per abhorruit a torturis, 303. qualis com- munio inter fideles, 308. Ecclefia: Collegiata de ejus bonis quisnam cognolcit, 42. Eleemofijnae quando in poenam impofitae, 294. quem in finem adhibitae, ib.feq. Epijcopi erant olim Judices in caufis etiam civilibus, 7. ted per modum arbitrorum, 9. componant pacem inter Clericos, 17. an Clericis liceat ob eorum tententia provoca- re ad Judices laicos, 18. fibi retervarunt — ( 384 ) — caufas matrimoniales, 32. ipfis olim de- mandabantur teftamenta, 3 v. invigilante- xecutioni piorum Legatorum, 36. de qui- busnam cognofcere poffunt, 42. olim te- nebantur monere Judices negligentes, 48. ttudeant in pace componere lites, f8- an eorum eft punire deličla Clericorum, 63. fine eorum confenfu nullus Clericus damna- ri poteft, 64. refpečlu eorum quodnam fo¬ rum competensj 76. quomodo poeniten- tiae Minifiri, 87. poffunt quaevis fcelera, licet in foro civili jam punita, punire, 88- fibi vendicant forum judiciale, etpoeniten- tiale Sacerdotibus aliis relinquunt, 89- co- gnitio de haerefi jure eis competit, 97- et 103. item aučloritasdamnandierrores, 104. aučforitas afferta in decidendis fidei contro- verfiis, 106. profcrif)untlaxiores dočtrinas, 107. extin>ant fuperftitionem, 117. eoruffl licenda requiritur ad expellendos daemo- nes, ih. concubinatui inhaerentes punianb T28- funt Judices ordinarij, 133. quonw- do olim fua inftituerint judicia, 139. dele- gant fuam jurisdiftionem, 140. eorum Of- ficiales, et Vicarii generales, ib. olim nu- merum nirriium auxerunt, ib. jurisdičtio- nem iftorum polfunt reftringere, 14T. ca- veant, ne eorum Miniftri acceptent mune- ra, ib. conftituunt Judices Synodales, 146- ipfis delegantur caufae aPapa, ib. lludeant licigantes conciliare, i$o. olim ut arbitri deciderunt caufas, 176. olim fine fcriptis caufas deciderunt, 182. examinant Nota- rios guosvis, 201. guemnam ordinem ju* — ( 38$ ) — diciarium olim fervarunt •> 2t$. ipfis olim mandabatur cura capti »zoram, 222. feq. ab iis quando appellare licet, 2$$. vexati ap- pellant ad Romanam Sedem, 266. a vili; tancium Decretis quando datur appellatio, 281. Clericis Japfis injungunt reclufionem in Monafteria pro poena, 295. habeantcar- cerem ppo puniendis Clericis, 296. fibi re- belies a Diaecefi amandare pollunt praefer- tim extraneos, 297. in delinquentes Cleri- cos flagellis utuntur, ib. quam oblervent degradationis formam, 300. elečti, licet nedum confirrnati, poffiint ferre cenfuras, 306. eorum cenfuras promulgare etiam te- nentur Regulares, 307. antiquitus raro ex- communicationem ferebant, et guomodo, 337* f e( I- pollunt abfolvere a eenfuris Pa- pae refervatis, fr funt occultae, 340. ficut et difpenfare in irregularitatibus occultis, 341. eorum curaeMonachi fubduutur, 34$. quae eorum cura circa Monachos, 346. cor- rigant Abbates et Monachos, 347. abutun- tur fua poteftate in eos, ib.feq. aufferunt Monafteriorum bona, 348. dant caufam ex- emptionious eorum , 349. et in quibus- nam, ib. canonicae eorum jurisdifhioni to- tus Clerus fubječbus, 3^2. ipfimet conce- dunt exemptiones, 3V3- exemptiones au- ftoritati ipforum nil derogant, 3$6. punire pollunt exemptos extra clauftra delinquen- tes, 363. etiam alios notoriis criminibus contaminatos, 370. Tridentinum iis refti- tuit priorem aučboritatem, 372. Examen in caufa criminali. 