UDK 27-9(497.4) zi ISSN 0351-2789 ACTA me ECCLESIASTICA — SLOVENIAE © 34 France Martin Dolinar POROCILA LJUBLJANSKIH ŠKOFOV V RIM O STANJU V ŠKOFIJI (RELATIONES AD LIMINA) II. DEL: 1685-1943 LJUBLJANA 2012 © Vse pravice pridržane Založila Teološka fakulteta Univerze v Ljubljani Za založbo dr. Stanko Gerjolj Izid znanstvene periodične publikacije je sofinancirala Javna agencija za knjigo RS. UDK 27-9(497.4) ISSN 0351-2789 ACTA ECCLESIASTICA SLOVENIAE 34 France Martin Dolinar POROČILA LJUBLJANSKIH ŠKOFOV V RIM O STANJU V ŠKOFIJI (RELATIONES AD LIMINA) II. DEL: 1685-1943 LJUBLJANA 2012 ACTA ECCLESIASTICA SLOVENIAE Izdaja Inštitut za zgodovino Cerkve pri Teološki fakulteti Univerze v Ljubljani Poljanska c. 4, p. p. 2007, SI-1001 Ljubljana Uredil: doc. dr. Matjaž Ambrožič Recenzenta: red. prof. dr. Bogdan Kolar, TEOF UL red. prof. dr. Darko Friš, FF UM CIP - Kataložni zapis o publikaciji Narodna in univerzitetna knjižnica, Ljubljana 272-772(497.4L jubljana)" 15/19"(093.2) 27-726.2(497.4Ljubljana)" 15/19" 27-9(497.4)"15/19" POROČILA ljubljanskih škofov v Rim o stanju v škofiji : (Relationes ad Limina) / [zbral] France Martin Dolinar ; [prevodi Pavlina Bobič]. - Ljubljana : Teološka fakulteta, 2011-. - (Acta Ecclesiastica Sloveniae, ISSN 0351-2789 ; 33, 34) Del 2 : 1685-1943. - 2012 ISBN 978-961-6844-14-7 (zv. 2) 1. Dolinar, France M., 1941- 258446336 Na naslovni strani je posnetek bronastega Kristusovega monograma iz Emone (druga polovica 4. stoletja). KAZALO KRATICE IN KRAJŠAVE RELATIONES AD LIMINA 1685-194. Sigismund Krištof grof Herberstein .. Dokument št. 46. Dokument št. 47. Dokument št. 48. Dokument št. 49. Dokument št. 50. Dokument št. 51. Dokument št. 52. Dokument št. 53. Dokument št. 54. Dokument št. 55. Dokument št. 56. Dokument št. 57. Dokument št. 58. Dokument št. 59. Dokument št. 60. Dokument št. 61. Dokument št. 62 . Dokument št. 63. Dokument št. 64. Dokument št. 65. Dokument št. 66 Franc Ferdinand grof Kuenbur; Dokument št. 67. Dokument št. 68. Dokument št. 69. Franc Karel grof Kaunitz — Rietber; Dokument št. 70. Dokument št. 71. Viljem grof Leslie Dokument št. 72 . Dokument št. 73 . Dokument št. 74. Dokument št. 75. 13 17 20 21 23 23 23 23 24 27 28 28 29 32 33 33 33 34 34 36 36 36 37 42 44 44 44 45 45 45 48 49 49 SI 53 53 53 53 59 Acta Ecclesiastica Sloveniae 34 Dokument St. 76 Dokument št. 77 Dokument št. 78 Dokument št. 79 Dokument št. 80 Sigismund Feliks grof Schrattenbach Dokument št. Dokument št. Dokument št. Dokument št. Dokument št. Dokument št. Dokument št. Dokument št. Dokument št. Dokument št. Dokument št. Ernest Amadej Tomaž grof Attems Dokument št. 92... Dokument št. 93 Dokument št. 94 Dokument št. 95 Dokument št. 96 ... Dokument št. 97 Leopold Jožef Hanibal grof Petazzi Dokument št. 98 Dokument št. 99 ... Dokument St. 100. Dokument St. 101. Dokument št. 102. Dokument št. 103. Karel Janez grof Herberstei Dokument št. 104. Dokument št. 105. Dokument št. 106. Dokument št. 107. Dokument št. 108. Mihael Leopold Jožef Andrej baron Bri Dokument št. 109. Dokument št. 110. Dokument št. 111.. Dokument št. 112. 59 60 63 64 64 65 65 69 70 71 71 74 74 74 74 77 78 79 79 82 83 83 83 84 85 85 89 90 90 90 91 92 92 96 97 97 98 100 100 102 103 104 Kazalo Dokument št. 113. Dokument št. 11 Avguštin Janez Jožef Gruber Dokument št. 115 ........ Dokument št. Dokument št. Dokument št. Dokument št. Dokument št. Dokument št. Dokument št. Dokument št. Dokument št. Dokument št. Dokument št. Dokument št. Dokument št. Dokument št. Dokument št. Dokument št. Dokument št. Dokument št. Dokument št. Dokument št. Jernej Vidmar.. Dokument št. Dokument št. 137.. Anton Bonaventura Jegl Dokument št. Dokument št. Dokument št. Dokument št. Dokument št. Dokument št. Dokument št. Gregorij Rožman Dokument št. 14 Dokument št. 146. Dokument št. 14 BIBLIOGRAFIJA.. k Arhivski Viti ...esscsscessesseecseesseessesseessecseeenesnecnscseesucenesnesteceneaneesseaseeaneceeeneete 8 Acta Ecclesiastica Sloveniae 34 Literatura... annnnnennnnannan 413 NAVODILA SODELAVCEM AES 415 PUBLIKACIJE INŠTITUTA ZA ZGODOVINO CERKVE. 419 Acta Ecclesiastica Sloveniae 419 Redovništvo na Slovenskem. 422 422 Rimski simpoziji TABLE OF CONTENTS REPORTS OF THE BISHOPS OF LJUBLJANA TO ROME ON THE CONDITIONS IN THE DIOCESE (RELATIONES AD LIMINA) PART TWO: 1685-1943 ABBREVIATIONS INTRODUCTION. RELATIONES AD LIMINA 1685-1943 Sigismund Krištof Count Herberstein Document No. Document No. Document No. Document No. Document No. Document No. Document No. Document No. Document No. Document No. Document No. Document No. Document No. Document No. Document No. Document No. Document No. Document No. Document No. Document No. Document No. Franc Ferdinand Count Kuenbur; Document No. 67 Document No. 68 .. Document No. 69... Franc Karel Count Kaunitz — Rietber; Document No. 70... Document No. 7 Viljem Count Leslie k Document No: 2 10 Acta Ecclesiastica Sloveniae 34 Document No. 53 Document No. 53 Document No. 59 Document No. 59 Document No. 60 Document No. 63 Document No. 64 Document No. 64 Sigismund Feliks Count Schrattenbach. 65 Document No. 65 Document No. 69 Document No. 70 Document No. 71 Document No. 71 Document No. 74 Document No. 74 Document No. 74 Document No. 74 Document No. 77 Document No. 78 Ernest Amadej TomaZ Count Attems. 79 Document No. 79 Document No. 82 Document No. 83 Document No. 83 Document No. 83 84 85 Document No. 98... 85 Document No. 99... 89 Document No. 100 90 Document No. 101 90 Document No. 102 90 Document No. 103 91 Karel Janez Count Herberstein 92 Document No. 104 92 Document No. 105 96 Document No. 106 97 Document No. 107 97 Document No. 108 98 Mihael Leopold Jožef Andrej Baron Brigido 100 Document'No: 109). .sisscssssssvosnssssssvsvevsanesscencessennenseenssrnssnertaccasvenssaveevsnsieese 100 Table of Contents Document No. Document No. Document No. Document No. Document No. Avguštin Janez Jožef Gruber Document No. Document No. Document No. Document No. Document No Document No Document No. Document No Document No. Anton Alojzij Wolf .... Document No Document No Document No. Document No Document No Document No. Document No. Document No. Document No. Document No. Document No. Document No. Jernej Vidmar.. Document No. Document No. Anton Bonaventura Jeglič Document No. Document No. Document No. Document No. Document No. Document No. Document No. Gregorij Rožman. Document No Document No 110 DIL. 112 . 113 .114 115 . 116 117 . 118 . 119 . 120 . 121 . 122 . 123 . 124 125 . 126 . 127 . 128 . 136 137 138. 139 140 141 142 143 144 . 145 z Po I IO EI O 12 Acta Ecclesiastica Sloveniae 34 Document No. 147 ..................... ui 389 BIBLIOGRAPHY... 413 Archival Sources. Secondary Works INSTRUCTIONS FOR THE COLLABORATORS OF AES ........................... 415 PUBLICATIONS OF THE INSTITUT FOR THE HISTORY OF THE CHURCH. 419 Acta Ecclesiastica Sloveniae 419 Redovništvo na Slovenskem [Monastic Orders in the Slovenian Lands] 422 423 Rimski simpoziji [Roman Symposia] . AAS AES ASV art. B.M.V. BV B.V.M. ©. can., cann. cap. Capuc. C.M. conf. Convent. Gt Din Doc. dr. e. g., e.gr ete fase. fl., flor. fol. gl. ha ive. J. KAL km L.B. Lit m mons. monsig. msgr. n. NB No., n.o Nr., nr. KRATICE IN KRAJŠAVE Acta Apostolicae Sedis Acta Ecclesiastica Sloveniae Archivio Segreto Vaticano articulus Beata Maria Virgo, Beatae Mariae Virginis Bogoslovni vestnik Beata Virgo Maria, Beatae Virginis Mariae capitulum [poglavje] canon, canones, canonicus, canonici capitulum [poglavje, kapitelj] Capuccinorum Congregatio Missionis [Misijonska kongregacija lazaristov] confrontare Conventualium caesareo-regia jugoslovanski dinar docent doktor exempli gratia et cetera fascikel florenus [forint, goldinar] folium glej hektar id est Jesu Kapiteljski arhiv Ljubljana kilometer, kilometri Liber Baronus Lira italiana, Lirae Italianae meter monsignor monsignor monsignor numerus, numero Nota bene numerus, numero Nummer, numerus 14 Acta Ecclesiastica Sloveniae 34 NSAL Nadškofijski arhiv Ljubljana num. numerus, numero O.Cath Ordo Carthusiorum [kartuzijani] 0.C.D. Ordo Sororum Carmelitarum Discalceatarum [bosonoge karmeličanke] O.Cist. Ordo Cisterciensis [cistercijani] OFM, O.F.M. Ordo Fratrum Minorum S. Francisci Seraphici [frančiškani] O.F.M.Cap. | Ordo Fratrum Minorum Capuccinorum [kapucini] Ord. Ordo, Ordinis OSU Ordo Sanctae Ursulae [uršulinke] p..P. pater pag. pagina pg. pagina P.N.F. Partito Nazionale Fascista Prof., prof. profesor prot. protokol r recto [prednja stran folia] rad. reverendus dominus s. sanctus, sacrus s.d. sine datum sept. september sess. sessio SHS Srbov, Hrvatov in Slovencev [sic!] sic erat scriptum SI, S.I. Societas Jesu [jezuiti] sl. sledeči Soc. Sal. Societas Salesiana [salezijanci] sa seguentes S.R.E. Sancta(e) Romana(e) Ecclesia(e) Sši SS: Sancti, -ae, Sanctissimus, -ae, -i Ss sacrosanctus, sanctissimus str. stran SAL Skofijski arhiv Ljubljana šk. škatla theol. theologia(e) U.S.A. United States of America v verso [hrbtna stran folia] Vinc. Vincencii ZCP Zakonik cerkvenega prava zv. zvezek § člen [...] izpuščeno besedilo 1.01 Izvirni znanstveni članek UDK 27-9(497.12Ljubljana)"1 685/1943" prejeto: 23. 7. 2012 France Martin Dolinar red. prof., dr. cerkvene zgodovine Ježa 25, SI — 1231 Ljubljana e-pošta: france.dolinar@rke.si POROČILA LJUBLJANSKIH ŠKOFOV V RIM O STANJU V ŠKOFIJI (RELATIONES AD LIMINA) II. DEL: 1685-1943 IZVLEČEK izdaji so objavljena poročila ljubljanskih škofov v Rim o stanju v njihovi škofiji od leta 1685 do 1943. Relacije so bile pisane po navodilih Koncilske kongre- gacije, ki je tudi preverjala njihovo vsebino. Z reformo rimske kurije je to pristoj- nost prevzela Konsistorialna kongregacija, ki je leta 1918 izdala podrobno navodilo, kako naj bodo relacije sestavljene. Ljubljanski škofiji je v obravnavanem obdobju vladalo 17 škofov, ki so v Rim poslali 35 poročil. Kljub njihovi shematični obliki in predpisanem vprašalniku so ta poročila izjemno zanimiva. Nudijo nam namreč dokaj verno podobo o duhovnem in materialnem stanju v škofiji, predvsem pa odkrivajo zmožnost presoje vsakokratnega škofa poročevalca o dejanskem stanju v škofiji še zlasti v luči podatkov in ocen, ki so nam na voljo v ostalih virih iz tega časa. KLJUČNE BESEDE: Ljubljanska škofija, ljubljanski škofje, jožefinske reforme, prva in druga svetovna vojna, verski tisk. 1.01 Academic essay UDK 27-9(497.12Ljubljana)"1685/1943" France Martin Dolinar Professor, Doctor of Church History Ježa 25, SI — 1231 Ljubljana e-pošta: france.dolinar@rke.si REPORTS OF THE BISHOPS OF LJUBLJANA TO ROME ON THE CONDITIONS IN THE DIOCESE (RELATIONES AD LIMINA) PART TWO: 1685—1943 ABSTRACT The current issue publishes reports of the Bishops of Ljubljana to Rome on the con- ditions in the Ljubljana diocese from 1685 to 1943. The relations were written in ac- cordance with the instructions from the Council Congregation which also examined their contents. Following the reform of the Roman Curia, the competence for this was transmitted to Consistorial Congregation which issued a detailed instruction in 1918 on how these relations ought to be constructed. In the given period the Lju- bljana Diocese was ruled by 17 bishops who sent 35 reports to Rome. Despite their schematic form and prescribed questionnaire, these reports are immensely interest- ing. They ofjer a rather faithful insight into spiritual and material conditions in the diocese, and, above all, unveil the judging ability of each individual bishop reporting on the actual state in the diocese. This is all the more significant in the light of facts and assessments available in other sources pertaining to that time. KEY WORDS: Ljubljana Diocese, Bishops of Ljubljana, Josephine reforms, the First and Second World Wars, religious press. UVOD Časovno obdobje, ki ga obravnavajo objavljene relacije, je bilo za ljubljansko škofi- jo kar nekajkrat usodno prelomno. Zaznamujejo ga med drugim zaokrožitev škofij- ske meje okrog sedeža škofije na Kranjskem (Ljubljana), vernikom prijaznejša raz- mejitev župnijskih meja ter ukinitev številnih samostanov v času jožefinskih reform v drugi polovici 18. stoletja; povzdignitev ljubljanske škofije v nadškofijo in sedež metropolije za jugozahodni del Habsburške monarhije leta 1788 in njena degradacija v navadno škofijo leta 1807; francoska okupacija in kratkotrajna prilagoditev ško- fijskih meja mejam Ilirskih province ter z njo združena nasilna politična priključitev dekanij zahodnega dela Koroške iz krške in treh tirolskih dekanij iz salzburške in briksenske škofije ljubljanski škofiji brez soglasja Rima v letih 1809—1814; vključi- tev ljubljanske škofije v Ilirsko (goriško) metropolijo leta 1830; italijanska okupacija dekanij Postojna, Vipava, Idrija in Trnovo — Ilirska Bistrica ter župnije Bela Peč po prvi svetovni vojni in njihova priključitev italijanskim škofijam; prepolovitev ljubljanske škofije med nemškega in italijanskega okupatorja med drugo svetovno vojno, ki je škofijo oropala njenih posesti in škofu onemogočila stik z verniki na nemškem okupacijskem ozemlju. V obravnavanem obdobju je ljubljanski škofiji vladalo 17 škofov, ki so v Rim poslali 35 poročil (Relationes ad Limina) o stanju v ljubljanski škofiji. Čeprav je do leta 1921 veljal predpis Koncilske kongregacije, da so škofje dolžni v treh letih vizitirati svojo škofijo in nato četrto leto osebno prinesti pisno poročilo o stanju v škofiji v Rim, ga predložiti pristojni kongregaciji (do leta 1918 koncilski, nato pa Konsistorialni kongregaciji), obiskati grobova apostolov Petra in Pavla v istoimen- skih bazikah ter vladajočega papeža (Visitatio ac Relatio Liminum Apostolorum), tega določila vsi ljubljanski škofje niso dosledno upoštevali. Razlogi, ki jih nava- jajo v svojih prošnjah za odlog od navedene dolžnosti, so različni: zaradi menjave na škofijskem sedežu sredi »guadriennia« oziroma po letu 1918 »guinguennia« se novi škof npr. ni mogel v tako kratkem času seznaniti z dejanskim stanjem v škofiji in v predpisanem roku poslati poročilo v Rim oziroma opraviti predpisano Visitatio Liminum. Zaradi slabega zdravstvenega stanja ali ostarelosti nekateri škofje kar ne- kajkrat niso mogli vizitirati škofije v predvidenem roku, zlasti še, ker so bile mnoge župnije v »pretežno gorati« škofiji težko dostopne. Škofje med razlogi, zakaj ne morejo v Rim, navajajo tudi preveliko oddaljenost Ljubljane od Rima, vojne, v katere se je zapletla Habsburška monarhija v obravnavanem času, epidemije raznih bolezni in podobno. Druga težava v komunikaciji škofov habsburške monarhije z Rimom je bila od druge polovice 18. stoletja dalje prepoved direktnega komuniciranja škofov z Ri- mom, ki pa je škofje v svojih opravičilih izostanka iz razumljivih razlogov ne na- 18 France Martin Dolinar vajajo. Tudi za oddajo poročila o stanju v škofiji v Rim so morali škofje pridobiti predhodno cesarjevo pisno dovoljenje. Čeprav je potrebno razloge za neredno pošiljanje relacij v Rim in predvsem zakaj določen škof ni mogel ali morda ni želel osebno »ad Limina« v Rim preveriti za vsakega škofa posebej, je preglednica poslanih poročil v Rim po svoje vseeno dovolj zgovorna: po eno poročilo o stanju v škofiji (Re/atio ad Limina) so v Rim poslali škofje Ferdinand Franc grof Kuenburg leta 1708 (glede na dolžino vladanja ljubljan- ski škofiji bi moral poslati dve), Franc Karel grof Kaunitz leta 1716, Karel Janez grof Herberstein leta 1788 (poslati bi moral tri), Mihael baron Brigido leta 1795 (poslati bi moral tri), Avguštin Gruber leta 1821 in Jernej Vidmar leta 1864 (poslati bi moral tri); po dve relaciji so poslali škofje Jakob Viljem grof Leslie leta 1723 in 1727, Ernest Amadej grof Attems leta 1744 in 1752 (poslati bi moral tri), Leopold Jožef grof Petazzi leta 1764 in 1769;' po tri relacije sta poslala škofa Sigismund Felix grof Schrattenbach leta 1731, 1736 in 1740 ter Gregorij Rožman leta 1933, 1938 in 1943; štiri relacije je poslal škof Sigmund Krištof grof Herberstein leta 1685, 1690, 1694 in 1740; šest relacij je poslal v Rim škof Anton Alojzij Wolf in sicer leta 1829, 1833, 1839, 1847, 1854 in 1858 (poslati bi jih moral sedem); škof Anton Bonaven- tura Jeglič pa je poslal v Rim sedem relacij in sicer 1902, 1906, 1910, 1913, 1919, 1923 in 1928. Vsekakor pa preseneča, da niso poslali v Rim nobene relacije (ali jih vsaj trenutno ni bilo najti) škofje Anton Kavčič (1807—1814), ki bi moral poslati vsaj eno, Janez Zlatoust Pogačar (1875—1884), ki bi moral poslati v Rim dve relaciji in Jakob Missia (1884—1898), ki bi moral poslati v Rim vsaj tri relacije. Kavčiča bi lahko opravičila francoska zasedba škofije in nasilno obnašanje francoskih oblasti do njega, škofa Pogačar in Missija pa podobnega opravičila nimata. Zaradi obsežnosti besedil številnih relacij objavljamo večinoma le besedilo re- lacije in pooblastila osebi, ki je odnesla poročilo v Rimu, če je bil škof kakor koli zadržan, da ni mogel ali želel osebno »ad Limina« v Rim. Včasih zelo zanimivo dopisovanje med Rimom in škofom, zlasti pripombe kongregacije na posamezne relacije, bi v našem primeru preveč obremenilo celotno besedilo in ga zato na tem mestu izpuščamo. Originali relacij so shranjeni v Vatikanskem tajnem arhivu, Congregatione del concilio oziroma za novejše obdobje Congregatione Concistoriale, Relationes Dio- ecesium, Labacensis." Ker so vse relacije za ljubljansko škofijo shranjene na enem mestu, Vatikanskega tajnega arhiva (ASV) pri posameznih dokumentih posebej ne navajamo. Osnutki oziroma kopije relacij so shranjene v Nadškofijskem arhivu Lju- bljana (NŠAL) in sicer v fondu Škofijski arhiv, seriji Škofijski protokoli in Škofje. |. Slednja pravzaprav ni relacija, ampak bolj opravičilo, da zaradi bolezni ne more osebno v Rim, glede poročila o stanju v škofiji pa pravi, da ne more navesti nič novega, česar ne bi povedal že v prvi relaciji. ASV, Congr: Concilio, Relat. Dioec., Labacum (Labacensis), Indice 1140; ASV, Congr: Concistori- ale, Relat. Dioec., Indice 1169. Poročila ljubljanskih škofov v Rim o stanju v škofiji 19 Zaradi lažje dostopnosti gradiva je objava relacij v naši izdaji relacij prirejena po kopijah, ki jih hrani NŠAL, kar je tudi vsakokrat posebej navedeno: Uporaba ločil, velike začetnice ter pisanja imen in priimkov oseb in krajev ter določenih besed je v pisnih predlogah (prva relacija, ki je ohranjena v tipkopisu, je šele iz leta 1928) zelo neenotna in nedosledna tudi znotraj ene same relacije (npr. Marianna in Mariana; proh dolor in pro dolor; e. g. in e. gr., s. congregatione in s. Congregatione oziroma S. Congregatione), zato smo skušali zapis relacij poenotiti na obliko, ki se v pisnih virih največkrat pojavlja. Izjema je zadnja Rožmanova rela- cija iz leta 1943, ki je pisana po uveljavljenih pravopisnih pravilih rimske kurije in smo jo zato objavili v obliki, kot je bila odposlana v Rim (kopija tipkopisa). Po zunanji obliki in vsebini so si relacije zelo podobne. V prvem obdobju so vsebino relacij določala navodila, ki sta jih v imenu Koncilske kongregacije izdelala tajnik kongregacije Prospero Fagnani" oziroma Bartholomeo Gavanto." Leta 1725 je kongregacija izdala posebno inštrukcijo z natančnimi navodili, kako naj bodo v pri- hodnje sestavljene relacije škofov." Škofje so večinoma uporabljali predlogo svojega predhodnika in jo dopolnili z novejšimi podatki. Besedilo je pisano tekoče po usta- ljenem vzorcu, vendar brez vmesnih podnaslovov in vprašanj. Ta se prvič pojavijo v relacijah škofa Wolfa, ko je vsako poglavje" podrobno razčlenjeno s konkretnimi vprašanji, na katere je moral škof odgovoriti. Novo pomembno vsebinsko spremembo relacij je povzročila reforma Rimske kurije, s katero je papež Pij X. nadzor nad vsebino poročil škofov o stanju v njihovih škofijah prenesel na Konsistorialno kongregacijo. Novo obliko in vsebino relacij je predpisal dekret A remotissimo z dne 31. decembra 1909. S sprejetjem novega Zakonika cerkvenega (kanonskega) prava leta 1917" je Konsistorialna kongregacija naslednje leto izdala novo navodilo ter obsežen in zelo podroben vprašalnik, ki so se ga bili škofje dolžni držati od leta 1921 dalje. Na podlagi tega vprašalnika so postale relacije bistveno daljše in podrobnejše, pri škofu Jegliču pa deloma celo zelo osebne. Predpisani jezik relacij je latinščina. Vsebinske poudarke poročila po letu 1918 določajo naslovi posameznih poglavij: 1. Splošno o materialnem stanju oseb in kra- > Primerjaj uvod v I. del relacij v: AES 33 (2011), str. 13-24. * GL.P. Fagnani, // librum Decretalium, Romae 1661. Gl. B. Gavanto, Praxis evactissima dioecesane synodi, Venetiis 1634. ® Instructio S. Congregationis Concilii pro episcopis, Romae 1725. Poglavja v relacijah od Wolfa dalje: 1. De statu ecclesiae materiali; 2. De ipso episcopo; 3. De clero saeculari; 4. De clero regulari; 5. De monialibus, 6. De seminario dioecesano; 7. De ecclesiis, confra- ternitatibus et locis piis; 8. De populo. $ Zakonik cerkvenega prava (ZCP) je bil razglašen na binkoštno nedeljo leta 1917 (27. maj) in je stopil v veljavo na binkoštno nedeljo naslednjega leta (19. maj 1918). Z dovoljenjem Svetega sedeža je celoten ZCP v slovenščino prevedel Alojzij Odar. V tisku je izšel v Ljubljani leta 1944. Sacra Congregatio Consistorialis, De relationibus Dioecesanis. Formula a primo anno quinquennii III, hoc est ab anno 1921 servanda in relationibus ipsis conficienda, Romae 1918. 20 France Martin Dolinar jev; 2. O upravi materialnih dobrin, inventarjih in arhivih; 3. O veri in bogoslužju; 4. O stvareh, ki zadevajo škofa; 5. O škofijski kuriji; 6. O semenišču; 7. O kleru na splošno; 8. O kapitljih; 9. O dekanih in župnikih; 10. O redovnikih; 11. O vernikih; 12. Sintetično poročilo ordinarija o stanju v škofiji. Vprašanja znotraj poglavij se vedno nanašajo na določila Zakonika cerkvenega prava. Na vsa vprašanja je bil škof dolžan odgovoriti samo prvič. V naslednjih relacijah pa je bil dolžan navesti samo spremembe in novosti. Tako so pri naslednjih Jegličevih relacijah določena poglavja ali določena vprašanja, pri katerih ni imel kaj dodati podatkom iz prve relacije, pre- prosto izpuščena, pri novostih pa je vedno zelo natančen in konkreten. Predpisano shematično obliko relacij so, z izjemo škofa Avguština Gruberja, spo- štovali vsi škofje. Kljub ponavljanju predvsem zgodovinskih podatkov in nekate- rih netočnosti, na katere je posebej opozorjeno v opombah (npr. letnica ustanovitve škofije in podelitev knežjega naslova), v relacijah vendarle naletimo tudi na drobne podatke, ki jih je sicer v literaturi težko zaslediti, ali pa so zaradi nepoznavanja celote napačno interpretirani. Tako npr. iz relacij izvemo, da si je za drugo instan- co v postopkih pred cerkvenim sodiščem že škof Viljem Leslie (1718—1728) izbral estergonskega metropolita in ne šele Karel Janez Herberstein, kot večkrat beremo v literaturi, ker pač ni želel priznati goriškega nadškofa za svojega metropolita. Po- dreditev goriškemu metropolitu je najbolj odločno zavrnil škof Leopold Jožef Pe- tazzi (1760-1772), ki je bil pred imenovanjem za ljubljanskega škofa kot tržaški škof goriški sufragan. V goriško metropolijo je ljubljansko škofijo vključil šele škof Anton Alojzij Wolf leta 1830. Očitno pa se ljubljanski škofje v druščini italijanskih in hrvaških škofov goriške metropolije niso znašli najbolje, tako da je škof Anton Bonaventura Jeglič že v svoji prvi relaciji leta 1902 izrazil željo, da bi Sveti sedež ljubljansko škofijo izločil iz goriške metropolije in jo ponovno neposredno podredili Svetemu sedežu. To prošnjo je v naslednjih relacijah še nekajkrat ponovil. Zlasti Jegličeve in Rožmanove relacije nam omogočajo zelo podrobno podobo materialnega in duhovnega stanja škofije ter predvsem vpogled v duhovni profil škofa poročevalca in njegovo presojo dejanskega stanja v škofiji. Prava vrednost vsebinskih podatkov, ki nam jih nudijo poročila škofov v Rim, pride v polnosti do izraza sicer šele v luči ostalih sočasnih virov, ki so nam o življenju in delu škofov ter razmerah, ki so vladale v škofiji in v deželi na splošno, v posameznih obdobjih na voljo od druge polovice 17. do prve polovice 20. stoletja. Na podlagi teh virov se da zaključiti, da so v poročilih zapisani podatki točni, čeprav v določenih segmentih zaradi narave poročil in prepisanega vprašalnika do neke mere tudi nepopolni. Povzetek Čas, ki ga obravnavajo poročila ljubljanskih škofov v Rim o stanju v njihovi škofiji, je bil kar nekajkrat usodno prelomen za ljubljansko škofijo. Jožefinske reforme so Poročila ljubljanskih škofov v Rim o stanju v škofiji 21 jo strnile okrog škofijskega središča v Ljubljani na Kranjskem, njeno teritorialno, duhovno in materialno podobo pa so poleg terezijansko-jožefinskih reform zazna- movale in spreminjale zlasti francoska okupacija na prelomu iz 18. v 19. stoletje, vključitev ljubljanske škofije v Ilirsko (goriško) metropolijo in obe svetovni vojni v 20. stoletju. Ljubljanski škofiji je v obravnavanem obdobju vladalo 17 škofov, ki so v Rim poslali 35 poročil o stanju v svoji škofiji. Štiriletna obveznost pošiljanja poročil se je leta 1921 spremenila v petletno. Iz različnih razlogov se ljubljanski škofje strogo niso držali tega ritma. Do škofa Antona Bonaventure Jegliča so tudi bolj poredko zahajali »ad Limina« v Rim in so tej dolžnosti največkrat zadostili preko svojih za- konitih zastopnikov (prokuratorjev), ki so v njihovem imenu odnesli pisno poročilo pristojni kongregaciji v Rim, obiskali grobova apostolov Petra in Pavla v istoimen- skih bazilikah ter se poklonili papežu. Po zunanji obliki in vsebini so si relacije zelo podobne, od škofa Wolfa dalje (1824—1859) pa sestavljene na podlagi podrobnega vprašalnika, ki vsebino poročil shematizira in jih napravi preglednejšo. Čeprav se zaradi tega nekateri odgovori na določena vprašanja v poročilih ponavljajo, pa razvejanost in podrobnost vprašanj, zlasti po navodilih Konsistorialne kongregacije iz leta 1918, omogoča zelo podrobno sliko materialnega in duhovnega stanja škofije, obenem pa nam odkrivajo sposob- nost vsakokratnega škofa poročevalca presojanja dejanskega stanja v škofiji. Ta pre- soja je še posebej zanimiva v luči ostalih podatkov, ki so nam na voljo za obravna- vano obdobje. V poročilih so zlasti dragocene drobne pripombe in podatki o ljudeh, dogodkih ali stvareh, ki jih sicer v literaturi težko zasledimo. Vsa poročila so pisana v jeziku cerkvene latinščine. Pričujočo izdajo smo pripra- vili na podlagi osnutkov oziroma kopij, ki jih hrani Nadškofijski arhiv v Ljubljani ob upoštevanju originalov seveda, ki jih hrani Archivio Segreto Vaticano v Rimu. Zadnje relacije ljubljanskih škofov namreč v Rimu še niso dosegljive, večini uporab- nikov pa je arhivsko gradivo v Ljubljani dostopnejše kot tisto v Rimu. Summary The period, which the bishops of Ljubljana covered in their reports on the condi- tion in their diocese to Rome, brought about circumstances that had momentous conseguences for the diocese of Ljubljana. The Josephine reforms reduced it to the diocesan centre in Ljubljana in Carniolia, but its territorial, spiritual and material ap- pearances were likewise marked and transformed especially by the French occupa- tion at the turn of the 18" century, subsequent inclusion of the Ljubljana diocese in the Illyrian (Goriška) Church province, and both world wars. In the given period the Ljubljana diocese was ruled by 17 bishops, who dis- patched to Rome 35 reports on the condition in their diocese. In 1921 the four-year 22 France Martin Dolinar obligation of sending reports was changed into five years. For various reasons the Ljubljana bishops did not adhere to this time rhythm. Up until the reign of Bishop Anton Bonaventura Jeglič they rarely travelled to Rome “ad limina" and often trans- posed the obligation to their legal representatives (procurators) who on behalf of the bishops took the written report to the competent congregation in Rome, visited the graves of the apostles Peter and Paul in the two basilicas, and paid their due respects to the Pope. The appearance and contents of the relations are very similar to one another and from Bishop Wolf onwards (1824-1859) they were formed on the basis of a detailed guestionnaire, the function of which was to schematise and clarify the reports. Al- though some answers to certain guestions appear repetitive, the instructions of the Consistorial Congregation of 1918 enabled multifarious and detailed inguisitions which give a very plastic picture of the material and spiritual state of the diocese. Furthermore, they reveal the judging abilities of individual bishops when reporting on the actual condition in their diocese. This is particularly interesting in the light of other facts that are available to us for the period in guestion. The reports contain very valuable brief comments and information about people, events and matters that are otherwise hardly traceable in literature. All reports are written in Church Latin. The current publication was prepared on the basis of drafts or copies that are held in the Archdiocesan Archive in Ljubljana. We also took into consideration the originals that are kept in the Archivio Segreto Vaticano in Rome. The last relations of the bishops of Ljubljana are still not attain- able in Rome, but to most users the archival material in Ljubljana is more readily accessible than that in Rome. RELATIONES AD LIMINA 1685—1943 Sigismund Krištof grof Herberstein 1644, Gradec-1716, Perugia 1683-1701 trinajsti ljubljanski knezoškof Dokument št. 46 1685, julij 5. Sigismund Krištof Herberstein Relatio ad Limina 5. julij 1685 NŠAL 11, Škofijski protokoli, šk. 8, zv. 13, str. 288-296. [288] Obvestilo kongregaciji, da škof ne more priti osebno v Rim. Ker tudi ne more poslati nobenega izmed kanonikov kot svojega zastopnika, prosi za podaljšanje obveznosti vizitacije ad limina za 6 mesecev — 30. september 1684. Na zadnji strani: »9. septembris 1685 fuit data attestatio visitationis.« Dokument št. 47 1685, julij 5. Sigismund Krištof Herberstein Prošnja, da bi zaradi trenutnih težkih razmer in neposredne turške nevarnosti smel opraviti vizitacijo po prokuratorju. NŠAL 11, Škofijski protokoli, šk. 8, zv. 13, str. 288-296. [288] Litterae Visitationem Liminum concernenter a Sua Celsitudine Reverendissi: ma Principe ac Domino Domino ordinario etc. Ad Eminentissimos ac Reverendissi- mos Dominos Cardinales expeditae. [289] Eminentissimi ac Reverendissimi Domini Domini Coledissimi. Urgente ad finem guinguennio iuxta Sixtianam constitutionem meae obligationis partes de visitandis sacris Liminibus per memetipsum adimplere et ad Sanctissimi Domini nostri Papae pedes humillime prosterni debuissem, rerum ob praesentium temporum calamitates et periculosam belli turcici vicinitatem aliasgue id generis causas hoc facere impeditus altissime memoratae Sanctitati Suae supplicavi pro gra- tia, idem per dioecesanum meum in Curia Romana degentem exeguendi, guam etiam clementissime illa est impertita. Ouocirca relationem de concreditae mihi Labacen- sis ecclesiae statu, degue pastorali meo munere rationem hisce Eminentiis Vestris 24 Sigismund Krištof Herberstein submittens, me iisdem guam devotissimae commendo. Labaci 5. iulii 1685 Eminentiarum Vestrarum Sigismundus Christophorus Dokument št. 48 1685, julij 5. Sigismund Krištof Herberstein Relatio de concreditae Celsitudinis Suae Reverendissimae Labacensis ecclesiae statu NŠAL II, Škofijski protokoli, šk. 8, zv. 13, str. 288-296. [289] Eminentissimi ac Reverendissimi Domini Post adeptam Labacensis ecclesiae possessionem non destiti episcopalia munera guantum per Dei gratiam licuit implere; imprimis autem visitatione i uta anno praeterito et mei episcopatus primo omnes ecelesias parochiales per Styriam et par- tim per Carinthiam, hoc currenti vero per Carnioliam et residuas per Carinthiam dispersas. Cleri guogue ac curatorum mihi subiectorum mores ac sufficientiam non absque gravi incommodo et itineris diuturni molestia ipsemet personaliter perlustra- vi, ut non solum in iis corrigenda emendarem, sed etiam eorundem status notitiam plenius asseguerer Eminentiis Vestris in mea imminenti visitatione primi guinguen- nii sacrorum Apostolicarum Liminum exponendam, guod in praesentiarum ita brevi- ter, gua decet, obseguentis animi devota significatione faciam, ut nihil tamen eorum, quae commemorari opus esse arbitrer, praetermittam. Huius ergo dioeceseos Labacensis, quae nulli Metropolitano sed immediatae Sedi Apostolicae subiacet, cathedralis ecclesia praeter quatuor [sic!]!° canonicos ha- bet etiam duas dignitates: praepositum, gui proximum ab episcopo locum tenet, et decanum, gui chorum dirigit, ac peractionum divinarum curam gerit. Sunt guogue duo vicarii canonico parocho in cura animarum subservientes, levitae duo, sacrista et duo capellani, omnes sacerdotes cathedrali servientes. Dignitatibus et canonicis, qui per seipsos obligationi suae punctualiter satisfaciunt, aeguales assignatae sunt praebendae, uni decano ob ecclesiae curam quid exiguum plus caeteris accedit, que- madmodum et praepositurae unita ob ipsiusmet fundationis tempore est parochia in Rottmonsdorf.'' Reliquis praetactis officialibus pro suo munere et officio plus minusve salarii tribuitur. Hactenus distributiones quotidianae inductae non sunt, sed earum loco ex Conradi huius ecclesiae episcopi et capituli constitutionibus a Sixto Carcano episcopo Germanicensi Apostolico visitatore anno 1621 in visitatione con- © Beseda »guattuor« je v relacijah večinoma zapisana v inačici »quatuor«. "" Radovljica. Relationes ad Limina 25 firmatis multas absentiarum pro gualibet hora canonica impositas absentes solvere coguntur, guas et ego confirmavi, praevidendo, guod de inducendis distributionibus quotidianis maximae exorirentur difficultates, et!" multae illis aequivaleant. Inter praebendas non reperitur theologalis et poenitentiariae, nec eas erigendi mo- dus est. Omnes guippe dignitates et canonicatus Augustissimi Imperatoris, gua ducis Carnioliae, gui nolet se obligari ad praesentationem alicuius determinatae personae, patronatus iuris sunt, praeter unum canonicatum, cuius collatio ad episcopum ex fun- datione pertinet, et talis canonici proprium officium est, ad pedum inservire, gui ideo canonicatus ad baculum nuncupatur, sed nec suppressione beneficiorum desideratae duae praebendae institui possent. Haec etiam guasi omnia sunt juris patronatus laici, et illa, quae episcopus confert, sunt pauca et vix sufficerent ad dimidium unius pra- ebendae. Suppletur tamen sufficienter earum defectus per episcopum, qui unum ex canonicis, inter guos semper ad hoc sufficienter reperiuntur, vicepoenitentiarum con- stituit et per patres Societatis, gui in civitate Labacensi theologiam moralem tradunt, ita ut nemo ad ordines suscipiendos admittatur, gui ad minimum per biennium eidem operam non [291] vovaverit. Seminarium guogue alumnorum institui non potuit, alit tamen episcopus aliguot alumnos in sua Oberburgensi residentia novellos sacerdo- tes, guos ad curam animarum exercendam ibidem instrui facit, et opportunitate exi- stente alicuius ecclesiae ministerio addicit, aliosgue in locum dimissorium substituit. Aliquibus scholaribus etiam Viennae in Austria stipendium solvit, quo sua studia prosegui valeant, assumendis suo tempore ad sacros ordines et ecclesiae servitio mancipandis. Extat praeterea in civitate Labacensi seminarium puerorum sub cura patrum Societatis, ubi cum ad studia proseguenda, et pietatem a teneris annis edu- cantur, plures ex illis ecclesiasticae iam disciplinae assueti in sortem Dei transeunt, iisgue successu temporis beneficia ecclesiastica, si se huic oneri ferendo idoneos, et morum probitate, et doctrinae sufficientia probaverint, conferuntur. In civitate est una parochialis, quae est cathedralis ecclesia. Huius parochus post visitationem praefatam apostolicam per episcopum Germanicensem Sixtum Carca- num factam, semper guidam canonicus ab episcopo nominandus et constituendus, cui constanter cura animarum commissa est, caeterorum nullo in eadem se ingerente, cuius dum cura esset apud capitulum, contrarium eveniebat per vices a canonicis ad- ministrata parochiali cura. Extra civitatem in suburbio est altera sancti Petri parochia incorporata episcopatui, et ante erectionem huius episcopatus erat sola istius loci curata ecclesia, modo per duos vicarios regitur. In dioecesi vero sunt parochiales et curatae ecclesiae sexaginta octo, pleraequae lati districtus, ut parochi sine curatis per se solos oneri ferendo impares, guandogue unum guidgue [292] etiam duos coope- ratores pro administratione sacramentorum teneant. In civitate collegium Societatis Jesu reperitur et monasterium fratrum minorum regularis observantiae sancti Franci- sci, praeterea comenda Eguitum Teutonicorum. In suburbio vero tria virorum mona- "2 V besedilu v Škofijskem protokolu podvojeno. 26 Sigismund Krištof Herberstein steria, nempe fratrum eremitarum conventualium et discaleatorum sancti Augustini necnon fratrum minorum sancti Francisci capucinorum [sic!]" et unum monialium ordinis sanctae Clarae. In dioecesi vero virorum alia guatuor, videlicet Fontis Mariae dictum penes Landtstrass cisterciensium, in Valle Iocosa carthusianorum et in oppi- do Crainburgi atgue suburbio Villacensis civitatis in Carinthia superiori fratrum ut supra capucinorum. Cathedralis ecclesia sancto Nicolao episcopo et confessori nuncupata, est qui- dem antiquae structurae et obscura aliguantulum, sed et satis ampla et ad possi- bilitatem suam decenter ornata, in ea sancti Vitalis religuiae, gua par est, venera- tione habitae asservantur Roma huc translatae. Sacristia ita nunc instituita est, ut nihil omnino desit, guod divino cultui necessarium iudicetur. Nullos quidem habet speciales proventus. Iam vero, quae ego pro pastoralis officii ratione ad cleri disci- plinam, communemque omnium salutem assidue divino adiutorio curo, haec sunt potissimum. Primo, ut annuis revolutionibus sacra synodus habeatur, et quidem uno anno in civitate Labacensi, quo Carnioliae et superioris Carinthiae clerus dioecesa- nus convenit. Altera Oberburgi in episcopali residentia eo comparente clero Styriae et Inferioris Carinthiae dioecesano, in quibus de cultus divini incremento, de morum et ho- [293] nestatis candore clericorum, de ecclesiarum restauratione et conserva- tione tractatur, editisque desuper decretis in illud incumbitur, ut quae sancita sunt ab omnibus re ipsa praestentur, atque ideo anno praeterito primam meam synodum in civitatae, alteram hoc anno in dicta mea residentia Oberburgi in Styria celebravi. Secundo, ut christianae fidei rudimenta parvulis et rudioribus diebus dominicis per totam dioecesim diligenter tradantur. Tertio ne ad praedicationem verbi Divini et excipiendas confessiones ad curam animarum exercendam quisque ante admittatur, quam examinatus et approbatus fuerit. Quarto, ut ab omnibus tam in civitate quam dioecesi shedae seu fides confessionis annuae et communionis pashalis diligenter exigantur et examinentur ad impoenitentes detegendos et ad videndum, num hae- retici aliqui, et hi, cuius conditionis in memorata civitate et dioecesi commorentur (Solent autem opificium discipuli haeretici ex ulteriori Germania ad eiusdem opificii magistros artis causa quandoque adventare, seque per annum vel dimidium anni hic sine scandalo et periculo soperversionis proximi detinere, ast domicilium figere nulli permissum). Quinto capellanos seu parochorum cooperatores saepius examini subi- icio, ut eo diligentius lectioni librorum incumbant, et sic hoc exercitationis genere proficiant. Sexto, ut quod antehac quoque salutariter institutum fuit singulis diebus dominicis et de praecepto principalioribus festis in ecclesia cathedrali et in omnibus parochialibus et curatis dioecesis conciones ad populum [294] habeantur. Pro impe- trando divino auxilio contra Turcas a duobus iam annis abhinc in civitates ambulato- rias preces per octo dies in qualibet ecclesia cura expositione Venerabilis sacramenti tempore matutino institui, ad quas populus devotioni erga Sanctissimum vel maxime 4. Beseda »capuceinorum« je v relacijah večinoma zapisana v inačici »capucinorum«. Relationes ad Limina 27 addictus et periculo, quod illi a tam immani hoste imminet, territus numerosus con- currit. Ordine vero uno ecclesiarum completo, denuo alter incipit a cathedrali et sic sine interpolatione pergitur. lurisdictioni ecclesiasticae vim video inferri a saeculari potestate, et multum sane premitur, vix non oppressa, ac guidem primo clerici om- nes indifferenter pro debitis, pro guibus bona illorum hypothecata non sunt, citantur ad forum saeculare. Secundo iidem guo ad personalia, ut sunt actiones iniuriarum et similia, coguntur ibidem respondere. Tertio clerici ab eodem saeculari tribunali arrestantur in arresto sine ulla reflexione ad curam animarum, guae illis incumbit, detinentur, atgue etiam poena pecuniaria mulctantur. Quarto clerici in, et ab eodem tribunali obligantur iuramenta deponere. Ouinto iisdem iniungitur informationes, et attestationes ibidem deponere. Sexto parochis et curatis laicalis potestas non per- missit super delictis publicis et scandalosis, ut adulterii, blasphemiae, et similibus, delinguentes citare ad eosdem poena ecclesiastica mulctandos. Quae eguidem omnia nunc memorata puncta per modum gravaminis apud sacram Caesaream Maiestatem [295] praeterito anno statim deposui eorundem remedium etiamnun praestolans, cui procurando Eminentissimus guogue Dominus Cardinalis Bonvisius Nuntius Sanctis- simi Domini nostri apud Augustissimum Imperatorem Apostolicus pro egregio suo zelo, et apud Aulam Caesaream Auctoritate incumbit ad id non a me duntaxat implo- ratus, verum etiam ad humillimas meas preces iussu eiusdem Sanctitatis Suae sibi per Eminentissimum Dominum Cardinalem Cybo significati motus. Atgue haec ea sunt, quae mihi de huius meae ecclesiae statu Eminentiis Vestris exponi potissimum oportere videbantur. Supressi, ut si guo in re desiderari meum officium adversum fuerit, benignissimae admonitiones mihi obtingant, negue enim humiliter exegui negligam, quidquid pro utilitate et ornamento meae ecclesiae mihi fuerit iniunctum, me illamgue Eminentiarum Vestrarum summae benignitati et pa- trocinio demississime commendans Sigismundus Christophorus, episcopus Labacensis Dokument št. 49 1685, julij 5. Sigismund Krištof Herberstein Škofovo pooblastilo procuratorju Antoniju Leporiju, ki bo namesto njega opravil predpisano Visitatio Liminum. NŠAL 11, Škofijski protokoli, šk. 8, zv. 13, str. 295-296. Ego infrascriptus ecclesiae Labacenis episcopus obtenta ad humillimas meas preces a Sanctissimo Patre ac Domino Domino Innocentio divina providentia Papa XI. gra- tia, ut per dioecesanum aliguem in curia existentem meam Visitationem sacrorum Liminum peragere valeam, omnibus melioribus, via, iure, modo et causa, guibus 28 Sigismund Krištof Herberstein melius validius et efficacius de iure potui et debui, feci, constitui, creavi et ordinavi meum verum et legitimum procuratorem, actorem et negotiorum gestorem, videlicet admodum reverendum dominum Antonium Lepori absentem, tanguam praesentem in finem nomine [296] meo dioecesanum aliguem Romae commorantem eligendi ac constituendi, qui pro me relationem de statu meae ecclesiae praedicto Sanctissimo Domino nostro vel Eminentissimis ac Reverendissimis Dominis Cardinalibus Sacrae Congregationis Concilii Tridentini patribus praesentet, caeterague omnia in Visita- tione Liminum praestari solita praestet et guaecungue ad hoc necessaria et opportuna fuerint, compleat et generaliter omnia et singula faciendi, dicendi, gerendi, exercendi et procurandi, guae in praetermissis et circa ea necessaria fuerint seu guomodolibet opportuna et guae ego ipsemet facerem et facere possem, si praemisae Visitationi sacrorum Liminum personaliter interessem, etiam si talia fuerint, guae mandatum exigerent magis speciale, guam praesentibus sit expressum. Promittens insuper me ratum, gratum, validum atgue firmum habiturum totum id et quidquid per dictum meum procuratorem dictum, actum, gestum, factum vel procuratum fuerit in praemissis seu aliguo praemissorum. In guorum omnium fidem indubitatam me subscripsi, sigillogue meo has munitas dedi. Actum Labaci die 5. iulii 1685 Sigismundus Christophorus episcopus Labacensis Spodaj pripisano z drugo roko pooblastilo Antonia Leporija, da v njegovem imenu opravi visitatio ad limina Joannes Antonius Dolnitscher, clericus Labacensis, in cu- ria Romana existens. Romae, 20. augusti 1685 Dokument št. 50 1685, avgust 24. Nestor Rita, archiepiscopus Sebastenis, potrjuje, da je Janez Anton Dolničar 24. avgusta 1685 obiskal baziliki sv. Petra in sv. Pavla. NŠAL 11, Škofijski protokoli, šk. 8, zv. 13, str. 296. Dokument št. 51 1690, februar 17. Sigismund Krištof Herberstein Škofova prošnja, da sme Relatio Liminum opraviti po prokuratorju Janezu Rihardu grofu Gallenbergu. NŠAL 11, Škofijski protokoli, šk. 9, zv. 16, str. 45. Eminentissimi ac Reverendissimi Domini Domini Colendissimi. Relationes ad Limina 29 Apostolicis mandatis pro debito morem gerens iterum sacrorum Liminum Visita- tionem, dum hanc permanet aut e gremio capituli mei missum ob temporem iniurias et ecclesiae meae constitutionem exegui nequeo, indulgentia Eminentiarum Vestra- rum per clericum meum dioecesanum nunc in urbe morantem nimirum dominum Joannem Richardum comitem a Gallenberg, peragere volui dioeceseos mea statum seripto fideliter conceptum mei loco humiliter traditurum Eminentiis Vestris, guibus me ac ecclesiam meam plena devotione commendo. Eminentiarum Vestrarum Sigismundus Christophorus Dokument št. 52 1690, februar 17. Sigismund Krištof grof Herberstein Relatio secunda de concredita Celsitudini Suae Reverendissimae Labacensis Ecclesiae status NŠAL 11, Škofijski protokoli, šk. 9, zv. 16, str. 45-50." [45] Eminentissimi ac Reverendissimi Domini Domini Colendissimi. Exordior secundam concrediti mihi pastoralis muneris relationem ab ipsa eccle- sia cathedrali mea divo Nicolao dicata, haec satis commode de necessariis ornamen- tis provisa est, a quatur [sic!] canonicis et duabus dignitatibus, praeposito scilicet et decano, item duobis vicariis totidemgue levitis, duobus insuper capellanis et sa- cristista, omnibus sacerdotibus diligenter iuxta sacrosancti Concilii Tridentini prae- seriptum officiatur (distributiones guotidianae hactenus propter exiguas canonicales praebendas, nec a meis antecessoribus nec a me induci poterant. Verum earum loco a Conrado episcopo Labacensi inductae mulctae absentiarum, et a Sixto Carcano Ger- manicense episcopo et apostolico visitatore confirmatae, per me vero ante biennium circiter cum mei capituli consilio auctae ab absentibus exiguntur). Seminarium episcopale nullum quidem inveni, nec huius instituendi modum hu- cusque reperire valui. Huic tamen quo ad causam finalem a sacrosancto Concilio Tridentino praeintentam aeguivalet, guod in [46] residentia episcopali Oberburgensi aliguot alumni novelli sacerdotes semper alantur, et in cura animarum ibidem in- struantur pro opportunitate, et ecclesiarum exigentia illarum ministerio successive addicendi. Propterea guod tam a Viennensi, quam Graecensi universitate in studiis aliguot scholares alumnos vigore cuiusdam fundationis episcopi Labacenses teneant, qui deinde his absolutis ad sacros ordines promoventur, atgue ecclesiarum servitio mancipantur, aliis semper in eorum locum ad studia succedentibus. " Strani v besedilu so iz Skofijskega protokola, ki ga hrani Nadškofijski arhiv v Ljubljani (NŠAL). 