UTRINEK IZ SLOVENSKE KNJIŽEVNOSTI 
Fran LEVSTIK MARTIN KRPAN 
Franciscus 
LEVSTIK DE MARTINO KRPANO 
Prevedel Matej HRIBERŠEK 
Pars prima 
Quomodo Martinus Krpanus Ioanni, imperatori Austriaco, 
admirationem moverit 
Narrabat aliquando mihi Moccilarius de temporibus antiquis, quomodo 
homines vixissent quemadmodumque iis dissensiones quaedam de variis 
rebus fuissent. Erat quondam die dominica post meridiem, cum suh um-
bra tiliae sedens haec mihi fabulabatur. 
Est in terra interiori vicus, qui Vrh nuncupatur; quo in viculo tempo-
ribus antiquis Krpanus, vir robustus viribusque multum valens, vivebat. Tan-
tus erat, cui postea non multi compararentur. Laborem neglegebat, sed 
equula sua clitellaria salem Britannicum a mari transportabat, quod iam 
tum lege graviter severeque vetitum erat. Quamquam exsecutorum mini-
stri, si fortuito in laqueos incideret, ei insidiabantur, tamen ipsam corpori-
bus dimicationem cum eo vitabant, nam eis magnum timorem sicut poste-
ro tem pore Robustissimus iniciebat. Krpanus autem semper ah insidiis ca-
vebat atque curam adhibebat, ne ab illis comprehenderetur. 
Hiems erat omniaque nive obruta erant, sol um semita in nive patefac-
ta a vico ad vicum ferebat; non enim tales viae erant, quales his tempori-
bus exstant, quippe nostra aetate omnia aliter se habent, nam - Deo gra-
tias - via ad unum quemque hortum holitorium fert. Krpanus equula sua 
per angustam semitam in nive patefactam ducentas vel trecentas libras 
salis transportabat, cum repente currus pulcher cum sono tinnienti ap-
propinquat; quo in curru loannes, imperator Austriacus, sedebat, qui iter 
Tergeste faciebat. Krpanus quippe ex gente rustica oriundus imperato-
rem non novit; cum tempus cunctandi non sit nec sit <lata occasio caput 
adaperiendi, comprehendit confestim equulam una cum onere eamque 
transfert atque in margine viae ponit, ne curru contundatur. Num putatis 
eum hac re in suo negotio detineri? Minime vero. Facile factu; res pluma 
levi or. 
KeriaJII-1•2001, 129-130 
130 Keria III -1 • 2001 
Cum imperator hoc videt, imperat aurigae, ut currum quadriiugum 
sistat. Hoc facto virum ingentem interrogat: »Quis es?« 
»Krpanus«, ait ille, »nominor, habito autem in viculo apud ecclesiam 
Sanctae Trinitatis sito, qui Vrh vocatur, atque spatio duarum horarum ab 
hoc loco abest.« 
Deinde imperator: »Age, quod onus tibi est?« 
Krpanus autem sine mora »Hem«, ait, »domine, fungis silliceis atque 
aliquot cotibus equulam oneravi.« 
Caesar haec miratus interrogat: »Si cotes sint, qua de causa in saccis 
sint?« 
Krpanus non diu animo volutat, sed statim, sicut vir, qui scit, quid 
dicat, respondit: »Timeo, ne cotes frigore findantur: itaque eos stramento 
involvi et in sacculum condidi.« 
Vir ingens imperatori placuisse videtur, itaque imperator »Scire vide-
ris, quomodo haec res exerceatur. Sed quonam modo equulam istam tam 
facile transtulisti? Quamquam carnosa non est, attamen ossibus haeret. 
Krpanus parvum cachinnum tollit atque »Scio«, ait, »equos tuos plus 
carnis habere, sed equulam meam pro omnibus quattuor, qui isto currui 
iniuncti sunt, non substituo. Quod autem ad equulam transferendam per-
tinet, duas tales equas ferens iter duarum horarum vel diutius, si oporteat, 
facere audeo. 
Caesar rem memoratu recordationeque dignam esse putat atque iter 
pergi iubet.