22$. teftium, ib. — ( 386.) — Excommunicati: nonnunguam in exilium a čti, 296. qiiinam vitandi, 312. et 322 quando fiunt irrggulares , ib. contumace compefcendi per brachium faeculare, 328 inocuis dabatur recurfus abEpifcopo ad Con cilium, 338. quomodo abfolutionem pete, re poffunt, cum fint infames, 341. peran num taliter permanentes funt de haerefi iii* fpečti, 342. Excommunicatio quem in finem imponitur, 293. diverfae ejus fpecies, 307. quaenam eft illa per reječtionem litterarum commu- nicatoriarum, 308. qualis in Monafteriis, 310. ftationes poenitentium incluferunt quai)damexcommunicationem, ib. medici- nalhquaenam,žb. mortalis,žb. majorquae- nam eft, 311. qttando intelligitur lata, 312» ejus effečhis, ib. minor quando contrahi- tur, ib. major eft poena maxima, adeo cau te ferenda, 313. 3is* 319* eam praecedant tres monitiones, 320. numerusuimiumad- aftus, 321. ob percuffionem Clerici qua- lis incurritur, 322. quando, et qualis irro* j getur, ib. caute irmgatur, 323. ea non pet' ftringatur multitudo delinquentium , 324- in Galiia nec Miniftri regii, 326. forma> qua olim ferebatur, ib. forma nune adhi- bere folita, 327, moderni ritus cirea ex* communicationemferendaefententiae,327; antiquus eum ferendi, et ab ilJa abfolvendi modus, 337. guisnam ab ea abfolvere po- teft, 339. Ezecutio lententiae quaudo, et quomodo de* beatfieri, 371. litterae, et mandata defii' per, 372» forma exequendi, ib. — ( 387 ) — Executores teftamentiguinam, 36. vide Te- , ftamentum. Ex'emplar guando puhlicam fidemfacit, 206. Exemptiones: earumorigo, 349. in quibus- nam Monachi oiim erant exempti a juriš- dičtione Epifcoporum, ib. curdatae, 3^2. guousgue fe extendebant, ib. ab Epifcopis datae,353. Regisaučloritateftipantur,3$v. a Papa confirmantur, 3 $6. partialis guae- nam, ib. totalis feuemancipatio, 357. Mo- nafterio S. Medardi concellae, ib. eas ni- mium affeftant Monaehi, 378. centra eas nmrmur, ib.feq. novi Ordinum Fundato- res illas fpernunt, 361. nimium aufta, ib. capitulorum •> Univerfitatum, 362. odio- fae, 363. fub quibus formulis dantur 9 ib. quaenam tales, 364. dubiae an valeant, 36$. quotuplex, ib. adquofnamfe extendit loca- lis, ib. loca exempta manent intra diaece- fin, 367. tridentina Decreta de iis, ib. ad funčtiones parochiales fe non extendunt» 37.2- Exilium pro nonnulliš contumacibus ftatu- tum, 296. Exorciftae quinam olim 5 etnunc. 117. ExpenJ'ae circa lites a quo folvendae, 2^4. lis circa eas quomodo deciditur, 256. . F. Falfarii litterarum quomodo puniendi, 133. Falfurn: ejus crimen, 133. poenae contra il- lud, 134. quot modis fit, ib. Fatalia: quid funt in jure, 27v. Ferrum candens: per illud olim purgatio st crimino fiebat>.232. I — C 3 8 8 ) — Fides: ejus controverfias definiendiauflori- tas competit Epifcopis, 104. illius lymbo- lumconderefoliancompetatPontifici. iof. Flagellum: eo uli funt Epiicopi erga Clericos, et Abbates erga Moriachos, 297. Fornicatio grande crimen, 128. olim poeni- tentiae contra illius