30 Sigismund Krištof Herberstein Curam animarum in civitate Labacensi canonicus parochus administrat, cui duo vicarii subserviunt. In dioecesi vero (guam 68 parochiae quasi omnes sati lati distric- tus) parochi et in iis parochiis, quae mensae episcopi vel capituli unitae sunt, vicarii perpetui, ita Deo adiuvante exercent, ut circa illam nullum defectum notabilem re- pererim. Nullus guippe ad hanc exercendam approbatur, nisi prius rigoroso examini subiectus certam det suae sufficientiae indicium, atgue bonorum morum dignam ha- beat commendationem. Synodus dioecesana celebratur pro more guotannis alterna- tim in civitate Labacensi uno anno, guo conveniunt curati et sacerdotes dioecesani ex Carniolia et Superiori Carinthia, altero vero in residentia Oberburgensi in Styria sita, comparente ad hanc clero dioecesano Styriae et Inferioris Carinthiae, et guae in ea incrementum cultus Divini, ecelesiarum decorem aut reparationem, morum correc- tionem ete. concernunt, statuuntur per decreta synodalia et executioni demandentur interessatis iniungitur. Schedae confessionis annuae, et pascalis communionis in civitate et dioecesi di- ligentur exiguntur ad detegendos impoenitentes et haereticos, guorum (Deo gratia) nullus in civitate et dioecesi firmum habens domicilium reperitur, nec permittitur matrimonium contrahere, non pius abiurata haeresi. Solent opificum discipuli ali- guando huc adventare, [47] segue hic detinere per annum plus minus, artis suae gratia, sed absgue scandalo, imo potius guandogue aligui ex his cooperante Divina misericordia sectam, in qua nati sunt, abnegantes, orthodoxam fidem amplectuntur. Immunitas ecclesiastica in hoc, quod clerici ad forum saeculare trahentur et circa horum et ecclesiarum temporalitatem ibidem cognoscatur, vim aliguam patitur, ut huic malo remedium aliguod vel temperamentum invenirem, hactenus etsi non cor- respondente plene optato effectu, praetermisi nihil, et ne clericus clericum ibi conve- nire aut alio citatus ibidem iuramentum deponere praesumat, sub poena suspensionis prohibui. Sunt in hoc civitate collegium Societatis Jesu et monasteria guingue, nempe fra- trum eremitarum sancti Augustini conventualium, et excalceatorum, fratrum mino- rum s. Francisci strictioris observantiae et capuccinorum, nec non monalium sanctae Clarae. Per religuam dioecesim alia adhuc sex, videlicet cisterciensium Fontis Bea- tae Mariae Virginis dictum, carthusianorum Vallis Jocosa appellatum, unum fratrum sancti Pauli primi eremithae, unum fratrum minorum strictioris observantiae, duo capuccinorum. Ex his posterioribus sex prima duo praetendunt se non obligari ad accipiendos tum ordines, tum sacros liguores ab ordinario loci, et licet per me iterato etiam scripto admoniti, ita negligunt moderni illorum superioris parere, ut plane et respondere intermisserint, guapropter altiori in illos obligationi suae satisfacere re- cusantes, remedio intendum erit. Haec habui Vestris Eminentiis circa statum meae ecclesiae referenda, humilli- me obsecrans, ut si qua in re meum officium desiderari contigerit, me benignissi- me admonere velint, nihil neglecturum, guid quid pro utilitate meae ecclesiae mihi iniunctum fuerit, unum subnecto, pro quo obtinendo Eminentiarum Vestrarum va- lidissimum patrocinium et authoritatem imploro, motus ex causis, ut arbitror, sat Relationes ad Limina 31 afficacibus, quas mox subiungam, est quam hoc specialium sanctorum patronorum Carnioliae, et dioecesis Labacensis cultus, quem habita licentia a Sede Apostolica, et approbatione [48] a Sacra rituum congregatione clerus tam saecularis, quam regula- ris, et in choro et privatim iisdem persolvere cuperet. Motiva vero sunt haec: Omnis regio specialiter affici quibusdam sanctis eosgue venerari praesertim illos, qui patraim vel in christiana fide erudierunt vel gratiis et favoribus prosecuti sunt vel in ea conversati, passi pro fide vel etiam in se aut successoribus dominati sunt, tamquam naturales domini ac principes, et tales habet complures Carniolia nostra, in qua est dioecesis Labacensis, quibus tamen nullum annuum Divini officii ut in aliis dioecesibus ubique ferme practicatur, pensum retribuit. Deinde plerosque sanctos, qui infra nominabuntur, iam olim ab antiquo venerati sunt, ac coluit peculiari cultu Carniolia, non solum dum tota adhuc ecclesiae Aquile- iensi subesset, verum etiam postquam Labacensis episcopatus erectus et a iurisdic- tione patriarchae Aquileiensis in sui fundatione exemptus fuit. Sunt autem sancti illi sequentes: S. Hilarius episcopus cum s. Tatiano diacono martyres, qui in primis ecclesiae persecutionibus rexit Acquileiensem ecclesiam. Celebratur in Dioecesi Acquileiensi ritu duplici 16. martii. S. Nicaeas patriarcha, qui tempore excisae per Attilam Hunorum regem Aquileia sedit. Celebratur ibidem ritu duplici 22. junii. S. Paulinus patriarcha Acquileiensis. Celebratur ibidem 6. februarii. S. Valerianus patriarcha Acguileiensis. Celebratur ibidem ritu duplici 27. no- vembris. S. Chromatius patriarcha Acquileiensis. Celebratur ibidem ritu duplici die 2. decembris. Hucusque recensiti sancti conversioni harum partium incubuerunt, sicgue a dioe- cesi etiam Labacense colendi esse videntur.'* S. Maximilianus episcopus Labacensis, martyres, natus Celesae, ubi evangelium praedicans et sanguinem suum fundens huius quoque dioeceseos quippe ad illas etiam partes excurrentis saluti consuluit. Reponitur in martyrologio Romano ad diem 12. octobris. Eademque celebratur in Ratisbonensi et Viennensi dioecesi sub duplici. S. Rupertus episcopus Salisburgensis, cum Slavi in patria [49] nostra omnem christianam fidem extinxissent, discipulos suos misit ad conversionem Slavorum, ut constat ex vita. Celebratur in Salisburgensi, Ratisbonensi et Passaviensi dioecesi sub duplici 27. martii. S. Virgilius episcopus Salisburgensis, Slavorum apostolus, qui eos personaliter accessit et ad fidem convertit, progressus usque ad confluentes Dravi et Savi, inter quos magna pars Carnioliae nostrae sita est. Celebratur in dioecesi Salisburgensi et Passaviensi sub duplici die 28. novembris. 4 V Škofijskem protokolu se stavek začne z besedami: »gui omnes conversioni ...«. 32 Sigismund Krištof Herberstein S. Chunegundis imperatrix virgo coniunx S. Henrici, guae in hac patria ex suis pos- sessionibus multa largita est ecclesiis et piis locis eodem iure, quo ipse sanctus Henri- cus, qui iam per universam Germaniam et consequenter hac in dioecesi quoque officio sub ritu duplici ex indulto Sedis Apostolicae honoratur, nobis colenda est. Celebratur in Salisburgensi ritu duplici, in Passaviensi et Viennensi sub semiduplici 3. martii. S. Rochus confessor et singularis patronus contra pestem per totam provinciam, guam anno 1647 voto a Labacensibus emisso ita conservavit, ut prope Labacum uni- cus pagus contagione correptus, virus omne extinxerit, ne malum latius propagatum sit, ob id aedificata est eius honori ecclesia, et quotannis ad illam solemnis ex civitate processio instituitur, ut cum plerigue sacerdotes ea die de ipso dicant missas votivas, conveniens esset, ut dicerent etiam officium. Celebratur in dioecesi Acguileiensi et Viennensi sub ritu duplici die 16. augusti. S. Leopoldus Marchio Austriae confessor, cuius in principatu successores Au- striaci sunt naturales domini et principes nostrae Carnioliae, unde merito etiam a no- bis colendus. Celebratus per dioecesim Passaviense et Viennensem sub ritu duplici die 15. novembris. SS. Achatius et socii martyres, per annos fere 50. celebratur in dioecesi Labacen- se sub ritu duplici et etiam in foro sub praecepto propter insignem victoriam a nostris contra Turcam obtentam. Ideo celebratur hucusque in cathedrali [50] votiva missa et solemnis hymnus Ambrosianus decantatur. Celebratur in dioeceesi Ratisbonensi 22. junii ritu semiduplici. SS. Florianus et socii martyres, passi in Austria, habentur in Carniolia passim pro patronis contra incendia et ob id Labacenses recenter illis erexerunt insignem ecclesiam, ad quam processionaliter quotannis concurrit magnus populus. Equum esset ut honoraretur etiam officio. In dioecesi Passaviensi et Viennensi celebratur sub duplici die 4. maii. S. Margarita Virgo et Martyr, similiter in Carniolia a plebe colitur ab antiquo et multas habet ecclesias. Celebratur in Acquileiensi sub ritu semiduplici, in Salisbur- gensi sub duplici et passim per Germaniam die 20. iulii. Quapropter confido Eminentias Vestras huic petito pro Dei gloria et sanctorum ho- nore delaturas, meque earumdem singulari benignitati et protectioni demisissime comendo. Sigismundus Christophorus Labaci 17. febr. 1690 Dokument št. 53 1690, februar 17. Dodatek: podroben opis spora s cisterciani v Kostanjevici in kartuzijani v Bistri za- radi ordinacij in svetih olj. Navede njihove razloge in njegov odgovor. Relationes ad Limina 33 Dokument št. 54 1690, marec 25. Potrdilo dekana vatikanske bazilike Michaela Angelus Matthaeius, da je Joannes Richardus comes de Gallenberg 25. marca 1690 v Herbersteinovem imenu obiskal Vatikansko baziliko. Dokument št. 55 1690, marec 25. Potrdilo Michaela Pius a Papia, da je Joannes Richardus comes de Gallenberg obi- skal baziliko sv. Pavla. Dokument št. 56 1694, januar 27. Sigismund Krištof Herberstein Obvestilo kongregaciji, da ne more priti osebno v Rim, zato pošilja relacijo po za- stopniku, kleriku ljubljanske škofije Ferdinandu Ernestu Pelzhofjerju, ki študira v Rimu. NŠAL 11, Škofijski protokoli, šk. 10, zv. 18, str. 9-10; NŠAL, KAL, fasc. 57/73. Eminentissimi ac Reverendissimi Domini, Domini Colendissimi. Sixtianae constitutioni de visitandis singulis guadrienniis Sacris Apostolorum li- minibus, ac meae in ordinatione episcopali contractae obligationi obsecuturus ver- gente ad finem guadriennio desideraveram guidem per memetipsum summam, guam profiteor, Sanctae Sedi reverentiam ac obedientiam contestari, statumgue modernum concreditae mihi Labacensis Ecclesiae humillime referre; ast tantae sunt praesen- tium temporum arduitates, tum ob annuorum reddituum sterilitatem, tum ob onerum innumerorum, quibus Episcopatus meus, eiusdemque subditi durante tamdiu ferocis- simo hoc bello Turcico premuntur, ut ad ferendos sumptus tanti itineris suscipiendi, seu per me seu per unum de gremio Capituli mei mittendum, imparem me reddant. Quocirca de indulgentia Eminentiarum Vestrarum id ipsum per praenobilem do- minum Ferdinandum Ernestum Pelzhoffer [10] clericum dioecesis meae peracturus hisce Eminentiis Vestris moderni ecclesiae meae status relationem annecto, maneo- guae Eminentiarum Vestrarum humillimus servus Sigismundus Christophorus episcopus Labacensis Labaci die 27. januarii 1694 34 Sigismund Krištof Herberstein Dokument št. 57 1694, februar 16. Obvestilo kongregacije papežu Inocencu XII., da škof ne more priti sam, zato je rela- cijo poslal po prokuratorju kleriku Ferdinandu Ernstu Pelzhofferju, ki biva v Rimu. Dokument št. 58 1694, februar 16. Sigismund Krištof Herberstein Relatio status modernus Ecclesiae Labacensis NŠAL Il, Škofijski protokoli, šk. 10, zv. 18, str. 10-13; NŠAL, KAL, fase. 57/73. Eminentissimi ac Reverendissimi Domini, Domini Colendissimi.!9 Pauca in praesenti occurunt, quae de statu concreditae mihi ante decennium cathedralis Ecclesiae Labacansis Divo Nicolao sacra Eminentiis Vestris referenda erunt, nisi acta agam, et quae in praecedentibus binis relationibus meis exposui, re- petam. Ouocirca omissa topographica dioecesis meae ac in ea contentorum descrip- tione, guae in anterioribus relationibus per extensum deducta fuit, ad enarrandam cleri populisgue morum disciplinam ac decretorum sacrosancti Concilii Tridentini observantiam progredior, et primum guidem guod attinet, ex visitationibus civitatis ac dioecesis meae, guae annuatim pro parte instituitur ac singulis trienniis iuxta de- creta visitatoris apostolicae reverendissimi patris fratri Sixti Carcani episcopi Ger- manicensis, bonae memoriae predecesori meo Thomae episcopo anno 1621 intimata absolvitur, comperio clerum moderationi meae subiectum, tum iis guae in sacris canonibus circa vitam et honestatem in sortem Domini vocatorum ordinanta compe- riuntur, tum meis synodalibus constitutionibus ac visitationum decretis obedientem non sine aedificatione Christi fidelium ac mea consolatione. Praetea inter laicos nullum haereticum fissum in dioecesi mea domicilium obti- nere sed omnes esse Sanctae Matris Romanae Ecclesiae devotissimos filios, ss. Mis- sae sacrificium, et verbi Dei praedicationem festis de praecepto ac dominicis diebus prouti et poenitentiae et sacrae eucharistiae sacramenta freguentare diligenter, ita ut [11] non tantum ad pascha prouti Ecclesiae praecepto obstringuntur, sed et diversis per annum festivitatibus ad luncrandas Ecclesiarum ac confraternitatum indulgentias copiosissimi sacra reficciantur synaxi ac praesertim in mortis articulo caelesti muniti viatico ac sacro infirmorum inungi oleo ardentissime efflagitent. Pro maiori nihi- lominus cautela schedae confessionis annuae et communionis paschalis in civitate ac dioecesi diligenter exiguntur ad detegendos impoenitentes, guibus ingressus ad ecclesiam durante contumacia praecluderetur. ‘© Strani v besedilu so označene iz Skofijskega protokola. Relationes ad Limina 35 Ad manutenendam vero cleri populive disciplinam praeter visitationes, de quo supra memini, saluberrimum remedium etiam annue diocesanam synodum celebrare soleo et haec guidem recepto more uno anno in civitate Labacensi, in guo Carnioliae ac superiors Carinthiae clerus diocesanus convenit, altero vero Oberburgi in altera dioecesis meae parte, in quo Styriae ac inferioris Carinthiae clerus comparet, insti- tuitur. In his tractatur de cultus divini augmento, de vita ac moribus clericorum, de abusuum reformatione, ecclesiarum restauratione ac iurium ecclesiasticorum con- servatione editis hunc in finem salutaribus decretis, poenalibusgue, compulsionibus, quae in synodalibus huiusmodi congressibus publicantur ad hoc, ut quiguam de com- muni sacerdotem" ibidem praesentibis cunctis ita statuta tum in suffragio statuuntur, ab omnibus sacrosancte observentur. Cura animarum in civitate Labacensi per parochum, qui ex gremio capituli assu- mitur, administatur, cui subserviunt duo vicarii. In suburbio altera est parochia, cuius curata munia per alios duos vicarios pertractantur. In dioecesi vero ecclesiae curatae sunt 68. Pleraegue satis amplae, partim per parochos partim per vicarios perpetuos, qui omnes praemisso praevie rigoroso examine circa doctrinae sufficientiam, moru- mque, honestatem approbationem obtinent, et pro parochiarum amplitudine unius, duorum et plurium'* sacerdotum cooperatorum subsidio ac opera iuvantur. Hi omnes obligantur ad expositionem verbi Divini singulis festivis de praecepto ac dominicis diebus ad populum faciendam, nec non ad explicanda parvulis doctrinae christianeae rudimenta. Progredior nunc ad enarranda ulterius, quae circa executionem decretorum ss. Coneilii Tridentini occurrunt. Primo in cathedrali nec adest praebenda poenitentia- rii nec theologalis nec hac erigendi modus, uti in anterioribus exposui, sex etenim duntaxat extant in cathedrali praebendae et omnes, unica excepta, iuris patronatus augustissimi Caesaris, gua ducis Carnioliae, gui obligari non potest ad praesentatio- nem alicuius determinatae et graduatae personae. Harum nihilominus praebendarum defectus abunde suppletur per substitutionem unius ex canonicis in vicem poeniten- tiarium, qualis semper canonicus parochus esse solet, et per patres Societatis Jesu, qui in civitate Labacensi theologiam moralem tradunt, neque ullus ad sacrum pre- sbyteratus ordinem a me promovetur, qui ad minimum per biennium huic clericis tantopere necessario studio sedulam operam non impenderit. Distributiones quotidianae hactenus ob praebendam tenuitatem introduci non poterant, sed harum loco mulctae absentiarum pro qualibet hora canonica a Con- rado huius ecclesiae antistite bonae memoriae anno 1521 introductae, a Sixto Car- cano episcopo Germanicense visitatore apostolico anno 1621 confirmatae fuerunt, et quamvis harum exactio successu temporis prope in desuetudinem devenerit, fuit tamen in mea prima capituli visitatione denuo stabilita et nunc diligenter observatur. Besedila v kurzivi v Skofijskem protokolu ni. 's V Skofijskem protokolu manjka. 36 Sigismund Krištof Herberstein Seminarium clericale aliud non habetur, nisi guod in civitate Viennensi guatuor alumni, ac in Graecensi duo in patrum Societatis Jesu disciplina cum obligatione dioecesi post absoluta studia inserviendi sumptibus episcopatus sustententur. Praete- rea in residentia mea Oberburgensi guingue aluntur sacerdotes alumni, gui postguam ad animarum curam sufficienter instructi comperiuntur, ad va[ca]ntes cooperaturas ac subinde parochias promoveantur, aliis in promotorum locum semper surrogatis. Immunitati ecelesiasticae vim interdum inferri a potestate saeculari in anterioribus meis relationibus fusius recensui, et guamvis pro parte mea, ut malo huic occurrem, intermiserim nihil, temporum tamen currentium infelicitas, in guibus undigue perstre- pentibus armis leges silere debent, conatibus meis plurimum obfuit. Clericique itague, pro debitis quibuscumque ad forum saeculare citantur et etiam quo ad diversa personalia prouti sunt actiones iniuriarum, ibidem respondere coguntur. Praeterea ab iisdem exigun- tur attestationes ac iuramenta coram seculari iudice deponenda, quod tamen postremum ego mihi subiectis sub poena suspensionis per constituionem synodalem prohibando im- pedire conor. Quibus praesenti relationi moderni status Ecclesiae meae finem impono, et me, mihique concreditum S. Romanae Ecclesiae devotissimum clerum ac populum Eminentiarum Vestrarum singulari benignititi ac patrocinio commendans maneo. Eminentiarum Vestrarum Sigismundus Christophorus Dokument št. 59 1694, marec 3. B. Michael Angelus Matthaeius potrdi, da je Pelzhoffer 3. marca 1694 obiskal ba- ziliko sv. Petra, Benedictus ab Urbe pa, da je istega dne obiskal baziliko sv. Pavla. Dokument št. 60 1698, november 29. Sigismund Krištof Herberstein Opravičilo, ker ne more priti osebno v Rim ad Limina in tudi ne more nikogar poslati kot svojega zastopnika, zato prosi za podaljšanje obveznosti. Dokument št. 61 1700, februar 6. Sigismund Krištof Herberstein Alla S. Congregazione del Concilio per il vescovo Labacense Ultramontes Il vescovo Labacense ultra montes a parte imperii, spirando al marzo prossimo avve- nire la prima proroga di un anno di venir alla visita de Sacri Limini, supplica umil- Relationes ad Limina 37 mente [...] degnarsi di concedergli la proroga di un altro anno atteso l'impossibilità di poter personalmente venir a Roma per molti suoi affari, e per essergli convenuto di far molte spese coll’occasione delle nozze di sua Maestà cesarea essendo stato uno de prelati assistenti. Dokument št. 62 1700, februar 28. Sigismund Krištof Herberstein Relatio Sacrae Congregationi Labacensem dioecesim concernens submissa ut seguitur NŠAL 11, Škofijski protokoli, šk. 11, zv. 21, str. 60-73.» [60] Eminentissimi et Reverendissimi Domini Colendissimi. Relationem concreditae mihi dioeceseos guartam eminentiis vestris pro summa, guam Sanctae Sedi profiteor reverentia exhibiturus descriptionem topographicam eiusdem, guo ad illa duntaxat partes repetam, guae pro percipiendo moderno eius statu ac implorandis remediis opportunis necessariae visae fuerint. Est igitur memo- ratae dioeceseos meae cathedralis ecclesiae divo Nicolao sacra, nulli mettropolitano sed immediate Sedi Apostolicae subiecta, provisa duabus dignitatibus, nempe prae- posito et decano, quatuor duntaxat canonicis, duobus vicariis, levitis duobus, sacrista et duobus [61] capellanis, ex his postremo loco nominati capellani defectu cong- truentiis stipendii obligationem freguentandi chorum (exceptis diebus dominicis ac festis) nullam habent. Vicarii duo in curae ministerio subordinati canonico, civitatis Labacensis parocho frequenter occurrentibus tempore chori curati muneris functio- nibus ab eodem avocantur. Ex canonicis non raro unus aut alter infirmitate corporis praependitur, alius post trimestri a sacrosancto concilio Tridentino concesso abest. Duo praeterea his annis benignas favorabilesve dispensationes ab eminentiis vestris obtinuerunt, imo ultra triennium in iisdem praescriptum absentias guamvis non im- pune producere ausi sunt ita, ut non raro chorus vix tribus aut guatuor personis pro- visus fuerit, ego guogue pro decore status pontificalia peragere vix potuerim. Ex guo eminentiae intelligent, quanta ministrorum in hac sat amplae civitatis ac Carnioliae metropolis cathedrali extet penuria, ob guam eorundem disciplina, utpote inter pau- cos vix perfecte ordinari aut saltem diu conservari valet. In consistoriis desiderantur non raro plures assessores seu consiliarii. Festa maiora condigno officiatore, capi- tulares sessiones congruo numero chorus congruenti psalmodia, et ego pontificalia munia pertractans debita competentium ministrorum assistentia carere debeo, pro guibus indigentiis cum remedium hac in temporum arduitate per accessionem novae fundationis plurium praebendarum sperari non valeat, saltem per id non nihil iisdem 19 Strani so označene po besedilu v Škofijskem protokolu. 38 ismund Krištof Herberstein succurri poterit, [62] si ab eminentiis vestris attenta praelibata ministrorum penuria prorogationes absentiarum seu novae licentiae imposterum has expetituris ecclesiae meae dignitatibus et canonicis constanter denegatae fuerint, sicuti e contra ego reme- diis a iure concessis contra illegitime absentes procedere haud intermittam. Transeo nunc ad ecclesias curatas dioeceseos meae computatis matricibus et fi- lialibus numero septuaginta et unam. His ante guingue annos accessit ad s. Micha- elem in Montibus parochiae Hyperlabacensis de novo erecta sub curata ecclesia in hac namgue sat ampla parochia ante quinquaginta circiter annos circumstantiis ita exigentibus a meis antecessoribus stabilita fuit cum suo districtu curata capellania ad Beatam Virginem in Loitsch, nunc vero ob multiplicatam plebem ac distantiam loci a matrice alia ad s. Michaelem in Montibus cum suo districtu, tabernaculo pro ob- servanda Sacra Eucharistia, fonte baptismali, armario sacrorum liguorum et aedibus pro habitatione sacerdotis durati congruis sustentationis mediis provisis ab omni sae- cularis iurisdictionis, advocatiae aut dominii subiectione liberis, plene tamen matrici suae parochiae Hyperlabacensi subordianta, instituta fuit. In civitate extat collegium Societatis Jesu, monasteria guingue, nempe fratrum eremitarum s. Augustini conventualium et excalceatorum, fratrum minorum s. Fran- cisci strictioris observantiae et capucinorum necnon sancti monialium [63] s. Clarae, guod iurisdictionis ordinariae meae subiectum singulis trienniis per me visitatur et nunc sub optima disciplina per abbatissas triennales gubernatur. Praefatum collegium Societatis lesu habet in dioecesi, nempe in parochia s. Bar- tholomaei in Campestribus residentiam nuncupatam Pletria, olim monasterium car- thusianorum, in qua usgue ad annum nonagesimum secundum expirantis huius sa- eculi praeter patrem superiorem duo patres et duo laici degere solebunt, ab eo vero tempore rerum circumstantiis ita forte exigentibus a grancia” illa societatis religiosis ad collegium revocatis Labacense deputatus fuit in eiusdem sanctissimae Trinitatis ecclesia sacerdos saecularis, qui capellani titulo missas pro commoditate et solatio ibidem degentis familiae diebus dominicis et festivis aliisgue permultis ferialibus missas celebrant, et de licentia ex approbatione mea in concursibus maioribus pra- elibatae Pletriacensis sanctissimae Trinitatis ecclesiae sermonem ad populum facit, cathechizat et confessiones fidelium excipit ac proinde recurrente visitatione prae- fatae parochiae s. Bartholomaei cum aliis intra eiusdem districtum commorantibus presbyteris saecularibus coram me aut meo vicario generali sese sistere ad personale examen solebat. [64] Imo vero praeterito 1698 prohibitus a moderno patre rectore collegii Societatis Jesu Labacensis ad visitationem non comparuit, nisi districtius sub censurarum comminatione citatus, ob guam comparitionem etiam dicebatur ab eodem patre rectore a capellania amotus. Ouare hac de causa interpellatus pater rec- tor errorem, quo putabat granciarum suis collegiis unitarum capellanos a iurisdictio- ne ordinarii exemptos esse per superiore, uti credo, dedoctus coram vicario meo ge- ?° Italijansko: pristava. Relationes ad Limina 39 nerali declaravit se, guod admittat capellanos Pletriacenses ordinario subiectos esse, ab eo visitari posse et ultimo amotum non ex eo, guod ad visitationem comparuent, sed aliis ex causis a conditione dimissum fuisse. Ex gua declaratione coram testibus facta et ad protocollum relata perutilem, stabiliterque bonam spero inter dictae So- cietatis praestantes in vinea Domini operarios et ordinarios Labacenses correspon- dentiam. Patres franciscani strictioris observantiae ab aliquot annis indulgentiis Portiun- culae insolitas et decreto Innocentii XI. sanctae memoriae de indulgentiis appochri- phis repugnantes clausulas adiunxerunt divulgantes has (quae tamen sunt plenariae) toties quoties die secunda augusti a christifidelibus lucrifieri posse, cum tamen id constitutione seu privilegio pontificio authenticum reddere non valeant et praelau- datum decretum Inocentii XI. semel duntaxat indulgentias [65] plenarias in diem certum visitantibus ecclesias aut aliud pium opus peragentibus lucrifieri definierint. Ideo etiam haec de causa per me nuper exporrectum fuit memoriale sacrae Rituum congregationi, a qua hac in novitate, per quam illusum insigniter ab iisdem patres fuisse piis animabus mihi persuadeo, opportunum remedium praestolor atque haec quo ad regulares civitatis huius. Per religuam diocesim vero alia sex comperiuntur monasteria virorum nempe cisterciensium ad Fontes Beatae Mariae Virginis in Landtstrass, carthusianorum Vallis Jocosae, fratrum s. Pauli primi eremitae Ulimiae, unum fratrum s. Francisci strictioris observantiae in Nazaret et duo patrum capucinorum nempe Crainburgense et Villacense. Primum cisterciense indubitanter in dioecesi mea situatum iurisdic- tioni meae in iis, in quibus etiam exempti per sacros canones episcopis subiiciuntur, se subtrahere attentavit, qua de causa insituto ad nuntiaturam Viennensem recursu iam anno 1694 ius meum in praedictum monasterium coram eadem deductum fuit me instante, quatenus per dominum nuntium apostolicum moderno abbati in prae- missis debita observantia demanderetur, fuitque iniunctum abbati, ut intra dies 20 respondeat. [66] Interim vero habita, nescio per quem, recursus huius notitia eidem nuntiaturae praesentari fecit dominus patriarcha Aquileiensis informationem seu scripturam guandam citra tamen animum ut scriptura illa incipit, contestandae liti set consentiendi in iurisdictionem nuntiaturae apostolicae Viennensis imo animo ab ea declinandi, guae mihi ab eadem nuntiatura communicata fuit et fundatis, uti credo argumentis refutata. — Ouare comisit saepe dicta nuntiatura archidiacono Goritiensi, ut inter partes amicabilem compositionem tractaret, in guem finem etiam archidiaco- nus anno 1695 Labacum venerat sine fructu tamen ex eo, guod abbas tergiversaretur segue declararet, sibi proinde esse uni aut alteri ordinario subiici, tacite autem, ut ex circumstantiis colligi poterat, mente voluerit se et monasterium suum prius praelato extra guam intra provinciam existenti subdere, re ipsa vero nulli subesse. Ouare in- tercurrente interea mutatione nuntiorum anno 1696 renovata per fuit instantia coram moderno domino nuntio, a guo tamen post saepius repetitus tum per litteras, libellos, guam per procuratorem solicitationes nullum hucusgue decretum obtinere potui, nec spem eiusdem habendi, ut proinde pro obligatione muneris mei ac iuramenti [67] in 40 Sigismund Krištof Herberstein ingressu ad episcopatum sanctae Sedi Apostolicae praestiti pro defendendis iuribus ecclesiae mihi concreditae clementissimum supremi eiusdem ecclesiae advocati ac fundatoris augustissimi Romani imperatoris patrocinium implorare cogar ad effec- tum, ut sacra Caesarea Maiestas pro innata sua pietate causam eidem nuntiaturae commendare dignaretur, prouti et eundem finem datam causam eminentiis vestris, eorundem sublimi patrocinio hisce impense commendo. Aliud monasterium carthusianorum Vallis Jocosae pro sacris ordinibus et liquo- ribus post monitionem ante decem circiter annos moderno patri priori factam ad me recurrit, intimationes etiam iubileorum et exequiarum etc. acceptat, seguenti e contra gravaminis ultimo hoc anno occasionem praebuit. Mense maii evoluto qui- dam monachus nominatus p. Michael Fabian a monasterio Vallis Jocosae, in quo ante 18 circiter annos professionem fecerat, expulsus, habitu religionis privatus, ac vestibus clericalibus indutus Labacum remissus fuit aeger, ubi post aliquot hebdo- madarum moram recuperatis [68] non nihil viribus coram officio meo comparuit et testimonium eiectionis suae mihi exhibuit, petitgue a me assistentiam, ut alimenta saltem a monasterio, ex quo se praetendebat iniuste expulsum percipere mediante mea cooperatione valeret. Quare per me iuxta decretum Urbani VIII. sanctae me- moriae de apostatis et eiectis anno 1624 editum et confirmatum prope quo ad omnia puncta per aliud a regnante Summo Pontifice Innocentio XII. latum prima martii 1693, in quo praescribitur, ut eiecti ordinarii iurisdictioni subsint, et hac de causa pater generalis illico expulsionis sententiam ordinario notificare teneatur, exacta fuit a moderno patre priore praelibata eiectionis sententia, ast eiusdem loco obtentum fuit decretum per patrem generalem carthusianorum datum ad quemdam libellum gravamina contra p. Michaelem Fabian a monasterio Vallis Jocosae patre priore, reliquisque monachis patri generali exposita continentem datum carthusiae die 29. januarii 1699, eratque id conceptum sequentibus formalibus verbis. Apprime et pro- pria experientia edoctus de obstinata malitia et incorrigibilitate domini Michaelis Fabian consensum meum do, ut servatis in omnibus [69] quae per decretum supra- memoratum sanctissimi domini nostri Innocentii papae servanda sunt, expellatur ab ordine. Frater Innocentius prior Carthusiae.?! Cum igitur ego reposuissem imo hoc decretum non esse sententiam eiectionis sed decretum tribuens consensum, ut servatis omnibus, guae per decretum novissimum sanctissimi domini nostri latum prima martii 1693 circa eiiciendos servanda sunt, expellatur petiissemgue mihi mon- strari processum iuxta stylum et constitutiones religionis compilatum et sententiam eiectionis a patre provinciali seu visitatore de consilio assensus ex patrum ex gravio- ribus religiosis a generali pro cognitione causarum eiectionis approbatorum latam. Secundo admissa etiam hypothesi iustae observatisgue observandi factae, eiectionis debere dictum p. Michelem Fabian eiectum et a via salutis deviantem iuxta capitu- lum ultimum X. de regularibus per ambas supramemoratas pontificias constitutiones a 2! Besedilo v kurzivi je v originalu podčrtano. Relationes ad Limina 41 confirmatum, solicite a superioribus reguiri, utpote gui memores paternae charitatis (ut decretum Urbanianum habet) nihil intentatum vel inguere debent, ut lucrentur animas fratrum suorum fere in profundum malorum delapsorum.” [70] Ac denique tertio. Si receptionem ob praevisum gravius malum regularis ordo non patitur, teneri saltem superiores regulares iuxta praelaudatum canonem Gregorii IX. providere, ut eiectis apud sua monasteria in locis competentibus vel in aliis religiosis domibus eiusdem ordinis ad agendam ibi poenitentiam vitae necessaria ministrent. Respondit pater prior ad legitimum decretum citatum sui patris generalis esse formalissimam sententiam eiectionis solemniorem, guam alias guamcungue, gua a patre provinciali seu visitatore de assensu et consilio sex patrum ex gravioribus religiosis in congre- gatione provinciali electorum et a patre generali ad agnoscendas causas eiectionis approbatorum latam. Ad secundum et tertium vero ea intelligi debere, aut de iniuste eiectis aut de iis, qui iam per testimonium ordinarii aut aliam superiorum regularium sententiam destinati sunt, ut ad religionem recipiantur, extra has sublimitationes pra- efatum canonem non esse amplius in usu, guod inane responsum cum nulla solida authoritate firmare potuerit, monstrata per me fuit eiecto via, gua enormiter gravatus ab eminentiis vestris restitutionis salutare remedium guaerere poterit, guibus etiam, si iussus fuero informationem genuinam quo ad ea, quae mihi circa hanc eiectionem constant, daturus sum interea vero recensitis his gravaminibus ad seguens guaesito pro mea" [71] directione ab eminentiis vestris benignissimam decisionem et instruc- tionem reverenter expeto. Quomodo videlicet religiosis indulgentias appocryphas contra decreta pontificia et meam inhibitionem christifidelibus publicantibus aut re- ligiosis in iis, in guibus etiam exempti ordinario subiiciuntur, mihi resistentibus aut denigue non servatis canonum pontificiarum constitutionum regulis fratres suo ab ordine reiicientibus, occurrere valeam intermissis censurarum remediis? Quae in his partibus Germanicae non sine maxima invidia infructuose tamen plerumgue adhiberi solent. Pro conservanda cleri populive disciplina hoc sexennio non minus guam prioribus decem annis villicationis meae pastoralis, visitationem ad mentem sacrosancti Tri- dentini concilii sine intermissione continuatae fuerunt, ita ut iuxta decreta visitatoris apostolici reverendissimi patris fratris Sixti Carcani episcopi Germanicensis anno 1621 stabilita singulis triennis totius dioeceseos visitatio absoluta et anni synodales congressus celebrati fuerint, in quibus sacris canonibus ac praesertim praelaudati Tridentini concilii saluberrimis statutis conformia decreta pro exigentia publicata fuere, quorum exacta observantia mediante freguentium visitationum vigilantia in dies magis stabilitur. [72] Violentias, quas interdum immunitatis ecclesiasticae his in partibus inferri priores meae ac antecessorum meorum relationes testatae sunt, suntque ex iis nota- ©. Stran se konča z besedico Ac, ki se ponovi na naslednji strani. Zadnji besedi se ponovita na naslednji strani. 