reos, ib. et nune. ib. Forum: ejus privilegium competit Clericis, 19. quousque fe extendit, 22. competit quoque Ecclefiis, ib. extenditur quoque ad Clericorum familiares, ib. reftringitun 23. juftitiaein caufa criminali eftcivilisim- perii, 60. competens refpeftu Epifcopo- rum,76. poenitentiaequousqueleextendic> 86. poenitentialea judiciali fejunčtum, 89- quousque utrumvis fe extendit, ib.Jeq. ec- clefiaftici quales Minillri, if6. confcienti- ae guaenam complečfebatnr, 21$. Funeralia : lis defuper orta deciditur in tribu¬ nali ecclefialiieo, 3$. G. Gallia: jurisdiftio ecclefiaftica reftringitur 5 12. et 24. in quibusnam caufis Clerici fub- duntur tribunali eccleliaftico, 23.feq. pr° Perfonis in dignitate conftitutis folus Regis Senatus eft Judex 5 27. qualis praxis circa teftamenta, 39. circa cognitiunem bono- rum ecclefiafticorum, 42. feq. procellus circa poHelforiimi et petitorium beneficio' rum quomodo inflicuitur, v2. in quibusnain • cafibus Clerici fubjiciuntur poteftati faecu- lari, 70. Epifcoporum caufae dijudicantur a Concilio provinciali, 82. cur Inquifitio ibi introducia, 98- aiferiturEpilcopisaufto* — ( 389 ) ~ ritaš decidendi fidei controverfias, 106. H« bertates gallicanae, ib. circa Judices a Pa- pa delegacos quid ibi? itf>.feq. quomodo inftituicur procelfns criminalis, 218. con- cordatum circa appellaciones, 270. prae- fertim ab abufu, 271. quid ibi circa appel- ,>■ lationes ad Papam, ib. appellaciones ab ab- uju quomodo et quando inftituuntur, 286. Clerici deljnquentes fine degradatione pu» niuntur, 300. RegisMiniftrinonexcommu- nicantnr, 326. Germania: quaenam caufae ibi pertinent ad jurisdiftionem ecclefiafticam, et quaenam ad faecularem, 46. quotnodo lites circa ea ortae dirimantur, 56. in nonnullis civitati- bus olimlnquifitio cognita, 98- ibi nonam- pliusviget, 100. H. Haerefis quid fit, 91. undenam appellatur, ib. quisnam circa eam judex, 92. ad eam devicendam olim impluratus Papa, 93. cri- irien publicum eft, ib. ad eam requiritur pervicacia, 94. illius nota non inuratur in- nocuis, 107. I. Immunitas a judicio faeculari an competat Clericis quoad omnia deličta, 63. Inceftus quotuplex, 12^. poenae contra eum, ib. cognitio de eo eft mixti fori, 126. Informatio in caufis criminalibus quomodo lit, 2t8. Inquijitio: ejus origo, 9 1 ?. plnribus in locis recepta, 96. et 97. judicii ordo formatur, ib. cur non in regno Neapolitano recepta> — t 390 ) ■— et curintrodučlainaliasProvincias, 99. in Italia reftauratur , ib. Congregatio defu- pererečta, ib. Inftrumenta in judiciis: eorum auftoritas, 200. quotuplicia dantur, 201. publica ut fint,quid requiritur> 204. quaenam condu- cunt ad probandum, ib. plene probant, C funt legitima, 206. InterdiČtum, ejus definitio, etdivifio? 