42 Sigismund Krištof Herberstein biliores, guod clerici pro debitis non tantum realibus seu hypotheca affectis, sed pure personalibus et guandogue etiam in actionibus iniuriarum ad respondendum in foro saeculari compellant. Ab eodem saeculari tribunali arrestantur et aliguando detine- antur in arresto sine ullo respectu ad curam animarum, guae per detentos negligitur. Non nunguam vero etiam poena precuniaria mulctentur. In eodem tribunali debeant iuramenta deponere et eorundem defunctorum bona a potestate laica obsigillentur, consrcibantur et inter haeredes distribuantur. De facto non cessant imo novae po- sterioribus annis accesserunt inter guae numerari debet impositio centesimi numni indifferenter super bonis cum ecclesiasticis tum clericorum exacta solutague ante obtentum, guem sacri canones praescribunt, apostolicum consensum ad evitanda graviora mala et damna, quae ex oppositione seu reccursu pro necessario consensu imminebant. Contigit etiam in viciniori episcopatu iura asyli per effractionem mo- nasterii patrum capucinorum et violationem sepulchrorum deprehendendi rei gratia, qui in iisdem repositus false supponebatur, eversa fuisse [73] neglecto loci ordinario, gui etiam a simili potestate laica praetendente episcopis partium Austriacarum facul- tate non esse utenti censuris ad coretractionem latarum in certum dioeceseos suae lo- cum et personas censurarum, et quidem formula et verbis sibi a dicta potestate laica dictatis compulsus fuit, de quibus ab ipso vim passo distinctius Sanctam Sedem et eminentas vestras informatas fuisse suppono, et id hoc in loco ex sequenti duntaxat causa commoratione dignum censui, quod non meliora recurrente in dioecesi mea simili casu mihi imminere subtimeam praevideamque sine sanctissimi domini nostri efficaci interpositione episcopos suffecturos nunquam malo huic avertendo, quam- vis, ut fieri deberet, guamcungue sui vexam et detrimentum pro tuendis memoratis iuribus praelecturi sint, quam proinde, dum hisce humillime imploro, me mihiquo concreditum sanctae Romanae ecclesiae devotissimum clerum ac populum eminen- tiarum vestrarum constanti patrocinio commendans maneo. Sigismundus Christophorus Dokument št. 63 1700, februar 28. Sigismund Krištof Herberstein Škof zaradi starosti ne more osebno v Rim. Tudi ne more poslati nikogar od svojih petih kanonikov zaradi prevelikih stroškov. Prosi, da sme dolžno Visitatio Liminum opraviti po prokuratorju Antonu Leporiju. NŠAL 11, Škofijski protokoli, šk. 11, zv. 21, str. 74-75. * Za stranjo 61 je v Škofijskem protokolu prišlo do napake pri označevanju strani, ki so bile popra- vljene do strani 74, nato pa se nadaljuje štetje strani od 65 strani dalje. Zaradi večje preglednosti smo za objavljena dokumenta nadaljevali štetje popravljenih strani, torej 75 (v protokolu ponovno stran 65) in 76 (v protokolu ponovno str. 66 in nato tako do konca knjige). Relationes ad Limina 43 [74] Eminentissimi et reverendissimi domini domini colendissimi. Ut constitutioni sanctae memoriae Sixti V. debitum morem gererem et sacratis- sima Apostolorum Limina personaliter aut saltem per personam de gremio capituli mei cum fideli relatione concreditae mihi villicationis et moderni status ecclesiae meae occasione currentis anni iubilaei inviserem binas sub spe meliorum temporum post stabilitam pacem Turcicam ad duos annos ab eminentiis vestris obtinui proro- gationes. Cum vero onera, quibus episcopatus meus eiusdemque subditi exhausto debitisgue gravato per postremum diuturnum ac dispendiorum bellum Turcicum aerario caesario praemuntur, non solum hactenus non sint diminuta, sed potius in dies adaucta sentitantur. Ideo de indulgentia eminentiarum vestrarum idipsum obli- gationis meae per agentem ac pro hoc actu visitationis supra memoratae specialiter constitutum procuratorem meum dominum abbatem Antonium Lepori persoluturus eidem commisi, ut annexam status moderni ecclesiae meae relationem eminentiis vestris consignet, guibus [75] me meamque ecelesiam plena devotione commendo. Eminentiarum vestrarum A tergo: Eminentissimis et reverendissimis dominis colendissimis dominis sacrae Romanae ecclesiae cardinalibus sacrosancti concilii Tridentini interpretibus. Procuratorii domino abbati Antonio Lepori dati ego infrascriptus ecclesiae Laba- censis episcopus obtenta ad humillimas meas preces a sanctissimo patre ac domino domino Innocentio, Divina providentia papa XII. gratia, ut per dioecesim aliguem in curia existentem meam visitationem sacrorum Liminum peragere valeam, omnibus melioribus, via, iure, modo et causa, guibus melius, validius et efficacius de iure potui et debui, feci, constitui, creavi et ordinavi meum verum et legitimum procura- torem, actorem et negotiorum gestorem, videlicet admodum reverendum Antonium Lepori absente, tanguam praesentem in finem nomine meo dioecesanum aliguem Romae commorantem eligendi et constituendi, gui pro me relationem de statu meae ecclesiae praedicto sanctissimo domino nostro vel eminentissimis ac reverendissi- mis dominis dominis [76] cardinalibus sacrae congregationis concilii Tridentini pa- tribus praesentet, caeterague omnia in visitatione Liminum praestari solita praestet et guaecungue ad hoc necessaria et oportuna fuerint, compleat et generaliter omnia et singula faciendi, dicendi, gerendi, exercendi et procurandi, guae in praemissis et circa ea necessaria fuerint seu guomodolibet opportuna et quae ego ipsum facerem et facere possem, si praemissae Visitationi sacrorum Liminum personaliter interessem, etiam si talia fuerint, guae mandatum exigerent magis speciale, guam praesentibus sit expressum. Promittens insuper me ratum, gratum, validum, atgue firmum habi- turum totum id et guid guid per dictum meum procuratorem dictum, actum, gestum, factum vel procuratum fuerit in praemissis seu aliguo praemissorum. In guorum om- nium fidem indubitatam me subscripsi, sigilloque meo has munitas dedi. Actum Labaci 26. februarii 1700 44 Sigismund Krištof Herberstein Dokument št. 64 1700, april 25. Potrdilo, da je Anton Lepori obiskal baziliko sv. Pavla. Dokument št. 65 1700, april 27. Potrdilo Alexandra Casalius(a), da je Antonius Lepori 27. aprila 1700 v Herberstei- novem imenu obiskal baziliko sv. Petra. Dokument št. 66 s.d. Vprašanje (brez podpisa, zadaj pečat), ali je vizitacija, ki jo je opravil Anton Lepori, za 28. ali 29. quadriennio. Škof je namreč 16. februarja 1694 opravil vizitacijo po prokuratorju, leta 1698 pa je zaprosil za podaljšanje obveznosti. Prav tako za leti 1699 in 1700. Franc Ferdinand grof Kuenburg 1651, Mossa pri Gorici-1731, Praga 1711-1711 štirinajsti ljubljanski knezoškof 1711-1731 praški knezonadškof Dokument št. 67 1701, avgust 16. Frane Ferdinand Kuenburg Il vescovo Kuenburg nuovo vescovo di Lubiana supplica la licenza di visitare per il corrente quadriennio i sacri limini, prima di portarsi alla Residenza. Alexander Casalius potrjuje, da je škof Kuenburg 16. augusta 1701 obiskal ba- ziliko sv. Petra. Vicarius Claudius potrjuje, da je škof Kuenburg 16. augusta 1701 obiskal baziliko sv. Pavla. Dokument št. 68 1708, april 24. Franc Ferdinand Kuenburg Sacrae congregationi relatio dioecesis Labacensis NŠAL 11, Škofijski protokoli, šk. 12, zv. 24, str. 233-237." [233] Eminentissimi et reverendissimi domini domini colendissimi. Vergente ad finem termino pro visitandis denuo a me sacris Apostolorum Limi- nibus praefixo, hanc pro summa, guam sanctae Romanae Sedi profiteor, reverentia mediante harum exhibitore cathedralis ecclesiae meae canonico domino Francisco Godefrido libero barone a Pillichgraz ob notoria impedimenta, guae personalem a me praestandam non admittunt, supplere cupio addita praesenti succincta ratione villicationis pastoralis mihi eadem Sancta Sede concreditae, ac relatione praesentis status ecclesiae meae nulli metropolitano, sed immediate Sedi Apostolice subiecta, a cuius cathedrali exoriendo. Significo eminentiis vestris hanc vetustate collabentem ac solo aeguatam in ipso aditu ad episcopatum non absque ingenti moerore a me compertam fuisse, eiusdem novam mollem iuxta hodiernam aptiorem formam in modum crucis exiguo quinque annorum spatio non absgue speciali [234] superna benedictione, nec sine curis in- gentibus feliciter completam, die demum 8. maii anno praeterito iuxta praescriptum pontificalis Romani consecratam fuisse, de qua passim auditur, eam non solum in materiali fabrica sed et officiaturae melioratione, magisgue exacta divinorum offi- 25 Strani so označene po besedilu v Škofijskem protokolu. 46 Franc Ferdinand Kuenburg ciorum pertractatione totam novam et a veteri differentem summa cum populi aedi- ficatione conspici. Habet vero praefata cathedralis mea ex ipsa fundationis origine guo ad ministro- rum numerum valde misera nonnisi duas dignitates, nempe praepositum ac decanum et sex canonicos, computatis etiam binis neo erectis canonicatibus, nempe Kirchper- geriano et Wulviziano, qui liberalitate benefactorum exsurgente novae ecclesiae fa- brica huius obseguiis de novo ante triennium fundati religuisgue accedente clemen- tissimo sacrae Caesaris Maiestatis qua ecclesiae huius patroni et advocati assensu per me aggregati fuerunt. Sunt eidem praeterea duo vicarii canonico parocho in cura animarum subservientes, levitae duo, sacrista et duo capellani. Omnes hi ad ordinem hebdomadarium missarum et frequentationem quotidianam chori obligati, exceptis postremo loco nominatis capellanis, qui hactenus defectu congruentiis stipendii non nisi pro dominicis et festis diebus ad frequentationem chori obligabantur. Unus vero eorum pariter ante triennium ex fundatione domini Joannis Baptistae Preschern, huius ecclesiae praepositi piae memoriae ad quotidianam chori frequentationem ad- strictus fuit. Praeter praebendas non reperitur theologalis et poenitentiaria, cum enim omnes praebendae veteris fundationis [235] (exceptis suprarecensitis binis novis, particulari iuri patronatus subiectis) sint de iure patronatus augustissimi Caesaris, qua ducis Car- nioliae, praeter unam episcopi collationi in ipsa fundatione reservata, non potest idem patronus obligari ad praesentandam personam gradibus magisterii aut doctoratus insi- gnem et pro munere lectoris aut poenitentiarii idoneam, sed nec suppressione benefi- ciorum simplicium id instituti posset, haec enim sunt perpauca eaque iuri patronatus laicorum obstricta et ex inde suppressioni huiusmodi non subiecta. Ut vario his alia via prospiciatur, solet episcopus unum de canonicorum gremio magis idoneum pro vice-poenitentiario suo deputare, et quoad institutionem scholarium ad ordines aspi- rantium, habent hi peropportunam occasionem in gymnasio publico patrum Societatis Jesu, qui Labaci humaniora, philosophiam, theologiam moralem et canones tradunt, in studiis proficiendi, neque admittuntur ad sacros ordines ni quos constat, ad minus per biennium theologiae morali fructuose operam impendisse. His etiam ulterius prospici poterit erectione novi seminarii episcopalis, cuius con- structio in dioecesana synodo Labaci anno 1706 celebrata per me cum clero meo stabilita proxime favente Deo inchoabitur, eoque erecto solidiora pro recta aspiran- tium ad sacros ordines institutione, aliaque permulta ecclesiae cathedrali, dioecesi ac promovendo cultui Divino utilia, nunc inter pias ideas debenta, executioni dari poterunt. Quo ad alias dioecesis meae curatas ecclesias sunt hae [236] computatis ma- tricibus et filialibus subordinatis numero septuaginta et una, quibus ante quatuor circiter annos alia per me novo erecta fuit ad s. Antonium in Bresoviz parochiae S. Petri suburbii Labacensis, in qua ecclesia ob distantiam a matrice ac multitudinem adultae plebis, cui tempore brumali aegre provideri poterat, constitutus fuit sacerdos curatus constanter residens, eidemque ab illa plebe extructae fuerunt aedes, ab omni Relationes ad Limina 47 saecularis iurisdictionis aut dominii subiectione libera et assignati congruae susten- tationis proventus, erectum quoque fuit in eadem ecclesia baptisterium, armarium pro observandis sacris liquoribus et tabernaculum pro sanctissimi altaris sacramenti con decenti observatione. Regularium monasteria comperiuntur in civitate praeter collegium Societatis Jesu guingue, nempe fratrum eremitarum s. Augustini conventualium et excalceatorum, fratrum minorum s. Francisci strictioris observantiae, capucinorum et sancti-monia- lium s. Clarae, quibus accedente assensu clementissimo sacrae caesaraei maiestatis, qua terrae principis, meo ac aliorum interesse habentium, ante paucos annos accesse- runt virgines religiosae ursulinae coemptis actu pro extructione ecclesiae et collegio seu monasterio domibus, quod iuxta normam a me praescribendam pro bono iuven- tutis muliebris, meliorique eiusdem educatione proxime executioni dabitur. Per religuam dioecesim comperiuntur alia sex virorum monasteria, nempe cister- ciensium ad fontes Beatae Mariae Virginis in Landtstrass, carthusianorum Vallis Jo- cosae, fratrum saneti Pauli [237] primi eremitae Ulimiae, unum fratrum s. Francisci strictioris observantiae in Nazaret et duo patrum capucinorum nempe Crainburgense et Villacense. Pro conservanda cleri ac populi disciplina more hac in dioecesi recepto conti- nuati fuerunt synodales congressus alternative uno anno in cathedrali Labacensi et altero in collegiata Oberburgensi, excepto guod ante biennium pro condecoranda celebritate a fundamentis de novo reaedificata cathedralis ecclesiae utriusque partis dioeceseos clerus Labaci in synodo congregatus comparere debuerit. Visitationes etiam ecclesiarum pro parte peractae fuerunt et pro parte ob impe- dimenta, quae occasione fabricae cathedralis aliorumque intercurrentium obstaculo- rum enata fuerunt, continuabuntur iuxta praescriptum sacrosancti Tridentini concilii, huiusque dispersae dioeceseos exigentiam, circa quam multa violentias immunitati ecclesiasticae illatas, huius reparationem concernentia, nec non discrepantias cum regularibus in praecedenti relatione per dominum antecessorem meum Sanctae Sedi data recensitas ac necdum reparatas adiungere possem, quae ad opportuniorem aliam occasionem differo, me, meumque clerum ac populum constanti eminentiarum ve- strarum patrocinio hisce commendans. Labaci 24. aprilis 1708 Originalen podpis A tergo: Eminentissimis et reverendissimis dominis colendissimis dominis sacrae Romanae ecclesiae cardinalibus sacrosancti concilii Tridentini interpretibus. Procuratorium domini Francisci Godefridi, liberi baroni de Pillichgraz expeditum fuit sequenti tenore. [238] Ego infrascriptus ecclesiae Labacensis episcopus visitationem sacrorum Liminum per procuratorem de gremio ecclesiae meae specialiter hunc in finem depu- 48 Franc Ferdinand Kuenburg tatum ob impossibilitatem personalis meae comparitionis peragere cupiens omnibus melioribus, via, iure, modo et causa, guibus melius, validius et efficacius de iure potui et debui, feci, constitui, creavi et ordinavi meum verum et legitimum procu- ratorem, actorem et negotiorum gestorem, videlicet perillustrem ac admodum reve- rendissimum dominum Franciscum Godefridum, liberum baronem de Pillichgraz, cathedralis ecclesiae meae canonicum in finem, ut nomine meo relationem de prae- senti statu ecclesiae meae sanctissimo domino meo vel eminentissimis ac reveren- dissimis dominis dominis cardinalibus sacrae congregationis concilii Tridentini pa- tribus praesentet, caeterague omnia in visitatione Liminum praestari solita praestet et guaecungue ad hoc necessaria et opportuna fuerint, compleat et generaliter omnia et singula faciendi, dicendi, gerendi, exercendi et procurandi, guae in praemissis et cir- ca ea necessaria fuerint seu guomodolibet opportuna et guae ego ipsemet facerem et facere possem, si praemissae visitationi sacrorum Liminum personaliter interessem, etiamsi talia fuerint, guae mandatum exigerent magis speciale, guam praesentibus sit expressum. Promittens insuper me ratum, gratum, validum atgue firmum habiturum totum id, et guidguid per dictum meum procuratorem dictum, actum, gestum, factum vel procuratum fuerit in praemissis seu aliguo praemissorum. In quorum omnium fidem indubitatam me subscripsi, sigillogue meo has munitas dedi. Actum Labaci, die 24. aprilis 1708 Ferdinandus episcopus Labacensis Dokument št. 69 1708, junij 3. Frane Ferdinand Kuenburg Alexander Casalius Coccianus potrjuje, da je Franciscus Godefridus L. B. de Pilli- chgraz, kanonik ljubljanske stolnice v škofovem imenu 3. junija 1708 obiskal bazili- ko sv. Petra. Isto potrdi Philippus de Pisletis [?] za baziliko sv. Pavla. Franc Karel grof Kaunitz — Rietberg 1676, Praga-1717, Dunaj 1711-1717 petnajsti ljubljanski knezoškof Dokument št. 70 1716, april 1. Frane Karel Kaunitz Relatio ad Limina Apostolorum de statu ecclesiae Labacensis NŠAL 11, Škofijski protokoli, šk. 14, zv. 27, str. 273-218. [273] Eminentissimi et reverendissimi domini domini colendissimi. Termino pro visitandis denuo a me Sacris Apostolorum liminibus praefixo nu- per evoluto hanc pro summa, guam sanctae Romanae Sedi profiteor, reverentia mediante harum exhibitore admodum reverendo praenobili ac clarissimo doctore Joanne de Floriani, canonico ad nives et consistoriali Salisburgensi ob notoria mea impedimenta,” [274] quae personalem a me praestanuam non admittunt, supple- re cupio addita succincta ratione villicationis pastoralis mihi ab eadem Sacra Sede concreditae ac relatione praesentis status ecclesiae meae, nulli metropolitano sed immediate Sedi Apostolicae subiectae a cathedrali exoriendo. Significo eminentiis vestris cathedralem ecclesiam meam s. Nicolao pontifici sa- cram ante decenium noviter a fundamentis in forma perpulchra aedificatam fuisse, supellectili sacra commode provisam nondum tamen altaribus ternis exceptis orna- tam esse, quae tamen, ut spero, piis benefactorum largitionibus eorum potissimum, qui in his altaribus beneficiis simplicibus instructis iure praesentationis pollent, cum tempore erigentur, dictae novae ecclesiae structurae materiali formalis etiam decor confraternitatum s. Dismae agonizantium patroni, ac sacerdotalis s. Philippi Nerii noviter erectarum, ac praeterea plurimarum per annum devotionum et sacrarum pe- ractionum, concionum, cathecesiumque magna populi aedificatione adauctus. Reperiuntur vero in dicta cathedrali mea ex primaeva fundatione quoad ministro- rum numerum modice provisa nonnisi due dignitates nempe praepositus et decanus ac sex canonici numeratis etiam binis neo-erectis canonicatibus, nimirum Kiirch- bergiano et Wollviziano, qui liberalitate benefactorum cum novae ecclesiae fabrica ministerio eiusdem ante decenium erecti et reliquis ex clementissimo sacrae Cae- sareae reginaque Maiestatis [275] qua ecclesiae huius patroni et advocati assensu per dominum antecessorum meum aggregati fuerunt. Spero fore, ut plures similes fundandorum canonicatuum piae intentiones, de quibus nihil constat, brevi exple- antur atque sic canonicorum numerus accedente praefato clementissimo Caesareo assensu augeatur. Sunt praeterea in eiusdem cathedralis ecclesiae ministerio duo vi- % Strani so označene po besedilu v Skofijskem protokolu. 50 Franc Karel Kaunitz carii canonico parocho in cura animarum subservientes, levitae duo, sacrista, et duo capellani, omnes hi ad ordinem hebdomadarium missarum, et quotidianam chori frequentationem obligati, exeptis postremo loco nominatis capellanis, qui hactenus defectu congruentiis stipendii non nisi dominicis, et festivis diebus ad frequenta- tionem chori obligabantur, accessis his ante decennium ex pia fundatione domini Joannis Baptistae Preschern. Huius ecclesiae praepositi piae memoriae, ad quotidia- nam chori frequentationem obligatus capellanus, nec non ante triennium duo alii, unus per Georgium Juvantschitsch civem Viennensem, alter per dominum Joannem Antonium Thalnitscher, huius cathedralis decanum piae mamoriae, ad eandem cho- ri frequentationem obligatus fundati fuerunt, ac posterior ad tumulandos defunctos pauperes adstrictus. Praeter praebendas non reperitur theologalis, ac poenitentiariae, cum enim omnes praebendae primaevae fundationis (exceptis supra nominatis binis novis particula- ri iuri patronatus subiectis) sint de iure patronatus augustissimi Caesaris qua [276] Carnioliae ducis, praeter unam episcopi collationi in ipsa fundatione reservatam, non potest idem patronus obligari ad praesentandam personam gradibus magisterii aut doctoratus insignitam muneribus, lecturae aut poenitentiarii idoneam. Sed nec sup- pressione beneficiorum simplicium id institui posset. Haec enim pauca sunt et iuri patronatus laicorum obstricta, ac proinde huiusmodi suppressioni non subiecta. Ut autem his alia via prospiciatur, solet episcopus unum de canonicorum gremio magis idoneum pro vice poenitentiario suo deputare. Quoad instructionem scholarium vero ad ordines aspirantium habetur opportuna occasio in gymnasio publico patrum So- cietatis lesu, gui Labaci humaniora, philosophiam, theologiam moralem et canones tradunt, studiis operam dandi, negue admittuntur ad sacros ordines, nisi illi, guos constat ad minus per biennium theologiae morali fructuose operam impendisse. His etiam amplius prospicietur erectione novi seminarii episcopalis, cuius aedi- ficatio in dioecesana synodo anno 1706 celebrata per dominum antecessorem meum cum clero meo stabilita fuit, et iam potiori ex parte completa, ex guo cum tempore complura augendo Divino cultui, cathedrali ecclesiae ac dioecesi accomoda bona sperantur proventura. Quoad alias dioecesos meae curatas ecclesias sunt hae septuaginta duae compu- tatis matricibus, et filialibus subordinatis, guibus proxime accedet et actu instruitur nova Ecclesia curata [277] s. Danielis in Rasbald" hactenus filialis s. Pancratii in Altenmarkt ob difficillimas vias longamgue a parochiali distantiam magnopere ne- cessaria, cui erigende et sacerdoti curato rite stipendiando tum habitatione tum vi- vendi mediis bonis immobilibus ab omni iurisdictione saeculari exemptis accomode providebitur. Regularium monasteria reperiuntur in civitate praeter collegium Societatis lesu guingue, nempe fratrum eremitarum s. Augustini conventualium ed excalceatorum, 27 Razbor. Relationes ad Limina sl fratrum minorum s. Francisci strictioris observantiae, capucinorum et sancti-monia- lium s. Clarae, guibus ante 14 annos acceserunt virgines religiosae ursulinae nunc in 37 personis consistentes, ac aedificio monasterii ex parte iam extructo amplius promovendo occupatae, iterea autem ecclesiola, reliquisque sat commode instructae. Per reliquam dioecesim comperiuntur alia sex virorum monasteria, nempe cister- ciensium ad Fontes Beatae Mariae Virginis in Landstrass, carthusianorum Vallis Jo- cosae, fratrum s. Pauli primi eremitae Ulimiae, unum fratrum s. Francisci strictioris observantiae in Nazareth et duo patrum capucinorum nempe Crainburgense et Villa- cense. Pro conservanda cleri ac populi disciplina more hac in dioecesi recepto celebrati fuerunt synodales congressus alternative uno anno in cathedrali Labacensi et altera in collegiata ecclesia Oberburgensi. Visitationes ecclesiarum potiori ex parte perac- tae sunt, fuissentque [278] omnes actu iam visitatae, nisi me ab accessu ad illas, quae in Carinthia sitae sunt, lues contagiosa impedivisset, proximo tamen, cum malum hoc miserante Domino cessare incipiat, visitandae et secundum sacrosancti concilii Tridentini praescriptum ac dioeceseos huius in tribus provinciis, Styriae, Carinthiae et Carnioliae disperse exigentiam continuandae. Quibus me, meumque clerum ac populum constanti eminentiarum vestrarum pa- trocinio hisce commendant maneo. Eminentiarum Vestrarum Labaci die prima Aprilis 1716 Franciscus Carolus episcopus Labacensis Dokument št. 71 1723, april 1. Franc Karel Kaunitz Procuratorium NŠAL 11, Škofijski protokoli, šk. 14, zv. 27, str. 278-279. Ego infrascriptus ecclesiae Labacensis episcopus visitationem Sacrorum liminum per procuratorem specialiter in hunc finem deputatum ob impossibilitatem persona- lis meae comparitione peragere cupiens omnibus melioribus via, iure, modo ed cau- sa, guibus melius, validius et efficacius de iure potui et debui, feci, constitui, celavi et ordinavi meum verum et legitimum procuratorem, actorem et negotiorum gestorem videlicet admodum reverendum praenobilem ac clarissimum dominum doctorem Jo- annem de Floriani, canonicum ad nives et consistorialem Salisburgensem in finem ut nomine meo relationem [279] de praesenti statu ecclesiae meae sanctissimo domino nostro vel eminentissimis ac reverendissimis dominis dominis cardinalibus sacrae congregationis concilii Tridentini patribus praesentet, caeterague omnia in visitatio- 52 Franc Karel Kaunitz ne liminum praestari solita praestet et guaecungue ad hoc necessaria et opportuna fuerint, compleat et generaliter omnia et singula faciendi, dicendi, gerendi, exercendi et procurandi, guae in praemissis et circa ea necessaria fuerint seu guomodolibet opportuna et guae ego impsemet facerem et facere possem, si praemissae visitatio- ni sacrorum liminum personaliter interessem, etiamsi talia fuerint, guae mandatum exigerent magis speciale, guam praesentibus sit expressum. Promittens insuper per ratum, gratum, validum atgue firmum habiturum totum id et guidguid per meum procuratorem dictum, actum, gestum, factum vel procuratum fuerit in praemissis seu aliguo praemissorum. In guorum omnium fidem indubitatam me subscripsi sigillo- gue meo has munitas dedi. Actum Labaci, die prima aprilis 1716 Franciscus Carolus episcopus Labacensis 8. 2. 1716 data fuit prorogatio ad sex menses cum absolutione. Viljem grof Leslie 1650, Skotska-1727, Ljubljana 1711-1716 naslovni ebderianski in pomožni tržaški škof 1716-1718 škof v mestu Väc 1718-1727 šestnajsti ljubljanski knezoškof Dokument št. 72 1721, februar 8. Viljem Leslie Obvestilo kongregacije papežu Klemenu XI., da niso bile opravljene Visitationes ad Limina per 32 et 33 guadriennio. Škof Kaunitz je sicer 8. februarja 1716 dobil odlog dolžnosti obiska, vendar do danes svoje obveznosti ni izpolnil." Ker se novi škof še ni mogel seznaniti s stanjem v škofiji, je tudi Leslie dobil odlok dolžnosti Visitationis Liminum. Dokument št. 73 1721, marec 1. Viljem Leslie Obvestilo kongregacije papežu Inocencu XIII., da ljubljanski škof Leslie prosi za odlog dolžnosti vizitacije ad Limina, ki se je iztekla 8. februarja 1721, ker še ni končal vizitacije svoje škofije. Dokument št. 74 1723, marec 2. Viljem Leslie Relatio de statu dioecesis sacrae Congregationi sacrosancti conci datae NŠAL 11, Škofijski protokoli, šk. 16, zv. 31, str. 415-422. [415]? Eminentissimi ac reverendissimi domini domini colendissimi. Termino sub die 14. martii anni superiori 1722 mihi pro visitandis sacris Aposto- lorum liminibus benigne ad unum annum prorogato propemodum decurrente obliga- tionem hanc meam pro summa, guam sanctae Romanae Sedi profiteor reverentia et obedientia mediante praesentium exhibitore admodum reverendo ac perillustri do- 3%. Škof Kaunitz je nepričakovano umrl 25. septembra 1717. Na njegovo mesto je cesar imenoval 5. januarja 1718 in papež potrdil 6. aprila istega leta Viljema grofa Leslija. >. Strani so označene po besedilu v Skofijskem protokolu. 54 Viljem Leslie mino Innocentio Petrucci presbytero nostro Romae agente ob notoria impedimenta, quibus ab hoc debito personaliter praestando legitime detineor, supplere et exequi desidero ac de pastorali villicatione mea mihi ab eadem Sacra Sede concredita ratio- nem ac relationem praesentis status cathedralis ecclesiae meae Labacensis humilli- me annecto a situ dioecesis meae demonstrando exordiens. Significo eminentiis vestris dioecesim meam Labacensem in tribus provinciis Styria, Carinthia et Carniollia disperse sitam esse, ita ut pro hac visitanda distincta, longinqua et admodum ardua itinera reguirantur, provinciae autem haec omnes su- biectae sunt dominio augustissimi Romanorum imperatoris praesentatoris episco- patus mei, cuius piisimi praedecesores eiusdem et capituli fundatores et dotatores fuere. Primus episcopus hunc occupavit Sigismundus a Lamberg [416] anno 1464 tune primitus erectum.?° Nullum haec ecclesia mea habet corpus sanctum, habet tamen insignes religuias sanctorum matyrum Vitalis et variae a praecedessoribus meis episcopis ab urbe obtentis, guae diebus iisdem festivis publicae venerationi exponuntur. Cathedralis haec Labacensis nulli archiepiscopo sed immediate Sedi Apostoli- cae est subiecta, sancto Nicolao pontificis sacra et anno 1706, postguam haec intra sexennium funditus nova in perpulchra forma magnis impensis summam sexaginta millium florenorum multum excendentibus, et potissimum benefactorum largitioni- bus collatis aedificata, ac rara pictura vituosi artificis Julii Oualii de Como ad Lacum a praedecessore meo Ferdinando episcopo tunc Labacensi, nunc autem archiepisco- po Pragensi, consecrata fuit. Decem habet altaria bene exceptis tribus proxime eri- gendis, exornata et sacra supellectili bene provisa. Ecclesiae cathedrali contiguum est palatium episcopale habitationi accommodum in statu bono consistens, mihi guo- que congruis subsistentiae mediis est provisum. Pensionis gravamen nullum ferro exceptis iis, guae de possessionibus episcopalibus territorialibus, et subditis his in- corporatis, in quos episcopus per officiales a se constitutos iurisdictionem exercet, officiis numariis provinciarum annuatim penduntur. Pro administranda iustitia habeo deputatum vicarium generalem, dioecesanum, theologiae doctorem, et cathedralis ecclesiae meae canonicum. Ad consistoria vo- cantur canonici, patres Societatis Jesu et patres franciscani viri litterati, et theologiae ac canonum lectores. Praefata ecclesia mea ex primitiva fundatione duas dignitates, nempe praeposi- tum, decanum et guatuor canonicos habet, guibus ante 18 annos aggregati fuere duo canonici Wolwizianus et Kiirchpergianus pie, et liberaliter a Domino Andrea Cle- menziz nunc canonico Labacensi, et illustri domino Laurentio Wolwiz ac perillustri domino Francisco Adamo a Kiirchperg fundati, his postremo hoc triennio alii duo novi canonici acceserunt, unus a perillustri domino Petro Antonio Codelli de Fah- nenfeld Carnioliae patricio, alter a familia Lambergiana clementissimo [417] assen- % Po do sedaj znanih podatkih je bil Lamberg imenovan in posvečen za ljubljanskega škofa leta 1463. Relationes ad Limina 55 su sacrae Caesareae maiestatis tanquam patroni et advocati in limine erecti episco- patus sibi reservato fundati congruentibus vivendi mediis provisi. Canonici tenentur ad horas omnes et a meridie ad vesperas et completorium in choro cantu dicendas. Reperiuntur etiam in ecclesia cathedrali duo vicarii canonico parocho in cura ani- marum adiuncti, duo levitae, sacrista et duo capellani capituli ad guotidianam chori freguentationem obligati, exceptis postremis duobus festivis de praecepto duntaxat et dominicis diebus ob exiguas duas praebendas ad eandem obstrictis. His novus capellanus per dominum Joannem Baptistam Preschern, cathedralis huius praeposi- tum pie defunctum ante 18 annos, et ante decenium alii duo per dominum Joannem Antonium Thalnitscher eiusdem cahtedralis decanum pie memoriae et Georgium Juvantschitsch civem Viennensem fundati et ad guotidianam chori freguentationem obligati accessere, guorum uni pariter incumbit cura et obligatio defunctos pauperes gratis tumulandi. Ante guadriennium pariter denuo praetactis capellanis duo novi capellani aggregati fuerunt per reverendos presbyteros, et dum viverent, parochos dioeceseos meae Georgium Englman, et Matthiam Gruss pie defunctos fundati, ac ad unam missam per guemlibet istorum hebdomadatim dicendam et chorum diebus festivis de praecepto, et dominicis freguentandum obligati. Praeter praebendas supradictas non reperitur theologalis et poenitentiariae, cum enim omnes praebendae canonicales primitivae fundationis, exceptis supra nomina- tis guatuor novis, particulari suo iuri patronatus reservatis, sint de iure patronatus au- gustissimi imperatoris gua ducis Carnioliae praeter unam episcopi collationi in ipsa fundatione deputatam, non possunt iidem patroni obligari ad praesentandam perso- nam gradibus magisterii et doctoratus insignem muneri lectoris aut poenitentiarii adaptandam negue huic defectui provideri potest beneficiorum simplicium suppres- sione, haec enim perpauca in cathedrali ecelesia sunt et pariter iuri patronatus laico- rum obstricta, proinde talem supressionem non admittentia, solet autem episcopus, ut his defectibus alia via prospiciatur, unum de canonicorum gremio magis idoneum pro vice poenitentiario suo destinare; guoad instructionem scholarium autem ad or- dines aspirantium provisum est opportune [418] in ipsa Labacensi civitate gymnasio publico patrum Societatis Jesu, in guo humaniora, philosophia, et theologia moralis, nec non sacri canones traduntur, iisdemque scholares praeclare excolluntur, neque solent hi ad sacros ordines, nisi stricto examine approbati promoveri, et non nisi per biennium fructuosam operam praedictis studiis theologiae moralis, et canonum impenderint. In ordinibus conferendis servantur constitutiones Innocentii XI. et In- nocentii XII. reculatores facti. Deservit his, et amplius in futurum excolendis deserviet seminarium episcopale anno 1706 per dominum praedecessorem meum cum capitulo et clero suo in synoda- li generali congressu ordinatum, et iam potiori ex parte extructum, in guo actu com- periuntur duodecim alumni anno 1714 a perillustri domino Jacobo a Schellenburg Carnioliae patricio fundati, et reditibus sufficientibus provisi, ad idem assumuntur alii convictores sub cura duorum praefectorum ecclesiasticorum constituti publicas praenominatas scholas freguentantes. 56 Viljem Leslie Dioecesis mea Ecclesias curatas parochiales et vicariales septuaginta tres, filiales autem iisdem subordinatas 426, ac animas communicantes 114.578 non communi- cantes vero 30.873 circiter continet. Ecclesiis curatis ante triennium annumerata est filialis hactenus ecclesia s. Ur- bani in Godoviz in vicarialem elevata pastore proprio provisa. Cum enim locus his a matrice sua parochiali ecclesia Verchnicensi multum distans, brumali tempore ob ingruentes nives inaccessibilis sit et aliquando sacerdos sacramenta administra- turus eo penetrare non possit, consideratis his animorum periculis commotus est vir probus huius ecclesiae parochianus ut capitale 2000 florenorum pro sacerdotis constanter ibidem residentis subsistentia testamento suo legaverit, huic etiam re- sidua vicina penes habitationem noviter exstructam laica iurisdictione liberam in granis aliisque necessitatibus annuatim tantum contribuit, ut curatus his commode subsistere valeat, erectumque iam est in eadem ecclesia baptisterium, tabernacu- lum pro sanctissimo sacramento et armarium pro sacris liquoribus condecenter asservandis. In civitate Labacensi una est duntaxat parochia, alia tamen extra civitatem in suburbiis s. Petri, [419] ambae a me conferuntur, et perpetuis rectoribus providentur. Paroci, et vicarii huius dioecesos meae sunt viri morigerati, zelosi, et docti, et ple- rique gradibus philosophiae et theologiae insigniti. Reliquus clerus pariter probus, et exemplaris in plerisque parochiis et vicariatibus tres, duo aut unus capellani con- stituti sunt, qui parochos in animarum salutem cooperantur et moribundis diligenter assistunt. Populus in dioecesi mea devotus est, inclinatus, et diligens in publicis et privatis devotionibus, bene instructus rudimentis fidei, et zelosus in percipiendis sacramen- tis. Verbum Dei singulis diebus dominicis et festivis de praecepto per totam dioece- sim seminatur et doctrina christiana in iisdem parvulis traditur. Labaci in civitate dic- tis diebus tum matutino tum pomeridiano tempore plures conciones aliae germanico aliae slavonico idiomate, in guadragesima vero guotidie plures sacri sermones fiunt per ordinarios tum religiosos tum saeculares sacerdotes et concionatores. Regularium monasteria comperiuntur in civitate Labacensi praeter collegium So- cietatis Jesu sex, nempe fratrum eremitarum s. Augustini conventualium et aliud eiusdem sancti excalceatorum, fratrum minorum s. Francisci strictionis observan- tiae, et capucinorum, omnia in personis primum 42, secundum 20, tertium in 18, guartum in 60 et guintum in 40 personis passim consistentia. Sanctimonalium duo sunt Labaci monasteria, unum s. Clarae in 29 personis et aliud s. Ursulae in 50 personis consistens in communitate viventibus, posteriores ante 21 annos Goritia colonias Labacum duxerunt fundatore perillustri domino Jacobo a Schellenburg, ha- bent hac monasterium ex una parte iam exstructum, nunc autem aedificium ecclesiae promovetur intra biennium auxiliante Domino consummandum, interea autem ha- bent ecclesiolam, scholas publicas pro instructione puellarum, et religua necessaria suae subsistentiae bene accomodata, utrumgue hoc sanctimonialium monasterium habet clausuram materialem, et singulis trieniis per me visitatur et nova abbatisa, Relationes ad Limina 57 et superiorissa eligitur. Puellae ad religionem aspirantes praemittunt probam unius, alteriusve anni, quae etiam ante investituram et emittandam professionem districte examinantur. [420] Per religuam meam dioecesim comperiuntur alia sex virorum monasteria, nempe cisterciensium ad fontes B.M.V. in Landtstrass in 25, carthusianorum Vallis Jocosae in 18, fatrum S. Pauli primi eremitae Ulimiae in 20, unum fratrum minorum S. Francisci strictionis observantiae in Nazareth in 26 et duo fratrum capucinorum nempe Crainburgense in 20 et Villacense in 18 personis consistentia. Confraternitates in dioecesi mea plurimae comperiuntur: Labaci in ecclesia ca- thedrali Sanctissimi sacramenti, Salvatoris mundi, ss. Trinitatis et sacerdotalis s. Crucis et s. Philippi Nerii. Apud patrum Societatis Jesu Immaculatae conceptionis B.M.V. pro officialibus et civibus; Assumptionis B.M.V. pro studiosis altiorum clas- sium; Natae angelorum Reginae pro studiosis inferiorum classium; et Agoniae Jesu Christi. Apud patres augustinianos conventuales sanctissimi Rosarii et s. Monicae, apud patres augustinianos excalceatos s. Josephi; apud patres franciscanos sanctissi- mi Scapularii et s. Francisci. Apud sanctimoniales s. Clarae sanctissimi Cordis Jesu. Per dioecesim vix aligua curata ecclesia comperitur, in gua non haberetur confrater- nitas aligua vel sanctissimi Corporis Christi vel sanctissimi Rosarii vel sanctissimi Scapularis vel sub alio titulo beatissimae Virginis Mariae aut sancti. Hospitalia in civitate Labacensi comperiuntur duo, unum caesareae, aliud ma- gistratus civici fundationis, in primo 16 in alio 23 personae aluntur. Serviunt etiam haec pro diversorio peregrinorum. Gubernatur a praefectis iisdem suffectis ad red- dendas rationes super acceptis et expositis obligatis, visitantur statis temporibus per me et videtur pauperibus guoad utrumgue hominem competenter provisum. Pro conservanda cleri et populi disciplina more in hac dioecesi mea semper ob- servato celebrati fuere synodales congressus alternis annis, uno nimirum in cathedra- li Labacensi convocato ad hunc residente in Carniolia et superiore Carinthia clero, altero in collegiata Oberburgensi ecclesia in Styria, confluente ad hunc clero in St- yria et inferiori Carinthia residente. Visitationes ecclesiarum in persona mea peractae sunt partium etiam longingue dissitarum, guae a triginta annis per [421] episcopos antecessores meos obstantibus variis impedimentis non in persona, sed una alterave vice per vicarium generalem visitatae fuerunt, per me autem anno abhinc sesquialtero per ardua, periculosa, et longingua itinera auxiliante Domino multo animarum fructu et solatio lustratae ibi- demgue consecrationes altarium, campanarum aliaegue peractiones episcopales pe- ractae sunt in his parochiis etiam omnibus sacramentum confirmationis administravi magno populi confluxu, guod in aliis visitationibus pari norma observarae et Labaci per annum saepius dictum sacramentum administrare, religuasgue episcopales fun- ctiones peragere soleo. Visitationes dioeceseos meae de anno in annum continuatur ita, ut menti sancrosancti concilii Tridentini satisfiat, guantum pro dioeceseos huius in tribus provinciis Styria, Carinthia, Carniolia dissitae et longingue de loco in locum dispersae exigentia in hocce possibile est operari. 58 Viljem Leslie Eleemosynae pro conservanda Terra sancta in dioecesi mea statis temporibus colliguntur, et patribus ordinis S. Francisci custodibus sanctuariorum huius consi- gnantur conformiter ad mandatum clementissimum Urbani VIII sanctae memoriae et sanctissimi domini nostri nunc feliciter regnantis sub die 21. novembris anni 1721 editum. In hac dioecesi mea fructus et animarum solatia per multas devotiones noviter introductas accrescunt, Labaci quatuor novennae a paucis annis, nimirum in cathe- drali ecclesia novenna expectationis partus B.M.V. In ecclesia patrum Societatis Jesu novenae s. Ignatii et s. Xaverii, in ecclesia patrum franciscanorum novenna imma- culatae Conceptionis B.M.V. introductae sunt, quas devotiones copius populus con- scientiarum expiatione et s. communione frequentat. In cathedrali eadem delatio san- ctissimi viatici ad infirmos penes priorem ornatum ministri cum campanula praece- dentis, duorum iuvenum vexila portantium, et hymnum Pange lingua decantantium, ac duorum ministrorum laternas deferentium nova fundatione perillustris domini Petri Antonii Codelli adornata est quatuor facibus per [422] totidem, et baldachino per duos ministros deportandis. Hoc anno in festo purificationis B.M.V. initium da- tum est processioni ex cathedrali ad statuam Divae Virginis ante ecclesiam patrum Societatis Jesu antehac per proceres provinciae Carnioliae erectam eductae, ad quam imposterum singulis festis B.M.V. litaniae de eadem accensis circa statuam viginti et quatuor facibus cerae albae in solemni musica decantabuntur, singulis autem per annum sabbatis eadem litaniae orabuntur hac devotione in perpetuum continuanda sumptibus per dictos proceros procurandis. Pia eleemosynarum opera non modica hic fiunt, ante paucos annos quidam comes a Lamberg sexdecim millia florenorum legavit et investivit, ex cuius summae proveniente censu pauperibus infirmis decum- bentibus de necessariis providentur. Summam mox dictam quatuor millibus floreno- rum adauxit dominus comes Franciscus a Lamberg ad eudem effectum. Intra dioe- cesim meam in ecclesia filiali S. Barbarae parochiae Oberburgensis in Strasa dicta erecta per loci curatum ara s. Francisci Xaverii Indiarum apostoli, et in ea authentica particula sudarii sanguine sancti, dum bracchium eiusdem a corpore separatum fuit Romam deferendum, tincti exposita mirae, et copiosissimae gratiae ope sancti im- petrantur, confluunt ad hanc ecclesiam per annum ex conterminis provinciis et locis longinquis multa millia hominum ibidemque peccatores etiam inveterati conscien- tias suas expiant tanto concursu, ut subinde eorundem confessionibus excipiendis decem confessarii vix sufficiant, unde ad hanc ecclesiam sex confessarii constanter residere et in aestate dum copiosior populus confluit, plures advocari debent. Quibus me mihique concreditum sanctae Romanae ecclesiae devotissimum clerum ac populum emminentiarum vestrarum constanti patrocinio submisse commendans maneo. Labaci die 2. martii 1723 Gulielmus episcopus Labacensis. Relationes ad Limina 59 Dokument št. 75 1723, marec 2. Viljem Leslie Procuratorium NŠAL Il, Škofijski protokoli, šk. 16, zv. 31, str. 422-423. Eminentissimis ac reverendissimis dominis colendissimis dominis sacrae Romanae ecelesiae cardinalibus sacrosancti concilii Tridentini interpretibus, Romae. [423] Ego infrascriptus ecclesiae Labacensis episcopus visitationem sacrorum liminum per procuratorem specialiter in hunc finem deputatum ob inpossibilitatem personalis meae comparitionis peragere cupiens omnibus melioribus via, jure, modo et causa, guibus melius, validius et efficacius de iure potui et debui, feci, constitui, creavi et ordinavi meum verum et legitimum procuratorem, actorem et negotiorum gestorem videlicet admodum reverendum et perillustrem dominum Innocentium Petrucci, presbyterum meum Romae agentem in finem, ut nomine meo relationem de praesenti statu ecclesiae meae sanctissimo domino nostro vel eminentissimis ac reverendissimis dominis dominis cardinalibus sacrae congregationis concilii Triden- tini patribus praesentet caeterague omnia in visitatione Liminum praestari solita pra- estet et guaecungue ad haec necessaria et opportuna fuerint, compleat et generaliter omnia et singula faciendi, dicendi, gerendi, exercendi et procurandi, guae in prae- missis et circa ea necessaria fuerint seu guomodolibet opportuna et guae ego ipsemet facerem et facere possem, si praemissae visitationi sacrorum Liminum presonaliter interessem, etiamsi talia fuerint, guae mandatum exigerent magis speciale, guam praesentibus sit expressum promittens insuper me ratum, gratum, validum et firmum habiturum totum id et guidguid per meum procuratorem dictum, actum, gestum, fac- tum vel procuratum fuerit in praemissis seu aliguo praemissorum. In guorum fidem indubitatam me subscripsi sigillogue meo has munitas dedi. Labaci die 2. martii 1723 Gulielmus episcopus Labacensis Dokument št. 76 1723, april 27. Viljem Leslie Potrdilo, da je prokurator Inocenc Petrucci 25. aprila 1723 v imenu ljubljanskega škofa Viljema Leslia obiskal baziliko sv. Petra. Potrdilo, da je Petrucci 27. aprila 1723 obiskal baziliko sv. Pavla. 60 Viljem Leslie Dokument št. 77 1727, februar 26." Viljem Leslie Relatio status animarum totius dioeceseos Labacensis NŠAL II, Škofijski protokoli, šk. 16, zv. 33, str. 28-33. [28] Eminentissimi ac reverendissimi domini domini colendissimi. Elabente redditae rationis quadriennio de villicatione concreditae mihi dioeceseos pro summa mea, quam Sanctae Sedi profiteor, reverentia eminentiis vestris praesen- tem relationem de eadem exhibiturus ea duntaxat attingam, guae pro demonstrando moderno eius statu necessario videntur, postrema enim mea de die 2.da martii 1723 reddita relatione per extensum deduxi, guae ad topographiam dioeceseos meae ac in ea contentorum descriptionem possunt desiderari, in praesentiam igitur, ne relata repetam, ea exponam, guae ad ennarrandam cleri, populigue morum, disciplinam ac decretorum sacrosancti concilii Tridentini observantiam servato feliciter regnantis sanctissimi Domini nostri novissima constitutione praescripto ordine referenda oc- curunt, et primo: Significo eminentiis vestris episcopatum meum Labacensem circa annum 1464 institutum ab augustissimo Romanorum imperatore Friderico tertio Austriaco fun- datum? [29] et ab eiusdem augustissimis successoribus Austriacis ampliatam et dotatam in tribus provinciis Styriae, Carinthiae et Carnioliae multum dissitis, au- gustissimo caesari subiectis consistere, constareque penes metropolim Labacensem aliis quinque civitatibus filialibus, oppidis duodecim, et pagis circiter 1278. Episco- patus Labacensis hactenus immediate subiectus fuit Sedi Apostolicae, edita autem a sanctissimo Domino nostro de eligendo archiepiscopo constitutione novissima illustrissimum et reverendissimum dominum archiepiscopum Strigoniensem datis ad eundem litteris in meum archiepiscopum elegii. Ecclesia mea divo Nicolao sacra episcopalis ante 21 annos magnifice a fundametnis exstructa habet duas dignitates praepositum et decanum et praeter hos octo canonicos cum duobus vicariis, duobus levitis, sacrista et alii duobus officialibus ad quotidianum chorum et in eo ad horas primam, tertiam, sextam, nonam, vesperas et completorium, nec non maioribus so- lemnitatibus matutinum decantandas obligatos. Officium poenitentiarii agit canonicus parochus civitatis Labacensis, praebenda theologalis autem suppletur per publicas scholas patrum Societatis Jesu, in quibus humaniora studia, philosophia, theologia moralis, et sacri Canones traduntur. Episco- 5! V Škofijskem protokolu je relacija datirana 26. februarja 1727. Kmalu nato je škof nevarno zbolel in 4. aprila umrl. Pripravljeno relacijo ad Limina je nato generalni vikar Janez Jakob Schilling 2. aprila vseeno poslal v Rim in jo po predvidenem prokuratorju Inocencu Petrucciju izročil pristojni kongrega- ciji. Strani v relaciji so označene po besedilu v Škofijskem protokolu. ©. Preseneča ponavljanje napake ustanovne letnice. Cesar Friderik III. je ljubljansko škofijo ustanovil z zlato bulo, datirano 6. decembra 1461. Relationes ad Limina 61 patus et dioecesis Labacensis nullam habet ecelesiam collegiatam, habet autem cura- tas parochiales ecclesias effective 73, guibus proxime una accedet in loco Schönprun dieto, a pie defuncto Gregorio Tättinger curato vicario ad s. Petrum suburbii Laba- censis fundata, filiales ecclesias praedictis parochialibus incorporatas habet 426. Cathedralis ecclesia provisa est omnibus supellectilibus sacris ad non exiguum decorem, religuae ecclesiae sufficienter ornatae, mediis in fabricam conservandam ex fundatione investitis capitalibus nec non piis eleemosynis provisae. Regularium monasteria comperiuntur Labaci septem, collegium Societatis Jesu, fratrum eremitarum s. Augustini [30] aliud excalceatorum, fratrum minorum s. Fran- cisci strictioris observantiae et capucinorum. Sanctimonialium s. Clarae et s. Ursulae meae iurisdictionis et nulli praelato regulari subiectae. Intra dioecesim comperiuntur sex virorum monasteria, nimirum cisterciense ad divam Virginem in Landtstrass, carthusianorum Vallis Jocosae, fratrum s. Pauli primi eremitae Ulimie, fratrum mi- norum s. Francisci in Nazaret et duo capucinorum Crainburgi et Villaci. Seminarium episcopale nullius beneficii unione exstructum reperitur unum pro scholaribus studentibus erectum, et per dominum Jacobum a Schellenburg capitali viginti guatuor millium florenorum fundatum, in guo aluntur duodecim alumni sub disciplina duorum sacerdotum saecularium fructibus 1420 fl. ex capitali annue ca- dentibus, reperiuntur etiam alii guatuor alumni stipendiati ecclesiae cathedrali deser- vientes. Hospitalia in civitate Labacensi comperiuntur duo fundata, reditus horum incerti sunt, quippe potiores ut in fructibus terrae consistentes sufficientes tamen 40 per- sonis in ambobus alendis ista etiam solitis temporibus visitantur. Mons pietatis in dioecesi mea nullus comperitur. Residentiam ad cathedralem meam integrae servavi nec e dioecesi movi, guippe in aetate septuagesimum annum ex cedente constitutus et statu passim valetudinario afflictus, propter guam causam ad itinera impotens dioeceseos vistiationem coactus fui solitis temporibus per meum vicarium generalem peragere, functiones vero re- liguas episcopales ordinationis et confirmationis per meipsum administravi. Synodi solitis temporibus celebrantur promulgatis in iis decretis, guae ut curatis et clero con- tinuae memoriae obversentur, typis dari curavi exemplari cuilibet uno consignato, quorum unum si iussus fuero, pro opportuna occasione eminentiis vestris submittam. Verbum Dei per meipsum quippe linguae Carniolicae in his partibus propriae igna- rus non praedicavi, per alios autem singulis dominicis et festivis diebus imo et aliis ferialibus pro occasione concursus populi ad ecclesias frequentissime cum multu fructu praedicari curavi. Si quae mulctae quae rarissimae sunt, incidunt ac ecclesiarum usibus integrae ap- plicantur, taxa autem cancellariae olim observata, quae admodum exigua est, etiam- num observatur. [31] Canonici diligenter resident et nec permisso sibi ad absentiam trimestri om- nes utuntur. Singulis diebus duo sacra pro fundatoribus decantantur et iisdem inte- gre applicantur. Habent canonici suas constitutiones, quas rite observant. Capitulum 62 Viljem Leslie distinctum ab episcopali archivum habet scripturis in eodem rite collocatis. Parochi ad strictam residentiam obligantur, quam etiam omnino observant, neque ab eccle- siis suis ad paucos etiam dies abesse permittuntur nisi speciali ab officio episcopali licentia in scriptis obtenta. Habent illi libros baptizatorum, mortuorum, matrimonio iunctorum. Parochi potiores a coadiutoribus uno aut duobus coadiuvantur in cura animarum, aliqui enim ad tria, quatuor et quinque millia animarum providenda ha- bent. Conciones frequentissimae fiunt, singulis etiam dominicis et passim etiam fe- stivis diebus catecheses a prandiis celebrantur parochis et curatis in id districte et sub poenis obligatis. Parochi dominicis et festivis diebus gregi pro sacra applicare tenentur. Antequam ordinandi admittantur ad minores et sacros ordines, praemittere tenentur in domo aliqua religiosa spiritualia exercitia saltem per triduum, in ordini- bus conferendis servatur constitutio Innocentii XI et XII Speculatores.** Clerus con- decentibus ad statum vestibus utitur, et servantur a sacrosancto concilo Tridentino disposita. Conferentiae theologiae moralis fiunt in scholis ad id deputatis, et diebus designatis. Clerum auxiante Domino habeo morigeratum neque facile in hoc aliquod scandalum animadvertitur, habet enim normam vitae et morum suorum publicis de- cretis praescriptam. Regulares curam animarum quoad conciones, confessiones et s. comunionem ad- ministrandam exercent, meaque iurisdictioni in hisce subiecti sunt, et non nisi a me approbati exponuntur. Nullus degit extra monasterium, nullus etiam a superioribus eiectus reperitur in dioecesi mea, nullus etiam extra monasterium scandalose delin- quens observatus fuit. Granciae a religiosis non inhabitantur, intra dioecesim meam et non nisi una in dioecesi mea reperitur, nimirum patrum Societatis Jesu collegio Labacensi propria Pleterjach nuncupata a saecularibus administrata, mihi vero quoad curam animarum subiecta, nullum quoque offendiculum a religiosis habui, quippe religiosa vita et exemplari viventibus. [32] Moniales mihi subiectae constitutiones suas accurate observant, clausura stricte observantur, nullusque abusus in his advertitur, sunt enim animae magnae probitatis, praeter ordinarios confessarios saeculares viros probos et doctos rite ap- probatos iisdem per annum quinque vicibus confessarii extraordinarii permittuntur. Earundem reditus fideliter administrantur et dotes exsolvuntur, quae in usus mona- sterii ecclesiarum ampliorem ornatum et pauperum eleemosynas expendentur. Mo- nasterium monialium regularibus subiectum nullum reperitur in dioecesi mea. Circa alumnos seminarii iam superius retuli, student hi variis classibus, et quidem prae- claro profectu, circa horum gubernium inspectionem habet meus vicarius generalis, reperiuntur etiam in dicto seminario aliqui convictores victum suum rite exsolventes. Confraternitates habet dioecesis mea plurimas, quas fusius adduxi in postrema mea reddita relatione, in his multae ad modum sunt sanctissimi Rosarii, cum autem sanctissimus Dominus noster novissime singulares ad rosaria indulgentias concesse- % Podértano v originalu. Relationes ad Limina 63 rit, ast duntaxat a religiosis ordinis s. Dominici benedicta, optandum foret, ut Sancti- tas Sua ad has indulgentias obtinendas extenderet facultatem benedicendi rosaria ad parochos et curatos earundem confraternitatum praesides attento, guod in tota mea etsi ampla dioecesi nullum religiosum ordinis s. Dominici monasterium comperiatur, huius gratiae impetrationem millenis animabus profuturam eminentiis vestris instan- ter commendo. Anniversaria pro episcopis omnibus singulis annis semel fiunt et distincte fun- data pro episcopis Josepho Rabbatta, Sigismundo Herberstein, et Francisco Kauniz. Tabella anniversariorum et fundatorum missarum, guae punctualiter peraguntur et libris in id destinatis de die ad diem inscribuntur in sacristiis appensae servantur, pia etiam opera a testatoribus legata fideliter executioni mandantur, reduntur etiam rationes super acceptis et expensis a praefectis et administratoribus, quod ipsum fit quoad hospitalia solito visitata in quibus pauperibus quoad utrumque hominem bene est provisum. Populus meus est morigeratus, et multo meo solatio devotus et miserante Domino in pietatis operibus accrescens [33] totus est s. matri ecclesiae Romanae addictus, nullusque in dioecesi mea reperitur haereticus domicilium obtinens. Quibus praesentem relationem moderni status ecclesiae meae finio et me mihique concreditum sanctae Romanae ecclesiae devotissimum clerum et populum eminen- tiarum vestrarum benignitati et gratioso patrocinio humiliter et instanter commendo, maneoque emminentiarum vestrarum humillimus et devotissimus Gulielmus episcopus Labacensis Labaci 26. februarii 1727 V relaciji, ki je bila 2. aprila 1727 je poslana pristojni kongregaciji v Rim, je na- mesto škofovega podpisa pripisano: »Pro domino episcopo nunc ob periculosam et gravem infirmitatem se propria manu subscribere impotentem subscribo ego Joannes Jacobus Schilling eiusdem vicarius generalis.« Dokument št. 78 1727, februar 26. Viljem Leslie Prošnja, da sme opraviti vizitacijo po prokuratorju Inocencu Petrucciju.** NŠAL 11, Škofijski protokoli, šk. 16, zv. 33, str. 33-34. + V arhivu pristojne kongregacije v Rimu je namesto prošnje, ki jo navaja Škofijski protokol, pismo škofovega generalnega vikarja Janeza Jakoba Schillinga, datirano 2. aprila 1727 (torej dva dni pred škofovo smrtjo), da bi smel škof Leslie zaradi starosti in hude bolezni opraviti predpisano vizitacijo Liminum po prokuratorjau Inocencu Petrucciju. 64 Viljem Leslie [33] Eminentissimis ac reverendissimis dominis colendissimis dominis sacrae Ro- manae ecclesiae cardinalibus sacrosancti concilii Tridentini interpretibus, Romae. Ego infrascriptus ecclesiae Labacensis episcopus provecta aetatae et continuo valetudinario statu afflictus visitationem sacrorum Liminum per procuratorem spe- cialiter in hunc finem deputatum ob impossibilem personalis meae comparitionis pe- ragere cupiens omnibus melioribus via, jure, modo et causa, guibus melius, validius et efficacius de iure potui et debui, feci, constitui, creavi et ordinavi meum verum et legitimum procuratorem, actorem et negotiorum gestorem videlicet admodum re- verendum et perillustrem dominum Innocentium Petrucci, presbyterum meum Ro- mae agentem in finem, ut nomine meo relationem de praesenti statu ecclesiae meae sanctissimo domino nostro vel eminentissimis ac reverendissimis dominis dominis cardinalibus sacrae congregationis concilii Tridentini patribus praesentet caeteraque omnia in visitatione Liminum praestari solita praestet et quaecunque ad haec neces- saria et opportuna fuerint, compleat et generaliter omnia et singula faciendi, dicendi, gerendi, exercendi et procurandi, quae in praemissis et circa ea necessaria fuerint seu quomodolibet opportuna et quae ego ipsemet facerem et facere possem, si praemis- sae visitationi sacrorum Liminum presonaliter interessem, etiamsi talia fuerint, quae mandatum exigerent magis speciale, quam praesentibus [34] sit expressum promit- tens insuper me ratum, gratum, validum et firmum habiturum totum id et quidquid per meum procuratorem dictum, actum, gestum, factum vel procuratum fuerit in praemissis seu aliquo praemissorum, in quorum fidem indubitatam me subscripsi sigilloque meo has munitas dedi. Labaci 26. februarii 1727. Dokument št. 79 1727, s. d. Obvestilo papežu Benediktu XIII., da škof ne more priti osebno v Rim. V njegovem imenu bo predpisano vizitacijo Liminum za 26. quadriennio opravil prokurator Ino- cenc Petrucci. Dokument št. 80 1727, maj 3. Potrdilo kanonika Bernardina Bottinusa, da je Petrucci 3. maja 1727 obiskal bazili- ko sv. Petra. Potrdilo vikarja cerkve sv. Pavla, Avguština Maddriusa, da je Petrucci 9. maja 1727 v škofovem imenu obiskal baziliko sv. Pavla. Sigismund Feliks grof Schrattenbach 1679, Nova Cerkev-1742, Gornji Grad 1727/1728—1742 sedemnajsti ljubljanski knezoškof 1740-1742 administrator krške škofije »in spiritualibus« Dokument št. 81 1731, april 17. Sigismund Feliks Schrattenbach Relatio Status animarum totius dioeceseos Labacensis NŠAL 11, Škofijski protokoli, šk. 17, zv. 34, str.112-117. [112] Eminentissimi ac reverendissimi domini domini colendissimi. Decurrit guadriennium ab ultima reddita relatione de statu episcopatus mihi con- crediti, cui auxiliante Domino tribus iam annis praesum proinde de hoc non solum triennio vilicationis meae, sed etiam primo a tempore redditae relationis per domi- num antecessorem meum Gulielmum de Leslie transacto anno, conseguenter integro guadriennio de statu moderno dioeceseos meae, cleri, populi aliisgue his annexis in- formo, ac pro summa mea, guam Sanctae Sedi profiteor, reverentia me ad hoc debi- tum personaliter praestandum ob longinguam distantiam et necessariam continuam ecclesiae meae praesentiam legitime impedito mediante praesentium exhibitore illu- strissimo domino Nicolao Planc icoronato ministro coledissimi domini Germani mei eminentissimi cardinalis de Schrattenbach humillime exhibeo et cum hac prima sit mea relatio eandem non nihil fusius deduco et primo: Significo eminentiis vestris episcopatum Labacensem erectum et fundatum esse circa annum 1464 ab augustissimo Romanorum imperatore Friderico tertio Austriaco," multisque privilegiis et exemptionibus a laica potestate ornatum. Dio- ecesis mea consistit in tribus provinciis, Styria, Carinthia et Carniolia, cui multum immixta est patriarchalis dioecesis Aquileensis, cum qua Salisburgensi et Zagrabien- si conterminat. Continet praeter metropolim Labacensem quinque alias filiales ci- vitates, Crainburgum, Rattmonstorffium, Slavograecium, Pleiburgum et suburbium civitatis Villacensis, oppida 12, pagos 1278. Cathedralis ecclesia ante 25 annos a fundamentis noviter et magnifice extructa est mediis a piis benefactoribus et potissi- mum clero saeculari contributis, in eadem sunt praeter praepositum, decanumque, 9 canonici, guatuor iuris patronatus augustissimi imperatoris, guingue a piis fundato- ribus [113] nimirum domini a Kiirchberg, dominis Andrea Clementschitz et Wolwiz, 35 Tudi škof Schrattenbach je po škofu Lesliju povzel napačno letnico ustanovitve škofije (1464), če- prav sta tako cesarska bula iz leta 1461 (ta sicer kot insert v potrdilni listini iz leta 1496, ker je original- na zlata bula zgorela v požaru) in papeška iz leta 1462 shranjeni v Škofijskem arhivu, v več prepisih pa tudi v Kapiteljskem arhivu. 66 Sigismund Feliks Schrattenbach domini Codelli familia comitum a Lamberg et domini Andrea a Flahenfeldt novis- sime fundati, gui postremus se ipsum in primum canonicum institui fecit. Hi domi- ni fundatores et dotatores reservarunt sibi ius praesentationis episcopo Labacensi facienda, cui collatio unius ex guatuor imperatoriis canonicis etiam ab augustissimis fundatoribus concessa et donata est, praeter hos canonicos sunt duo vicarii curam, animarum cum parocho canonico gerentes, duo levitae, sacrista et duo capellani ca- pituli ad guotidianam chori freguentationem, ultimis duobus tamen tantum diebus dominicis et festivis de praecepto ab exiguas suas praebendas obstricti. His accesserunt novi tres capellani pariter ad guotidianam chori freguentationem, nimirum Preschernianus, Thalbergicus, cui incumbit cura pauperes gratis sepeliendi et Juvantschitschianus. His tribus ante 12 annos aggregati sunt duo alii ad chorum diebus duntaxat dominicis et festivis de praecepto frequentandum obligati per presb- yteros Gregorium Englmon et Mathiam Gruss fundati. Praebenda poenitentiaria fungitur canonicus parochus, theologali autem pro- spectum est gymnasio publico patrum Societatis Jesu, in quo humaniora, philoso- phia, theologia moralis, et sacri canones traduntur. Ecclesia collegiata nulla alias reperitur formata, est tamen in residentia mea episcopali in Styria Oberburgum nun- cupata ecclesia, in qua quinque sacerdotes sub cura sexti commissarii sumptibus episcopi aluntur, et rite providentur, qui chorum frequentant, et horas canonicas singulis diebus decantant, missas fundatas peragunt, et curam animarum iam rite exculti gerunt. In dioecesi mea numerantur ecclesiae parochiales 73, filiales autem his subordi- nate 426, in his continentur nunc animae communicantes circiter 115.126, non com- municantes autem circiter 31.286. Oratoria privata octo decenter ornata. Ecclesia cathedralis sacra supellectili perpulchra est provisa aliaque quoque bene ornatae et provisae, illa ex investitis capitalibus, aliae tam capitalibus, quam subditis terrenis ac etiam eleemosynis redditus pro ornatu, fabrica et conservatione sua percipiunt. Monasteria in civitate Labacensi reperiuntur: collegium Societatis Jesu, fratrum eremitarum s. Augustini conventualium, et aliud eiusdem sancti discalceatorum, [114] fratrum minorum s. Francisci reformatorum et capucinorum, primum in per- sonis 42, secundum in 20, tertium in 18, guartum in 58 et guintum in personis 40 passim consistentia. Sanctimonialium duo sunt monasteria, s. Clarae in 30 et aliud s. Ursulae in 50 circiter personis subsistentia mihi episcopo plene subiecta. Seminaria sunt duo, unum episcopale ad cathedralem ecclesiam, alterum Societa- tis Jesu. In primo sunt 12 alumni Schellenburgici sub gubernio duorum sacerdotum praefectorum, ac aligui convictores, hi, et alii guatuor stipendiati illi certis festis solemnioribus, hi autem singulis diebus dominicis et festivis ecclesiae deserviunt. Per religuam meam dioecesim comperiuntur alia 6 monasteria, nimirum cister- ciensium ad fontes B.M.V. in Landstrass in 25, carthusianorum Vallis Jocosae in 18, fratrum s. Pauli primi eremitae Ulimiae in 20, unum fratrum minorum reformatorum in Nazareth in 26 et duo capucinorum Crainburgi in 20 et Villacense in 18 personis circiter consistentia. Relationes ad Limina 67 Hospitalia sunt duo in civitate Labacensi, unum caesareo altero magistratus civici, in primo 16 in secundo 23 personae aluntur. Accessit novissime tertium pauperum, qui mendicare solebant, nunc autem non permituntur. Providentur ex eleemosynis a fideli populo contributis, consistunt in personis circiter 70 potissimum in orphanis et laborare impotentibus. Confraternitates per dioecesim et Labaci sunt plurimae. In hac metropoli et in ecclesia cathedrali sanctissimi Sacramenti, Salvatoris mundi, sanctissimae Trinitatis, sacerdotalis sancti Crucis et s. Philippi Nerii, ac novissime s. Joannis Nepomuceni erecta. Apud patres Societatis Jesu Agoniae Jesu Christi pro populo universo, Imma- culatae conceptionis pro officialibus et civibus, Assumptionis pro studiosis altiorum classium, Natae Reginae Angelorum pro studiosis inferiorum classium. Apud patres augustinianos eremitas sanctisssimi Rosarii et s. Monicae. Apud patres discaleatos s. Josephi, apud patres franciscanos Scapularis et s. Francisci, apud moniales s. Clarae Cordis Jesu et novissime apud sanctimoniales s. Ursulae eiusdem sanctae erecta. In diocesi vix ecclesia curata reperitur, in qua non habetur aligua confraternitas, potis- simum autem Corporis Christi, Rosarii, Scapularis, B.M.V. aut alterius sancti. Sunt redditibus suis et eleemosynis ad sui ornatum et conservationem satis provisae. Mons pietatis nullus reperitur in dioecesi mea. Resideo constanter secundum concilii Tridentini praescriptum, abfui tamen per 6 menses [115] cum licentia Sedis Apostolicae in residentia canonicatus mei in ecclesia metropolitana Salisburgi, vicario meo generali interea dioecesi constanter invigilante. Visitavi per partes dioecesim meam in tribus provinciis et locis multum distanti- bus, consecravi ecclesias et altaria et multa millia hominum confirmavi, administravi per me sacras ordinationes. Synodos per hoc triennium tres alternis annis, uno nimi- rum in cathedrali ex clero Carnioliae et superioris Carinthiae, altero in residentia mea Oberburgensi ex clero Styriae et inferioris Carinthiae, ac tertio itidem in cathedrali mea convocato celebravi. Episcopatus meus usgue ad ultimum concilium Romanum nulli archiepiscopo subiectus fuit, pro tali autem meus dominus antecessor dominum archiepiscopum Strigoniensem reguisivit. Verbum Dei per me ipsum non praedicavi, quippe linguae his partibus ignarus, constituti autem sunt viri tum clerici saeculares tum regulares doctrina et zelo insignes hoc munus Labaci tanguam in metropoli singulis dominicis et festivis diebus in diversis ecclesiis et per totam dioecesim per curatos praestatur. Non raro infestatur iurisdictio mea episcopalis a potestate laica potissimum au- tem circa sigillaturas et inventuras super bonis a personis ecclesiasticis meis relictis, quibus non raro se violenter intrudere tentant, cui autem pro viribus resisto. Mulctae admodum rarae applicantur piis usibus et ecclesiis, taxae autem plane exigue cancel- lariae meae sunt. In cathedrali mea erexi altare et institui in eadem confraternitatem s. Joannis Nepomuceni magno populi solatio et concursu, obtentis a Sede Apostolica indulgentiis et privilegio altaris privilegiati, percipiuntur per intercessionem huius sancti a Deo copiosae et magnae gratiae. Celebratur etiam intra annum in honorem huius sancti solemnis novenna multo populo devote confluente. 68 Sigismund Feliks Schrattenbach Canonici cum praeposito et decano singulis diebus horas canonicas et a meridie vesperas cum completorio decantant, ad guas ut supra memini, officiales tenentur. Isti pariter maioribus festis matutinum dicere obligantur. Duo guotidie sacra, pri- mum dominicis de sanctissima Trinitate, aliis autem feriis de B.M.V. hora 6 et hora 10 secundum decantatur et applicantur integre fundatoribus, pro quibus etiam per an- nuum guingue anniversaria cum officio defunctorum celebrantur. Fiunt etiam distin- eta anniversaria pro episcopis huius ecclesiae, canonicis, singulariter pro episcopis Herberstein, Kauniz et Leslie ab iisdem fundata. Canonici habent suas constitutio- nes, guas observant. Parochi ad strictam residentiam obligantur. Habent libros status animarum, baptizatorum, matrimonio [116] iunctorum et mortuorum, inscribuntur inscribenda ad praescriptum Ritualis Romani, plerisque cooperatoribus, alii uno, alii duobus, imo nonnulli tribus provisi sunt ad populo integre satisfaciendum, quo ad sacramenta administranda, a quibus singulis dominicis et festivis diebus explanantur mysteria fidei et scitu necessaria necessitate medii et praecepti. Fiunt etiam his iti- dem diebus catecheseos ad normam a sanctissimo Benedicto XIII. sanctae memoriae institutam typis dat opera me in lingua latina et vulgari libello hanc continente, quem quilibet curatus et catechizans distinctum habere tenetur fructu uberrimo. Parochi omnes diebus dominicis et festivis et quavis communi necessitate eveniente obligati sunt ad missas plebi suae applicandas. Antequam ad singulos ordines suscipiendos admittantur ordinandi, tenentur triduum in domo religiosa in sacris exercitiis, octi- duum autem presbyterandi. Clerus vestitur vestibus nigri coloris forma condecenti et vivit morigerate citra notabile scandalum huic enim bene attenditur, cum habeat praescriptam decretis impressis vivendi normam. Regulares exercent curam animarum quo ad confessionem, communionem et conciones, suntque in his meae iurisdictioni subiecti et non admittuntur ad haec offi- cia, nisi praevie a me approbati. Nullus degit extra monasterium, nullus enim etiam depraehensus extra monasterium deliquisse. Grancia una duntaxat in dioecesi mea reperitur intra terminos parochiae s. Bartholomaei dioeceseos meae sita, Pletriach vocata et Collegio Societatis Jesu propria, quam tamen nullus religiosus sed presb- yter saecularis inhabitat a me etiam quo ad curam animarum approbatus. Nullum a religiosis mihi aut officio episcopali illatum est offendiculum, sunt enim viri docti, probae et exemplaris vitae. Monialium duo monasteria ut supra inani, meae iurisdictioni sunt subiecta, ser- vant constitutiones a me sibi praescriptas et strictam clausuram, singulis trienniis per me visitantur ac nova abbatissa et superiorissa eligitur, nullus abusus in iisdem advertitur, habent confessarios et capellanos ordinarios presbyteros saeculares, guin- guies per annum premittitur illis confesarius extraordinarius a me approbatus etiam religiosus. Educuntur in his monasteriis puellae convictorices aspirantesgue ad reli- gionem praemittunt probam unius vel alterius anni, guae etiam ante investituram et emittendam professionem solito examinantur. Redditus horum monasteriorum con- sistunt in puris capitalibus fructificantibus, percipiuntur integre annui census, sicut et dotes, guae in usum monasterii expenduntur. Relationes ad Limina 69 [117] Seminarium episcopale, ut supra dixi, gubernatur a duobus sacerdotibus sub directione mei vicarii generalis, alumni diligenter student, visitatur aliguando, habent suas regulas, aluntur ex capitalium investitorum annuo censu, gui rite percipitur. Confraternitatum proventus rite administratur et rationes annuatim redduntur. Sa- cra a fundatoribus ordinata punctualiter peraguntur, guorum onera in tabella notata in sacristiis appensa servantur. Redduntur singulis annis rationes de perceptis et ex- pensis. Hospitalia administrantes pariter rationes reddunt, guae revidentur ac iustae re- pertae ratificantur, pauperibus in his commorantibus provisum est de necessariis quo ad salutem animae et corporis. Populus dioeceseos meae integrae vitae et multae devotionis est, universus san- ctae Romanae ecclesiae subiectus, neque aliguis haereticus aut Judaeus in dioecesi mea toleratur. Pro coronide supplico eminentiis vestris humillime, ut cum sanctissimus Bene- dictus XIII sanctae memoriae singulares indulgentias concesserit rosariis, ast solum a patribus ordinis s. Dominici benedictis, benedictionis huius facultatem ad prae- sides confraternitatum sanctissimi Rosarii sanctissimus Dominus noster extendere clementissime dignaretur, quod in tota mea, etsi ampla dioecesi nullum monasterium religiosum s. Dominici comperiatur, econtra in eadem complures confraternitates numerantur de sanctissimo Rosario, erit haec gratia singulari confratrum solatio et animarum utilitati. Quibus praesentem relationem praesentis status ecclesiae et dioeceseos meae finio et me, mihique concreditum sanctae Romanae ecclesiae devotissimum clerum et popu- lum eminentiarum vestrarum benignitati et gratioso patrocinio humiliter comendans maneo. Eminentiarum vestrarum humillimus et devotissimus Sigismundus Felix episcopus Labacensis Labaci, die 17. aprilis 1731 A tergo: Eminentissimis ac reverendissimis dominis colendissimis dominis sacrae Romanae ecclesiae cardinalibus, sacrosancti concilii Tridentini interpretibus, Romae. Dokument št. 82 1731, junij 17. Sigismund Feliks Schrattenbach Prošnja, da bi smel vizitacijo Liminum opraviti po prokuratorju Frančišku baronu Gablhoffnu. NŠAL 11, Škofijski protokoli, šk. 17, zv. 34, str. 118. 70 Sigismund Feliks Schrattenbach [118] Cum sanetissimus Dominus noster praememoratum in relatione dominum Ni- colaum Planc Incoronati non admiserit in procuratorem, datum fuit decretum /nveniat personam habilem Ecclesiasticam, super quo submissum fuit aliud procuratorium in persona admodum reverendi domini Francisci liberi baroni a Gablhoffen, sacerdotis et collegii Romani ad s. Apolinarem alumni, nunc Romae degentis ut seguitur. Procuratorium Ego infra scriptus ecclesiae Labacensis episcopus ob longinguam distantiam et ne- cessariam continuam ecclesiae meae praesentiam legitime impeditus visitationem sacrorum Liminum per procuratorem specialiter in hunc finem deputatum perage- re cupiens omnibus melioribus, via, jure, modo et causa, guibus melius, validius et efficacius de iure potui et debui, feci, constitui, creavi, ordinavi meum verum et legitimum procuratorem, actorem et negotiorum gestorum, videlicet admodum reverendum et perillustrem dominum liberum baronem a Gablhoffen, presbyterum et collegii Romani ad s. Apolinarem alumnum in finem, ut nomine meo relationem de praesenti statu ecclesiae meae sanctissimo Domino nostro vel eminentissimis ac reverendissimis dominis dominis cardinalibus sacrae congregationis concilii Triden- tini patribus praesentet, caeteraque omnia in visitatione Liminum praestari solita praestet et quaecunque ad hoc necessaria et opportuna fuerint, compleat et generali- ter omnia et singula faciendi, dicendi, gerendi, exercendi et procurandi, quae in pra- emissis et circa ea necessaria fuerint seu quomodolibet opportuna et qua ego ipsemet facerem et facere possem, si praemissae visitationi sacrorum Liminum personaliter interessem, etiamsi talia fuerint, quae mandatum exigerent magis speciale, quam praesentibus sit expressum promittens insuper me ratum, gratum, validum et firmum habiturum totum id et quidquid per meum procuratorem dictum, actum, gestum, factum vel procuratum fuerit in praemissis seu aliquo praemissorum. In quorum fi- dem indubitatam me subscripsi sigilloque meo has munitas dedi in residentia mea Oberburgi die 17. junii 1731. Felix Sigismundus episcopus Labacensis Dokument št. 83 1731, junij 11. Obvestilo kongregacije papežu Klemenu XIl., da bo škof Schrattenbach opravil pre- dpisano visitatio Liminum po prokuratorju Frančišku Gablhoffnu. »Ex audientia die 11. junii 1731 sanctissimus annuit.« »7. julii 1731 fuit data attestatio pro 37. guadriennio.« Relationes ad Limina 71 Dokument št. 84 1731, julij 6. Bernardinus Bottinus potrdi, da je Frančišek de Gabelhoven [sic!] 6. julija 1731 v škofovem imenu obiskal cerkev sv. Petra. Potrdilo, da je Frančišek de Gabelhoven [sic!] 6. julija 1731 obiskal baziliko sv. Pavla. Dokument št. 85 1736, marec 4. Sigismund Feliks Schrattenbach Relatio status animarum totius Dioecesis Labacensis NŠAL 11, Škofijski protokoli, šk. 18, zv. 35, str. 11-15. [11] Eminentissimi ac reverendissimi domini domini colendissimi. Exordior pro humillima mea obligatione secundum concrediti mihi pastoralis muneris, evoluto iam guadriennio relationem ab ipsa cathedrali mea divo episcopo Nicolao dicata, circa cuius materialem statum me ad primam meam relationem, ne relata repetam, humillime refero et significo meam ecclesiam sacris necessariis or- namentis bene provisam et novo raro praeclaro artificio confecto organo adornatam esse. Officiatura a me, praeposito, decano, et novem canonicis, sex ab augustissimo imperatore Friderico III. iure patronatus sibi reservato, et guingue a privatis patro- nis, prout in prima mea relatione innui, distinctis praebendis fundatis peragitur, his proxime tres adhuc a piis fundatoribus fundandi canonici accedent ita, ut cathedralis mea praeter praepositum et decanum in numerum 12 canonicorum acerescet. Chori officiaturam ampliorem etiam peragunt duo vicarii, totidemgue levitae, sacrista, et duo capituli capellani, nec non alii tres ab aliguot annis a piis fundatoribus fundati, et duo diebus festivis duntaxat et Dominicis ad chori freguentationem obligati. Cura animarum in metropoli Labacensi administratur a canonico parocho, qui etiam offico poenitentiariae fungitur. Huic subserviunt duo vicarii, nec non alii tres in cura animarum approbati pro necessitate succurrentes. Praebenda theologalis suppletur per scholas publicas patrum Societatis Jesu, in quibus humaniora studia, philosophia, theologia moralis, et sacri canones traduntur. Dioecesis mea in tribus provinciis, Styria, Carinthia et Carniolia sat late diffusa habet 73 parochiales et vicariales parochias, guibus duae piorum fundatorum impen- sis [12] novissime fundatae in locis Ouschesche et Lipoglau nuncupatis ob nimiam a principali sua parochiali ecclesia distantiam et pluvio tempore aquarum exundan- tiam curatis magnopere periculosam adiunctae sunt. Ad has parochias, vicariatus et capellanias nullus admittitur, nisi praevie rigoroso examine approbatus. Catecheses fiunt singulis diebus dominicis, et pro opportunitate etiam festivis tum in cathedrali mea, tum omnibus aliis parochiis et vicariatibus dioecesos meae libellis catacheticas doctrinas continentibus impressis et curatis consignatis. 72 Sigismund Feliks Schrattenbach Synodus celebrata est per me singulis annis, nimirum alternis in civitate Laba- censi uno, quo conveniunt parochi et vicarii curati in Carniolia et superiori Carinthia existentes, altero vero anno in residentia mea Oberburgensi in Styria sita, ad quam parochi et curati vicarii ex Styria et inferiori Carinthia comparere debent, ubi omnia, quae ad maiorem Dei gloriam, animarum salutem, et ecclesiarum nitorem, cleri mo- derationem et morum correctionem pertractantur, decretus exinde statutis typo datis et cuilibet pro iugi memoria observandis consignatis. In dioecesi mea constanter resideo, prout etiam canonici, reservato trimestri, nec non omnes parochi et curati ad strictam residentiam obligantur, ita ut sine licentia in seriptis obtenta uno alterove die a plebe sua abesse non possint. Visitavi per partes dioecesim meam conscensis etiam altissimis montibus et alpi- bus et in his constitutas ecclesias et altaria consecravi eo numero ut paucae in dioe- cesi mea ecclesiae reperiantur non consecratae, ex huius functionis occasione multa millia hominum sacramento confirmationis insignivi, guam administrationem etiam annis singulis in metropoli Labacensi solemni concursu peregi. Ordinationes statutis a iure temporibus celebravi, in guibus [13] observavi consti- tutionem Innocentii XI. et XII. Monasteria regularium comperiuntur septem, Labaci collegium Societatis Jesu, fratrum eremitarum s. Augustini et aliud excalceatorum, fratrum reformatorum s. Francisci et aliud capucinorum, s. Clarae et s. Ursulae meae iurisdictioni et nulli praelato regulari subiecta. Virgines assumi supplicantes non investiuntur, nisi multo tempore in monasterio probatae et praeviae tum ad investituram, tum ad professio- nem examinatae. Intra dioecesim comperiuntur sex virorum monasteria, nimirum cisterciense ad divam Virginem in Landtstrass, carthusianorum in Valle Iocosa, fra- trum s. Pauli primi eremitae Ulimiae, fratrum s. Francisci reformatorum in Nazareth et duo capucinorum Cranburgi et Villaci. Devotiones in dictis monasteriis magna incrementa sumunt institutis novennarum devotionibus, guarum duae in cathedrali mea, nimirum novenna expectationis partus B.M.V. et alia s. Joannis Nepomuceni magno populi accursu, et pietate peraguntur. Hospitalia Labaci duo comperiuntur, unum civicum et alterum caesareum, in gui- bus 40 circiter personae aluntur, tertium ante paucos annos est erectum ad eos men- dicos providendos, qui alias ostiatim et publice mendicare consueverunt, nunc autem prohibiti sunt. Confraternitates in dioecesi mea complures sunt et vix aligua parochia reperitur, in gua confraternitas imo in amplioribus plures confraternitates non comperirentur, inter guas magna devotione accrescit confraternitas s. Joannis Nepomuceni in cathe- drali mea erecta. Labaci etiam sunt seminaria duo, unum Societatis Jesu, alterum episcopale, in guo 12 alumni Schellenburgicae fundationis studentes sub gubernio duorum sacer- dotum aluntur, ad idem seminarium assumuntur etiam studentes convictores, et hos inter alumnus Thalbergicae, et alter Cavalerianae fundationis. Huic seminario annu- merari etiam potest residentia episcopali [14] Oberburgensis, in gua semper aluntur Relationes ad Limina 73 sumptibus episcopatus guingue novelli sacerdotes sub cura et instructione sacerdotis viri curati, et emeriti, qui in cura animarum sufficienter instructi ad officia curata adhibentur. Haeretici in civitate Labacensi et dioecesi mea non reperiuntur, nullus etiam ad matrimonium contrahendum admittitur, nisi haeresi praevie abiurata opifices alias seu potius socii liberi status Labacum adventare solent laboris sui causa aliguo tem- pore citra tamen scandalum commorantes, imo similes saepius Divina gratia illumi- nati ad fidem catholicam convertuntur. Quolibet regio speciali devotione fertur in sanctorum venerationem, a guibus singulares gratias obtinuit et obtinet. In metropoli Labacensi ante 120 annos circi- ter grassante in eodem peste, divo Rocho confessori voto se obstrinxit pervetusta confraternitas Redemptoris mundi in cathedrali mea erecta, annis singulis die para- sceves processionem poenitentialem de passione Domini per civitatem Labacensem producendi confluente ad hoc copiosissimo etiam ex vicinis oppibus et pagis populo, pari voto aliam etiam processionem instituit ad vicinam memoratae civitatis eccle- siam s. Rochi media hora distantem, annue die 16. augusti e cathedrali mea multo populi concursu educi solitam et singulare continuum donum gratiae civitas Laba- censis a miserante Domino percipit eo, quod a tempore emissi voti antedicti pestis in metropoli Labacensi grassata non fuerit, esto effective lue pestifera affecti per tran- sennam Labaci commorati fuerint. Supplico proinde eminetiis vestris humiliter pro validissimo patrocinio in gratiam et consolationem meam et populi mihi conerediti, ut officium de s. Rocho confessore sub ritu duplicis maioris recitandum vel prout eminentiis vestris visum fuerit, benigne concederetur. Et ut antedicta devotio sub cura et patrocinio memoratae [15] confraternitatis Redemptoris mundi in cathedrali mea promoveatur et ex pervetusto privilegio tri- duanas 40 horarum preces exposito Sanctissimo sacramento annue sacra cantata et litanias celebrari procuret et expleto triduo hanc devotionem solemni populosa per civitatis forum cum Sanctissimo deducta processione concludat, pariter humillime supplico pro gratia concessionis officii sanctissimi Redemptoris dominica tertia post pentecostem recitandi sub ritu duplicis maioris ad solatium sacerdotium et cleri tum saecularis tum regularis in choro et privatim id persolvere cupientium. Haec habeo eminentiis vestris circa statum ecclesiae meae referenda humillime ob- secrans, ut si in aligua re meum officium desiderari contigerit, me benignissimae admonere velint fideliter operaturum, guidguid pro utilitate meae ecclesiae et po- puli aedificatione mihi iniunctum fuerit. Quibus praesentem relationem finio, et me mihique concreditum sacrae Romanae ecclesiae devotissimum clerum et populum eminentiarum vestrarum benignitati et gratioso patrocinio humillime commendo, maneoque eminentiarum vestrarum humillimus et paratissimus Sigismundus Felix episcopus Labacensis Labaci die 4. martii 1736 74 Sigismund Feliks Schrattenbach Dokument št. 86 1736, marec 4. Sigismund Feliks Schrattenbach Procuratorium NŠAL 11, Škofijski protokoli, šk. 18, zv. 35, str. 15-16. Ker zaradi oddaljenosti in nujnosti njegove navzočnosti v škofiji sam ne more v Rim, škof prosi, da bi smel predpisano »visitatio Liminum« v njegovem imenu opraviti prokurator »Rudolfus Godefridus Liber Baronus a Pillichgraz, alumnus Romae ad s. Apollinarem dioecesanus meus.«° Dokument št. 87 1736, april 21. Obvestilo kongregacije papežu Klemenu XT., da bo ljubljanski škof »visitatio Limi- num« za 38 guadriennio opravil po prokuratorju. »Ex audientia sanetissimi die 21. aprilis 1736« odobreno. Dokument št. 88 1736, maj 4. Bernardus Bottinus potrdi, da je 4. maja 1736 Ferdinandus baron de Longueval v škofovem imenu obiskal cerkev sv. Petra. Caetanus a Turri potrdi, da je 4. maja 1736 Ferdinandus baron de Longueval v škofovem imenu obiskal cerkev sv. Pavla. Dokument št. 89 1740, julij 4. Sigismund Feliks Schrattenbach Relatio status animarum totius dioeceseos Labacensis NŠAL 11, Škofijski protokoli, šk. 18, zv. 35, str. 427-433. [427] Eminentissimi ac reverendissimi domini domini colendissimi. Areddita per me de episcopatu et dioecesi mea Labacensi relatione guadriennio evoluto denuo pro humillima mea obligatione praesentem de concredito mihi pasto- rali munere defero exoriando ab ipsa cathedrali mea divo episcopo Nicolao dicata, circa cuius materialem statum me ad prima meam relationem, ne relata in hac et sub- seguentibus repetam, refero et significo ecclesiam meam anno 1706 funditus novam, peramplam et magnifice aedificatam, novis etiam altarius omnibus [428] perpulchre % Ljubno. Relationes ad Limina 15 exornatam, sacris necessariis ornamentis et utensilibus bene provisam et in omnibus completam esse. Officiatura in eadem a me, praeposito, decano et decem canonicis, annumerato praeposito et decano, his duobus et guatuor iuris patronatus augustissimi terrae prin- cipis et imperatoris Romanorum hactenus guingue secundum ultimam relationem a privatis patronis, ac novissime ante triennium sexto Schiffrerianae fundationis nun- cupato canonicatu ad numerum duodecimum distinctis praebendis adaucto peragitur. Chori officiaturam praeter praenominatos praepositum, decanum et decem canoni- cos ampliorem duo vicarii, duo levitae, sacrista et duo capituli capellani, nec non guatuor alii hactenus a piis fundatoribus fundati peragunt. Cura animarum in metropoli Labacensi administratur a canonico parocho etiam officio poenitentiariae fungente, cui subserviunt duo vicarii nec non duo levitae, sa- crista, ac alii tres in cathedrali ecclesia officiales in cura animarum pro necessitates exigentia succurrentes. Praebenda theologalis suppletur per scholas publicas patrum Societatis Jesu, in quibus studia humaniora, philosophia, theologia moralis, et sacri canones traduntur. Reperitur in metropoli Labacensi ad cathedralem Ecclesiam perampla et publica bibliotheca exquisitis libris ecclesiasticis, canonicis, historicis, moralibus, iurisdicis, et medicis libris instructa bibliothecario ad eandem cum habitatione sua constituto singulis diebus [429] ante et pomeridianis horis ad publicum usum aperta. Dioecesis mea in tribus provinciis, Styria, Carinthia et Carniolia sat late diffu- sa, in quibus etiam dioecesis patriarchalis Aquileiensis magnam partem continet. Habet nunc 74 parochiales et vicariales parochias, quarta enim nova pii fundatoris, et ipiusmet plebis impensis ad thaumaturgam ecclesiam Divae Virginis Mariae in Lauffen" nuncupatam ante unum annum ob populi ad hanc confluentiam et accom- modam sacramentorum administrationem ac populi devotum solatium adiuncta est, ad has parochias, vicariatus, ac capellanias nullus constituitur, nisi praevio rigoroso examine approbatus. Cathecheses fiunt singulis diebus dominicis, et pro opportunitate etiam festivis tum in cathedrali mea, tum in ecclesia patrum Societatis Jesu, quod ipsum etiam in aliis parochialibus, vicarialibus et curatis ecclesiis districte observatur, poenis in omittentes et negligentes statutis. Pro his cathechesibus rite formandis et utiliter ex- planandis, typis datus est liber has doctrinas continens. Puellis in monasterio sancti- monialium s. Ursulae cathechesis etiam per patrem Societatis Jesu explanatur. Synodus celebrata est per me singulis annis, nimirum alternis in metropoli Laba- censi uno, quo conveniunt parochi et vicarii curati in Carniolia et superiori Carinthia existentes, altero vero anno in residentia mea episcopali Oberburgi in Styria sita, ad quam parochi et vicarii curati ex Styria et inferiori Carinthia comparere debent, ubi omnia, quae ad maiorem Dei gloriam, animarum [430] salutem, et ecclesiarum ” Sv. Frančišek na Stražah (Radmirje). 