330. generale non frequenter feratur, 331« quando et id ferri coepit, ib.feq. mediuin infolitum, ib. rigor mitigatur fucceffive* ib.feq. eo durante quaenam ličita, 334* illud violantes an excommunicantur ■> ib. quibus ritibus fertur, ib. Irregularitas: in.occulta difpenfant Epifco* pi, 341. crimines exponitur, 342. Indices? ad quos jubebantur fideles deferre fuas caufas in primiciva Ecclefia, $.et7- primitus tentent inter partes concordianh 11. nec invigilent fuis luctis, ib. ecclefia-' ftici in quibusnam funt incompetentes, 4^‘ negligeutes tenentur increpare Epifcopn 48, ordinarij, et extraordinarii, 138. Epi' fcopi funt ordinarii, ib. quinam adhuc 139* delegati quinam, 142. iftorum numerus augetur, 143. fynodales, <4$. delegati in partibus, 147. non conftituantur extra di* ftričtum litigantium. 148. feq. litigantes ftudeant conciliare, 150. quando alfumaiit Affefforem, iv8. Notarium, 169. ftričtam tenebuntur reddere rationem apudDeum? 174. citationem partium guomodo» et quando fieri curent 5 178. munus qiioad f proba- ' ■ ■ — (391) — probationes dirigendas, 190. dentmtiantiš alium dotes conliderenc, 219. guomodo le gerant in procellu criminali, ib. Jeq. pro capdvis leligaiit fedulos cuftodes, 222. eo- rum partes guaenam , 239. qualitates in eis reguilitae, 242. guomodo fuum exer- ceant officium, ib.feq. aeguitatem caufae confiderent ■> 245. guomodo fe praeparent ad decifionem caularum, 247. illorum ju- ramentum, ib. guinam feligantur, 248. ftudeant jufticiae, 2$ 1. guomodo ferant e- am, ib. appellantibustenentur ačla tradere, 278» poft appellationem judices a quibus nil innovare poflunt, 279. nifi guaejuvant appellationem, 280. guinam recufari pof- funt, 288« ipfimet caufas recufationis co- gnofcere negueunt, 289- omnes recufari negueuut, ib. ecclefiaftici guam poenam decernere poiRint, 292. ^udicia ecclefiaftica, ibi olim nnn viguitpro- ceiliis forenlis, 9. primum fenlim irreplit, n. eornm reverentia fenfim viluir, ; 3. et cur, ib. in iis tračlantur caufae mere eccle- fiafticae, 29. guidnam circa caufas matri- moniaies, 33. Natalium, 34. guomodo o- limhabita, 139. exercentur juxta jus ftri- ftum, 142. eornm miniftri, 156. inltar ar- bicriorum, 176. nune juxta rigorem juriš habentur, ib. eorum proceifus civilis, 177. in iis olim nulla litis conteflatio, 184. quan- do in iis caufae terminentur, 190. qualia olim, 213. ordo iniis fervatus, 2i 9. praefertim in Gallia rertringitur, 12. in'- quibusnam caufis, 14. cum Principibus de- fuper eriguntur concordata, i$. ejusimmi nutio guandocoepit, ib. inter eam, etfafi' cularem guinam fines, 29. guousguenunc fe extendit, ib. et4$. ad caufas pias, 3 0, guomodo adcaufasmatrimoniales, 31. qu a \ lis couciliatio inter eam, et faecularem* 33. an etiam guoad caufas Natalium, 34' teftamentorum, 3?. circa has multum re- ftričta, 39. circa bona Ecclefiarum, et Clej ricorum, 42. an ad concračtus ratione jura menti, 46. ap ad caufas miferabilium pet fonarum, 47. guoad caufas beneficiales tatf ' — ( 3 93 ) — i, in petitorio, quam in pofleflorio, 48. cri- > minalis, 60. an fe excendat ad crimina Cle- i- ricorum, 61. ad pnnienda quaenam crimina ,, le extendit. 109. usque 137. diverfi ejus :■ gradus, 267. non turbatur per appellatio- ),, nes ab abufu, 287- vi illius ferendi cenfuras h habetur poteftas, 306. ^urisdictio faecularis ab ea exempti Čleri- J Ci, 19. eorum quoque familiares etč. 22. tflus Patronatus: circaillud litem dirimit po¬ ti teftas fpiritualis, 35. > L. ,Legata pia in teftamentis exečutioni den- , tur, 41. ,Legitimitas, a quonam lis defuperorta diju- - dicatur, 34. ■Lenocinium, contraillud poenae, 122. Libellus in litis conteftatiime quomodo offe- a rendus, i8>« etinflručiuslit, 182* fi emen- j datur, quid tum’? 