76 Sigismund Feliks Schrattenbach nitorem, cleri moderationem et morum correctionem pertractantur, decretis desuper statutis typis datis et cuilibet parochorum et vicariorum pro constanti memoria et observantia consignatis. Non possum hic non annectere singularia mea et populi solatia ex duobus in dioecesi mea ecclesiis singulariter thaumaturgis per plures etiam provincias nec non in imperio Romano famosis, una nimirum sancti Francisci Xaverii* ad residentiam meam Oberburgensem vicina, altera s. ludoci confessoris in superiori Carniolia sitis,’ ad guas plurimae admirandae et instantaneae gratiae Deo in his mirabiliter operante continue obtinentur, votis etiam in longinguis locis conceptis et percep- tis gratiis, largis muneribus in gratiarum actionem submissis, guemadmodum au- gustissima moderna imperatrix Romanorum perpulchrum ornatum sacerdotalem et serenissima regina Poloniae, ducissa Saxoniae itidem talem divo Xaverio submissit. Singulariter memorandum est nuper serenissimum regium principem Saxoniae du- cem in suo Neapoli reditu ecclesiam hanc personaliter visitasse et per diem integram et noctem ad eondem substitisse et devotione sua exemplarissime peracta ad aram divi Xaverii pretiosam casulam manibus suis obtulisse. Ad hane ecclesiam curam animarum et ecclesiae ministeria peragunt sub uno directore guingue alii curati communi mensa et [431] accomodis domiciliis distin- ctis provisi, ad hanc ecclesiam per annum multa millia fidelium peregrinantium ex longinguis provinciis etiam primariae nobilitatis confluunt ex omologesi expiati et sacra synaxi refecti, quod ipsum etiam sit ad aliam ecclesiam s. Iudoci confessoris supra nominatam. In dioecesi mea constanter resideo, prout etiam canonici, reservato trimestri, pa- riter etiam parochi et curati ad strictam residentiam obligantur, ita ut sine licentia in scriptis obtenta a plebe et oviculis suis abesse non possint. Visito per partes dioecesim meam, ecclesias et altaria consecro ita, ut in eadem paucae reperiantur non consecratae, ex huius occasione functionis multa millia ho- minum sacro confirmationis sacramento insignio et hoc sacramentum singulis annis in metropoli Labacensi festis pentecostalibus ac aliis pro occurrentia administro. Ordinationes statutis temporibus celebravi, observando etiam constitutiones san- ctae memoriae Innocentii XI. et XII. summorum pontificum. Quoad regularium monasteria, hospitalia et confraternitates, cum in his nihil sit immutatum, refero me ad relationem ante quadriennium exhibitam. Seminarium epi- scopale autem uno alumno Preschernianae fundationis est aductum. Heretici in metropoli Labacensi nulli reperiuntur, nullus etiam huius sectae ad matrimonium contrahendum admittitur, nisi haeresi abiurata, subinde haeretici opifi- 38 Sy, Jošt na Gori, podružnica župnije Kranj — Smartin. 9. V originalu, ki ga hrani Vatikanski tajni arhiv —ASV, je na tem mestu dodano: »Praeter hos alumnos datur alii 6, quorum 4 a me stipendiati in cathedrali Ecclesia Labaci acolythorum officio funguntur, duo vero in universitate Graecensi, convictorum Societatis Jesu collegio adscripti, studia sua prosegu- untur.« Relationes ad Limina 77 ces, rari tamen [432] Labacum adveniunt, liberi tamen status laborum suorum causa, qui non diu dimorantur alio migrantes, ex his etiam subinde ad catholicam fidem convertuntur. Haeretica pravitas proxime serpit ad dioecesim meam, non tamen ad hanc penetrat, sed industria et vigilantia parochorum et curatorum merorum datis iisdem desuper instructionibus, praeclare ita arcetur, ut miserante Domino dioecesis mea ab hac pravitate libera et intemerate persistat. Dioecesis mea multas continet ecclesias et aliguas etiam parochias sanctorum Cancio, Canciano, Cancianillae et Protho sacratas. Supplico proinde humillime cle- ro in dioecesi mea tum saeculari tum regulari officii recitationem de dictis sanctis secundo post Christi passionem sancto martyrio affectis, sub ritu duplici maiori pro die 31. maii iisdem sanctis dicata benigne concedi, cum in dioecesi Aquileiensi meae multum commistae idem officium cum propriis lectionibus annue recitetur. Haec habeo eminentiis vestris circa statum ecclesiae meae referenda humillime ob- secrans, ut si in aligua re officium meum desiderari contigerit, me benigne admonere velint fideliter operaturum et executurum, guidguid pro utilitate meae ecclesiae et populi aedificatione mihi iniunctum fuerit. Ouibus praesentem relationem finio, et me mihique concreditum sacrae [433] Romanae ecclesiae devotissimum clerum et populum eminentiarum vestrarum benignitati et gratioso patrocino humillime com- mendo. Eminentiarum vestrarum humillimus et paratissimus Sigismundus Felix episcopus Labacensis Labaci die 4. julii 1740 Dokument št. 90 1740, julij 4. Sigismund Feliks Schrattenbach Procuratorium Ker zaradi oddaljenosti in nujnosti njegove navzočnosti v škofiji sam ne more v Rim, škof prosi, da bi smel predpisano »visitatio Liminum« v njegovem imenu opraviti prokurator »Rudolfus Godefridus liber baronus a Pillichgraz, alumnus Romae ad s. Apollinarem dioecesanus meus.«‘ 4° V ASV dodano: »ulterius«. 78 Sigismund Feliks Schrattenbach Dokument St. 91 1740, september 14. Kongregacija sporoči papežu Benediktu XIV., da bo ljubljanski škof predpisano vizi- tacijo Liminum opravil po prokuratorju Rudolfu Godefridu baronu plemenitem Bil- lichgräzu, ljubljanskem kanoniku, ki trenutno študira v kolegiju s. Apolinare v Rimu. Die 13. sept. 1740 data fuit attestatio pro 39 guadriennio. Bernardinus Bottinus, referendarius, canonicus altarista potrdi, da je Rudolf baron plemeniti Billichgräz 7. septembra 1740 obiskal baziliko sv. Petra. Caietanas a Papia, vicarius, 6. septembra 1740 potrdi isto za baziliko sv. Pavla. Ernest Amadej Tomaž grof Attems 1694, Gradec-1757, Dunaj 1735-1742 naslovni trahonetski in pomožni passauski škof 1742-1757 osemnajsti ljubljanski knezoškof Dokument št. 92 1744, julij 4. Ernest Amadej Tomaž Attems Relatio status dioecesis Labacensis NŠAL 11, Škofijski protokoli, šk. 19, zv. 36, str. 194-200; NŠAL, ŠAL, Škofje, Attems, šk. 6. [194] Eminentissimi ac reverendissimi domini domini colendissimi! Decurrente iam termino visitationis sacrorum Liminum sanctorum apostolorum Petri et Pauli, relationisgue per antecessorem meum Sigismundum Felicem a Schrat- tenbach piae memoriae sub die 4. julii 1740 redditae, pro summa mea in Sacram Se- dem obedientia et obligatione, meogue pastorali munere praesentem relationem de statu episcopalis ecclesiae Labacensis, mihi ante segui alterum annum concreditae humillima reverentia praesento referogue me eandem in primo ad eum accessu non absgue ingenti solatio omnibus necessariis rite instructam reperisse. Ouoniam vero materialem eiusdem statum piisimus antecessor meus in ultima et praecedentibus relationibus suis diffusius descripsit, ne praesentibus longior sim, eminentiis vestris brevibus hisce significo. Dioecesim meam per tres provincias St- yriam videlicet Carinthiam et Carnioliam extendi, in iisdemque 74 ecclesias curatas ab episcopali sede multum distantes et non nisi arduis itineribus accessibiles reperiri, quorum aliquot in duos et tres vicariatus sunt subdivisae. Ecclesia mea cathedralis divo Nicolao episcopo sacra, provisa est praeposito, de- cano et decem canonicis, qui guotidie mane et a prandiis cum vicariis suis, levitis et officialibus officium dici occurrentis statuto tempore in choro decantant. [195] Episcopatus hic Labacensis et capitulum, praepositus, decanus et guatuor canonici fundati sunt ab augustissimis imperatoribus domus Austriaca, ius praesen- tandi sibi gua ducibus Carnioliae reservantibus, unius duntaxat canonici electione episcopo donata. Sex alii canonici per pios diversos patronos mediis sufficientibus provisi, successu temporis capitulo sunt aggregati, iure praesentationis sibi et a se denominatis retento, confirmationis vero ipsis episcopis ordinariis reservato. Cura animarum in civitate Labacensi, provinciae Carnioliae metropoli, admini- stratur per canonicum parochum nec non duos vicarios ad hanc semper residentes et vigilantes, quibus in subsidium parati sunt alii ecclesiae beneficiati et capellani curati. Praebendae theologalis et poenitentiariae distinctae non sunt. Providetur autem iis a canonico parocho per episcopum ad hoc deputato cum suis vicariis et quo ad 80 Ernest Amadej Tomaž Attems instructionem scholarium etiam a gymnasio publico patrum Societatis Jesu, in quo studia humaniora, philosophia, canones et theologia moralis traduntur. Ordines statutis a iure temporibus, servatis interstitiis et observatis constitutio- nibus sanctissimorum Innocentii XI. et XII. speculatores facti conferuntur. Accessit ante annum fundatio, per sacerdotem quemdam, excollendo statui clericali multum solicitum in Collegio Societatis Jesu perpetuis mediis ita erecta, ut nullus ad ordinem sacrum admittatur, nisi sacris exercitiis praeviae peractis, quae pariter quivis ad cu- ram animarum primo destinatus praemittere tenetur. [196] Exstat seminarium episcopale fundationis Schellenburgicae, in quo alumni duodecim praeter convictores studiis vacant, et in gymnasio publico instruuntur.*! In eodem seminario reperitur Bibliotheca publica pretiosis omnis generis libris et bi- bliothecario provisa, qui quotidie statutis horis, ante- et pomeridianis eidem deservit. Exstat et aliud seminarium collegio Societatis Jesu annexum, in multis scholaribus consistens. Dioecesis mea per tres provincias extensa, ut supra innui, consistit in 74 parochi- is et vicariatibus, in guibus parochi et vicarii cum suis cooperatoribus et capellanis concinando, catechizando et religua ecclesiastica officia peragendo curam animarum administrant, gui speciali decreto normam catechizandi dictante a me nuper typis dato ad catecheticam doctrinam singulis diebus dominicis et festivis, imo data guavis occasione populo explanandam sub gravibus poenis sunt adstricti. Ex parte Styriae in pervetusta ecclesia collegiata ad residentiam episcopalem Oberburg dictam sita, semper resident guingue sacerdotes alumni, cum sexto horum directore et superiore, viro spectabili et docto. Hi singulis hebdomadibus, ac saepius subinde per conferentias casuum, curam animarum, et officia ecclesiastica concer- nentium excoluntur, et occurrentibus conditionibus vacantibus ad curam animarum? promoventur. [197] Due ecclesiae, una s. Francisci Xaverii, media hora a supra memorata collegiata distans, altera s. Judoci in Superiori Carniolia sita, merito thaumaturgae nuncupandae, dioecesim meam concelebrant, ad guas per decursum anni multa ho- minum millia et inter hos primae etiam nobilitatis personae ex longinguis provinciis confluunt, magnis ac instantaneis gratiis obtentis. Ad divi Xaverii ecclesiam sere- nissima regina Hungariae et imperatrix vidua denuo pretiosa dona submiserunt. Ad guamlibet ex modo nominatis ecclesiis resident sex sacerdotes curati ad excipiendas peregrinantium confessiones, aliague ecclesiastica officia peragenda vix sufficientes. Unde magna mihi spes est, fore ut hae aliquando in ecclesias collegiatas erigantur. Quocirca animum mihi summo eminentiis vestris humillime supplicandi, ut missam et officium sub ritu festi duplicis de s. Judoco confessore dioecesi meae gratiosissi- me concedere dignetur. # Nadpisano: »collectis«. ® V ASV dodano: »ulterius«. Relationes ad Limina 81 Post meum ad ecclesiam Labacensem accessum, anno superiore visitationem dioecesanam per provinciam Carnioliae institui et inter religuos districtus amplam vallem alpibus circumvallatam Bochinam dictam, guam ab annis duobus supra sep- tuaginta nullus ex praedecessoribus meis episcopis sed vicarii duntaxat generales visitarunt, itinere guidem multum arduo, magno tamen et meo et populi solatio ac- cessi et vistiavi, in guo loco et per religuam in Carniolia et aligua Carinthiae parte visitationem [198] ultra quatuor et triginta hominum millia sacro chrismate inunxi et ecelesias quatuor decim, altaria vero guinguaginta octo consecravi. Anno praesenti alteram dioeceseos partem in Styria et Carinthia visitandam assumpsi, guam visita- tionem in guintam iam septimanam continuo, confirmatis intra hoc tempus guinde- cim personarum millibus, guingentis et septem, altaribus consecratis guinguaginta septem, ecclesiis novem, residuum visitationis ante bimestre difficulter terminatu- rus. Haereticus episcopatus meus liber omnino existit, nec tales admittuntur ad domi- cilia in eodem stabilienda, sed si qui artium periti ad labores Labacum veniant, non multo tempore ibidem commorantur, imo nonnulli ad fidem catholicam subinde con- vertuntur. Serpit quidem haeresis ex parte archiepiscopatus Salisburgensi dioecesi meae contermini, sed per vigilantia curatorum meorum a dioecesi constanter arcetur et repellitur. Monasteria in civitate Labacensi et eiusdem suburbiis praeter collegium So- cietatis Jesu in 35 personis consistens comperiuntur numero sex virorum, quatuor videlicet fratrum augustinianorum conventualium, fratrum augustinianorum excal- ceatorum, fratrum franciscanorum strictioris observantiae et fratrum capucinorum. Sanctimonialium item duo, unum ordinis s. Clarae, alterum s. Ursulae, quae secun- dum novissimam sanctissimi feliciter regnantis pontificis Benedicti XIV. constitutio- nem [199] ad districtam clausuram obligantur. In horum primo puellae privatim, in secundo etiam publice instruuntur. Primum ex memoratis sex monasteriis numerat personas duas supra viginti, secundum duas de viginti, tertium sexaginta, quartum quadraginta tres, quintum novem et viginti, sextum quinquaginta duas. Praeter haec reperiuntur in dioecesi mea alia sex regularium monasteria, nimirum ordinis cister- ciensium in Landstrass, carthusianorum in Freidniz, fratrum s. Pauli eremitarum Uli- miae, fratrum s. Francisci strictioris observantiae in Nazaret et fratrum capucinorum duo, unum Crainburgi, alterum Villaci. Confraternitates complures tum Labaci, tum per reliquam dioecesim in anteriori- bus relationibus per extensum fuerunt numeratae. Hospitalia, quae in urbibus, ac oppidis per dioecesim passim reperiuntur, Labaci tria exstant, unum fundationis augustissimae domus Austriacae, alterum magistratus civitatis Labacensis, et tertium publicum, paucis abhinc annis ex publicis collationi- bus“ erectum, quod ultimum Maximilianus comes a Dietrichstein, cathedralis eccle- S Nadpisano: »collectis«. 82 Ernest Amadej Tomaž Attems siae Labacensis praepositus, anno elapso defunctus, duodecim millibus florenorum ditavit. Publica devotiones de die in diem accrescunt, populo probo zelo confluente. Haec sunt, guae eminentiis vestris pro mea pastorali obligatione, omni, gua par est, reverentia refero, humillime supplicans, ut si in re aligua officium [200] amplis desi- derari contigerit, id mihi intimare dignentur, gui benigne admonitioni me totum su- biicio et pro ecclesia mea spirituali augmento et populi aedificatione omnia iniuncta tota solicitudine me operatum et pro viribus executurum promitto. Atgue his prae- sentem relationem concludo, ac me, mihigue concreditum Romanae ecclesiae fide- lem clerum et populum eminentiarum vestrarum benignitati ac sublimi patrocinio humillime commendo. Eminentiarum vestrarum humillimus et devotissimus Ernestus Amadeus, episcopus Labacensis Labaci die 4. julii 1744 Dokument št. 93 1744, julij 4. Ernest Amadej Tomaž Attems Procuratorium NŠAL 11, Škofijski protokoli, šk. 19, zv. 36, str. 200-201. [200] Eminentissimis ac reverendissimis dominis colendissimis, dominis sacrae Ro- manae ecclesiae cardinalibus, sacrosancti concilii Tridentini interpretibus. Ego infra scriptus ecclesiae Labacensis episcopus ob longinguam distantiam et necessariam ecclesiae meae praesentiam legitime impeditus, visitationem sacrorum Liminum per procuratorem specialiter in hunc finem deputatum peragere cupiens omnibus melioribus, via, iure, modo et causa, guibus melius, validius et efficacius de iure potui, debui, feci, constitui, creavi, ordinavi meum verum et legitimum pro- curatorem, actorem et negotiorum gestorum, videlicet illustrissimum ac reverendis- simum dominum Josephum Mariam comitem a Thun [201], episcopum Gurcensem, sacrae Rotae auditorem et serenissimae reginae Hungariae et Bohemiae, archiducis Austriae Mariae Theresiae, apud sanctam Sedem A postolicam ministrum, in finem, ut nomine meo relationem de praesenti statu ecclesiae meae sanctissimo Domino nostro vel eminentissimis ac reverendissimis dominis dominis cardinalibus sacrae congregationis concilii Tridentini patribus praesentet, et guaecungue ad hoc neces- saria et opportuna fuerint, compleat et generaliter omnia et singula faciendi, dicendi, gerendi, exercendi et procurandi, guae in praemissis et circa ea necessaria fuerint seu guomodolibet opportuna et gua ego ipsemet facerem et facere possem, si prae- missae visitationi sacrorum Liminum personaliter interessem, etiamsi talia fuerint, Relationes ad Limina 83 guae mandatum exigerent magis speciale, guam praesentibus sit expressum, promit- tens insuper me ratum, gratum, validum et firmum habiturum totum id et guidguid per meum procuratorem dictum, actum, gestum, factum vel procuratum fuerit in praemissis seu aliquo praemissorum. In quorum fidem indubitatam me subscripsi sigilloque meo has munitas dedi. Labaci die 4 julii 1744 Ernestus Amadeus episcopus Labacensis Dokument št. 94 1744, september 28. Obvestilo kongregacije papežu Benediktu XIV., da bo ljubljanski škof opravil vi- zitacijo po prokuratorju. »Sanctissimus annuit. Die 28. septembris 1744 data fuit attestatio visitationis pro 40 guadriennio.« Bernardinus Bottinus potrdi, da je 14. septembra 1744 Jožef Marija de Thun v imenu ljubljanskega škofa Ernesta Amadeja obiskal baziliko sv. Petra. Placidus Scammoca potrdi 15. septembra 1744 isto za baziliko sv. Pavla. Dokument št. 95 1748 [?] Ernest Amadej Tomaž Attems Alla Sacra Congregatione del Concilio per il vescovo Labacen. Ultramontes. Il vescovo Labacen ultra montes a parte imperii, spirando al marzo prossimo avve- nire la prima proroga di un anno di venir alla visita de sacri Limini, supplica umil- mente [...] degnarsi di concerdergli la proroga di un altro anno atteso l'impossibilità di poter personalmente venir a Roma per molti sui affari, e per essergli convenuto di far molte spese coll’occasione delle nozze di sua maesta cesarea essendo stato uno de prelati assistenti. Dokument št. 96 1752, december 22. Ernest Amadej Tomaž Attems Relatio ad Limina Skoraj enako besedilo kot v prejšnji relaciji. Škof Attems posebej poudari, da je prvič osebno vizitiral celotno škofijo, da se je prepričal o dejanskem stanju v škofiji, sedaj pa škofijo v njegovem imenu vizitira generalni vikar ali njegov pooblaščenec. Sam sicer ne pridiga, ker ne zna slovensko, ima pa dovolj usposobljenih pridigarjev. 84 Ernest Amadej Tomaž Attems »Jurisdictioni, libertati et immunitati Ecclesiasticae crebrae quidem a multis annis et sub pluribus praedecessoribus meis per potestatem saecularem inferebantur violen- tiae; guae tamen facto propterea ad sacrum caesaream regiamgue maiestatem Ma- riam Theresiam Hungariae, ac Bohemiae regiam per modum gravaminis recursu, die 23. augusti 1749 per amicabilem compositionem potiori ex parte sunt sublatae.« Omeni, da je zgradil novo cerkev v Gornjem Gradu. Labaci 22. decembris 1752 Dokument št. 97 1752, december 22. Ernest Amadej Tomaž Attems Procuratorium Ker ne more osebno v Rim, škof Attems prosi, da bi smel predpisano vizitacijo Li- minum opraviti po prokuratorju, ljubljanskem stolnem kanoniku Janezu Nepomuku Wolwizu, trenutno v »collegii Germanici ad s. Apollinarem in Urbe alumnum«. Obvestilo kongregacije papežu Benediktu XIV., da bo škof opravil vizitacijo za preteklo 41. in tekoče 42. četrtletje po prokuratorju. »Die 30. martii 1753 data fuit attestatio pro 41 et 42 guadriennio cum absolutione.« Potrdilo kanonika Ignacija Realia, da je »Josepho [sic!] de Wolwiz« 29. marca 1753 v škofovem imenu obiskal vatikansko baziliko. Isto potrdi vikar Beda Bauer istega dne za baziliko sv. Pavla. Leopold Jožef Hanibal grof Petazzi 1703, Dunaj-1772, Ljubljana 1740-1760 tržaški škof 1760-1772 devetnajsti ljubljanski knezoškof Dokument št. 98 1764, januar 30. Leopold Jožef Hanibal Petazzi Relatio status animarum totius dioecesis Labacensis NŠAL 11, Škofijski protokoli, šk. 20, zv. 38, str. 367-374. [367] Eminentissimi ac reverendissimi domini domini collendissimi. Ab ecelesia Tergestina ad Labacensem, per obitum domini antecessoris mei Erne- sti Amadei ab Atthems tribus annis integris, videlicet a 5. decembris 1757 usgue ad 15. dicti mensis 1760 vacantem translatus, cum ob longinguam a Sancta Sede distan- tiam, et necessariam ecclesiae meae praesentiam, a visitatione sacrorum Liminum personaliter obeunda legitime impediar, relationem status ejusdem ecclesiae meae mediante harum exhibitore admodum reverendo patre Antonio Benzoni e Societate Jesu procuratore generali tardius aliguanto guam oporteat, eo guod praeviae capien- da erat, genuina totius dioeceseos notitia eminentiis vestris exhibeo, guae cum prima sit, eam non nihil fusius deduco. Et quidem: Quod ad statum eiusdem materialem attinet, fundata ea fuit a Friderico III. Au- striaco Romanorum imperatore anno 1461. Sedente in Petri cathedram Pio II. sum- mo pontifice. Protenditur [368] in tres provincias Styriam, Carinthiam et Carnioliam et conterminat cum dioecesi Salisburgensi, Zagrabiensi et Goritiensi. Estque Sedi Apostolicae immediate subiecta et episcopus, qui illi praesidet, gaudet titulo et pra- erogativa Sacri Romani imperii principis. Praeter civitatem Labacensem, quae est metropolis ducatus Carnioliae et sedes episcopi, continet episcopatus Labacensis alias quatuor civitates sive oppida maiora, Crainburgum, Rattmonsdorffensem, Sla- vograecium et Pleyburgum, nec non suburbium Villacense, oppida vero duodecim et pagos mille ducentos septuaginta octo. Animae in tota dioecesi mea, comprehenso clero tam saeculari quam regulari ac monialibus numerantur universim centies qua- dragies mille centum quadraginta sex. Ecclesia cathedralis divo Nicolao Myrensium episcopo sacra, annis ab hinc guin- quaginta septem a fundamentis fuit noviter restaurata et magnifice exornata, in quo statu etiamnum conservatur. In ea praeter praepositum et decanum decem sunt cano- nici, nempe quatuor iuris patronatus domus Austriacae qua ducum Carnioliae, quo- rum unus spectat ad provisionem episcopi, sex vero iuris patronatus particularium familiarum. Praeter praepositum et decanum ac dictos decem canonicos sunt duo 86 Leopold Jožef Hanibal Petazzi vicarii curam animarum cum canonico parocho gerentes, duo levitae, sacrista, caere- moniarius, cathechista templi et sex capellani. Praebenda poenitentiaria suppletur per canonicum parochum, et theologali pro- spectum est per gymnasium publicum patrum Societatis Jesu, in guo traduntur hu- maniora, philosophia, theologia moralis, et sacri canones. Ecelesia collegiata proprie talis ac formata nulla reperitur in dioecesi, est tamen in residentia mea episcopali ex partae Styriae, Oberburgum nuncupata, insignis ecelesia guasi collegiata, in gua quinque sacerdotes cum superiore suo sumptibus episcopi [369] aluntur, qui chorum freguentant, horas canonicas guotidie decantant, missam conventualem peragunt, et curam animarum administrant. Ecelesiae parochiales et curatae in episcopatu meo reperiuntur septuaginta no- vem, filiales seu non curatae guadraginta sex et viginti, oratoria publica guingue, privata octo. Ecclesia cathedralis sacra supellectile decenter est instructa, redditus pro fabrica specialiter assignatos non habet, possidet tamen capitalia in fundis publi- cis investitia, quae pro illius conservatione, ornatu et fabrica abunde sufficiunt. Aliae quoque per dioecesim ecclesiae, tam parochiales guam filiales pleraeque necessariis reguisitis satis bene sunt provisae, percipiunt suos redditus partim ex capitalibus investitis, partim ex terrenis sive fundis, pro annuo canone elocari solitis, pactim ex elemosynis fidelium, gui pro rei exigentia ad fabricam etiam opera sua absgue mer- cede concurrunt. Monasteria in civitate Labacensi numerantur septem, nimirum virorum guingue: patrum Societatis Jesu, fratrum ordinis s. Augustini conventualium, fratrum ejusdem ordinis discalceatorum, fratrum minorum s. Francisci reformatorum, et fratrum mi- norum capucinorum. Mulierum vero duo, ordinis s. Clarae et s. Ursulae. Per reli- guam diocesim comperiuntur alia sex monasteria: cisterciensium ad fontes Marianos prope oppidum Landstrass, carthusianorum in Valle Jocosa, s. Pauli primi eremitae Olimiae, fratrum minorum S. Francisci reformatorum in Nazareth, et duo fratrum capucinorum Crainburgi et in suburbio Villazensi. Monasteria praefata mulierum iurisdictioni meae ordinariae immediate sunt subiecta, non item virorum. Adest pariter in civitate Labacensi seminarium episcopale ex statuta, et collecta per dioecesim taxa, sub praedecessoribus meis una cum bibliotheca publica erectum, in quo nunc sub directione duorum sacerdotum aluntur viginti alumni, omnes [370] a piis benefactoribus, potissimum ecclesiasticis, pia largitate successive fundati. A dor- natur praeterea in eodem seminario distinctus locus pro habitatione viginti sacerdo- tum, guorum alii senes, debiles, ac pauperes, et ad animarum curam non amplius habiles, charitative ibidem sustententur, iisgue tam de victu quam amictu, aliisgue necessariis provideatur, alii vero adhuc novelli, et ad sacerdotium recenter promoti, tyrocinium suum his ponant, ut in cantu gregoriano, in sacris ritibus, ac caeremoniis ecclesiasticis, et in iis, guae ad exercitium spectant curae animarum, probe eruditi, digni evadant in vinea Domini operarii. Redditus ac proventus ad hoc necessarios pro parte iam contulerunt pii guidam animarum zelatores, religui, ubi opus hoc suum sortietur effectum, benedicente Domino successive sperantur obventuri. Relationes ad Limina 87 Hospitalia in meo episcopatu sunt septem, duntaxat, de guorum statu notitiam non habeo, cum eorum inspectio nunc dependeat a commissionibus aulicis piarum causarum, quarum in singulis provinciis una est constituta. Montes pietatis nulli ad- sunt in dioecesi mea. Confraternitates vero guam plurimae, ita, ut nulla reperiatur ecelesia, cumprimis vero curata, in qua non esset una, saltem sanctissimi Corporis Christi vel beatissimae Mariae Virginis vel sancti alicuius aut sanctae confraternitas. Residentiae praeceptum a sacris canonibus, concilio Tridentino et constitutione Urbana praescriptum adimplevi. Dioecesim mihi commissam in tres, ut supra memi- ni, provincias diffusam, per partes visitavi, ecclesias et altaria consecravi, confirma- tionis sacramentum multis hominum millibus administravi, sacras ordinationes per me ipsum explevi, primam dioecesanam synodum, convocato ex omnibus dioecese- os partibus clero, Labaci in ecclesia cathedrali coegi, dum alias eadem synodus quo ad locum alternatur et uno anno in cathedrali interveniente [371] clero ex Carniolia et superiore Carinthia, altero vero anno in residentia mea Oberburgi, praesente clero ex Styria et Carinthia inferiore celebratur. Verbum Dei per me ipsum non praedicavi, quippe linguae harum partium non satis gnarus, non desunt tamen tam in civitate, guam per dioecesim alii viri ad huiusmodi praedicationis officium salubriter exe- quendum idonei tum ecelesiastici tum regulares. Poene, et mulctae pecuniarum, si quae exigantur, guod hic rarius contingit, fabricis ecclesiarum mox applicantur, ut proinde opus non sit depositorio. Taxa in mea cancellaria exigua est, et plerague gratis expediuntur. Circa exercitium episcopalis officii et iurisdictionis ecclesiasticae non est, quod multum obstaculi mihi ponatur, ecclesia tamen et personae ecclesiasti- cae hactenus non leviter exactionibus extraordinariis fuerunt oneratae. Praepositus, decanus et canonici caeterigue ecclesiae meae cathedrali adscrip- ti, choro iugiter intersunt. Non tenentur" ad alias horas, quam ad primam, tertiam, sextam, nonam, et completorium. Ultra dictas horas guotidie cantantur duae missae conventuales per turnum, guae applicantur pro benefactoribus. Canonici habent suas constitutiones, guas observant. Parochi in suis parochiis constanter resident. Retinent libros matrimonii, baptiza- torum, mortuorum et status animarum, plerigue habent suos cooperatores, unum vel duo, guidam etiam tres, gui cum ipsis sacramenta populo administrant, plebes sibi commissas diebus dominicis et festis solemnibus pro eodem capacitate pascunt sa- lutaribus verbis, docendo, guae scire omnibus necessarium est ad salutem. Praeterea fidei rudimenta singulis dominicis, et aliis festis diebus, pomeridiano potissimum tempore, pueros caeterosgue hoc adiutorio indigentes docent, superaddito semper in fine examine. Missam non omnes [372] curam animarum exercentes singulis domi- nicis festisgue de praecepto pro populo, eorum curae commisso, applicant, sed illi dumtaxat, gui subsidium congruae sustentationis ex missarum stipendiis guaerere opus non habent. = V besedilu, ki ga hrani Vatikanski tajni arhiv, je napisano: »ex fundatione«. 88 Leopold Jožef Hanibal Petazzi Prima tonsura nemo initiatur, gui sacramentum confirmationis non susceperit, et fidei rudimenta edoctus non fuerit, guigue legere et scribere nesciat, et de quo probabilis coniectura non sit, eum non saecularis iudicii fugiendi fraude, sed ut Deo fidelem cultum praestet, hoc vitae genus elegisse. Ad minores promovendi testimo- nium habere debent bonum ab iis, sub quorum cura educantur, et insuper diligens fit inquisitio de eorum natalibus, aetate, moribus, et vita. Sacris ordinibus initiandi ante eorundem receptionem vacare debent in Collegio Societatis Jesu piis meditationibus (vulgo spiritualibus exercitiis] a viro ecclesiastico fundatis, et quidem pro subdiaco- natu per quatuor, pro presbyteratu vero per octo dies. Omnes praedicti vestes nigras iugiter deferunt clericales, et quo ad fori privi- legium servantur disposita a sacrosancta synodo Tridentina et a constitutione piae memoriae Benedicti papae XIII. Mores cleri saecularis sunt boni, et exemplares, nec adest scandalum aliquod, quod remedio indigeret potentiori. Regulares curam animarum in Dioecesi mea ex officio non excercent; licet enim cirsterciense ad Fontes Marianos parochias habeant, quia tamen illae extra dioece- sim meam sunt positae, iurisdictioni meae in iis, quae ad curam animarum et ad- ministrationem sacramentorum pertinent, non subsunt, sed subiacent iurisdictioni archiepiscopi Goritiensis. Quod autem ad confessiones utriusque sexus Christi fi- delium excipiendas et ad praedicandum verbum Divinum spectat, regulares omnes in dioecesi mea existentes, iurisdictioni meae sunt subiecti, nec admittuntur ad haec officia, nisi previae a me approbati. [373] Regularem extra monasterium degentem aut a suo superiore servatis ser- vandis eiectum aut extra clausura monasterii degentem, sed qui extra ea ita notorie deliquerit ut populo scandalo fuerit, scio neminem. Conventus et granciae monaste- riorum, in quibus religiosi non aluntur in numero a sacris constitutionibus praefixo, in dioecesi mea nullae sunt. Offendiculum cum regularibus in exercitio iurisdictionis delegatae in casibus a iure expressis nullum habeo. Moniales mihi ut supra subiectae servant suas constitutiones. Clausura in earum monasteriis inviolate custoditur. Abusus, si qui in uno alterove monasterio forte ir- repunt, tam graves non sunt, ut concilio aut auxilio sacrae congregationis indigeant. Praeter ordinarium confessarium alius extraordinarius quinquies in anno permitti- tur. Reditus utriusque monasterii, qui in parata pecunia ex censu de capitalibus ad fructificandum investitis proveniente consistunt, utrobique per quatuor moniales ad- ministrantur et una cum dotibus, quae hucusque omnes sunt persolutae, ad usum monasterii erogantur. In seminario meo, prout iam supra exposui, viginti sunt alumni sub directio- ne duorum sacerdotum et regimine mei vicarii generalis. Vacant omnes studiis in Gymnasio patrum Societatis Jesu, quorum alii humanioribus, alii philosophiae, alii theologiae morali et sacris canonibus bono cum fructu dant operam. Inserviunt ec- clesiae cathedrali diebus festis solemnioribus, et adimplent suas constitutiones. Taxa pro seminario statuta, a pluribus iam annis non amplius exigitur ob alia gravia onera terrae principi solvenda. Relationes ad Limina 89 In sacristiis omnium, et singularum ecclesiarum exposita est tabella onerum mis- sarum, et anniversariorum, quibus in visitatione [374] comperi punctualiter esse satisfactum. Quo ad hospitalia, montem pietatis, et alia loca pia me refero ad ea, quae supra circa finem dixi exponendo statum Ecclesiae meae materialem. Populus denigue mihi subiectus pietati, ac devotioni multum est addictus, detestatur omnem haeresim, et vivit sub obedientia sanctae Romanae ecclesiae, viveregue et mori in- tendit. Quibus praesentem relationem status ecclesiae meae finio et concreditum mihi san- ctae Romanae ecclesiae devotissimum clerum et populum eminentiis vestris humili- ter commendans maneo. Eminetiarum vestrarum humillimus et devotissimus Leopodus Josephus episcopus Labacensis. Labaci die 30. mensis januarii 1764 Dokument št. 99 1764, januar 30. Leopold Jožef Hanibal Petazzi Instrumentum procurae NŠAL 11, Škofijski protokoli, šk. 20, zv. 38, str. 374-375. [374] Eminentissimis ac reverendissimis dominis dominis collendissimis sacrae Ro- manae ecelesiae cardinalibus sacri concilii Tridentini interpretibus. Ego infra scriptus ecclesiae Labacensis episcopus ob longinguam distantiam et necessariam ecclesiae meae praesentiam [375] legitime impeditus, visitationem sa- crorum Liminum per procuratorem specialiter in hunc finem deputatum peragere cupiens omnibus melioribus, via, iure, modo et causa, quibus melius, validius et efficacius de iure potui et debui, feci, constitui, creavi, ordinavi meum verum et legi- timum procuratorem, actorem et negotiorum gestorum, videlicet admodum reveren- dum e Societate Jesu patrem Antonium Benzoni procuratorem generalem, in finem, ut nomine meo relationem de praesenti statu ecclesiae meae sanctissimo Domino nostro vel eminentissimis ac reverendissimis dominis dominis cardinalibus sacrae congregationis concilii Tridentini patribus praesentet, caeterague omnia, in visita- tione Liminum praestari solita praestet, et guaecungue ad hoc necessaria et oportuna fuerint, compleat et generaliter omnia et singula faciendi, dicendi, gerendi, exercendi et procurandi, guae in praemissis et circa ea necessaria fuerint seu guomodolibet opportuna et guae ego ipsemet facerem et facere possem, si praedictae visitationi sacrorum Liminum personaliter interessem, etiam si talia fuerint, guae mandatum exigerent magis speciale, guam praesentibus sit expressum; promittens insuper me ratum, gratum, validum et firmum habiturum totum id, et guidguid per meum pro- 90 Leopold Jožef Hanibal Petazzi curatorem fuerit dictum, actum, gestum, factum vel procuratum in praemissis seu aliguo praemissorum. In quorum fidem indubiam me subscripsi sigillogue meo has munitas dedi. Labaci die 30. mensis ianuarii 1764. Leopoldus episcopus Labacensis Dokument št. 100 1764, januar 30. Leopold Jožef Hanibal Petazzi Kongregacija posreduje papežu Klemenu XIII., da bi smel ljubljanski škof Petazzi opraviti »visitatio Liminum pro 43, 44 et 45 guadrienniis« — dovoljeno. Ignatius Reali, referendarius, potrjuje, da je Franc Ksaver" Benzoni, S.J. v škofovem imenu 23. marca 1764 obiskal baziliko sv. Petra. Jacobus Vidachi, vica- rius, potrjuje, da je Franc Ksaver Benzoni, S.J. v škofovem imenu 23. marca 1764 obiskal baziliko sv. Pavla. Dokument št. 101 [1764] s. d. Leopold Jožef Hanibal Petazzi Pripombe kongregacije na Petazzijevo poročilo v Rim. Nella relazione di monsignor vescovo di Lubiana nulla vi a da riflettere, essendo la prima, che trasmette alla sacra congregazione, fatta secondo la solita informazione; che pero pud le essigere encomii e specialmente per guello riguardo la sua stessa persona [...] sarebbe bene trasmettere un esemplare dei decreti del synodo. Non puo scusarsi per mancata prebenda theologale ed guella poenitenziale con la scuola dei gesuiti e suplenza del canonico. Ci pud procurare unendo con gualche beneficio. Obligo degli parochi di dire la messa pro populo. Dokument št. 102 1769, november 19. Leopold Jožef Hanibal Petazzi Relatio status ecclesiae Labacensis NŠAL 11, Škofijski protokoli, šk. 20, zv. 38, str. 627.4 # Prokura je napisana za Antonia Benzonia! “© V tem zvezku gre za napako v štetju strani. Za stranjo 389 se začne ponovno štetje od strani 340! Relationes ad Limina 91 Eminentissimi ac reverendissimi domini domini colendissimi! Sixtinae constitutioni de visitandis singulis guadrieniis sacris apostolorum Limi- nibus obsecuturo mihi in votis guidem esset, vergente ad finem guadriennio guadra- gesimo sexto per memetipsum aut unum e gremio capituli mei missum, summam quam profiteor Sanctae Sedi reverentiam et obedientiam contestari, statumque ho- diernum concreditae mihi Labacensis ecclesiae referre. Ast in annum iam alterum gravi eague assidua pressus infirmitate sum id personaliter praestare non valeam ac praeterea moderna extraordinaria contributionum onera ad expungenda in ulti- mo bello Borussico contracta debita a terrae principe indicta, guibus episcopatus et clerus meus subiacere debet, me ad ferendos sumptus tanti itineris etiam per unum de gremio capituli mei mittendum suscipiendi imparem omnino reddunt. Ouocirca hoc visitationis munus per alium Romae commorantem explere debeo, in guem fi- nem praesentium exhibitorem p. Antonium Benzoni Societatis Jesu in Procuratorem meum deputo et constituto, spe firma fretus fore, ut idem a sanctissimo Domino nostro ad id muneris benigne admittatur. Ad statum vero ecclesiae meae Labacensis guod attinet, relationem illius in ultima sacrorum Liminum visitatione eminentiis vestris non nihil fusius descriptum exhibui, ad quam, ne exposita repetam, me in om- nibus refero, megue et concreditum mihi s. Romanae ecclesiae devotissimum clerum et populum eminentiis vestris benignitati impensissime commendo. [Leopoldus Josephus episcopus Labacensis] Dokument št. 103 1769, november 19. Leopold Jožef Hanibal Petazzi Instrumentum procurae NŠAL 11, Škofijski protokoli, šk. 20, zv. 38, str. 628. Ego infrascriptus ecclesiae Labacensis episcopus ob gravem et assiduam infirmita- tem legitime impeditus, visitationem sacrorum Liminum per procuratorem specia- lem in hunc finem deputatum peragere cupiens, omnibus melioribus, via iure, modo et causa, guibus melius et validius et efficatius de iure potui et debui, feci, constitui, creavi, ordinavi meum verum et legitimum procuratorem, actorem, negotiorum ge- storem, videlicet admodum reverendum e Societate Jesu patrem Antonium Benzoni procuratorem generale, in finem [...]. Sledi besedilo kot pod št. 103 z dne 30. ja- nuarja 1764. Karel Janez grof Herberstein 1719, Gradec-1787, Ljubljana 1769-1772 naslovni myndenski in ljubljanski pomožni škof 1772-1787 dvajseti ljubljanski knezoškof Dokument št. 104 1778, januar 10. Karel Janez Herberstein Relatio status ecelesiae Labacensis NŠAL 11, Škofijski protokoli, šk. 21, zv. 40, str. 286-294. [286] Eminentissimi ac reverendissimi domini colendissimi! [287] Data sub die 19.na novembris anni 1769 ab antecessore meo Leopoldo Josepho e comitibus de Petazzi ultima relatione, interruptum per obitum eiusdem ecelesiae huius Labacensis regimen, die 29.na novembris anni 1772 in coadiutoris munere ante hac constitutus suscepi. Ouintus igitur annus decurrit, guo eidem pra- esum, guin pro mea, guam erga Sanctam Sedem profiteor reverentia, consuetam de statu dioecesis huius relationem immensa, ac in dies sucrescente negotiorum mole distentus praesentare potuerim. Ouam cum temporum circumstantiis legitime im- peditus praesens ipse in solita sacrorum Liminum visitatione reddere negueam per praesentium exhibitorem admodum reverendum dominum Aurelianum de Angelis eminentiis vestris fusius non nihil deductam humillime praesento, ac primo gui- dem: Ouod materialem huius episcopatus statum attinet, paucis haec commemorabo: Episcopatus hic Labacensis a Friderico III. Romanorum imperatore anno 1461 sub Pio II. summo pontifice erectus ac Sanctae Sedi Romanae immediate subiectus per tres provincias Carnioliam scilicet Styriam et Carinthiam extenditur, et cum dioecesi Salisburgensi, Zagrabiensi ac Goriciensi conterminat. Numeratis praeter Labacum metropolim Carnioliae et alias quatuor maiores civitates, Crainburgum scilicet, Ratt- mansdorf, Slavograecium, Pleyburgum et suburbium civitatis Villacensis, in tota sua extensione oppidis 12 et pagis 1278. Praesidens illi episcopus gaudet praerogativa Sacri Romani imperii principis, et universim 170.270 animas sibi subiectas habet. Cathedralis ecclesia divo Nicolao episcopo sacra 65 abhinc annis funditus restau- rata nova in dies splendoris, ac magnificentiae acguirit incrementa, uti nuper admo- dum altare maius marmoreum more (ut aiunt) Romano ex reditibus ecclesiae exstrui curavi simplicitate [288] sua non minus, guam formae venustate augustum. In cathedrali hac praeter praepositum et decanum iuris patronatus domus Au- striacae qua ducum Carnioliae decem sunt canonici, nimirum guatuor eiusdem iuris patronatus, guorum unus spectat ad provisionem episcopis, sex vero iuris patronatus particularium familiarum. Relationes ad Limina 93 Praeter praepositum, et decanum, ac dictos decem canonicos sunt duo vicarii cu- ram animarum cum canonico parocho gerentes, duo levitae, sacrista, caeremonia- rius, cathechista templi, et sex capellani, insuper concionator stabilis, gui singulis dominicis ingenti populi confluxu lingua vernacula sermonem facit. Consistorium seu officium spirituale exstat, cuius praeses in absentia episcopi est vicarius generalis cum 7 aliis consiliariis ecclesiasticis (praeter canonicos, qui om- nes sunt consistoriales nati) uno notario, de guibus etiam guidam sunt examinatores prosinodales, sunt guogue duo iudices causarum, decanus scilicet et unus canonicus, gui ab episcopo ad beneplacitum nominantur. Praebenda poenitentiaria suppletur per canonicum parochum, et theologali pro- spectum est per gymnasium publicum, nunc caesareo regium, antea abolitae So- cietatis, in guo traduntur humaniora, philosophia, ius naturae, linguae orientales, sacra scriptura, seu potius hermeneutica, theologia dogmatica una cum litteraria eiusdem historia, moralis, pastoralistica, patristica, historia ecelesiastica et ius ca- nonicum. Ecclessia collegiata proprie talis, ac formata nulla reperitur in dioecesi, est tamen in residentia mea episcopali ex parte Styriae Oberburgum nuncupata, insignis eccle- sia guasi collegiata, in gua guingue sacerdotes cum superiore [289] suo sumptibus episcopi aluntur, gui chorum freguentant, horas canonicas guotidie decantant, mis- sam conventualem peragunt, et curam animarum administrant. Huic vicina est alia insignis et thaumaturga ecclesia s. Francisci Xaverii in eodem districtu Oberburgensi exsistens, guo ingens guotannis fit peregrinantium confluxus, guibus per guatuor ibidem continuo existentes sacerdotes et guinto eorundem directore in spiritualibus abunde est provisum. Ecclesiae parochiales et curatae in episcopatu meo reperiuntur 80, filiales seu non curatae 66, oratoria publica 5, privata vero 12. Ecclesia cathe- dralis sacra suppellectile decenter est instructa, reditus vero pro fabrica specialiter assignatos non habet, possidet tamen capitalia in fundis publicis investita, guae pro illis conservatione, ornatu et fabrica abunde sufficiuntur. Aliae quoque per dioecesim ecclesiae, tam parochiales quam filiales pleraeque necessariis requisitis satis bene sunt provisae, percipiunt suos redditus partim ex capitalibus investitis, partim ex terrenis sive fundis, pro annuo canone elocari solitis, partim ex elemosynis fidelium, gui pro rei exigentia ad fabricam etiam opera sua absgue mercede concurrunt. Monasteria in civitate Labacensi numerantur sex, nimirum virorum guatuor: fra- trum ordinis s. Augustini conventualium, fratrum ejusdem ordinis discalceatorum, fratrum minorum s. Francisci reformatorum, et fratrum minorum capucinorum. Mu- lierum vero duo, ordinis s. Clarae et s. Ursulae. Per religuam dioecesim comperiuntur alia sex monasteria: cistercientium ad fontes Marianos prope oppidum Landstrass, carthusianorum in Valle Jocosa, s. Pauli primi eremitae Olimiae, fratrum minorum S. Francisci reformatorum [290] in Nazareth, et duo fratrum capucinorum Crainburgi et in suburbio Villacensi. Monasteria praefata mulierum iurisdictioni meae ordinariae immediate sunt subiecta, non item virorum. 94 Karel Janez Herberstein Adest pariter in civitate Labacensi seminarium episcopale cuius domus ex statuta et collecta per dioecesim taxa, sub praedecessoribus meis una cum bibliotheca pu- blica ab antecessore meo Sigismundo Christophoro comite ab Herberstein fundata, a domino Jacobo a Schellenburg opera ac studio Joannis Antonii Talnitscher a Talberg decani ac vicarii generalis erecta fuit, in quo nunc sub directione duorum sacerdotum aluntur viginti alumni, omnes a piis benefactoribus potissimum ecclesiasticis, pia largitate successive fundati. In eodem seminario locus separatus partim pro clericis, partim sacerdotibus emeritis et ad animarum curam ob fractas vires iam inhabilibus destinatus habitari coepit et nunc recte suum initium sumit, in quo illi iuxta prae- scriptum concilium Tridentinum tyrocinium suum ponent in sacris ritibus, caere- moniis, cantu gregoriano, caeterisgue ad exercitium curae animarum spectantibus erudiendi. Redditus ad hoc necessarii a guibusdam benefactoribus partim iam collati sunt, partim vero successive conferendi sperantur, cum fructus conatibus proximo et seguentibus annis respondere videbitur. Hospitalia in mea dioecesi sunt guingue duntaxat, de guorum statu notitiam non habeo, cum eorum inspectio nunc dependeat a commissionibus aulicis piarum cau- sarum, guarum in singulis provinciis una est constituta. Montes pietatis nulli sunt in dioecesi mea. Confraternitates vero quam plurimae, ita ut nulla reperiatur ecclesia, cumprimis vero curata, in qua non [291] esset una, saltem sanctissimi Corporis Chri- sti vel beatissimae Mariae Virginis vel sancti alicuius aut sanctae confraternitas. Residentiae praeceptum a sacris canonibus, concilio Tridentino et constitutio- ne Urbana praescriptum adimplevi. Dioecesim mihi commissam in tres, ut supra memini, provincias diffusam, bis integram universim ecclesias sacramentatas 144 visitavi, ac in ambabus visitationibus consecravi ecclesias 21, altaria 197, confirma- tionis autem sacramentum 66.381 hominibus administravi, sacras ordinationes per me ipsum explevi, primam dioecesanam synodum, convocato ex omnibus dioece- seos partibus clero, Labaci in ecclesia cathedrali coegi. Diocesis quoque in plures commissariatus est divisa, quorum commissarius quolibet anno debet visitare suum districtum et relationem officio spirituali transmittere. Habent quoque aliquam iu- risdictionem circa negotia minora. Verbum Dei per ipsum non praedicavi, quippe linguae harum partium non satis gnarus, non desunt tamen tam in civitate, quam per dioecesim alii viri ad huiusmodi praedicationis officium salubriter exequendum idonei tum ecclesiastici tum regulares. Poene, et mulctae pecuniarum, si quae exi- gantur, quod hic rarius contingit, fabricis ecclesiarum mox applicantur, ut proinde opus non sit depositorio. Taxa in mea cancellaria exigua est, et pleraque gratis ex- pediuntur. Circa exercitium episcopalis officii et iurisdictionis ecclesiasticae non est, quod multum conqueri possim hisce temporum circumstantiis, ecclesiae tamen et personae ecclesiasticae hactenus non leviter exactionibus extraordinariis fuerunt oneratae. Praepositus, decanus et canonici caeterique ecclesiae meae cathedrali adscripti choro [292] iugiter intersunt. Non tenentur ad alias horas, quam ad primam, tertiam, sextam, nonam et completorium. Ultra dictas horas quotidie cantantur duae missae Relationes ad Limina 95 conventuales per turnum, guae applicantur pro benefactoribus. Canonici habent suas constitutiones. Parochi in suis parochiis constanter resident. Retinent libros matrimonii, baptiza- torum, mortuorum et status animarum, plerigue habent suos cooperatores, unum vel duos, guidam etiam tres, gui cum ipsis sacramenta populo administrant, plebes sibi commissas diebus dominicis et festis solemnibus pro earundem capacitate pascunt salutaribus verbis docendo, guae scire omnibus necessarium est ad salutem. Prae- terea fidei rudimenta singulis dominicis, et aliis festis diebus, tam matutino guam pomeridiano tempore populum, pueros, caeterosgue hoc adiutorio indigentes docent, superaddito semper in fine examine, uti guogue noviter institutum fuit examen pa- scale vigore huius decreti. Missam non omnes curam animarum exercentes singulis dominicis festisgue de praecepto pro populo, eorum curae commisso, applicant, sed illi duntaxat, qui subsidium congruae sustentationis ex missarum stipendiis guaerere opus non habent. Prima tonsura nemo initiatur, gui sacramentum confirmationis non susceperit, et fidei rudimenta edoctus non fuerit, guigue legere et scribere nesciat, et de quo probabilis coniectura non sit, eum non saecularis iudicii fugiendi fraude, sed ut Deo fidelem cultum praestet, hoc vitae genus elegisse. Ad minores promovendi testimo- nium habere debent bonum ab iis, sub quorum cura educantur, et insuper diligens fit inquisitio de eorum natalibus, aetate, moribus, et vita. Sacris ordinibus initiandi ante eorundem receptionem vacare debent in seminario episcopali piis meditationibus (vulgo [293] spiritualibus exercitiis) a viro ecclesiastico fundatis. Omnes praedicti vestes deferunt statui clericali conformes. Mores cleri saecularis sunt boni, et exem- plares, nec adest scandalum aliquod, quod remedio indigeret potentiori. Regulares curam animarum in Dioecesi mea ex officio non excercent; licet enim cirstercienses ad Fontes Marianos parochias habeant, quia tamen illae extra dioe- cesim meam sunt positae, iurisdictioni meae in iis, quae ad curam animarum et ad- ministrationem sacramentorum pertinent, non subsunt, sed subiacent iurisdictioni archiepiscopi Goritiensis. Quod autem ad confessiones utriusque sexus christifide- lium excipiendas, non vero ad praedicandum verbum Divinum in illorum ecclesiis spectat, regulares omnes in dioecesi mea existentes, iurisdictioni meae sunt subiecti, nec admittuntur ad hac officia, nisi previae a me approbati. Regularem extra mona- sterium degentem aut suo superiore servatis servandis eiectum aut extra clausura monasterii degentem, sed qui extra ea ita notorie deliquerit ut populo scandalo fuerit, scio neminem. Conventus et granciae monasteriorum, in quibus religiosi non aluntur in numero a sacris constitutionibus praefixo, in dioecesi mea nullae sunt. Offendicu- lum cum regularibus in exercitio iurisdictionis delegatae in casibus a iure expressis nullum habeo. Moniales mihi ut supra subiectae servant suas constitutiones. Clausura in earum monasteriis inviolate custoditur. Abusus, si qui in uno alterove monasterio forte ir- repunt, tam graves non sunt, ut concilio aut auxilio sacrae congregationis indigeant. Praeter ordinarium confessarium alius extraordinarius quinquies in anno permittitur. 96 Karel Janez Herberstein Reditus utriusgue monasterii, gui in parata pecunia ex censu de capitalibus [294] ad fructificandum investitis proveniente consistunt, utrobique per quatuor moniales administrantur et una cum dotibus, guae ad minorem hodie taxam reductae hucusgue omnes sunt persolutae, ad usum monasterii erogantur rationes desuper guotannis conficiuntur, et revisioni piarum causarum commissioni traduntur. In seminario meo, prout iam supra exposui, viginti sunt alumni sub cura duorum sacerdotum et directione mei vicarii generalis. Vacant omnes studiis in hac caesareo regia accademia Labacensi, guorum alii humanioribus, alii philosophiae, alii supra memoratis theologicis studiis dant operam bono cum progressu. Inserviunt ecclesiae cathedrali diebus festis solemnioribus, et adimplent suas constitutiones. Taxa pro se- minario statuta, a pluribus iam annis non amplius exigitur ob alia gravia onera terrae principi solvenda. In sacristiis omnium, et singularum ecelesiarum exposita est tabella onerum missarum," et anniversariorum, guibus in visitatione ultima comperi puntualiter esse satisfactum. Ouoad hospitalia, montem pietatis, et alia loca pia me refero ad ea, guae supra circa finem dixi exponendo statum ecclesiae meae materialem. Populus deni- gue mihi subiectus pietati, ac devotioni multum est addictus, et licet superstitiones quaedam antique in rudioribus adhunc vigeant, non obstantibus continuis curatorum admonitionibus, detestatur tamen omnem haeresim, et vivit sub obedientia sanctae Romanae ecclesiae, viveregue et mori intendit. Quibus praesentem relationem status ecclesiae meae finio et concreditum mihi san- ctae Romanae ecclesiae devotissimum clerum et populum eminentiis vestris com- mendans maneo. Eminetiarum vestrarum humillimus et devotissimus Carolus episcopus Labacensis. Labaci die 10.ma januarii 1778. Dokument št. 105 1778, januar 10. Karel Janez Herberstein Instrumentum procurae NŠAL 11, Škofijski protokoli, šk. 21, zv. 40, str. 295-296. [295] Eminentissimis ac reverendissimis dominis colendissimis, dominis sacrae Ro- manae ecclesiae cardinalibus, sacri concilii Tridentini interpretibus. S Manjka v besedilu Skofijskega protokola (str. 294). Relationes ad Limina 97 Ego infra scriptus ecclesiae Labacensis episcopus ob longinquam distantiam et necessariam ecclesiae meae continuam praesentiam legitime impeditus, visitationem sacrorum Liminum per procuratorem specialiter in hunc finem deputatum perage- re cupiens omnibus melioribus, via, iure, modo et causa, guibus melius, validius et efficacius de iure potui et debui, feci, constitui, creavi, ordinavi meum verum et legitimum procuratorem, actorem et negotiorum gestorum, videlicet admodum reverendum nobilem Aurelianum de Angelis in finem, ut nomine meo relationem de praesenti statu ecclesiae meae sanctissimo Domino nostro vel eminentissimis ac reverendissimis dominis dominis cardinalibus sacrae congregationis concilii Triden- tini patribus praesentet, caeterague omnia in visitatione liminum praesentari solita praestet et guaecungue ad hoc necessaria et opportuna fuerint, compleat et generali- ter omnia et singula faciendi, dicendi, gerendi, exercendi et procurandi, guae in pra- emissis et circa ea necessaria fuerint seu guomodolibet opportuna et gua ego ipsemet facerem et facere possem, si praedictae visitationi sacrorum Liminum personaliter interessem, etiamsi talia fuerint, guae mandatum exigerent magis speciale, guam praesentibus sit expressum, promittens insuper me ratum, gratum, validum et fir- mum habiturum totum id et quidquid per meum procuratorem fuerit dictum, actum, gestum, factum [296] et procuratum in praemissis seu aliguo praemissorum. In guo- rum fidem indubiam me subscripsi sigillogue meo has munitas dedi. Labaci die 10.ma ianuarii 1778 Carolus episcopus Labacensis Dokument št. 106 1778, februar 5. Karel Janez Herberstein Obvestilo kongregacije papežu Piju VI., da bo ljubljanski škof opravil vizitacijo Li- minum po prokuratorju. »Sanctimus annuit, die 5. februarii 1778 data fuit attestatio pro 48 guadriennio.« »Gaspar Bertoni, monacus cassinensis« 30. januarja 1778 potrdi, da je Aurelia- nus de Angelis v škofovem imenu obiskal baziliko sv. Pavla. Isto potrdi Franciscus de Albitiis 12. febraurja 1778 za baziliko sv. Petra. Dokument št. 107 1778, februar 5. Potrdilo kongregacije o opravljeni vizitaciji Liminum. Vpisano v Škofijski protokol 2. marca 1778. NŠAL 11, Škofijski protokoli, šk. 21, zv. 40, str. 319-320. 98 Karel Janez Herberstein [319] Ad datam sub die 10.ma januarii anno curentis relationem de statu dioeceseos seguens a sacra [320] congregatione cardinalium concilii Tridentini interpretum ap- pulit rescriptum et respective attestatum de peracta visitatione Liminum. Per illustris et reverendi domini uti frater sacerdos Aurelianus de A ngelis procura- tor ab amplitudine tua constitutus et a sanctissimo Domino nostro benigne admissus ad sacra Limina pro elapso guadragesimo octavo guadriennio visitanda demandato sibi munere perfunctus est. Sacrosanctas enim beatorum Petri et Pauli apostolorum basilicas pie ac devote veneratus hodierni status istius Labacensis ecclesiae relatio- nem scripto exhibuit in sacra congregatione concilii, in qua cum primum poterit, proponetur et responsum in tempore debitum dabitur amplitudini tuae, cui nos inte- rim de obito visitationis munere testantes fausta omnia precamur a Domino. Ampli- tudini tuae Cardinalis Pallavicinus Caraca secretarius Romae 5. februarii 1778 Dokument št. 108 1778, s. d. Karel Janez Herberstein Pripombe kongregacije k Herbersteinovi relatio ad Limina z dne 10. januarja 1778. Vložene v besedilo z mnogimi popravki. Illud prae caeteris commendatum est, quod primam dioecesanam synodum celebra- veris, in gua" nihil populorum saluti, ac veteri disciplinae constituendae, nihil ca- tholicorum principum [...] a Deo impetrandae accomodatius, qua intermissa magna in moribus continuo ad omnem improbitatem, ac prevandi licentiam facta est com- mutatio, ut scribit Alexander VII. ad Italiae Episcopos.” Cum autem scribas, abstinuisse te a predicando, quod non eadem linguae so- cietate cum ovibus suis coniungeris, cum praedicatio praecipuum sit episcoporum munus,5° te summopere decet earum sermonem patrium addiscere ut ipsae pastoris vocem'"! audire possint. 4 V besedilu prečrtano: »Optimam instaurandae disciplinae ecelesiasticae ratio continetur. Quod eminentissimi patres tibi gratulantur honorificentissimis verbis, cum eam rerum perfeceris, guam Tri- dentina synodus episcopis commendat maiorem in modum.« 4. Besedilo v kurzivi je dopisano z drugo roko. 59. Besedilo v kurzivi je dopisano z drugo roko. S! Besedilo v kurzivi je dopisano z drugo roko. Relationes ad Limina 99 »Ad institutionem praebendarum poenitentiae atgue theologalis« naj se ravna po predpisih Tridentinskega koncila in konstitucije papeža Benedikta XIII. Parochi omnes et guot guot curam exercent animarum diebus saltem dominicis et festis celebrare tenentur missam pro populo, si vero sunt, gui inopia laborant poteris eis indulgere, ut tot missas celebrent diebus ferialibus, guot diebus festis omiserunt causa eleemosyne. Dodatek z drugo roko: kanoniki morajo v koru recitirati vse ure brevirja. Opraviči jih lahko samo tehten razlog (gravis causa). Mihael Leopold Jožef Andrej baron Brigido 1742, Trst-1816, Trst 1787/1788—1806 prvi ljubljanski knezonadškof in metropolit 1806—1816 spiški škof Dokument št. 109 1795, oktober 28. Mihael Brigido Relatio status ecclesiae Labacensis ad eminetissimos et reverendissimos domi- nos dominos cardinales [108] sacrosaneti concilii Tridentini interpretis NŠAL 11, Škofijski protokoli, šk. 24, zv. 56, str. 108-112. Eminentissimi ac Reverendissimi domini domini colendissir Ab ecelesia Zepusiensi ad Labacensem per obitum dominini antecessoris mei Caroli ab Herberstein septem mensibus, videlicet a 7.ma octobris 1787 usgue ad 17.mam mai 1788, vacantem translato, cum ob longinguam a Sancta Sede distantiam et necessariam ecclesiae meae praesentiam a visitatione sacrorum Liminum persona- liter obeunda legitime impediar. Relationem status eiusdem ecclesiae meae mediante harum exhibitore reverendissimo patre Erhardo Rakerspurgensi, ex generali ordinis s. Francisci capucinorum tardius aliguanto, guam oporteat, eo guod praevie capienda erat genuina totius amplae archidioecesis notitia, eminentiis vestris exhibeo, quae cum prima sit, eam nonnihil fusius decludo. Et guidem: Quod materialem huius archiepiscopatus statum attinet, paucis haec commemo- rabo. Episcopatus Labacensis a Friderico III. Romanorum imperatore anno 1461 sub Pio II. summo pontifice creatus, ac sub sanctissimo patre Pio VI. summo pontifice anno 1788 in archiepiscopatum elevatus, per provinciam Carnioliae extenditur et cum dioecesi Gurcensi, Lavantina, Zagrabiensi, Segniensi, Tergestina et Goritiensi conterminat. Praeter Labacum metropolim Carnioliae continet et alias novem civita- tes: Radmonsdorf, Crainburgum, Locopolim, Lithopolim, Laas, Weixelburgum, Ne- ostadium, Mötlicam, Gurkfeldum. Praesidens illi archiepiscopus gaudet [109] prae- rogativa sacri Romani imperii principis et universim 363 170 animas sibi subiectas habet. Metropolitana ecelesia divo Nicolao episcopo sacra, 82 abhinc annis funditus restaurata, nova in dies spendoris ac magnificentiae aguirit incrementa. In ea pra- eter praeposituum et decanuum decem sunt canonici, nempe guatuor iuris patrona- tus domus Austriacae gua ducum Carnioliae, guorum unus spectat ad provisionem episcopi, sex vero iuris patronatus particularium familiarum. Praeter praepositum et decanum ac dictos decem canonicos sunt quatuor vicarii curam animarum cum canonico parocho gerentes, duae levitae, sacrista, caeremoniarius, cathechista templi et sex capellani. Relationes ad Limina 101 Praebenda poenitentia suppletur per canonicum parochum, et theologali prospec- tum est per gymnasium publicum, in guo traduntur humaniora, philosophia, historia ecelesiastica, linguae orientales, hermeneutica veteris et novi testamenti, theologia dogmatica, moralis, pastoralis et ius ecclesiasticum. Ecclesia collegiata existit Neo- stadii, ubi praeter praepositum, qui simul parochum agit, sex existunt canonici, qui horas canonicas guotidie decantant et curam animarum administrant. Ecclesiae parochiales et curatae in archiepiscopatu meo reperiuntur trecentae et una. Ecclesia metropolitana sacra suppellectili decenter est intructa, redditus pro fa- brica specialiter desigantos non habet, possidet tamen capitalia in fundis publicis investita, guae pro illius conservatione, ornatu et fabrica abundes sufficiunt. Aliae guogue per dioecesim ecclesiae, tam parochiales guam filiales pleraeque necessariis reguisitis satis bene sunt provisae, percipiunt suos redditus partim ex capitalibus in- vestitis, [110] partim ex terrenis sive fundis, pro annuo canone elocari solitis, partim ex elemosinis fidelium, gui pro rei exigentia ad fabricam etiam opera sua absgue mercede concurrunt. Monasteria in civitate Labacensi numerantur guatuor, nimirum virorum tria: fra- trum minorum s. Francisci reformatorum,” fratrum minorum capucinorum et fra- trum misericordiae. Mulierum vero unum ordinis s. Ursulae. Per religuam dioecesim comperiuntur alia guingue: fratrum minorum S. Francisci reformatorum Lithopoli et Neostadii, fratrum minorum capucinorum Locopoli et Gurkfeldi necnon ordinis s. Ursulae Locopoli. Adest pariter in Civitate Labacensi seminarium clericorum, in quo nunc sub di- rectione mei in spiritualibus vicarii generalis et unius vice rectoris aluntur octodecim alumni, ex capitalibus investitis, in quo iuxta praescriptum concilii Tridentini tyro- cinium suum ponent in sacris ritibus, caeremoniis, cantu gregoriano, caeterisgue ad exercitium curae animarum spectantibus erudiendi. Residentiae praeceptum a sacris canonibus, concilio Tridentino et constitutione Urbana praescriptum adimplevi. Archidioecesim per provinciam ut supra memini Carnioliae difusam visitavi, ecclesias et altaria consecravi, confirmationis sacramen- tum multis hominum millibus administravi, sacras ordinationes partim per meipsum, partim per suffraganeum meum explevi. Verbum Dei per ipsum saepis praedicavi. Taxa in mea cancellaria valde exigua est, et pleraque gratis expediuntur. Circa exercitium archiepiscopalis officii et iurisdictionis ecclesiasticae non est, quod multum obstaculi mihi ponatur, [111] ecclesiae tamen et personae ecclesiasti- cae ob continua bella non leviter ex actionibus extraordinariis fuerunt oneratae. Praepositus, decanus et canonici caeterique ecclesiae meae metropolitanae ad- scripti choro iugiter intersunt. Non tenentur ad alias horas, quam ad primam, tertiam, sextam, nonam et completorium. Extra dictas horas quotidie cantantur duae missae © V Škofijskem protokolu je pomotoma namesto »fratrum minorum s. Francisci reformatorum« nave- deno dvakrat »capucinorum«. 102 Mihael Brigido conventuales per turnum, guae applicantur pro benefactoribus. Canonici habent suas constitutiones, guas observant. Parochi in suis parochiis constanter resident. Retinent libros matrimonii, bapti- zatorum, mortuorum et status animarum, plerigue habent suos cooperatores, unum vel duos, guidam etiam tres, gui cum ipsis sacramenta populo administrant, plebes sibi commissas diebus dominicis et festis pro eadem capacitate pascunt salutaribus verbis docendo, guae scire omnibus necessarium est ad salutem. Praeterea fidei rudi- menta singulis dominicis, et festis diebus pomeridiano potissimum tempore pueros, caeterosgue hoc adiutorio indigentes docent, superadito semper in fine examine. Prima tonsura nemo initiatur, gui sacramentum confirmationis non susceperit, et fidei rudimenta edoctus fuerit. Ad minores promovendi testimonium habere debent bonum ab iis, sub guorum cura educantur, et insuper diligens sit inguisitio de eorum natalibus, aetate, moribus, et vita. Sacris ordinibus initiandi ante eorum receptionem vacare debent in seminario meo piis meditationibus (vulgo spiritualibus exercitiis) a viro ecclesiastico fundatis. Mores cleri sunt plerumgue boni, nec adest scandalum aliguod, guod remedio indigeret potentiori. Id solummodo sumopere opto et gua- propter apud summum imperatorem operam meam interponam, ut gymnasium [112] hoc Labacense a guibusdam professoribus, qui a genuina ecclesiae catholica doctri- na deflectere videntur, purgetur. In sacristiis omnium, et singularum ecclesiarum exposita est tabella onerum mis- sarum et anniversariorum, guibus in visitatione comperi puntualiter esse satisfactum. Populus denigue mihi subiectus pietati, ac devotioni plerumgue multum est addictus, detestatur omnem haeresim, et vivit sub obedientia sanctae Romanae ecclesiae, vive- regue et mori intendit. Quibus praesentem relationem status ecclesiae meae finio et concreditum mihi san- ctae Romanae ecclesiae devotissimum clerum et populum eminentiis vestris humili- ter commendans maneo. Eminetiarum vestrarum humillimus et devotissimus Michael primus archiepiscopus Labacensis Labaci die 28. octobris 1795 Dokument št. 110 1795, oktober 28. Mihael Brigido Instrumetnum procurae NŠAL 11, Škofijski protokoli, šk. 24, zv. 56, str. 112-113. Eminentissimis ac reverendissimis dominis colendissimis, sacrae Romanae eccle- siae cardinalibus, sacri concilii Tridentini interpretibus. Romam Relationes ad Limina 103 Ego infra scriptus ecclesiae Labacensis archiepiscopus ob longinguam distantiam et necessariam ecelesiae meae continuam praesentiam legitime impeditus, visita- tionem sacrorum Liminum per procuratorem specialiter in hunc finem deputatum peragere cupiens, omnibus melioribus, [113] via, iure, modo et causa, guibus me- lius, validius et efficacius de iure potui et debui, feci, constitui, creavi, ordinavi, meum verum et legitimum procuratorem, actorem et negotiorum gestorum, videlicet reverendum patrem Erhardum Rakerspurgensem ex generalem ordinis s. Francisci capucinorum in finem, ut nomine meo relationem de praesenti statu ecclesiae meae sanctissimo Domino nostro vel eminentissimis ac reverendissimis dominis dominis cardinalibus sacrae congregationis concilii Tridentini patribus praesentet, caeterague omnia in visitatione liminum praesentari solita praestet et guaecungue ad hoc neces- saria et opportuna fuerint, compleat et generaliter omnia et singula faciendi, dicendi, gerendi, exercendi et procurandi, quae in praemissis et circa ea necessaria fuerint seu guomodolibet opportuna et guae ego ipsemet facerem et facere possem, si praedic- tae visitationi sacrorum Liminum personaliter interessem, etiamsi talia fuerint, guae mandatum exigerent magis speciale, guam praesentibus sit expressum, promittens insuper me ratum, gratum, validum et firmum habiturum totum id et guidguid per meum procuratorem fuerit dictum, actum, gestum, factum et procuratum in praemis- sis seu aliguo praemissorum. In guorum fidem indubium me subscripsi sigillogue meo has munitas dedi. Michael primus archiepiscopus Labacensis Labaci die 28. octobris 1795 Dokument št. 111 1795, november 25. Mihael Brigido Kongregacija sporoči papežu Piju VI., da bo ljubljanski nadškof opravil vizitacijo po prokuratorju. »Sanctissimus annuit ad absolutionem. Die 25. novembris 1795 data fuit attestatio pro 51, 52, et 53 guadriennii cum absolutione.« Franciscus de Albitiis potrdi, da je »Herardus a Rakarpurgo« 14. novembra 1795 v škofovem imenu obiskal baziliko sv. Petra. Isto potrdi 24. novembra 1795 Hieroni- mus Dandini za baziliko sv. Pavla. 104 Mihael Brigido Dokument št. 112 1796, januar 2. Minuta odgovora kongregacije nadškofu Brigidu na njegovo relacijo z dne 28. oktobra 1795 v italijanščini. Ni sprejemljivo, da bi kanonik, ki je obenem stolni župnik, zadovoljivo nadomestil penitenciarija, [1v] prav tako ni sprejemljivo, da bi univerza nadomestila teološko prebendo. Omenjena je samo kolegiatna cerkev v Novem mestu, čeprav verjetno obstaja tudi še kje drugje. Za škofijo z več kot 363.000 dušami je 28 alumnov v semenišču odločno premalo. Naj se potrudi, da jih bo več. Skupaj z nuncijem naj poskrbi, da bo »Vuniversita fosse purgata da quei profes- sori, qui a genuina Ecclesiae catholice doctrina deflectare videntur.« Dokument št. 113 1796, februar 25. Minuta odgovora kongregacije nadškofu Brigidu na njegovo relacijo z dne 28. oktobra 1795 v latinščini. Pohvali nadškofovo prizadevnost. Opomni ga na dolžnost ustanoviti obe prebendi (Poenitentiaria et theologalis). Naročilo, da mora povečati število semeniščnikov. Kanoniki so dolžni opraviti v koru vse molitvene ure. Katoliški nauk je potrebno podati v celoti in neokrnjeno. Dokument št. 114 1803, maj 10. Nadškof Brigido prosi za odlog dolžnosti »visitatio Liminum« za preteklo 52. gua- driennio. Papež mu obveznost odloži za eno leto. Avguštin Janez Jožef Gruber 1763, Dunaj-1835, Salzburg 1815/1816—1823 triindvajseti ljubljanski škof 1823—1835 salzburški nadškof Dokument št. 115 1817, januar 12. Avguštin Gruber Prošnja za podaljšanje dolžnosti »visitatio Liminum«. Dobi odlog za eno leto. Dokument št. 116 1817, december 3. Avguštin Gruber Prošnja za podaljšanje dolžnosti »visitatio Liminum«. Dobi odlog za eno leto. Dokument št. 117 1821, junij 19. Avguštin Gruber Relatio Liminum NŠAL, ŠAL, Škofje, šk. 12, Gruber, Osnutek relacije 1821, str. 1-7. [1] Beatissime Pater. Lex, mos ac iusiurandum in sacra congregatione missum a me, gui guartum col- lati muneris episcopalis annum completis, rationem de meo pastorali officio ac de rebus omnibus ad ecclesiae meae statum ad cleri et populi disciplinam, animarum denigue meis fidei traditae sunt salutem guavis modo pertinentibus Sanctitati vestrae tanguam vivi Petri, episcoporum episcopo exigunt reddendam. Optarem sanem vehementissime sacra visitare Limina, pedesgue Sanctitati ve- strae humili filialis cordis affectu osculari, ac paternum iudicium, paternam instruc- tionem, paterna mandata propriis excipere auribus. Quae tamen cum mihi fieri ne- queat gratia, guarta possum animi submissione supplico, ut benigne ac paterne per- cipere dignetur Sanctitas vestra, guae de statu commisae mihi dioeceseos ac de eius administratione mea litteris hisce Sanctitati vestrae humillime referro. Carniolia, guae vix non tota me comissa est pastorali cura, nune surgit in montes, nunc subsidet in valles, ita ut maiorem sui partem regio montosa debent appellari. Si summi pascendis pastoribus nec ad verticem usgue apti excipiantur montes, religua tota a numeroso populo habitatur regio, adeo ut numerus animarum ecclesiae meae commissarum 376.000 excedat. Tantus cura sit numerus animarum valles, collesgue 106 Avguštin Gruber ac montes inhabitantium, facile ellucet multo cum labore, multa cum censuris fati- gatione [2] his in ovis exerceri animarum curam. Freguentes sunt casus, guibus per tres vice horas ad aegrotos est eundum. Hiemis tempore ob nivium copiam vix non integer guandogue consumitur dies unica provisione remotius habitantis aegroti. Populus omnis, guatuor si demantur familiae sectae protestanti adhaerentes, una- gue in iudaici infedelitate versans, Romanam catholicam profitetur fidem, illigue maxima cum animi exultatione gratias Deo agens dico, ferventissime est addictus. Quam solertissime freguentat ecclesias, ad usum sacrorum sacramentorum prope- rat, seu observat ecclesiastica ieiunia veneratur sacrorum mysteriorum dispensato- res. Exultet gaudio omnis sanctissimae fidei cultor, dum videt santissimum viaticum ad aegrotos portari comitante semper numeroso populo, nocturno tempore candelas accensas ferante, fenestras domum luminaribus ornante, religuis in genua prostratis manentibus, donec sanctissimum sacramentum obtulibus subducetur. Deo auxiliante nec temporibus Gallicae dominationis pietas populi est labefactata, paucis fore ex- ceptis infaustis. Summo studio dum initio muneris mei inguisivissem in matrimonia illis temporibus unita, nec unicum inveni, quod contrarium fuisset sacrosancti con- cilii Tridentini praeceptis contractum. Sunt guidem, ut et morbos gregis mei sum- mo putefaciam pastori, sunt et sceleribus ebrietatis, luxurice, iniustitiae ac freneris perprimis innodati, guibus convertendis guantum humanis in viribus est, insudamus animarum pastores. Sunt et ex statibus, guos vocant cultiores, qui legibus ecclesiae obedientiam negant, fideigue debilitatem aevi nostri seu periculosissimum morbum produnt. Ast zizania haec longe pauciora sunt tritico bono horreis aeterni Patris fa- milias inserendo. Ad ordinem ecclesiasticae administationis meliori quo fieri potest, modo servan- dum in dioecesi tota novemdecim constituti sunt vicarii foranei, decani dicti, guo- rum quivis 10 — 17 invigilat parochis. Parochi seu [3] ecclesiarum rectores omnibus curae animarum iuribus instructi numerantur 248. His in adiutorium deputatur 189 cooperatores. Adeogue 437 sacerdotibus opus est ad curam animarum in hac gregis fidelis, gui Sedem Apostolicam veneratur, parte administrandam uni erga sacerdoti 860 animae circiter incumbunt pascende. Prout in pluribus orbis catholici partibus, ita et in hac dioecesi mihi concredita infaustus temporum spiritus ex familiis nobilibus et cultiorum (ut aiunt) hominum generibus subtrahit iuvenes, militiae ecclesiasticae nomen daturos, ac vix non nonnisi filii rusticorum ad ecclesiasticum statum aspirant. Inde fit, ut aliguis defectus sacerdo- tum hic quoque sentiatur, cuius pondus guovis anno ingravescere minatur. Sane iam 50 cooperaturae circiter vacant. Gratissimo animi sensu celebrandas est imperatoris nostri augustissimi benignitas, quae nullis parcit sumptibus ecclesiae sanctae servi- turos ministro alendi causa. Extat in civitate Lubiana ad ecclesiam cathedralem se- minarium iuvenum, ad ministerium ecclesiae aspirantium, in quo 50 aluntur alumni, nec alia desunt subsidia in commodum eorum, qui statui ecclesiastico se dicant, sed non est numerus sufficiens candidatorum, quorum 15 solummodo est, ut intra qua- driennium sperare mihi liceat, cleri augmentum per 64 sacerdotio inaugurandos, qui Relationes ad Limina 107 non erunt aeguales numero sacerdotibus intra idem tempus spatium morituris. Humili itague corde Divino ecclesiae capiti supplex fio, ut mittat operarios in messem suam. Consiliis suis mihi adiuvando adsunt canonici cathedralis capituli numero decem, gui, si completus foret numerus, ad duodecim ascenderent. Ast duorum canonicatu- um fundus temporum iniuricis ita est diminutus, ut non sufficiat hucusgue alendo vel unico canonico. Subsidium prorsus praestans mihi praebent religiosae familiae ordinis s. Franci- sci reformatorum, quae tribus in locis dioeceseos (Labaci, Lithopolis" et Neostaii‘*) praesto sunt. Hucussgue adhuc satis numerosae [4] (nam in Labacensi conventus 17, in Neostadiensi 10, in Lithopolitano sunt 6 sacerdotes vel clerici) sed paucos sperandos habentes novitios. Magis a desiderio serviendi, guam a servitio praestito commendandi sunt patres ordinis s. Francisci capucinorum, gui duo habent in mea dioecesi monasteria, guorum tamen guodvis solummodo tres complectitur sacerdo- tes, nullusgue adest novitius ordinis huius. Duo guogue monasteria virginum religiosorum congregationis sub invocatione s. Ursulae in meae curae commissae portione catholicae ecclesiae existunt: Labaci unum, 25 virgines complectens, alterum Locopoli" 21 membris constans; quae utra- que et egregio zelo in educandis ac instruendis puellis, et aedificatione morum ac ad Deum precibus plurimum operantur boni. His sacratis domibus non desunt ex devoto foemineo sexu aspirantes. Trium ante adventum meum sacra veste donatarum solem- nia iam excepi hoc quadriennio vota et duodecim novitiis sacram imposui velamen. Ut vero, quod rei caput est, de spiritu referam Sanctitati vestrae, quo clerus dioe- cesanus animatus, is guantum longe maximam eius partem concurruit sacris canoni- bus et ecclesiae disciplinae est contentissimus. Nimius non sum, dum clerus meum a fidei zelo et morum puritate multarum dioecesium mihi notarum clero praeferendum censeo. Non desunt guidem et aligui a morum puritate alieni, sed Deo fuit laudes, pauci sunt numero. Neque sunt modus extinctae omnes scintillae errorum, qui alias iansenismi nomine ecclesiam turbaverunt, ast de die in diem plures extinguuntur. Monachi meorum coenobiorum ad normam, in quam vovorunt, vivunt. Discipli- na ordinibus his religiosis propria servatur. Nullum occurrit scandalum, quo homines saeculi capere possent offensionem. Moniales ursulinae utroque in monasterii Deo devotam agunt vitam, ac satisfacere student votis et sanctae matris ecclesiae et pien- tissimi principis, qui illis media vivendi suppeditat gratiosissime, in instruendis ac educendis puellis satis magno numero in scholas monasteriorum confluentibus. [5] Haec, beatissime Pater, de statu mihi commissi gregis super est, ut et admini- strationis meae hucusque actae rationem reddam Sanctitati vestrae supremo omnium patri ac pastori. ® Kamnik. $ Novo mesto. 5 Škofja Loka. 108 Avguštin Gruber A tempore, quo primum in episcopatum meum intuli pedem bis solum breve tem- pus eius limites excessi. Semel cum deputatur provinciae ad aulam augustissimi ac- cederem; altera vice, cum usus balnei extra dioecesim siti medicorum praecepta id exigebat. Non ultra sex hebdomadarum tempus prima, breviori tempore altera vice aberam a grege mihi comisso. Cum, guem depinxeram statum ecclesiae meae curae concreditae soluti visitatio- ne canonica intra guadriennium per extensam dioecesim integram confectam compe- ri. Non est pars dioeceseos, guam non oculis meis conspexerim. Si minutissimo aut in summis montibus sitae parochiae excipiantur, religuas omnes ipse lustravi. Ex his guogue, ad guas accessus non potebat, evocavi pastores ac ovium partem ad propin- quam parochiam, illarum statum servaturos® necessitates auditurus, illisgue, quan- tum potui, apta remedia paraturus. Ouae non omnimodo cum praescriptis sanctae ecelesiae conveniant in deprehendi in sacerdotibus aut populo correctione fraterna paternague emendae studia. Ubigue sanctae confirmationis sacramentum distribui . fidelibus ex praescriptis catechismi Romani ad illud recipiendum aptis. Numerus a me hoc guadriennio sanctae chrismate signatorum est 51.179. Mos his servatus, ut nonnisi illi sanctae confirmationis sacramentum recipiant, guibus proprii sacerdo- tes receptam instructionem in fide docere attestantur. A gratis et vitam longiorem sperandam vix habentibus parvulis tamen minoris aetatis non negavi signaculum sacrum Spiritus Sancti. Aliguoties per annum verbum Dei ex sacro ambone populo praedicare consuevi ac id cum Domino opitulante in lingua vulgari huius provinciae, guae est slavicae linguae idioma, sufficienter ad eum scopum profecerim, in visitatione mea mox se- cundo vice suscipienda ubigue sum facturus. Ut Divina officia debita cum ex actitudine celebrentur, mundities et nitor templo- rum sacrorum paramentorum et vasorum, guantum pro paupertate multarum ecele- siarum fieri potest, servetur, ut sacer cantus ad aedificationem fidelium recto modo fiat, sedulo laboro. Quod postremum cum hinc inde deficere advertissem, alumnos meos in sacra psalmodia rite instruendos curo, magnamgue populi aedificationem eo obtinere partim iam experior, partim sperare mihi licet. [6] In seminario dioecesano aluntur 50 iuvenes ad statum ecclesiasticum aspiran- tes. Sumptus victus, vestitus aliarumgue rerum partim ex fundationibus, ast longe maiorem partem ex munificentia augustissimi ac religiosissimi imperatoris suppedi- tantur. Agitur de eo, ut numerus alumnorum augentur pro dioeceseos necessitatibus, cui augmento et caesar pientissimus subsidia feret et beneficientia aliquorum piorum incolarum summam 6.500 fl. donavit. Alumni praeter sutida sacrae vocationis ad pietatem informantur et exercentur per sacerdotem pium, gui omni die meditationem cum illis instituit, eorumque precibus assistit. Non promoventur ad sacros ordines absgue praevio examine a sacro concilio Tridentino praescripto, et guavis die ante 56. V kopiji: »servtaturos«. Relationes ad Limina 109 susceptione alicuius ordinis sacri ipsemet conferentiam spiritualem cum illis habeo. Ad sacri ministerii sacerdotalis consortium guadriennio muneris mei agregari 62 dioecesanos. Sacra iurisdictione in tribunali poenitentiae nullus insignitur, quin prius in examine se aptum probaverit, ac quivis accurate instruitur de sacris decretis contra crimen sollicitantium, complicem sui criminis contra sextum praeceptum absolven- tium aut alia complices explorantium latis. Haecdum de administratione mea Sanctitati vestrae profero, motivo solo officii ac obligationis sacrae ducor, dum talia esentio, quae a Sanctitate vestra scio ad pro- banda peccaveri in administratione mea corte iam nimia lenitate, iam negligentia. Studebo emendare in quo deliqui, Deo cuius gratiam supplex imploro opitulante et praecipiente ac hortante Summo pastore, quem Deus benignissimus [7] ecclesiae suae sanctae hospitem servet et incolumem. Exosculans pedes Sanctitatis vestrae, mihique ac gregi mihi commisso apostolicam benedictionem benigne impertiendam flagitans filiali subiectione persisto. Sanctitatis vestrae Augustinus episcopus Labacensis Lubianae 19. iunii 1821 Dokument št. 118 1823, januar 31. Avguštin Gruber NŠAL, ŠAL, Škofje, šk. 12, Gruber. A. Opravičilo papežu zaradi zapoznele relacije. Beatissime Pater Humillime filialis erga pastorem universe gregis Jesu Christi reverentiae affectu quam ad pedes Sanctitatis Vestrae depono rationem de rebus ad ecclesie mihi com- missae statum, ac de toto meo pastorali officio, scripseram ut signavi 18 abhinc men- sibus. Casu a me omnino independenti neminigue ratio vertendo hucusgue ad San- ctitatem Vestram sacros pedes non pervenitis. Pura itague conscientia retardationis veniam mihi concedendam supplico id unum addens, ob signatae rationis tempore statum dioeceseos huius omnino non deterius abivisse. Denuo Sanctitatis Vestrae pedes humili corde deosculans spiritu, et benedictio- nem apostolicam mihi, clero populoque mihi concredito impartiendam flagitans ad extremum vitae halitum persisto. Sanctiatis Vestrae Lubiana 31. ianuarii 1823 110 Avgustin Gruber B. 13. februar 1823: Le compiego la relazione di monsignor vescovo di Lubiana [...] della quale ebbi l’onore di parlare a voce. Attenderò i di Lei ordini prima di risponde- re alla lettera colla quale me li ha accompagnati, e colla più distinta stima mi pregio di essere. Di Lei umilissimo mons. Falzacappa arcivescovo d'Atene Segreteria della Sacra Congregazione del Concilio La relazione [...] ritardata per giusti motivi. Mi si riasuma la precedente relazione e la posizione della visita ad limina Dokument št. 119 1824, marec 16. Rittratto della Relazione della chiesa di Lubiana riferita da monsig. Franco Marcelli, segretario dell’Immunita nella congregazione dei 16 marzo 1824." [1] Fu promosso li 24 luglio 1816 al vescovado di Lubiana. Zakasnitev opravičena. Skof je relacijo podpisal 19. junija 1821. Škofija ima 326.000 duš. Opiše posamezne kraje. [lv] V škofiji so štiri protestantske in ena hebrejska družina. Ljudstvo je zelo pobožno. »Non vi maneano degli immorali, e degli irreligiosi: ma sono pochi. Sara bene eccitando, onde animi sempre piü se stesso, guei parochi a travagliare [2r] perche questa zizania si stradici, ne quasti il buon frumento.« 248 župnij. 189 župnijskih vikariatov, razdeljenih v 19 dekanij (vicarie foranee). Ima malo poklicev. Brez duhovnika je 50 vikariatov. Pripomba: Spomniti škofa na obveznost, da morajo duhovniki maševati pro po- pulo — pomanjkljivosti namreč pri relaciji iz leta 1778. »Evvi il seminario 50 alunni, ma non č sufficiente al bisogno [2v] ne egli spera di poter ordinare in un quadriennio più di 64 sacerdoti, che non empiranno sicuramente il vuoto che già esiste, e che nel correre di questi anni andia ad aumentarsi. Sembra che debbasi insinuare ogni tentativo per rimediare a questa mancanza. Se la diocesi presentasse de’ più legati, de’ beneficii semplici, o altri mezzi, potrebbero questi, a tenore delle disposizioni tridentine riunirsi ad aumentare l’alunnato nel se- minario, ed il numero per conseguenza de’ sacerdoti. Nella passata relazione si espose, che la tassa conciliare pel seminario non era più in uso, per i molti pesi, a cui soggiaceva il clero. Potrebbe, ma con molta riserva, toccarsi [3r] questo oggetto, come una riserva pel seminario. ” Gl. St. 117. Relationes ad Limina 111 V kapitlju je 10 kanonikov. 