183- iLites in primitiva Ecclefia inter fideles quo- ■ modo olim terminatae, Clericonim in- ■ terlequomodo decidantur, (7. earumcon- • teftatio quomodo fiat, igr. finehacprocei- ; fus nullus, 183« ejus effečtus, ib. expenfas quis folvere tenetur, 2^4. circa expenfas ■ quomodo dijudicandae, 2^6. fatigantes olim ab iplis Imperatoribus pro , decifione caufarum ad Epifcopos amanda- > bantur, 8« feq. poft littis čonteftacionem 1 vocantur ad juramentutn calumniae, 184. i uonfinantur lites niminm protrahere, 243* vičti in expenfas condemnantur, 254. 1 Cc i ~~ ( 394 ) — M. Mcigia etiam in bonum finem adhibita prohi betur, 111. centra eam Decreta Principom ii2. olim fat freguens, 113. ineadijodi canda caute procedendum, ii$. guotmo dis fit , ib. jMagiftratus guovis reveteri debemus, 27 Jeq. majoresguinam reputantur, 1^7. Maleficius unde diftum, 111. Matrimonium-, ejus caufae pertinentad forum ecclefiafticum, 3 i.feq. eas fibi refervaruni Epifcopi, 34. circa eandem gualis concilia' tiointer forum ecclefiafticum, et ci vile, ib. Mamitenentia guidnam fit, 54. guaenamad eam reguiruntur, ib. Monachus contra eum poenae, 119. feq- Monachi, eorum lites guomodo terminen- tur, 17. cum iis accelerentur, 189. reifup- pliciis non fubjiciantur, 303. primaevus eorum ftatus, 34v« fuum ftatum relinguere negueunt ib. commendantur Epifcopis, ib- contra eos cpram guo olim ačtio intentaba- tur, 346. curexempti, 348. etin guibus? 349. ad facros gradus evečti, ib. chryfma ab Epifcopis obtinent, 350. habent liberam Abbates eligendi poteftatem, ib. eorum bonisconfulitur, 344. Fundatorumprecibus obtinuerunt fua privilegia, 3$2. a guonafflt et cur illa obtinuerunt, 3^3. guomodo iis utantur, 3 $ v privilegia guogue fua obtinent a Sede Apoftolica, 396. eorum exemptio guotuplex, ib. Jeq. proclives ad exemtio' nes, 3 v8. eorum Abbates infolefcunt, 3^9' privilegia adulterina, 360. exce(Tus eorurm ( 395 ) 361. contra eorum exemtiones infiirgitur, 367. delinguentes excra Monafteria, 368. guinarn dicuntur degere extra Monafteria, ib. in caufis civilibus coram quo conveni- endi, 369. in guibus abEpifcopis nullo mo¬ do funt exemti, 372. funt cultior Cleri pars,373.pro cura animarum adhibeantur,7&. Monafteria, iis oliminclufi delinguentes,119. eorum Syndici fmtLaici, 167. Clerici lapli iis includebantur in poenam, 295. et 303, in iis carcer pro puniendis contumacibus, 296. in iisdem flagellorum ufus, 297. qua- lis olimibi excommunicatio, 309. feq. non condantur fine Epifcoporum licentia , 346. eorum jura laeduntur ab epifcopis, 348. cur exempta, ib. etin quibus, 349. indem- nitad pro illorum bonis confulittir, 350. fervetur in iis religiofa claufura , ib. exetn - pta, etnon exempta, 357. privilegiaadul- terina, 360. funt Seminaria cultioris Cleri, 372. MulEtae pecuniariae quando ab Ecclefia im- pofitae 294. quem in finem adhibitae, 295;. N. Natales: caufae eos tangentes pertinent ad forum ecclefiafticum, fed qualiter, 34. ^otarius, ejus officium, 169. regio - apofto- licusquisnam, ib. munushonorificum, 171. unde dicitur, 201. alius regius etc. ib. ex- aminetur ab Epifcopo, ib. et quando apo- ftolicus, 76. dotes, 202. illius jura et prae- rogativae? 