2 manjkata zaradi zmanjsanja dohodkov njunih pre- bend. Pripomba: nič ne pove, kaj je s prebendama kanonikov penitenciaria in teologa, čeprav so ljubljanskemu škofu že po relaciji leta 1778 ukazali, da ju mora ustanoviti [...]. [3v] kanoniki ne molijo skupaj v koru matutina in hvalnic. Dovoljeno le s po- sebnim indultom. Samostani: [4r] škof toži nad majhnim številom novincev. Pripomba: opomniti na izrednega spovednika, naj pazi na natančno izpolnjevan- Je klavzure. Škof pohvali kler, čeprav so bili sem in tja še ostanki janzenizma. [4v] Pripomba: škof naj pazi, da bodo duhovniki oznanjali čisti nauk. Pazi naj se ljulke bibličnih družb, ki se trenutno zelo širijo. [Sr] Pripomba: nič ne poroča o bolnicah, ne o bratovščinah. [5v] Škofija je lepo urejena, vendar jo bo zapustil, ker bo imenovan za salzburškega nadškofa. Podpis: Francesco Marcellini Dokument št. 120 1823, maj 4. Avguštin Gruber [Ir] Illustrissime ac reverendissime Domine. Perbenignas tuas litteras 12. februarii signatas mense elapso aprilis primum acce- pi [...]. Doleo quam vehementissime, me in relatione de statu ecclesiae meae curae com- misae aberrasse a stylo convenienti; doleo eo vehementius, quo difficilius mihi est, errorem emendare. Studui equidem, quantum potui, mihi in bibliothecis hic existen- tibus procurare concilium Romanum sub Benedicto XIII. habitum, ut adamussim exequar, quae sunt praescripta; ast studium meum frustra hucusque impendi, et non- nisi tum, cum mihi occasio, quam sollicitus quaero, obtigerit, dicta illa praescripta conspiciendi, officio meo prorsus satisfacere valebo. Ardere me desiderio visitandi sacra Limina, conspicere reverendissima dominatio tua, dum apud nos morareris; ast desunt mihi huiusque media iter istud suscipiendi. Doces, me [quam ob rem] designare [Iv] virum aliquem, qui meo nomine in secretaria sacre congregationi appareat, et praestat, quae in visitando sacrorum Liminibus sunt praescripta; ast, ut iam litteris meis 31. januarii datis dixeram: non novi quemdam in sacro Urbe, quem designem, cum agentem ab aula constitutum illi negotio non iudicem opportunum. Quare ut tua reverendissima dominatio tua mihi hac in re succurere velit vel con- sere vel consilio enixis exoro precibus. Nomines, quam deputem; doceas, quomodo instrumentum deputationis sit exarandum; praestabo, quae sunt necessaria, lubenti, gratoque animo. Si reverendissima dominatio negotium totum, per guemcungue pla- 112 Avgustin Gruber cuerit, sine mora longiori valeat, ubique novis meis litteris absolvere, gratissimum me habebit et devinctissimum. Dokument št. 121 1823, junij 11. Potrdili, da je Sylvius Canciani kot prokurator škofa obiskal baziliki sv. Petra in Pavla. Dokument št. 122 1823, junij 18. Avguštin Gruber Sacra congregazione del concilio. Ker ne more v Rim, prosi, da bi smel opraviti predpisano »visitatio Liminum« po prokuratorju duhovniku Silviju Canciani »deputato a cid da maesta maggiore«. Ex audientia Sanctissimi die 18. junii 1823. Sanctissimus annuit tum pro praeteri- stis, quam pro currenti 60 quadriennio. Data fuit attestatio tam pro praeteritis, quam pro currenti 60 quadrieni, cum relatione. Dokument St. 123 1824, december 14. Odgovor na Gruberjevo relatio z dne 16. marca 1824. Minuta v latinščini: odgovor kongregacije na Gruberjevo relatio napravljen na po- dlagi poročila in pripomb z dne 16. marca 1824. Anton Alojzij Wolf 1782, Idrija-1859, Ljubljana 1824-1859 Stiriindvajseti ljubljanski knezoškof Dokument št. 124 1829, december 20. Anton Alojzij Wolf Relatio Antonii Aloysii Wolf episcopi Labacensis de administratione suae dioe- ceseos pro exeunte sexagesimo primo quadriennio exarata.** NŠAL, ŠAL, Škofje, šk. 13/16, Wolf, Relatio 1829, str. 1-10. [1] Memor juramenti, guod die 3.tia octobris 1824 ante consecrationem meam in episcopum Labacensem praestiteram, et intime dolens, guod limina beatissimorum Apostolorum Petri et Pauli praesens visitare et Vestrae Sanctitati rationem reddere nequeam de toto meo pastorali officio et de rebus omnibus ad ecclesiae Labacen- sis, cui praesum, statum, ad cleri et populi disciplinam, ad animarum denigue, guae curae meae creditae sunt, salutem quovis modo pertinentibus, propero nun 61.mo guadriennio die 20. decembris huius anni exeunte, respiciens ad relationem praede- cessoris mei, et ad rescriptum sacrae congregationis Tridentinae iuris interpretibus detto 14. octobris anno 1824, pastoralem hanc relationem ad normam in synodo Romana anno 1725 praescriptam in scriptis transmittere, et guidem: S I. De statu ecclesiae materiali. 1. Institutio episcopatus. Episcopatum Labacensem in ducatu Carnioliae Fridericus III. Romanorum im- perator, archidux Austriae, dux Styrae, Carinthiae et Carnioliae vigore litterarum Graecii die 6. decembris 1461 exaratarum fundavit, et sanctissimus dominus Pius II. hanc fundationem 5. Idus septembris? 1462 confirmans. Ecclesiam s. Nicolai Laba- ci, quae antea ad dioecesim patriarchalem Aquileiensem pertinuerat, cathedralem, Sanctaque Sedi immediatae subiectam definivit. Praeter episcopum praepositus, de- canus, 10 canonici et 4 chori vicarii fuerunt fundati; cum vero dos caesarea pro 12. capitularibus non sufficeret; 6. duntaxat praebendae capitulares caesareae fundatio- nis, et guidem praepositura, decanatus et 4. canonicatus fuerunt erecta, et 6. aliae ss Wolfova poročila v Rim (relacije) v literaturi še niso bile obdelane, dragocene podatke o Wolfovih vizitacijah, na podlagi katerih so poročila v Rim nastala, pa nudita prispevka: J. Turk, /z Wolfovega vi- zitacijskega zapisnika, v: Zbornik zimske pomoči, Ljubljana 1944, str. 453-463; isti, Wolfov vizitacijski zapisnik, v: BV 24 (1944), str. 140-145. ® 6. september. 114 Anton Alojzij Wolf maneae paulatim a familiis privatis additae et fundatae sunt; ast redditus duorum ex illis privatis canonicatibus labente tempore adeo diminuti sunt, ut paucis abhinc annis in unum canonicatum uniti existant, donec noviter aucti iterum sufficere pos- sint pro sustentatione duorum canonicorum. Episcopatus, sex praebendae capitulares caesareae fundationis et unus canonicatus privatae fundationis fundis ita dotati exi- stunt, ut mensa episcopalis in praesens circa 6.000, praepositura 700, decanatus et singuli canonicatus circa 350 annuos scutos Romanos, quorum unus duobus florenis Austriacis aequiparatur, reddant; reliqui canonicatus privatae fundationis aequales fere cum caesareis habent reditus, non tamen in fundis, sed in pecunia numerata. 2. Confinia episcopatus. Tempore erectionis episcopatus Labacensis" plures parochiae partim in ducatu Carnioliae, partim in ducatibus Styriae et Carinthiae sitae ipsi fuerunt adscriptae, antea partim ad dioecesim patriarchalem Aquileiensem, partim ad archidioecesim Salisburgensem spectantes. Ast parochiae in ducatibus Styriae et Carinthiae sitae iam anno 1786 a dioecesi Labacensi fuerunt avulsae et reverendissimo archiepiscopo Salisburgensi traditae, ab eodem dioecesibus Gurcensi et Lavantinae incorporandae, adprobante id santissimo domino Pio papa VI. per litteras in forma brevis die 4. apri- lis 1787 ad reverendissimum Hieronymum archiepiscopum Salisburgensem datas. Suppresso autem et dismembrato archiepiscopatu Goritiensi et erecto per litteras apostolicas eiusdem sanctissimi domini Pii papae VI. sub plumbo expeditas anno 1787 octava idus martii"! archiepiscopatu Labacensi adiectae eidem fuerunt omnes fere parochiae in ducatu Carnioliae sitae, antea ad dismembratam archidioecesim Goritiensem spectantes, limitesque dioeceseos Labacensis ita fuerunt circumscripti, ut praesenti tempore per totum fere ducatum Carnioliae sese extendat, et confinis sit ad septentrionem dioecesi Gurcensi, ad aquilonem dioecesi Lavantinae, ad orientem dioecesi Zagrabiensi, ad meridium dioecesi Modrussensi seu Segniensi, ad occiden- tem vero dioecesibus Tergestinae et Goritiensi. 3. Privilegia et praerogativae episcopatus. Ex fundatione originali episcopatus Labacensis pluribus privilegiis fruebatur nunc extinctis. Item sanctissimus dominus Pius papa VI. obsecundando votis augu- © V kopiji, ki jo hrani NŠAL, je besedilo »in ducatu Carnioliae paucae ast plures in ducatu Styriae existentes ipsi fuerunt assignatae parochiae antea partim ad dioecesim patriarchalem Aquileiensem, partim ad archidioecesim Salisburgensem spectantes; ast circa annum 1786 quamplurimae in Car- niolia parochiae diocesis Goritiensis eidem fuerunt incorporatae, parochiae autem sitae in Styria a dioecesi Labacansi fuerunt avulsae et dioecesi Lavantina adiectae, limitesque episcopatus Labacensis annuente sanctissimo domino Pio papa VI. ita fuerunt circumscripti, ut praesenti tempore per totum fere ducatum Carnioliae sese extendat, et confinis sit dioecesibus Gurcensi, Lavantina, Zagrabiensi, Modrussiensi, Tergestina et Goritiensi sive Gradiscana« prečrtano in nadomeščeno tako kot sledi zgo- raj. 9 8. marec. Relationes ad Limina 115 stissimi Josephi II. imperatoris et regis per litteras apostolicas superius memoratas octavo idus martii, pontificatus [2] sui anno guartodecimo cathedralem ecclesiam Labacesnem cum illius capitulo ad sedis archiepiscopalis dignitatem evexit, atgue ipsius metropolitico iuri subiecit episcopales Segniensem et Modrussiensem ac Gra- discanam sive Goritiensem. Sanctissimus vero dominus Pius papa VII. iteratis votis sacrae caesareo regis apostolica maiestatis Francisci I. imperator et regis nunc fe- liciter regnantis annuere volens per litteras apostolicas sub plumbo expeditas anno 1807 guartodecimo calendas septembris® titulum, denominationem et essentiam archiepiscopales in ecclesia et capitulo Labacensi perpetuo quidem suppressit, ast eandem ecelesiam cum suo capitulo ad pristinum in guo antea erat, sedis episcopalis Apostolicae Sedi immediate subiectae statum redegit, ac perpetuis futuris tempori- bus redactam declaravit. Nunc ergo episcopatus Labacensis nonnisi privilegio, quo Sanctae Sedi immediatae subiectus existit, et principis titulo gaudet, guem sacra cae- sareo regis apsotolica maiestas Franciscus I. imperator et rex feliciter regnans et mihi et successoribus meis noviter concedere et confirmare clementissime dignatus est. 4. Numerus civitatum, oppidorum aut locorum episcopatui subiectorum. Urbs primaria dioeceseos est Labacum, circa 14.000 incolarum numerans, in medio dioeceseos sita. Minores urbes cum 1.000-2.000 incolis sunt: Gottschee,® Gurkfeld," Idria,°° Krainburg,“ Landstrass,? Lass,“ Locopolis,? Lithopolis,” Méttling,”"" Neostadium,” Radmansdorf," Tscherneml’”* et Weixelburg." Fora @ 19. avgust. © Kočevje. “ Krško. © Idrija, Kranj. Kostanjevica. ® Lož. ® Škofja Loka. © Kamnik. ”' Metlika. ? Novo mesto. Radovljica. Črnomelj. Višnja Gora. 116 Anton Alojzij Wolf sunt: Auersberg,”° Hyperlabacum,” Lithaj,"" Madipedium,” Neoforum,*° Planina, Ratschach,*! Reifniz," Seisenberg," Watsch,* Weissenfels® et Zirkniz." Ceteroguin dioecesis maximam partem montuosa consistit pagis partim parvis, partim maioribus et domibus hincinde per montes dispersis et in his omnibus iuxta conscriptionem ultimam multitudo 404.635 animarum existit. 5. Status ecclesiae cathedralis una cum numero canonicorum et aliorum servi- tio chori addictorum, et an errectae fuerint praebendae poenitentiaria et theo- logalis? Ecclesia cathedralis Labacensis novae et elegantis structurae et optime conservata praeter praepositum et decanum nunc novem habet canonicos et sacristam, qui choro inserviunt. quatuor chori vicarii originaliter fundati iam dudum cessarunt, cum dos capituli et ecclesiae absolute non sufficiat ad illos sustentandos. Unus canonicorum simul est parochus unius partis urbis Labacensis, cui simul 5 sacerdotes in subsidium pro cura animarum exercenda adiuncti sunt. His subsidiariis, ex quo episcopus sum, imposui, ut duo chorum etiam frequentet, ad quem rite peragendum canonici cum sacrista secus non sufficerent. — Praebenda poenitentiaria et theologalis in capitulo cathedrali Labacensi nunquam existebant, nec ulla spes effulget, ut erigi possent, duo enim canonicatus, qui ob reddituum tenuitatem diu vacarunt, de consensu pa- troni et augustissimi uniti, et uni canonico collati sunt, cui officium poenitentiarii et theologi imponi nequit. 6. Status ecclesiarum collegiatarum una cum numero pariter canonicorum et caeterorum, qui choris earum intersunt, et an in collegiatis erecta sit praebenda theologalis? In dioecesi Labacensi unum tantum et quidem Neostadii seu Rudolphswerthi exi- stebat capitulum collegiale, sed tempore Gallici in Illyria interregni sublatum erat. Gratia tamen sacrae caesareo regis apostolicae maiestatis Francisci I. imperatoris et regis iamiam clementissime concessa est restauratio eiusdem et, ut spero, brevi % Turjak. > Vrhnika. ” Litija. Mokronog. Tržič. SI Radeče. © Ribnica. Žužemberk. 4 Vače. 8 Bela peč. % Cerknica. Relationes ad Limina 117 tempore cum praeposito, tribus canonicis et uno chori vicario reviviscet. Ecclesia iamiam in bono statu existit. Prebenda vero theologalis negue hic unguam existit. 7. Status et numerus ecclesiarum parochialium, nec non aliarum ecclesiarum et oratoriorum in episcopatu Labacensi existentium. An ecclesia cathedralis, collegiata, oratoria nec non parochales, caeteraegue ecelesiae sint sacris suppel- lectilibus instructae et guaenam ex eis habeant redditus pro fabrica assignatus? Dioecesis Labacensis continet parochias 127, vicariatus perpetuos 49, capellanias iuribus parochialibus gaudentes 77, capellanias a parochiis dependentes 8, universim ergo 261 ecclesias sacramentales et loca curata, in quibus vel parochus solus, vel cum uno aut pluribus sacerdotibus subsidiariis pro exercenda cura animarum ap- probatis resident. Haec loca in 17 districtus sunt divisa, et in quolibet districtu unus parochorum qua vicarius foraneus est constitutus, ut praesit animarum curatoribus et sacerdotibus in suo districtu existentibus, eisgue invigilet. - Omnes ecclesiae sa- cramentatae supradictorum 261 [3] locorum sunt in bono statu paucissimis exceptis, quarum reparationi autem adeo instare non desino, ut reparationem nonnullarum iam effecerim, religuarum vero cum tempore efficere sperem. Ecclesia cathedralis Labacensis, ecclesia collegiata Neostadiensis, nec non religuae ecclesiae sacramen- tatae supradictorum 261 locorum sacris suppellectilibus sufficienter sunt instructae, licet iniuria temporum redditus praecipue ecclesiae cathedralis valde diminuerit et paucissimae religuarum ecclesiarum‘’ suas sufficientes habeant facultates. Populus enim devotus et religiosus, Deo sint laudes, lubenter suppeditat ea, guibus indigent ecelesiae praecipue sacramentatae. Notandum tamen est, plerisgue parochiis, vica- riatibus et capellaniis ecclesias filiales hinc inde dissitas subesse, in guibus saepius per annum s. missae sacrificium celebratur et non nunguam pro locorum circumstan- tiis praecipue in sanctorum titularium solemnitatibus functio solemnis habetur. Hae ecelesiae filiales, guorum numerus ad 1.000 ascendit, plerumgue parvae et pauperes guidem sunt, attamen rebus ad divina peragenda necessariis, guas devotio populi lu- benter subministrat, non carent. — Praeter oratoria in palatio et seminario episcopali paucissima alia in dioecesi Labacensi dantur, haec autem bene constructa et sacra suppellectili optime provisa esse certum est. 8. Numerus monasteriorum tam virorum guam mulierum. An et guae iurisdic- tioni episcopali subiecta sunt? In dioecesi Labacensi existunt: a. tria monasteria franciscanorum et guidem in oppidis Labaco, Lythopoli et Neostadio; b. dua monasteria capucinorum et guidem in oppidis Locopoli et Gurkfeld; c. dua monasteria religiosarum virginum societatis s. Ursulae in oppidis Labaci et Locopoli. Omnia haec monasteria iurisdictioni epi- scopi dioecesani subiecta sunt. SV kopiji prečrtano najprej »curatarum« ter nadpisano »sacramentatarum«, ki je tudi prečrtano. 118 Anton Alojzij Wolf 9. An adsit in dioecesi seminarium clericorum. Ouot clerici in eodem alantur. An fuerit statuta taxa et in gua guantitate. An aligua beneficia eidem fuerint unita et universim guinam et guot sunt redditus seminarii? Labaci existit seminarium clericorum, cuius aedes optime constructae ecclesiae cathedrali et palatio episcopali contiguae sunt. Cum anno 1824 episcopatus posse- sionem caeperem, 50 in seminario sustentabantur clerici. Me autem petente sacra caesareo regis apostolica maiestas Franciscus I. imperator et rex dotationem semi- narii ita auxit, ut iam ex triennio 80 clerici in seminario alantur. — Proprii redditus seminarii annuatim vix ad 1.300 scutos Romanos ascendunt, alios annuos 400 con- tribuit clerus curatus dioceseos debite taxatus, et quod deest pro sustentatione 80 cle- ricorum, id est scutorum circiter 6.000 suppeditat annuatim clementia augustissimi imperatoris e fundo religionis. — Cum seminario nulla beneficia unita sunt, neque in dioecesi Labacensi beneficia simplicia existunt, quae cum seminario uniri possent. 10. Numerus hospitalium, collegiorum, confraternitatum et aliorum locorum piorum, quae sunt in episcopatu et quinam sint eorum redditus? Labaci existit hospitale civile pro aegrotis utriusque sexus sub inspectione pro- vinciae regiminis, quod redditus hospitalis independenter ab episcopo dioecesano administrat. Collegia, confraternitates et alia loca pia in episcopatu Labacensi non dantur. Existit tamen Labaci commissio pro alendo et sustentandis pauperibus com- posita a civibus urbis Labacensis, cui episcopus praeest una cum dictis civibus cu- ram pauperum gerens. 11. An adsint montes pietatis et guot? Montes pietatis in dioecesi Labacensi non dantur. 8 II. De ipso episcopo. 1. An residentiae praeceptum a sacris canonibus, concilio Tridentino et consti- tutione Urbana praescriptum adimpleverit? An aliquo et quo tempore abfuerit et an ultra menses conciliares et an cum vel fine Sedis Apostolicae licentia? Ex 31. octobris 1824, gua episcopatus possessionem cepi, a dioecesi mea non abfui, nisi: a) anno 1825 mense aprili, cum trans fines dioeceseos Klagenfurtum abirem ut sacrae caesareo regis apostolicae maiestati Francisco I. in Italiam iter facienti debitam reverentiam praestarem, dies 5; b) anno 1827, a 18. augusti usgue ad 9. octobris, cum Vindobonam in negotiis et ad reverentiam augustissimo iterum praestandam profectus essem, dies 53; c) anno 1828, mense iulio, cum feudum Oberburg extra dioecesim guidem si- tum, sed ad mensam episcopalem pertinens primo visitarem, dies 8; d) anno 1829, ab ultima augusti usgue ad 13. octobris, cum in negotiis ut supra in urbem principalem Vindobonam me contulerim, dies 44. Relationes ad Limina 119 Ouare intra guingue annos nonisi dies 110 [4] a mea dioecesi iustis de causis ab- sens praeceptum residentiae exacte adimplevisse credo. 2. An et guoties dioecesis sibi commissae visitationem expleverit? Anno visitavi parochias vicariatus capellanias 1825 38 15 32 1826 48 24 36 1827 4l 10 17 Sitque totius dioecesis, quae continet 127 parochias, 49 vicariatus, 85 capellanias dictis tribus annis primam visitationem canonicam absolvi. Ad multas in montibus sitas ecclesias sacramentatas tantum pedibus et equo per- venire potui earumgue multas inveni nunquam adhuc ab episcopis visitatae erant, aliae autem ante tot annos, ut populs vix amplius meminisset. Unde venit, ut circa 50 ecclesias sacramentatas invenerim nondum consecratas, et permulta altaria portatilia penitus destructa. Quare hucusque ultra 100 distribui altaria portatilia a me conse- crata. Ecclesias parochiales novem, altaria 19 in ecclesiis diversis sacramentatis hu- cusque consecravi, reliquas ecclesias nondum consecratas paulatim consecraturus.** Magna primi tribus visitationis annis defatigatio adeo vires meas exhauserat, ut anno 1828 cum secundam inciperem dioeceseos lustrationem, tantum 34 loca curata, anno autem 1829 valitudine restituta iterum 71 visitare potuerim, in futurum visitationem ita instituere volens, ut totam dioecesim intra 5. aut 6. annos absolvam, quam hic loci ob frigidam coeli temperiem tantum guatuor menses in anno, iigue nonnisi cum intermissione visitationi impendi possint, quia in festis maioribus Labaci in ecclesia cathedrali solemniter celebrare non praetermitto, et alioquin omnia dioeceseos nego- tia sine vicario generali ipsemet gerens, a domo diu abesse nequeo. 3. An per se vel per alium episcopum sacras ordinationes expleverit et sacra- mentum confirmationis administraverit? Omnes functiones pontificales a die, quo episcopatus possessionem cepi, Deo adiuvante, ipsemet explevi, et quidem 229 iuvenes hucusque ad primam tonsuram et quatuor minores ordines promovi. Sacras vero ordinationes quod attinet; anno 1825 clericos 19; anno 1826 alios 23; anno 1827 alios 13; anno 1828 alios 28; anno deni- que 1892 alios 32, universim ergo 115 clericos meae dioeceseos finitis in seminario studiis theologicis et non servatis interstitiis ad sacros subdiaconatus, diaconatus et presbyteratus ordines promovi, illosque praevie examinatos et approbatos successi- % V kopiji, ki jo hrani NŠAL, sledi prečrtan stavek: »Quem in finem ad Sanctitatem Vestram supplex recurro, ut mihi reliquias ss. martyrum in sepulchris altarium adhuc consecrandorum reponendas quantocyus exmittere non dedignetur.« 120 Anton Alojzij Wolf ve in subsidium parochorum pro cura animarum exmissi. De clero autem regulari nonnisi uni diacono ordinis s. Francisci reformatorum s. presbyteratus ordinem con- tuli. Sacramentum confirmationis administro singulis annis tempore pentecostes in ecelesia cathedrali Labacensi et in visitatione canonica in omnibus, ad guas pervenio ecelesiis curatis eo modo, ut anno Labaci ruri 1825 675 10.816 1826 774 13.588 1827 1.047 10.280 1828 1.200 3.822 1829 536 5.398 universim 48.136 4.232 43.904 Confirmaverim, qui maximam partem septem annos nati et septenio maiores erant, quia hic loci tales tantum, qui in doctrina religionis aliquantulum iam instructi sunt, confirmari solent, attamen et parvulis minori aetatis, praecipue aegrotis, quique spem vitae longioris non habent, sacramentum hoc non negavi. 4. An et quoties synodum dioecesanam coegit, vel ad synodum provincialem accesserit? Episcopus exemptae ecclesiae cathedralis Labacensis nec synodum dioecesanam coegit, nec ad synodum provincialem cuiusdam archiepiscopi accessit, cum huiu- smodi synodi in ditionibus Austriacis non habeantur. 5. An verbum Dei per se ipsum praedicaverit et an legitimo concurrente impe- dimento viros idoneos assumpserit ad huiusmodi praedicationis officium salu- briter exequendum? Possessionem episcopatus capiens semel in ecclesia cathedrali, et anno iubilaei universalis in ecclesia parochiali s. Jacobi Labaci sermones e sacro suggestu ad po- pulum habui, ruri autem finita quavis visitatione canonica, antequam sacramentum confirmationis administrem, tam confirmandos quam patrinos populumque in doc- trina christiana erudire et examinare consuevi. Labaci tam in cathedrali, quam in reliquis ecclesiis parochialibus omni die dominico et festo de praecepto mane infra missam post credo fit concio, et serius post missam parochialem iterum concio; a meridie vero hora statuta e sacro suggestu ad populum fit catechesis, guae a parochis vel ab eorum subsidiariis ad munus hoc praecipue [5] aptis habentur, et a populo perdiligenter freguentantur. Relationes ad Limina 121 6. An habeat depositarium poenarum et muletarum pecuniarum et an eadem fuerint piis usibus applicata? Depositarium huiusmodi non existit, nec mulctae huiusmodi exiguntur. 7. Quaenam taxa et an Innocentiana in sua cancellaria observetur? In cancellaria episcopali Labacensi taxa ad normam anno 1784 a summo terrae principe pro omnibus dioecesibus Austriacis praescriptam exiguntur, et quidem ea moderatione, ut cancellaria, cuius officiale sumptibus episcopi sustentantur, iussu eiusdem omnia fere gratis expediat. 8. An guod habeat, guod sibi obstet circa exercitium episcopalis officii, iurisdic- tionis ecelesiasticae necnon tuenda libertatis et immunitatis ecelesiarum? Piisimus et religiosissimus Austriae imperator Franciscus I. episcopos gratia sua adeo proseguitur, ut circa exercitium episcopalis officii etc. nil unguam obstare pos- sit. 9. An aliguod pium opus peregerit pro ecclesia, pro populo aut pro clero? Quae a tempore, quo episcopatui Labacensi praesum, pro ecclesia, pro populo aut pro clero fecerim, alii guidem melius iudicabunt, attamen ea, guae unicuigue nota esse possunt, commemorare audeo: guod nempe splendori et ordini functionum ecclesiasticarum tam in cathedrali quam in reliquis ecclesiis praecipue sacramenta- tis nec non moribus sacerdotum servitio dictarum ecclesiarum et curae animarum addictorum, eorumgue muneris exercitio pro posse invigilem, guandogue fors ni- mia lenitate erga delinguentes nunguam vero in his negligentia peccans, guod novas capellanias in locis montuosis Unterwarmberg,‘” Unterdeutschau,” et Babenfeld®' adiuvantibus benefactoribus, communitatibus et excelso provinciae regimine erexe- rim, erectioni aliarum adhuc insistens; guod redditus animarum curatorum, si nimis tenues videntur, pro viribus meliorare studeam; quod parochialem ecclesiam guon- dam magnificam dominii Oberburg ad mensem episcopalem pertinentis, tot annis neglectam anno elapso propriis sumptibus penitus restaurari curaverim; guod repa- rationem palatii episcopalis Labacensis a sanctissimo domino Leone papa XII. mihi in episcopum Labacensem electo adeo commendatum penitus iamiam effecerim, re- parationem alterius palatii episcopalis in Gòrtschach® pariter neglecti et villa episco- palis in suburbio s. Petri Labaci iamiam cadentis futuro anno effecturus; guod pariter reparationem ecclesiarum et domorum parochialium, guas in canonica visitatione neglectas inveni, sumptibus eorum, ad guos spectat, partim effecerim, partim effi- ® Topla Reber. % Nemška Loka. ° Babno Polje. % Goričane. 122 Anton Alojzij Wolf cere procurem; guod denigue curam pauperum pro viribus gerere et hospitalitatem exercere non praetermittam. $ III. De clero saeculari. 1. An canoniei, caeterique choro addicti ecelesiae cathedrali, nec non collegiata- rum choro iugiter intersint? Canonici ecclesiae cathedralis, sacrista et 2 sacerdotes subsidiarii, guorum iam supra mentio est facta, chorum guidem freguentant, guandogue tamen fit, ut guidam canonici munia professorum theologiae vel directoris seminarii aut studiorum publi- corum obeuntes choro interesse impediantur, ast hoc non obstante guotidie ante me- ridiem horae canonicae et quidem prima, tertia, sexta et nona in ecclesia cathedrali rite cantantur. Capitulum vero collegiatum Neostadiense necdum restitutum est. 2. An ultra matutinum, laudes, caeterasgue alias horas canonicas guolibet die celebrent missam conventualem? Missa conventualis quolibet die a canonicis in ecclesia cathedrali celebratur. Ma- tutinum autem cum laudibus a canonicis in ecclesia cathedrali nunguam persolve- batur; nam vi supradictae caesareae fundationis canonici una cum 4 chori vicariis solummodo obligantur, officium guingue horarum canonicarum, videlicet primam, tertiam, sextam, nonam et completorium in ecclesia cathedrali guotidie decantare et curam gerere, ut matutinum per vicarios et aliguem seu aliguos ex eis. Nec non vesperae per scholares oppidi Labacensis decantentur, ast iam olim, cum capitulum adhuc haberet dictas 4 chori vicarios, matutinum cum laudibus in cathedrali non per- solvebatur. A tempore vero, guo vicarii cessarunt, id multo minus fieri potest et cum id absgue indulto apostolico cessasse videatur et introduci non possit, rogo humiliter, ut capitulum a matutino et laudibus in cathedrali persolvendis auctoritate apostolica dispensatum habeatur, donec capitulo de aliguibus chori vicariis seu praebendariis iterum provideatur. [6] 3. An guolibet die missam conventualem applicent pro benefactoribus? Applicatur guotidie pro serenissimis fundatoribus et benefactoribus. 4. An suas habeant constitutiones et eas punctualiter observent? Habent, easgue pro posse observant, ast anno 1621 confectae his temporibus non undeguague accomodatae inveniuntur. 5. An gui obtinent praebendam poenitentiariam aut theologalem, adimpleant guae adimplenda sunt et guomodo? Hae praebendae in capitulo Labacensi non existunt. Relationes ad Limina 123 6. An parochi in suis parochiis resideant? Parochi, vicarii perpetui et capellani in suis parochiis, vicariatibus et capellaniis resident. Propria enim sponte parochiam, vicariatum vel capellaniam deserere omni- bus plane interdictum est. Ouodsi tamen guis animarum curatorum ad unum alterum- ve diem a sua statione recedere aut iter guoddam necessarium suscipere desiderat, data est vicariis foraneis facultas, petentibus id concedendi, dummodo absentes ab alio approbato animarum pastore suppleantur. Si vero ultra hebdomadam aut per diem festum ab rationabiles causas a loco officii sui sese absentare curatus voluerit, ab officio episcopali debet petere permissionem. 7. An librum matrimonii et baptismi aliosgue libros, guos ad normam Ritualis Romani retinere debent, retinant? Libros matrimonii, baptizatorum et mortuorum, catalogum animarum, religuo- sgue libros, guos parochi aliigue curato proprium gregem habentes retinere debent, in visitatione canonica ubigue accurate examinavi, illosgue ad normam praescriptam ordinatos inveni, exceptis paucissimis defectibus, guibus in instanti consulere non praetermisi. 8. An aligui ipsorum indigeant aliorum, sacerdotum opera ut sacramenta po- pulo administrent? In dioecesi Labacensi, cuius maxima pars montuosa est, quaeque multitudinem 404.635 animarum supradictis 261 ecclesiis parochialibus et curatis adseriptarum continet, exercitium muneris pastoralis pro animarum curatoribus penes dictas ecle- sias sacramentatas residentibus nonnisi valde difficile esse potest, praesertim hiemali tempore ob freguentes et altas nives, ubi curatorem animarum, ut ad infirmum sacra- menta administaturus perveniat, saepissime iter duarum, trium aut plurimum etiam horarum facere, sicgue eundo et redeundo totum diem consumere oportet. Cum ergo 127 parochi, 49 vicarii perpetui et 85 capellani absgue aliorum sacerdotum opera, administrationi sacramentorum, praedicationi verbi Divini, aliisgue indigentiis spi- ritualibus fidelium satifacere absolute non possent, in subsidium eorum addicti sunt alii 200 sacerdotes cooperatores pro cura animarum approbati et 28 beneficiati. Hinc ad curam animarum in dioecesi Labacesi exercendam requiruntur nunc universim 489 sacerdotes curati, guorum nunc ultra 30 guidem desunt, guos vero erga finem anni futuri me expleturum spero, tunc temporis ultra 40 clericos ad sacrum presbyte- ratus ordinem promoturus. 9. An iidem per se vel per alios idoneos, si legitime impediti fuerint, diebus sal- tem dominicis et festivis solemnibus plebes sibi commissas pro sua earum capa- citate pascunt salutaribus verbis, docendo guae scire omnibus necessarium est ad salutem, iuxta monitum Tridentini et praecitati concilii Romani? Ordo cultus Divini publici in dioecesibus Austriacis praescriptus alio guin exigit, ut guavis ecclesias sacramentata, cui unus saltem praeest animarum curator, omni 124 Anton Alojzij Wolf die dominico et festo de praecepto missa parochialis cum concione, a meridie vero catechesis ad normam catechismi Romani habetur. Quod si vero parocho unus aut plures addicti sunt sacerdotes cooperatores, alterum guogue sacrum omni die domi- nico et festo de praecepto cum brevi instructione dogmatico — morali haberi debet. Hune cultus divini publici ordinem clerus curatus dioecesis Labacensis accurate ob- servat, et cum solatio debeo fateri, parochos, vicarios perpetuos et capellanos, excep- tis paucissimis senio confectis, has muneris pastoralis partes per se explere in eisgue explendis a suis subsidiariis sacerdotibus adiuvari. 10. An saltem dominicis et aliis festis diebus in suis parochiis fidei rudimenta et obedientiam erga Deum et parentes, pueros caeterosgue hoc adiutorio indigen- tes doceat? Et an, et gui eis operam praestent in hoc opere adimplendo et an fructuose hoc opus adeo necessarium in singulis parochiis perficiant? Supra memorata catechesis pomeridiana in guavis ecclesia curata omnibus die- bus dominicis et festivis ad parvulorum praecipue, rudiumgue instructionem institu- itur et materiae in catechismo contentae ita distribuuntur et pertractantur, ut omnia praecipua fidei dogmata morumgue praecepta uno alterove anno absolvantur. Hae catecheses partim a parochis, plerumgue autem ab eorum [7] subsidiariis habentur, gui parvulos, anteguam ad confessionem et ad primam communionem admittuntur, etiam diebus ferialibus fidei rudimenta docere et ad dignam sacramentorum percep- tionem praeparare non negligunt, guare in visitatione canonica parvulos ante admini- strationem sacramenti confirmationis ex doctrina christiana examinans in plerisgue parochiis parvulos bene instructos inveni, licet aliguot etiam repererim animarum curatores, gui hanc instructionem neglexerunt, ast defectui huic remedium ponere non tardavi. 11. An singuli parochi, caeterigue curam animarum exercentes singulis domini- cis, festisgue de praecepto missam applicent pro populo eorum curae commis- so? Visitans omnes ecclesias sacramentatas huius dioecesis, parochorum guidem nul- lum, ast aliguos inveni capellanos iuribus parochialibus et proprio grege gaudentes, qui confessi sunt, se missam pro populo singulis dominicis, festisgue de praecepto non applicare, arbitrantes se ad hoc non obligari, quia nomen parochi non habent; ast cum gaudeant iuribus parochialibus in gregem ipsorum curae commissum, illos non solum edocui, se ad applicationem missae pro populo teneri, sed serio etiam invigi- labo, ut omnes animarum curatores iuribus parochialibus gaudentes huic obligationi satisfaciant. 12. An et guae praemittantur, anteguam guis ad primam tonsuram et minores ordines admittatur, et an sacris ordinibus initiandi, ante cuiuscungue ordinis sacri receptionem, piis meditationibus sive spiritualibus exercitiis vacent per aliguot dies in aligua domo religiosa? Relationes ad Limina 125 Anteguam guis ad primam tonsuram et minores ordines admittitur, inguiritur, an sacramentum confirmationis iam susceperit, an fidei rudimenta et ea, gua ad exer- citium ordinum spectant edoctus fuerit, an linguam Latinam intelligat et bonum de moribus habeat testimonium. Notandum tamen est, guod in his terrae partibus iuve- nes nonnisi finitis studiis philosophicis cum ad theologica studia transire intendant, ad primam tonsuram et 4 minores ordines promoveri soleant. Oui vero finitis in se- minario studiis theologicis initiandi sunt sacris ordinibus, ante cuiuscunque ordinis sacri receptionem piis meditationibus in seminarii oratorio sub directione canonici, qui seminario praeest et praefecti spiritualis per aliguot dies vacant. Ob penuriam tamen sacerdotum et cum ex lege augustissimi clericis nonnisis finitis studiis the- ologicis titulo mensae concreditur, ad omnes sacros ordines plerumgue interstitiis paucorum tantum dierum promoventur. 13. An omnes praedicti vestes iugiter deferant clericales et an guoad fori pri legium serventur disposita a sacrosancta synodo Tridentina, sess. 23, cap. 6 de reform[atione] et constitutione sanctissimi domini nostri Benedicti papae XIII. in eodem concilio Romano emanata? Clerici, qui in seminario aluntur, tonsuram et clericalem habitum deferunt, qui vero extra seminarium studiis theologicis vacant, quandoque incedunt in habitu non clericali, licet, si observantur, verbis coerceantur. Canonici, parochi et reliqui sacerdotes plerumque cum tonsura et habitu clericali incedunt, paucis exceptis, quos ruri in visitatione canonica minus accuratos hac in re inveni, quosque ad con- stitutionem sanctissimi domini nostri Benedicti papae XIII. datto VI. nonis maii” 1725 respiciens manere non tardavi, strictissimam horum observantiam ipsis in- culcans. 14. An habeantur conferentiae theologiae morales seu casuum conscientiae et etiam sacrorum rituum, et quot vicibus habeantur, et qui illis intersint, et qui- nam profectus ex illis habeatur? Conferentiae huiusmodi in dioecesi Labacensi non habentur. 15. Quinam sint mores cleri saecularis et an aliquod in eo adsit scandalum, quod remedio indigeat potentiori? Licet inter tot sacerdotes, quot continet dioecesis Labacensis, hinc inde aliqua variantur scandala, attamen, Deo sint laudes, paucissima sunt et hucusque nunquam tanti erant momenti, ut remedio indigerent potentiori. De propensione aliquorum ad iansenismi errores necdum penitus extincta, et de delictis aliorum plerumque mihi soli notis intime quidem dolens, gaudio tamen non parvo fateri debeo, maiorem par- tem cleri saecularis talem exhibere fidei zelum, simulque in verbis, vestimentis et 9 2. maj. 126 Anton Alojzij Wolf conversationibus eam observare modestiam, ut non solum a populo dioecesano, sed etiam ab exteris honor et existimatio debita eidem lubenter tribuatur. § IV. De clero regulari. 1. An regulares curam animarum exercentes, qui episcopali iurisdictioni, visita- tioni et correctioni subsunt in iis, quae ad curam pertinent et administrationem sacramentorum, munus sibi commissum [8] fideliter adimpleant iuxta ea, guae in praecedenti capite dicta sunt de parochis saecularibus? Ecclesia conventualis patrum franciscanorum Labaci simul est parochialis. Guar- dianus pro tempore existens parochi munere fungitur, adiuvantibus eum duobus vel tribus patribus franciscanis qua subsidiariis curam animarum parochianorum unitis viribus fideliter exercentibus. Hi et religui sacerdotes franciscani huius conventus curam animarum laudabiliter exercent, guod etiam de religuis supradictis monaste- riis franciscanorum et capucinorum ea tamen restrictione valet, ut munia parochialia non obeant, et praedicationi verbi Divini non vacent, sed clerum saecularem in exci- piendis tantum confessionibus et visitandis infirmis fideliter adiuvent. 2. An aliguis regularis extra monasterium degat; an aligui adsint in dioecesi a suis superioribus, servatis servandis eiecti, vel aliguis fuerit regularis intra claustra monasterii degens, sed gui extra ea ita notorie deliguerit, ut populo scandalo fuerit, et guomodo in hisce casibus in sic deliquentes animadvertit? Extra monasteria huius dioeceseos nullus regularium degit, neminemgue eorum novi, gui populo hucusgue scandalo fuisset (excepto wie unter translocandus). 3. An sua iurisdictione delegata usus sit in explenda visitatione conventuum, et guinam sint religiosorum mores in dietis conventibus degentium? Conventus supradictos, guos iam visitavi, ordinatos inveni et mores religiosorum nonnisi laudare possum (excepto uno capucino conventus Locopolitani, gui extra conventum ad libitum vagari, tabernas freguentare et missarum stipendia colligere ausus est. Ast correctus a me et suo superiore ad meliorem frugem redire videtur, mox a uso superiore ad alium conventum translocandus). 4. An aliquod habeat cum regularibus offendiculum in exercitio iurisdietionis delegatae in illis casibus, in quibus eadem ipsi tributa est a sacro concilio Tri- dentino vel a summorum pontificum constitutionibus et signanter a bulla Cle- mentis papae X., quae incipit: Superna? Cum regularibus nullum hucusque in exercitio iurisdictionis habui offendiculum. 8 V. De monialibus. Relationes ad Limina 127 1. An moniales episcopo subiectae suas servent constitutiones? Moniales amborum monasteriorum exacte servant suas constitutiones. 2. An clausura in earum monasteriis inviolate custodiatur? Accurate custoditur. 3. An aliqui abusus in iisdem monasteriis irrepserint, qui consilio aut auxilio S. Congregationis indigeant? Abusus, qui in eisdem monasteriis irrepserint et abrogandi essent, non invenio. 4. An praeter ordinarium confessarium alius extraordinarus ab ipso bis aut ter in anno fuerit oblatus? Monialibus amborum monasteriorum praeter confessarium ordinarium saepius per annum alium extraordinarium offere non praetermitto. 5. An dictorum monasteriorum redditus fideliter administrentur, et monialium dotes fuerint persolutae et guomodo erogatae? Redditus amborum monasteriorum adeo sunt exigui, ut moniales vivere non pos- sent, nisi ex munificientia religiosissimi nostri imperatoris ex cassa publica dotaren- tur, guare de fideli administratione reddituum vix dubium oriri potest. Dotes monia- lium persolvendae in his monasteriis non dantur. Monasteria monialium praelatis regularibus subiecta in dioecesi Labacensi non existunt. § VI. De seminario dioecesano. 1. Ouot sint in seminario alumni? Secundum leges caesareas in seminarium ii iuvenes tantum adsciscuntur, gui gymnasii cursus, et studia philosophica finiverant, et ad studia theologica, guae gua- tuor annos durant, accedunt. Tales alumni in seminario dantur 80. Extra seminarium vero, in quo plures nec habitare nec ali possent, multi et guidem nunc temporis 110 iuvenes theologiae studio operam dant, guos si bonum fecerint in litteris progres- sum, integros praetulerint mores, et vocationis ad statum ecelesiasticum dederint specimina, successive in [9] seminarium adscisci eo modo curabo, ut saltem duobus annis, anteguam studia theologica absolvant, et ad sacros ordines promoveantur, in seminario vivant, ex collantur et observentur. 2. An in ecclesiastica disciplina recte instituantur? Alumni in seminario in disciplina ecclesiastica recte instituuntur, ast difficilior est observatio illorum, qui extra seminarium studiis theologicis operam navant, nihi- lominus et ipsi cum seminarii alumnis simul conferentiis et exercitiis spiritualibus interesse debent, eorumque vitae pro posse invigilatur. 128 Anton Alojzij Wolf 3. Ouibus studiis vacent et guo progressu? Tum seminarii alumni, tum clerici extra seminarium degentes studia theologica ad normam ab augustissimo praescriptam freguentant in publico caesareo regis ly- ceo, aedibus seminarii contiguo. Alumni in seminario moribus et progressu pleru- mque excellunt, quia nonnisi meliores in seminarium recipiuntur. Verum etiam inter eos, gui extra seminarium degunt, multi reperiuntur iuvenes excellentes. Licet omni anno non desint aligui, guos ob defectum applicationis et vocationis a statu ecclesia- stico arcere oportet. 4. An cathedrali et aliis locis ecclesiae diebus festis inserviant? Alumni omnibus diebus dominicis et festis in ecclesia cathedrali missae paro- chiali et concioni intersunt et alternative canonico missam cantanti inserviunt. Plures autem inservire debent in festis solemnioribus celebrante episcopo vel dignitario quodam capituli. Item aliis quoque ecclesiis Labaci in festis principalioribus saepis- sime inserviunt. 