203. quomodo adminiftret offi¬ cium, ib.feq- appellanti tenetur ačta trade re, 278- — ( 39* ) — O. Officia puhlica qnomodo diftribuenda, etad- miniftraiida, 249, Officialis Epifcopi: iftius officii origo, 138. contra Officiales iftos olim querelae, 140, numerus auftus, ih. Judex ordinarius eft, 141. ejus jurišdičtionem poteft Epifcopuš reftringere, ib conftitui poteft judex dele- gatus a Papa, 146. Ordines minorious infigniti an gaudeant pri- vilegio fori, 74. Originale alicujus Scripturae plene probat, 206, P. Parochi, quaenam folemuitas requiritur pro teftamento coram iis fačto, 38» moneant moribundos Parochianos de conficiendo te- ftamento, 4.1, inftruant populum, ut cave- ant fibi a rebus magicis, 116. quomodo co- erceantcrimina in populo, 137, Penfionarius t ejus officium, 168. Perjurium grave deličhim contraDeum ? 13 2, poenae contra illud, ib. Petitorium circa caulas beneficiales a quonam cognofcitur, et deHditur, 49. Poenitentia canonica, quaenam olim ■> 8f> pro quihus peccatis, ib. J"eq. puhlica, et pri’ vata, 87- coafta olim faepeinufu, 88. con¬ tra varia crimina, ib. usque, 137. quahs olim ejus proceffus,2i 3, ejus olim ordo, 3° 2, Poenae quem in finem injungentur, 239* 9 UO tuplieis, ib, pecuniariae quando jmpofitae, 294. inter eas olim erat reclufio in iVIona- fteria, 295. ibi carcer, ib. exilium, 29 6, — ( 397 ) ~ emigratio, 297. flagellatio, ib. degradatio, 299. retrufio in Monafteria, 303. quas in- jungere potiu 111 judices ecclefiaftici, 304. Pontifex, ingemifcit reftričtae jurisdi člioni ec- clefiafticae, 13. praefcribit folemnitatem teftamentsrum, 38. Epifcoporum judicium renovare poteft, 77. an ei competat pote- ftas epifcopos judicandi, 79.feq. ad eum fit recurfus ad devicendas haerefes, 93. quiab ejus communione fe feparat, fchifmaticus fupponitur, 100. cum illo concertationes Afianorum, et Africanorum, 102. ad eum devolvuntur caufae majores, 10$. praefer- tim fidei, ib. ejus Bullae etc. in Gallia revi- dentur, 106. adeumappellationesfrequen- tatae, 143. nimium frequenter delegat cau- fas, ib. iaepius conftituit plures judices de- legatos, 146 diftinftaejus poteftasabimpe- ratoria, 211. debet promulgare ecclefiae judicia, 263. ad eum daturappellatioviPri- niatus, 268. et quidem ex toto orbe chri- ftiano, 372. aliter punit,acImperator, 302. ^ofitiones in judiciis ecclefiafticis quid funt, beneficiorum juriš quaenam fit, manutenentia quoad eam, ib. velevat ab onere, probandi, 191. Poffeflorium circa caufas beneficium a quonam deciditur, 48. quotuplex, $0. an unacum eo pofiit, cognofci petitoriura, $3. coram .fiuibus fit ejus cognitio, ib. quotupliciter idfundatur, H- Poteflas, cuivis debetur reverentia, 27. inter fpiritualem, etfaecularem limites, 29. fae-. — ( 398 ) — cularis ad quid inftituta, 6i. ecclefiafticae ec taecularis divilio, 211. Praefmnptio quid fit, 192.. qnotuplex, ib. Principes-, iis debetiir reverentia, 27. agno- 1’ctint caufas mere ecelefiaiticas ad forum ecclefiailicum pertinere, 30. eorum eltpu- niredeličlacciminalia, 60, ecclefiafiicorum poceitas diifert a poteftace faecularium, 98. Privilegiati cafus, etdeličta Clericorum, quae* nam fone, 69. ec quotnam, 72. Privilegium fori competens Clevicis, 19. eo¬ rum familiaribus, 21. nimium excenfuni) 23, circacaufascritninales Clericorum, 6f. et car? ib. olim nimium univerlale, 69. eo omnesClericigaudent, 72. uonfaveat frau- dulencis, 74. Probatio in judiciis quid fit, 190. quando, et qu.omodo fit, 191. ejus etfečtus, ib. perte- ites, 194. per varias feripturas, 204. per juramentum, 207. in caufis criminalibus quaenam requiruncur, 228. Proceffus in judiciis ecclefrafticis, 17?. fip iacerordinarinm, ecfummarium diferimen, 182. fummarius quinam, 184. poenicenci- alis, qualis oiim, 213. accufatorius, denun* tiatorius, et inquiQtorius 216. quomodo fit. 219. Procurator ejus officiumin judiciis, 16^. qui- busnam in cafibus admittitur, ib. juramen- tum, 166. mandatum habeatinferiptis, 167. >ybžiuCuriisecclefiaftich, 171. officiiquis- nam dicitur, ib. de eo querelae, 173. Prombtor incuriisecclefiafticis: ejusofficiuttb 171. de eo qiierelae. 172. in caufis crimi- “ ( 399 ) — nalibus, 218-et220. ibi eft velut accufator, 22$. Propofitio erroris guid fit, 284. Purgationes vulgares guaenam olim, 230. guomodo peragebantur, ib. guando olim adhibitae, 234. dein profcriptae, ib. cano- nica guaenam 23$. teftesadhibiti, ib. rnanu quinta etc. gualiserat, 236. R. Raptus contra committentes eum poenae, 124. guinam has incurrunt, 12$. Recredentia guid fit, 50. circa eam guis prae- fertur, ib. circa eam g uid judici agendum->$2. Recufatio judicis guid fit, 289- ex guibus- nam caufis datur, ib. adguousnam extendi poteft, 290. caufas ejus guis cognofcit, ib. Regulares tenentuf promulgare cenfuras ab Epifcopis latas, 307. fibi nimia privilegia affečtantes, 360. extra clauftra delinguen- tes ab epifcopis puniri poflunt, 368, ad eos monita, $73. Relator: ejus officium, 244. Rejervationes ^poflolicae acafibus papalibus guis abfolvere poteft, 340. non funt ubivis omnes receptae,ž&. Revifio guid fit, 284- guomodo petitur, ib. eft medium extraordinarium, 28$. gualiter fiat, ib. Reus, dantur cuivis dilationes ad fe defen- dendum, 228. guando poteft torturae fubii- ci, 229. S. Sacramenta, caufae ea tangentes pertinent ad forum ecclefiafticum, 30. — ( 4oo ) — Sacrilegium quid fit, 129. contra illius reos poenitentiae, ib. multiplex illius Ipecies, 134- Schisma fuccenturiatur haerefi, 100. quidfi- gnificat, 101. quisnam illius reus, ib. defi- nitur, ib. an illud exortum inter Afianos ob eelebrationem Pafchatis, 102. an inter Africanos ob baptifmum haereticorum, ib. inter particulares Ecelefias, 103. hujuscri- minis poenae, ib. poteft effe fine haerefb 104. Judexcirca illud quisnam eft, ib. Scripturae variae quomodo conducunt ad probandum, 204. earum originale ad id pe* titur, 20$» privatae an probant, 206. Secretarius: ejus officium, 169, Epifcopo- rum, 170. Sententia multiplex, 239. interlbcutoria du- plex,24o. proviforia, 241. in hac requiri- tur aliquando cautio, 242. an in favoreffl amici ferre poteft, 2$o, quomodo, et a quonam promulgatur, 2$i. fiatmentioex- penfarum, 2$$. ejus executio quando, et quomodo fieri debet, 2^7. quando tranfit in rem judicatam, 276. quando datur ejus reformatio, 283. červitus de ea circa bona Clericorum etc. quisnam cognofcit. 42. Sortilegium quid fit, 109. aPatribus damna- tus, ito. cur divinatio dicitur, m. con¬ tra illud poenae, 114. $tationes poenitentium olim incluferunt ex- communicationem, 310. St^phanus-. ejus lis cum Africanisj T- ( 401 ) — Stuprum quomodo committitur, 122. contra illud poenae, ib. et 123. ex eo datur ačtio, ib. cum violenta compreffione junčtum quomodo punitur, 124. Subdelegati ^udices guomodo ab iis appel- landum 14$. Sufpenfio: ejus definitio, et divifio, 33$. va- rii illius gradus, 336. a beneficio, ib. fera- tur infcriptis, ib. latae fententiae, 337. eam violans irregularis, ib. Stiperfiitio quando committitur, 114. con¬ tra eam poena, ib. omnino tollatur, 117. Syndicus: unde ejus nomeii, 167. vocatur quoque Penfionarius, 168. differt ab offi* cio Procuratorum, ib. T. Tefies: probatio per eos, 194. a quo produ- cuntur, examinantur etc. ib. feq. quinam a ferendo teffimonio excufantur, 19$. qui- nam prohibentur, ib. quotnam faciunt ple- nam fidera, 196. curare tenenturde veri- tatedicenda, ib. quomodo, et a quonam examinentur, 197, teftimonia fcriptis man- dentur, 198- exceptiones contra eos, ib. in caufis criminalibus adhibiti, 220. negan- te accufato crimen iterum eraminantur, 227. Sacramentales in purgatione canoni- ca, 236. Tefiamenta eorum caufae olim tribunali ec- clefiaftico delatae, 3$. Parochianorum co- ramParochis fuisfafla quomodo valent, 37. circa illa decrevitaučloritas Judicum eccle- fiafticorum, ib. feq. quaenam mixti fori, 38. et39. nonnullibiLaicorum ad Judicem — ( 403 ) — laicum, Ecclefiafticorutn autem cognitio pertinet ad Judicem ecclefiafticum ■> 40. circa Legata gualis praxis, 41. fiant tem- peftiva, ib. Titulus circa recredentiam guid fub nomine ejus venit, $0. Tonfura: ea infigniti an gaudeant privilegio fori, 73. 75. Tortura: ei guando reus poteft fubjici, uf. fubjiciantur Clerici delinguentes, 303.- U. Ticarius Generalis ejus officium guando or- tum, 139. gualis jurisdiftio ei competit, 141. S.Piftdr: ejus concertatio cum Afianis, 101. Univerfitates acguirunt exemptiones, 361. Ufura inter crimina ecclefiaftica, 13 a pec- cato guaenam exculatur, ib. poenae cen¬ tra illius reos, 136. eft mixti fori, ib. CONSPECTUS. IV. P A R T I S. DE JU Dl CHS ECCLESIASTICIS. Pag. Titulus I. de jurisdiftione ecclefiafiica. ? Titulus II. decaufis ecclefiafticis. 29 Titulus III. dejurisdiftionecriminali. 60 Titulus IV. de deliStis ecclefiaflicis. 86 Titulus IV. de reliquis deliStis ec. clefiaflicis. 109 Titulus V. de ‘ffudicibus ordinariis. 138 Titulus VI. de Miniftris Curiae ecclefiafticae. i$6 'Titulus VII. de inflruStione caufarum civilium. 17J Titulus VIII. de inftruStione caufarum criminalium. 213 Titulus IX. de fenteittia et executione. 239 Titulus X. de appellationibus, et ; recufationibus. 264 Titulus XI. depoenis, et cenfuris ec- clefafiicis. . 293 Titulus XII. de exemptiouibus Regu- lariutn. 344 k