5. An cum consilio duorum canonicorum seniorum a se electorum necessaria pro recto regimine statuerit? Statuta seminarii iam ab antecessoribus meis confecta et alumnis praescripta ma- ximam partem retinui, eaque solum auxi adiecta institutione in ritibus, rubricis et caeremoniis ecclesiasticis, nec non in cantu. Praeest seminario unus canonicorum qua director, alter sacerdos saecularis qua subdirector et oeconomus et tertius sacer- dos saecularis qua praefectus spiritualis. Adhibetur et alius canonicus qua magister caeremoniarum et alius sacerdos qui alumnos in cantu informat. 6. An illud aliquando visitet et operam det, ut constitutiones adimpleantur? Singulis hebdomadis, nisi impediar, semel me conferre soleo ad seminarium, praesertim ut alumnos erga finem cuiusvis anni sacris ordinibus initiandos audiam, observem et corrigam, dum in seminarii oratorio exercitii causa conciones et cate- cheses habent. Ut autem de exacta observatione constitutionum certior sum, omni trimestri a seminarii directoribus mihi exhibetur in scripto informatio de moribus, capacitate, applicatione, valetudine, reliquisque qualitatibus alumnorum, nec non de omnibus scitu necessariis, quae durante trimestri in seminario acciderunt. 7. An statuta sit taxa ad tramites concilii Tridentini eademque exigatur, et an aliqui morosi sunt in eius solutione? Capitulum cathedrale et clerus curatus totius dioecesis iuxta taxam statutam ad sustentandum seminarium quotannis, ut iam supra dictum est, confert circa 400 scu- tos Romanos; eandem circiter summam et episcopus ad fundum religionis, ex quo seminarium praecipuae sustentatur, annuatim solvit. Morosum in hac solutione ne- minem novi. Relationes ad Limina 129 § VII. De ecclesiis, confraternitatibus et locis piis. 1. An in sacristiis omnium et singularum ecclesiarum exposita sit tabella one- rum missarum et anniversariorum ad tramites decretorum sacrae memoriae Urbani VIII., et an eis punctualiter satisfactum sit? In visitatione canonica in sacristiis plurimarum ecclesiarum tabellam missarum fundatarum et anniversariorum reperi, ubi non exstitit, eam fieri mandavi. Cona- bar etiam mihi persuadere, nun eiusmodi missae et guomodo persolvantur, simulgue mandavi, ut peractio cuiuscunque missae fundatae et aniversarii semper in libro pro- prio accurate adnotetur. 2.3.4. Confraternitates, scholae, montes pietatis aliaque loca pia in hac dioecesi Laba- censi non existunt. 5. An infirmorum hospitalia visitaverit, redditum rationes ab administratoribus exegerit et an [10] infirmis necessaria guoad salutem animae et corporis in eis subministrentur? De hospitali infirmorum Labaci existente iam superius mentio est facta, guod episcopo diocesano in oeconomicis non subsit; in spiritualibus autem a conventu patrum franciscanorum infirmis omnia ad salutem animarum necessaria submini- strantur. §. VIII. De populo. 1. Quinam sint populi mores et an in pietate proficiat? Populus in tota dioecesi, paucis tantum familiis exceptis, quarum una Labaci iu- daismo, aliae partim Labaci, partim ruri Helveticae et Augustanae confessioni sunt addietae, Romano — catholicam fidem profitetur, eique summa erga Sanctam Sedem reverentia adhaeret, ecclesias et sacramenta poenitentiae et eucharistiae sollertissime frequentans, ecclesiastica ieiunia observans, ad conciones et catecheses hilari animo properans, licet ruri a propria domo ad ecclesiam curatam eundo non raro duas aut tres horas consummere debeat. Hunc fidei zelum dioecesim prelustrans fere ubique observavi, simulque vidi, quae et quantum comunitates ad honeste sustentandos ani- marum curatores et ecclesias conferant, quam indefesse reparandis hinc inde eccle- siis et aedibus parochialibus insudent. Praecipue autem piis populi fervor tempore iubilaei universalis adeo se manifestaverat, ut de vera eius devotione vix dubium oriri possit. — Licet vero fides haec ubique apud plebem in dioecesi Labacensi vigeat, tamen infaustus temporis spiritus moribus etiam populi curae meae crediti nocuit et exemplum neguam nonnullorum cultioris, ut aiunt, conditionis etiam de plebe mul- tos induxit ad negligenda ecclesiae praecepta et alia simila. Praecipue autem luxuria in iuniori plebe increvit. Attamen animarum curatores animo et virtute coercent ma- 130 Anton Alojzij Wolf lum, et a gratia Divina, guae talibus laboribus certe benedicit, annis futuris optimum eventum licet sperare. 2. An aliguis irrepserit abusus, aut parva guaedam in eodem invaluerit consue- tudo, guae consilio indigeat et Sedis Apostolicae adiutorio? Huiusmodi abusus aut pravae consuetudines in dioecesi Labacensi, Deo sint lau- des, non inveniuntur. Biblicae, guarum S. Congregatio meminit in supradicto rescrip- to, societates exterae cum hac diocesi nullam, guantum scitur, habent connexionem, legibus guogue augustissimi prohibitam; nec opinio, religiones scilicet omnes plane indifferentes existere, penes populum viget, paucis fors exceptis infaustis hominibus altioris vel cultioris, ut aiunt, conditionis. Attamen, quo difficiliora sunt tempora, eo maiorem vigilantiam, zelum atgue animi firmitatem in procuranda animarum salute parochis commendare, eosgue tam in his muneris pastoralis partibus, guam in eccle- siae iuribus protendis regere et pro viribus adiuvare non desino. Indignitatis tamen meae memor, guantum me ad munus episcopale sane gravissimum rite obeundum infirmiorem esse sentio, tanto impensius omnipotentis et misericordissimi Dei gra- tiam implorabo, ut guae mihi desunt, suppleat et guae infirma sunt, roboret. Hanc dum exeunte 61.mo guadriennio de administratione dioecesi meae relationem Sanctitati vestrae qua capiti et columnae ecclesiae catholicae, centroque unitatis por- rigo, profundissimae ut decet humilitate ad pedes Sanctitatis vestrae me prosterno enixe supplicans, ut ea, quae ad ministerium pastorale melius administrandum ne- cessaria visa fuerint, mihi communicare, mihique et gregi curae meae comisso apo- stolicam benedictionem impertiri dignetur. Sanctitati vestrae Humillimus et obedientissimus filius Antonius Aloysius Wolf, episcopus Labacensis Labaci die 20. decembris 1829 Dokument St. 125 1833, december 20. Anton Alojzij Wolf Wolfova prošnja prefektu Koncilske kongregacije za podaljšanje privilegijev redu- kcije ustanovnih maš in podelitve odveze članom framasonskih, karbonarskih in po- dobnih združenj. NŠAL, ŠAL, Škofje, šk. 13, Wolf. Eminentissimo ac reverendissimo domino domino Emanueli de Gregorio sanctae Romanae ecelesiae cardinali, episcopo Tusculano, archimandrita Messanenis, san- ctissimi domini papae et Sedis apostolicae poenitentiario maiori, sacrae congregatio- nis concilii praefecto etc., Romae Relationes ad Limina 131 Eminentissime ac reverendissime domine domine cardinalis collendissime! Relationem de statu dioeceseos et ecclesiae episcopalis Labacensis exeunte nunc 62.do guadriennio debite exaratam et ad sanctissimum in Christo patrem et dominum nostrum dominum Gregorium papam XVI. directam, eminentiae vestrae reverendis- simae gua praefecto S. Congregationis Concilii, a gua erit examinanda, hic annexam ea qua par est, animi reverentia et obsequio transmittere audeo, simul enixe suppli- cans, guatenus eminentia vestra reverendissima non dedignetur, gratiosissime mihi concedere prorogationem: a. facultatis absolvendi tam in actu visitationis, guam extra, vere pauperes meae dioecesis, gui legata pia et missarum perpetuarum onera adimplere praetermi- serint et reducendi huiusmodi missarum onera. b. Facultatis transferendi, guoties necessitas id exegerit, missarum onera ad alias ecclesias, dies vel altaria et in alia etiam loca intra dioecesim Labacensem existentia. c. Facultatum, guibus pro foro conscientiae etiam extra sacramentalem confes- sionem pro grege mihi commisso et intra fines meae dioecesis tantum, atgue de speciali in unoguogue casu exprimenda Sedi apostolicae auctoritate mihi delegata uti valeam adiecta facultate absolvendi a censuris in cursis eos, gui sectae massonicae, carbonaricae aliisgue similibus nomen dederunt. Hisce potentissimio eminentiae vestrae reverendissimae favori perimpense me commendans, summa cum veneratione persisto. Eminentissimae ac reverendissimae dominationis vestrae Humillimus et obsequentissimus servus Antonius Aloysius Wolf, episcopus Laba- censis. Labaci die 20. decembris 1833 Dokument št. 126 1833, december 20. Anton Alojzij Wolf Relatio de statu dioeceseos et ecclesiae episcopalis Labacensis NŠAL, ŠAL, Škofje, šk. 13, Wolf, Relatio 1833, str. 1-8. Beatissime Pater! Respiciens ad relationem 20. decembris 1829 exaratam, quam Sanctitati Vestrae de ecclesia Labacensis statu pro 61. quadriennio ea, qua par est, reverentia et obe- dientia exhibueram, elapso nunc 62. quadriennio novam relationem transmittere non tardo, quin tamen in hac relatione ea repetere audeam, quae iam in anteriori fusius exposita fuerunt, guorumgue status elapso quadriennio immutatus non est. 8 1. De statu ecclesiae materiali. 132 Anton Alojzij Wolf 1. Institutio episcopatus. Me reffero ad supradictam ultimam relationem. 2. Confinia episcopatus. Dictis in supramemorata relatione hoc unicum adiungi debet, guod per litteras apostolicas sanctissimi domini nostri domini felicis recordationis Pii papae VII. exaratas Romae sexto kalendas augusti” anno 1830, quae incipiunt »/n supereminen- ti apostolicae dignitatis specula«, sexdecim parochiae et capellaniae denominatae: Slapp," Budajne,” Ersel,” Gozha,* Losize,” Oberfeld,'” Planina, Podraga, Pod- kraj, Schwarzenberg,' Sturia,'” S.Veit,'® Urabzhe,'* Ustia,!% Wippach,/% Zoll!” a dioecesi Goritiensi, paritergue una supra viginti paroecias [sic!] et capellanias vocitatas: Adelsberg,!% Koshana,'" Dorn,''° Harije, Mautersdorf,''' Nadajnoselo,''? Nussdorf,"* Postejne,''* Prewald,''‘ s. Peter," Sagurje,''” Senosezh,"" Slavina, Stu- 27. julij. Slap. % Budanje. Erzelj (danes podružnica župnije Goče). % Goče. Lozice. 10 Vrhpolje. 19% Črni vrh nad Idrijo. € Šturje. 19 Št. Vid pri Vipavi, danes Podnanos. 1% Vrabče. os Ustje. 1% Vipava. 19 Col. 10% Postojna. 1 Košana. Me Trnje. 14 Matenja vas. Nadanje selo, danes župnija Šmihel. ! Orehek. 4 Podstenje, danes podružnica Ilirske Bistrice. Razdrto, danes podružnica župnije Ubeljsko. 16 Pivka — Št. Peter. "7 Zagorje (pri Pivki). "IS Senožeče. Relationes ad Limina 133 deno, Suhorje, Ternova,'? Ubelsko,'*° Urem,"! Hrenoviza,'”? Kneshak," Prem cum locis Zhell," Janesovo berdo!" et Preloshe' a dioecesi Tergestina disiunctae, et dioecesi Labacensi perpetuo assignatae et incorporatae fuerint. 3. Privilegia et praerogativae episcopatus. Me referrens ad ultimam relationem observare tamen debeo, quod episcopatus Labacensis per supradictas litteras apostolicas unico privilegio immediatae erga San- ctam Sedem subiectionis, quo ab anno erectionis suae 1462, sine interruptione gau- debat, destitutus et metropolitico iuri archiepiscopi Goritiensis subiectus sit. 4. Numerus civitatum, oppidorum aut locorum episcopatui subiectorum. Praeter urbes et fora in ultima relatione enarrata dioecesis Labacensis vigore su- pradictarum litterarum apostolicarum noviter acquisivit a dioecesi Goritiensi forum Vippach et a dioecesi Tergestina fora Adelsberg et Senosezh cum aliis pagis, quare numerus animarum totius dioecesis nunc ad 458.896 ascendit. 5. Status ecelesiae cathedralis una cum numero canonicorum et aliorum servi- tio chori addictorum, et an erectae fuerint praebendae poenitentiaria et theo- logalis? Me refero ad ultimam relationem. 6. Status ecclesiarum collegiatarum, una cum numero pariter canonicorum et caeterorum, qui choris earum intersunt, et an in collegiatis erecta sit praebenda theologalis? Ultimae relationi nonnisi hoc adiici debbet, quod capitulum collegiale Neosta- dii anno 1831 restauratum fuerit, habens nunc praepositum, quatuor [2] canonicos et unum vicarium, qui simul servitio chori et curae animarum addicti sunt. Praeter ecclesiam Neostadiensem collegiatam aliae collegiatae in dioecesi Labacensi non existunt. 7. Status et numerus ecclesiarum parochialium, nec non aliarum ecclesiarum et oratoriorum in episcopatu Labacensi existentium. An ecclesia cathedralis, col- | Trnovo - Ilirska Bistrica (župnijska cerkev sv. Petra). "0 Ubeljsko. "1 Vreme. "2 Hrenovice. 1 Knežak. 124 Čelje, "8 Janezevo brdo. "6 Preloze. 134 Anton Alojzij Wolf legiatae, oratoria necnon parochiales, caeteraguae ecclesiae sint sacris suppel- lectilibus instructae, et guaenam ex eis habeant redditus pro fabrica assignatos? Cum per supradictas litteras apostolicas diversae paroeciae, guarum aliquae tamen vicariatus vel capellaniae nominantur, huic dioecesi Labacensi noviter adiectae fue- rint, dioecesis Labacensis nunc complecitur parochias 137, vicariatus perpetuos 50, alios vicariatus 2, capellanias iuribus parochialibus gaudentes 78, capellanias a paro- chiis dependentes 31, universim ergo 298 ecclesias sacramentatas et loca curata, in guibus animarum curatores vel soli, vel cum sacerdotibus subsidiariis resident. Cum supradictis paroeciis a dioecesibus Goritiensi et Tergestina avulsis etiam 100 eccle- siae filiales non sacramentatae ad dioecesim Labacensem transierunt. Quoad statum harum ecelesiarum idem valet, guod in ultima relatione de religuis fuit dictum. 8. Numerus monasteriorum tam virorum guam mulierum. An et guae iurisdic- tioni episcopali subiectae sunt? Me refero ad ultimam relationem. 9. An adsit in dioecesi seminarium clericorum. Quot clerici in eodem alantur. An fuerit statuta taxa et in gua guantitate. An aligua beneficia eidem fuerint unita et in universum guinam et guot sunt redditus seminarii? Me refero ad ultimam relationem. 10. Numerus hospitalium, collegiorum, confraternitatum et alium locorum pio- rum, guae sunt in episcopatu, et guinam sint erorum redditus? Me refero ad ultimam relationem. 11. An adsint montes pietatis et guot? Montes pietatis hucusgue in dioecesi Labacensi non existunt, nec vero erigendo monti pietatis Labaci opera datur. § II. De ipso episcopo. 1. An residentiae praeceptum a sacris canonibus, concilio Tridentino et consti- tutione Urbana praescriptum adimpleverit? An aliquo et quo tempore abfuerit et an ultra menses conciliares et an cum vel sine Sedis Apostolicae licentia? A die od 20.mo decembris 1829, quo ultimam relationem transimisi, a dioecesi mea non abfui, nisi anno 1830 a die 28. januarii usque ad 27. februarii, quo tempore Goritiam me contuleram, ut una cum episcopo Goritiensi executioni litterarum apo- stolicarum sanctissimi domini Leonis papae XII. super nova dioecesim in Dalmatia et in Istria ordinatione anno 1828 pridie Kalendas iulii'”’ editarum, quae incipiunt: Locum beati Petri debitam operam demus. "7 30. junij. Relationes ad Limina 135 [3] Anno autem 1833 visitans paroecias archidioecesi Goritiensi adiacentes Go- ritiam me contuli, ut novo metropolitae reverentiam exhibeam, post tres tamen dies in dioecesim meam reversus sum, sicgue etiam hoc elapso guadriennio praeceptum residentiae exactissime adimplevi. 2. An et guoties dioecesis sibi commissae visitationem expleverit? Anno visitavi parochias vicariatus capellaniae 1830 27 12 25 1831 31 12 Il 1832 30 18 21 1833 8 3 26 Sicque secundam canonicam visitationem totius dioecesis una cum paroeciis ei- dem noviter, ut supra adiectis absolvi. Occasione huius visitationis consecravi eccle- sias parochiales 11 et altaria 14. 3. An per se vel per alium episcopum sacras ordinationes expleverit, et sacra- mentum confirmationis administraverit? Etiam hoc elapso quadriennio omnes functiones pontificales, Deo adiuvante ipse- met explevi, et quidem ad primam tonsuram et quatuor minores ordines anno 1830 iuvenes 27, anno 1831 alios 36, anno 1832 alios 34, et anno 1833 alios 21, univesim 118 iuvenes dioecesanos promovi. Sacras vero ordinationes quod attinet: Anno 1830 clericos dioeceseos meae 49, anno 1831 — 36, anno 1832 — 34, anno 1833 — 19. Universim 138 ad sacros subdiaconatus, diaconatus et presbyteratus ordines pro- movi. Praeterea ex aliis dioecesibus 19 clericis sacros ordines, quatuor iuvenibus primam tonsuram et quatuor minores ordines, et de clero regulari uni diacono ordinis s. Fran- cisci reformatorum s. presbyteratus ordinem contuli. Sacramentum confirmationis administravi singulis annis tempore pentecostes in ecclesia cathedrali Labacensi et aliis temporibus ruri in omnibus, quas visitavi, ec- clesiis curatis ita ut 136 anno Labaci ruri 1830 763 8.041 1831 1.047 5.411 1832 1.296 14.424 1833 1.440 2.651 Universim ergo 35.073 confirmaverim. 4. An et quoties synodum dioecesanam coegerit vel synodum provincialem ac- cesserit? Episcopus Labacensis nec synodum dioecesanam coegit nec ad synodum provin- cialem accessit, cum huiusmodi synodi in ditionibus Austriacis non habentur. 5. An verbum Dei per se ipsum praedicaverit et an legitimo concurrente impe- dimento viros idoneos assumpserit ad huiusmodi praedicationis officium salu- briter exequendum? Sputu sangunis in iuventute mea et nunc adhuc debilitate pectoris laborans, de consilio medicorum sermones a sacro suggestu [4] ad populum habere non audeo, nisi id peculiaris quaedam occasio expostulet, attamen in visitationes canonica ante- quam sacramentum confirmationis administrem, tam confirmandos quam patrinos, populumque in doctrina christiana erudire et examinare non praetermitto. Quod vero populo curae me concredito verbum divinum in omnibus parochiis, vicariatibus et capellaniis abunde praedicetur, iam relatione ultima fusius exponi. 6. An habet depositarium poenarum et muletarum pecuniarum et an eadem fuerint piis usibus applicatae? Depositarius huiusmodi non exsitit nec mulctae huiusmodi exiguuntur. 7. Quaenam taxa et an Innocentiana in sua cancellaria observetur? In cancellaria episcopali Labacensi taxae ad normam anno 1784 a summo terrae principe pro omnibus dioecesibus Austriacis praescriptam exiguntur, et quidem ea moderatione ut cancellaria, cuius officiales sumptibus episcopi sustentantur, iussu eiusdem omnia fere gratis expediat. 8. Quod habeat, quod sibi obstet circa exercitium episcopalis officii, iuris dictio- nis ecclesiasticae, nec non tuendae libertatis et immunitatis ecclesiarum? Nihil. 9. An aliquod pium opus peregerit pro ecclesia, pro populo aut pro clero? Quae in ultima relatione exposui, etiam elapso quadriennio pro viribus continuare Relationes ad Limina 137 non praetermisi, specialiter autem commemorare liceat, guod capitulum collegiale Neostadii fuerit restitutum, et due capellaniae pariter suppressae, id est in Duplach'** et Teinitz?? fuerint restauratae, quod dotationem pro diversis sacerdotibus in sub- sidium parochorum adiungendis effecerim, guod denigue non solum promissam in ultima relatione reparationem palatii episcopalis in Gértschach'® et villae episco- palis in suburbio s. Petri Labaci, sed etiam palatii episcopalis Oberburg'*' iamiam finierim, ita guidem, ut reparationes palatiorum et aedium ad mensam episcopalem spectantium, quae adhuc necessaria inveniuntur, proximo quadriennio facile effi- ciantur, quo facto omnia aedificia ad episcopatum pertinentia in optimo statu erunt, licet mihi in pessimo tradita fuerint. § III. De clero saeculari. i ecclesiae cathedralis necnon colle- [5] 1. An canonici, caeterique choro addi giatarum choro iugiter intersint? De capitulo cathedralis ecclesiae, nec non de capitulo collegiatae ecclesiae Neo- stadiensis noviter restituto dici potest, quod canonici et vicarii choro quidem inter- sint. Licet aliquos canonicos ecclesiae cathedralis a choro saepius absentes quando- que monere oporteat. 2. An ultra matutinum, laudes, caeterasquae alias horas canonicas quolibet die celebrent missam conventualem? De capitulo cathedralis ecclesiae valet id, quod iam ultima relatione exposui, de capitulo collegiatae ecclesiae Neostadiensis autem observare debeo, quod primam, tertiam, sextam, nonam, vesperas et completorium quotidie in ecclesia collegiata decantet et quolibet die missam conventualem celebret. 3. An quolibet die missam conventualem applicent pro benefactoribus? Utique. 4. An suas habeant constitutiones et eas punctualiter observent? Habent, easque pro posse observant, ast constitutiones capitulis cathedralis anno 1621 confectae his temporibus non undequaquae accomodatae inveniuntur, quod tamen de constitutionibus capituli collegialis Neostadiensis noviter confectis dici nequit. 1 Duplje. 19 Tunjice. 89 Goričane. 81 Gornji Grad. 138 Anton Alojzij Wolf 5. An gui obtinent praebendam poenitentiariam aut theologalem, adimpleant, guae adimplenda sunt et guomodo? Hae praebendae nec in capitulo cathedrali Labacensi nec in capitulo collegiatae ecclesiae Neostadiensi unguam existebant. 6. An parochi in suis parochiis resideant? Resident et guidem laudabiliter prout iam ultima mea relatione uberius exposui. 7. An librum matrimonii et baptismi aliosgue libros, quos ad normam ritualis Romani retinere debent, retineant? Retinent et ut hoc ordine praescripto fiat, diligenter invigilatur. 8. An aligui ipsorum indigeant aliorum sacerdotum opera, ut sacramenta po- pulo administrent? Ne illa, guae hac super re in ultima relatione exposui, repetam, id unicum obser- vo, dioecesim Labacensem nunc tot paroeciis a dioecesibus Goritiensi et Tergestina avulsis auctam complecti 137 parochias, 52 vicariatus, 109 capellanias cum numero animarum 458.896, guarum indigentiis spiritualibus dicti parochi, vicarii et capellani satisfacere non possent; quare in subsidium illorum adiuncti sunt alii sacerdotes pro cura animarum approbati, et guidem 214 cooperatores, 9 subsidiarii, 8 manemissarii et 37 beneficiati, ita guidem, ut quasi omnes paroeciae, vicariatus et capellaniae suf- ficienti numero animarum curatorum provisae dignoscantur. 9. An iidem per se vel per alios idoneos, si legitime impediti fuerint, diebus sal- tem dominicis et festis solemnibus plebes sibi commissas, pro sua et earum ca- pacitate pascunt salutaribus verbis, docendo, guae scire omnibus necessarium est ad salutem, iuxta monitum Tridentini et praecitati concilii Romani? Parochos eorumgue cooperatores hanc in re officiis suis diligentissime vacare, iam ex ultima relatione abundanter elucet. [6] 10. An saltem dominicis et aliis festis diebus in suis parochiis fidei rudimenta et obedientiam erga Deum et parentes pueros caeterosgue hoc adiutorio indi- gentes doceant, et an et gui eis operam praestent in hoc opere adimplendo, et an fructuose hoc opus adeo necessarium in singulis parochiis perficiant? Huic opere exacte et fructuose perficiendo omnes fere sacerdotes curae animarum addicti, tam parochi guam eorum subsidiarii, omni conatu insudant et episcopus ei- dem guam maxime invigilat. 11. An singuli parochi caeterigue curam animarum exercentes singulis domini- cis festisgue de praecepto missam applicent pro populo eorum curae commiso? Omnes animarum curatores proprium gregem habentes missam pro populo dictis diebus applicare asserunt et certe non praetermittunt. Relationes ad Limina 139 12. An et guae praemittantur anteguam guis ad primam tonsuram et minores ordines admittatur, et an sacris ordinibus initiandi ante cuiuscunque ordinis sacri receptionem, piis meditationibus, sive spiritualibus exercitiis vacent per aliguot dies in aligua domo religiosa? Quae hac super re in ultima relatione exposui, etiam elapso hoc ultimo guadrien- nio observata fuerunt. 13. An omnes praedicti vestes iugiter deferant clericales et an quoad fori privi- legium serventur disposita a sacrosancta synodo Tridentina, sess. 23., cap. 6 De reformatione et a constitutione sanetissimi domini nostri Benedicti papae XIII. in eodem concilio Romano emanata? Serio invigilatur, ut clerus huic praescripto satisfaciat, et si gui in eodem explen- do minus accurati inveniuntur, ad observantiam eiusdem stringuntur. 14. An habeantur conferentiae theologiae moralis seu casuum conscientiae et etiam sacrorum rituum et quot vicibus habeantur, et qui illis intersint et qui- nam profectus ex illis habeatur? Conferentiae huiusmodi in dioecesi Labacensi non habentur. 15. Quinam sint mores cleri saecularis et an aliguod in eo adsit scandalum, guod remedio indigeat potentiori? Mores cleri prout iam ex ultima relatione elucet, boni dici possunt, si pauci ex- cipiuntur sacerdotes, vino, avaritiae vel luxuriae addicti, guibus tamen, ne scandala publica oriantur, pro posse invigilatur. S IV. De clero regulari. 1. An regulares curam animarum exercentes, qui episcopali iurisdictioni. tioni et correctioni subsunt in iis, guae ad curam pertinent et administrationem sacramentorum, munus sibi commissum fideliter adimpleant iuxta ea, gue in praecedenti capite dicta sunt de parochis saecularibus? Tam franciscani guam capucini in hac dioecesi existentes clerum saecularem con- fessiones fidelium excipiendo et infirmos visitando laudabiliter adiuvant. Conventus autem franciscanorum Labaci, cui administratio parochiae commissa est, etiam om- nia munia parochialia fideliter et utiliter exercet. [7] 2. An aliguis regularis extra monasterium degat? An aligui adsint in dioecesi a suis superioribus, servatis servandis eiecti, vel aligui fuerint regularis intra claustra monasterii degens, sed gui extra ea ita notorie deliguerit, ut populo scandalo fuerit, et guomodo in hisce casibus in sic delinquentes animadverterit? De his plane nihil elapso guadriennio in dioecesi Labacensi successit. 140 Anton Alojzij Wolf 3. An sua iurisdictione delegata usus sit in explendo visitatione conventuum et quinam sint religiosorum mores in dictis conventibus degentium? Conventus visitare non praetermisi. Religiosarum mores laudantur, paucis iunio- ribus exceptis, gui minus obedientes erga suos superiores dicuntur. 4. An aliquod habeat cum regularibus offendiculum in exercitio iurisdictionis delegatae in illis casibus, in guibus eadem ipsi tributa est a sacro concilio Tri- dentino vel a summorum pontificum constitutionibus et signanter a bulla Cle- mentis papae X. guae incipit Superna? Offendiculum huiusmodi necdum habui. 8 V. De monialibus. 1. An moniales episcopo subiectae suas servent constitutiones? Servant exacte. 2. An claustra in earum monasteriis inviolate custodiatur? Custoditur. 3. An aligui abusus in iisdem monasteriis irrepserint, gui consilio aut auxilio S. Congregationis indigeant? Nequaquam. 4. An praeter ordinarium confessarium alius extraordinarius ab ipso bis aut ter in anno fuerit oblatus? Utique, sed rarissime acceptatur. 5. An dictorum monasteriorum redditus fideliter administrentur et monialium dotes fuerint persolutae et guomodo erogatae? Paucissimi redditus monasteriorum bene quidem administrantur, moniales tamen vivere non possent, nisi munificentia religiosissimi nostri imperatoris eas adiuvaret. Cum puellae plerumquae pauperes monasteria ingrediantur, dotes monialium valde rarae sunt, et tamen exigui valoris, ut vix mentione dignae habeantur. Monasteria monialium praelatis regularibus subiecta in dioecesi Labacensi non existunt. $ VI. De seminario. 1. Quot sint in seminario alumni? 80 prout ultima relatione fusius explicavi. Relationes ad Limina 141 2. An in ecclesiastica disciplina rite instruantur? Huic institutioni cura guam maxima adhibetur. 3. Quibusnam studiis vacent et quo progressu? Frequentant praelectiones theologicas ad normam ab augustissimo praescriptam in publico caesareo regio lyceo, aedibus seminarii contiguo, et tam guoad mores, tam guoad progressum in studiis plerumgue exspectationi satisfaciunt. [8] 4. An cathedrali et aliis locis ecclesiae diebus festis inserviunt? Inserviunt, prout ultima relatione expositum fuit. 5. An cum consilio duorum canonicorum seniorum a se electorum necessaria pro recto regimine statuerit? Quae iam penultimo guadriennio statuta fuerant, mox elapso ultimo quadriennio sine immutatione servabam, cum pro recto regimine seminarii sufficiant. 6. An illud aliguando visitet et operam det, ut constitutiones adimpleantur? Singulis hebdomadis, nisi impediar, seminarium semel visitare pergo, et, sicut ultima relatione exposui, operam dare non desino, ut constitutiones exacte adimple- antur. 7. An statuta sit taxa ad tramites concilii Tridentini eademgue exigatur, et an aligui morosi sunt in eius solutione? Clerus saecularis totius dioecesis annuatim contribuit ad sustentandum semina- rium circa 400 scutos Romanos. Eandem circiter summam contribuit etiam episco- pus ad fundum religionis, ex guo seminarium praecipue sustentatur. Morosi in hac solutione non dantur. § VII. De ecclesiis, confraternitatibus et locis piis. 1. An in sacristiis omnium et singularum ecelesiarum exposita sit tabella one- rum missarum et anniversariorum ad tramites decretorum sanctae memoriae Urbani VIII. et an eis punctualiter satisfactum est? Tabellae hae in sacristiis quasi omnium ecclesiarum reperiuntur, neque dubitan- dum est, ut onera haec adimpleantur. 2.3.4. Confraternitates, scholae, montes pietatis, aliaque loca pia in hac dioecesi non existunt. 5. An infirmorum hospitalia visitaverit, reddituum rationes ab administratori- bus exegerit et an infirmis necessaria quoad salutem animae et corporis in eis subministrentur? 142 Anton Alojzij Wolf Hospitale infirmorum Labaci existens episcopo in oeconomicis non subest, in spiritualibus autem a conventu patrum franciscanorum infirmis omnia ad salutem animarum necessaria subministrantur. § VIII. De populo. 1. Ouinam sint populi mores et an in pietate proficiant? Mores populi prout illos ultima relatione descripsi etiam elapso ultimo quadrien- nio pro temporum circumstantiis bonos populumque religionis et pietatis studiosum inveni, licet vitia guaedam et praecipue luxuria exemplo nonnullorum cultioris, ut aiunt, conditionis etiam ruri invalescant! 2. An aliguis irrepserit abusus aut prava guaedam in eodem invaluerit consue- tudo, quae consilio indigeat et Sedis Apostolicae adiutorio? Nequaquam. Haec sunt, beatissime pater, quae de ecclesiae Labacensis, cui praesum, statu pro sexagesimo secundo quadriennio sanctitati vestrae filiali subiectione exhibeo, pedes sanctitatis vestrae exosculans simulque enixe supplicans, ut mihi et gregi curae meae comisso apostolicam benedictionem impertiri non dedignetur. Sanctitatis Vestrae humillimus et obedientissimus filius Antonius Aloysius Wolf, episcopus Labacensis Labaci 20. decembris 1833 Dokument št. 127 1839, marec 26. Anton Alojzij Wolf Relatio de statu ecclesiae et dioecesis Labacensis!" NŠAL, ŠAL, Škofje, šk. 13, Wolf, Relatio 1839, str. 1-6. [1] Beatissimae pater! Pro sexagesimo tertio guadriennio die 20. decembris 1837 iamiam elapso relatio- nem de statu ecclesiae Labacensis iam dudum exaravi ast occasione eandem Sancti- tati Vestrae modo praescripto exhibendi hucusque carens, veniam humiliter peto, ut tardius, guam desideravi, officio meo satisfaciam illamgue habita ratione relationum praecedentium et clementissimi rescripti eminentissimorum patrum Tridentinae sy- "2 Škof Wolf je za visitatio Liminum 29. maja 1839 pooblastil »Reverendissimo Signore Signore Luigi canonico Fiaschetti, Rettore dell’Almo Collegio Capranica in Roma«. Relationes ad Limina 143 nodi interpretum detto 13. maii 1835 Sanctitati Vestrae nunc primum maxima cum devotione et reverentia praesentem. § I. De statu ecelesiae materiali. Ad statum ecclesiae materialem quod attinet, omnia sic se habent, prout fuerant descripta in anterioribus duabus relationibus a me iamiam transmissis, hoc unica additamento, ut e vicariatu Héflein'® et e capellania Grafenbrun[n]'** due parochiae fuerint erectae, quae praeter parochum etiam cooperatore nunc gaudent, ut in pago Koshza"* nova capellania, nec non in aliis parochiis, quinque cooperaturae et quin- que subsidiariatus fuerint creati de sufficiente dote provisi, ut mons pietatis Labaci iamiam sit erectus, non tamen ab episcopali, sed civitali tantum auctoritate dependes. Observare insuper debeo, quod in hospitali, licet administratio eiusdem oeconomi- ca ab episcopo nequaquam dependeat, aegrotis tamen subsidia spiritualia minime desint, cum quotidie a capellano ad id a me destinato, et ab aliis etiam sacerdotibus subsidiariis, praecipue e conventu patrum franciscanorum quotiescunque status ae- grotorum id exigit, visitentur. § II. De ipso episcopo. 1. An residentiae praeceptum a sacris canonibus, concilio Tridentino et consti- tutione Urbana praescriptum adimpleverit, an aliquo et quo tempore abfuerit, et an ultra menses conciliares, et an cum vel sine Sedis Apostolicae licentia? Infra quadriennium sexagesimum tertium a dioecesi mea non abfui, nisi anno 1835 a die 22. maii usque ad 20. junii, quo tempore post mortem imperatoris Fran- cisci I. qua deputatus huius provinciae una cum aliis Viennam missus fui ad prae- standam novo imperatori Ferdinando I. reverentiam; et iterum anno 1837 a die 25. augusti usque ad 11. octobris, quo tempore Viennam ob varia negotia etiam dioece- sim attinentia, et ut dicto imperatori noviter reverentiam exhibeam, profectus fui, et denique a die 20. usque ad 27. octobris, quibus septem diebus Goritiae novum meum metropolitam visitans commoravi. 2. An et quoties dioecesis sibi commisae visita Expleta anno 1833 secunda totius dioecesis vi sitationem incepi, ita quidem: nem expleverit? tione sequenti anno tertiam vi- 1% Preddvor. 13 Knežak. 15 Konjšica (danes podružnica župnije Šentjurij — Podkum). 144 Anton Alojzij Wolf Ut anno 1834 parochias 43, vicariatus 22, capellanias 35 1835 ši 37 È 14 " 33 1836 = sl H 10 7 ll 1837 H 16 " 11 " 44 perlustraverim, sicque hoc quadriennio non solum tertiam visitationem totius dio- ecesis expleverim, sed aliquas parochias, vicariatus et capellanias iam quarta vice visitaverim, qua occasione etiam quatuor ecclesias et quinque altaria consecravi. 3. An per se vel per alium episcopum sacras ordinationes expleverit et sacra- mentum confirmationis administraverit? Etiam hoc quadriennio omnes functiones pontificales ipsemet explevi et quidem primam tonsuram et quatuor minores ordines Anno 1834 contuli 22 1835 22 1836 23 1837 19 Universim 86 alumnis dioecesanis. Ad sacros autem ordinis promovi: Anno 1834 ad subdiaconatum 22, ad diaconatum 22, ad presbyteratum 25 1835 18 20 20 1836 21 21 21 1837 16 16 16 inter quos ex ordine franciscanorum erant duo diaconi et quinque presbyteri, et unus e clero saeculari dioecesos Tergestino — Justinopolitane pro suscipiendis ordinibus sacris huc rite dimissus. Item sacramentum confirmationis administravi singulis annis tempore penteco- stes in ecclesia [2] cathedrali Labacensi, et aliis temporibus ruri in omnibus, guas visitavi parochiis, vicariatibus seu capellaniis ita quidem, ut anno Labaci ruri 1834 907 10.648 1835 782 10.913 1836 876 8.586 1837 1.264 7.506 Universim ergo 41.482 confirmaverim. Quibus adiungere liceat, me ab anno 1824, quo episcopatus huius possesionem cepi, usque ad finem anni 1837 Labaci benedixisse 328 novas campanas, quorum solummodo 36 pro aliis dioecesibus, religue omnes pro ecclesiis dioecesi Labacensis fuerant factae et quidem fere omnes sumptibus communitatum. Relationes ad Limina 145 4. An et guoties synodum dioecesanam coegerit vel ad synodum provincialem accesserit? Cum iam ex anterioribus relationibus apparet, synodus dioecesana cogi haud guamguam possit, eius loco adhibere non praetermitto, guae episcopis insinuat Be- nedictus XIV (De synodo, I. 1, c. 2) quaeque eminentissimi patres Tridentinae syno- di interpretes vigore rescripti supra memorati mihi commendarunt. Habeo enim in dioecesi mea 20 vicarios foraneos sive decanos rurales, qui districtibus eorum cu- rae commissis invigilant, opportunas instructiones a me recipiunt, et relationes mihi ita exhibent, ut statum dioeceseos meae semper perspectum habeam, guare etiam aliorum convisitatorum ope non indigeo, donec Divinae placuerit providentiae vires meas ita conservare, ut ipsemet muneri meo satisfacere valeam. Praeterea ex cano- nicis ecclesiae cathedralis unum constitui directorem cancellariae episcopali, qui in rerum perficiendarum copia laudabiliter me adiuvat, quique successu temporis etiam vicarius generalis poterit constitui. 5. An verbum Divinum per se ipsum praedicaverit et an legitimo concurrente impedimento viros idoneos assumpserit ad huismodi praedicationis officium sa- lubriter exeguendam? Debilitatis pectoris et vocis, ut iamiam exposui, me guidem impedit, ut ipsemet praedicare negueam, licet de religuo valetudine bona gaudeam et religuas muneris mei partes plerumgue absgue omni molestia explere possim. Ast habeo fere sexcen- tos parochos, vicarios, capellanos, cooperatores et subsidiarios pro cura animarum approbatos, qui in ecclesiis, guarum servitio adscripti sunt, omni die dominico et festivo mane et a meridie verbum Dei praedicare et catechizare non praetermittunt. 6. An habeat depositarium poenarum et mulctarum pecuniarum et an eadem fuerint piis usibus applicatae? In his me referro ad anteriores meas relationes. 7. Ouaenam taxa et an Innocentiana in sua cancellaria observetur? In his me referro ad anteriores meas relationes. 8. An quod habeat, quod sibi obstet circa exercitium episcopalis officii, iuris tionis ecelesiasticae, nec non tuendae libertatis et immunitatis ecclesiarum? In his me referro ad anteriores meas relationes. 9. An aliquod pium opus peregerit pro ecclesia, pro populo aut pro clero? Nihil eorum, quae ecclesiae, populus et clerus a me pro viribus meis exigere possunt, praetermittens, curam tamen praecipuam habui, ut aliguibus animarum cu- ratoribus de meliori dote provideatur, ut numerus animarum curatorum augeatur, ut ecclesiae cathedrali paramentis simplicibus guidem sufficienter instructae, ast pra- etiosis omnino destituta de his etiam aliguo saltem modo provideatur, eague partim 146 Anton Alojzij Wolf ex contributionibus voluntariis benefactorum, partim propriis meis sumptibus anno 1837 Viennae degens comparavi, ut cultus Divinus publicus saltem in principalio- ribus festivitatibus decentius guam antea haberi possit. Dioecesis Labacensis anno 1824, dum sedis episcopalis possesionem adii, sacerdotes saeculares nonnisi 415 habebat. Cum parochiis anno 1830 a dioecesibus Goritiensi et Tergestina avulsis, et dioecesi Labacensi incorporatis nonnisi 33 sacerdotes saeculares ad hanc dioecesim transierunt. Si ergo Sanctitati Vestrae placuerit, hunc numerum 448 sacerdotum sae- cularem comparare cum numero 639 sacerdotum saecularium, guibus haec dioecesi, exeunte anno 1837 gaudebat, guigue fere omnes in cura animarum sunt constituti, facile perspiciet, guod multa peracta fuerint pro ecelesia et populo et pro clero. § III. De clero saeculari. 1. An canonici, caeterigue choro addicti ecclesiae cathedralis nec non collegia- tarum choro iugiter intersint? Haec super re idem valet, guod iam anterioribus relationibus exposui. Observare tamen liceat, capitulum cathedrale praeter praepositum et decanum, novem adhuc aliis constitui canonicis, inter guos tres senio confecti sunt. Religuorum autem unus archiparochi, alter directoris seminarii episcopalis et studii theologici in caesareo regio lyceo Labacensi, tertius directoris studii philosophici in eodem lyceo, guartus directoris cancellariae episcopalis et caesareo regio gymnasii, guintus inspectoris supremi scholarum totius dioecesis, sextus denigue professoris studii biblici novi foederis munus in caesareo regio lyceo simul obit, quare fieri nequit, ne quandoque unus alterve choro interesse impediatur. Hoc tamen raro et nonnisi iusta de causa fieri certum est. Licet quaedam horum munerum a laicis possent occupari, perutile tamen ob iu- ventutem in caesareo regio lyceo et gymnasio educandam mihi videtur, ut studiis etiam non theologicis praeficiantur canonici et ab iisdem arceantur laici, guare ipse- met curo, ut munus huismodi, si vacare contigerit, canonico idoneo iterum confera- tur. Verum guidem est, canonicis his muneribus multum temporis impendere debere, ast fructus, qui ex eorum vigilantia in meliorum iuventutis educationem cadunt, tanti sunt momenti, ut nonnisi dolente animo studiis philosophicis et gymnasio laicum profici viderem. [3] 2. An ultra matutinum, laudes caeterasgue alias horas canonicas guolibet die celebrent missam conventualem? Dictis hac super re iam in anterioribus duabus relationibus haec adhuc adicienda puto. Fridericus Romanorum imperator fundator episcopatus et capituli Labacensis in litteris fundationis huius sic se exprimit: »Volentes, ut idem episcopus, praepositus, decanus et canonici una cum vicariis perpetuis futuris temporibus iuxta ordinationes et statuta per eos edenda et statuenda, officium guingue horarum canonicarum, videlicet primam, Relationes ad Limina 147 tertiam, sextam, nonam et completorium in dicta ecclesia s. Nicolai quotidie decantent et matutinas per praefatos vicarios et aliguem seu aliguos ex eis, prout ipsi super hoc statuent, nec non vesperas per scholares eiusdem oppidi decantari procurent«. Per litteras apostolicas sanctissimi domini Pii papae II. Pientiae anno incarnatio- nis Domini 1462, octavo idus septembris'” datas, supradictae litterae patentes impe- ratoris, per quas diversas ordinationes ad effectum erectionis episcopatus et capituli fecit, fecerunt confirmatae earumque tenor, ac si de verbo ad verbum insertus foret, a sanctissimo habere voluit pro expresso. Haec fundatio a Sancta Sede apostolica, ut mox dictum est, confirmata non obli- gat canonicos ad expletionem matutini cum laudibus et vesperarum in ecclesia ca- thedrali, illosque solummodo obligat, ut matutinum cum laudibus per vicarios et aliquem seu aliquos ex eis, nec non vesperas per scholares oppidi Labacensis decan- tari procurent, unde venit, ut a tempore erectionis episcopatus et capituli Labacensis matutinum cum laudibus a canonicis in ecclesia cathedrali nunguam persolveretur, ut iam prima mea relatione exposui. Dos ecclesiae cathedralis, ex cuius redditibus vicarii chori, cantores et reliqui ministri ecclesiae alebantur, prout et reliquarum ecclesiarum et fundationum ditio- nis Austriacae de lege in aerario publico collocata fuit, indeque ecclesia cathedralis usuras annuas percipiebat, guibus eidem deservientes sustentabat, et omnia ad divi- num cultum rite peragendum necessaria procurabat. Ast occupata anno 1809 a Gallis hac provincia, dictae usurae plane cessarunt, et ecclesia cathedralis omnibus omnino redditibus destituta fuit, quare vicarii chori, cantores, musici et sacerdotes choro inservientes omni beneficio privati ad alia transierunt servitia. Et licet haec provincia fuerit reocupata ab Austriae imperatore iam anno 1813, usurarum tamen ab aerario publico percipiendarum vix dimida pars, et haec guidem non in pecunia numerata, sed in charta hucusgue solvitur, cuius valor iterum infra dimidium valoris pecuniae numeratae est. Sunt enim debita status Austriaci tam erga privatos, quam erga eccle- sias et fundationes etc. in series 488 divisa, guarum annuatim guingue vel sex iam ab anno 1818 sorte ducuntur, et debita in his seriebus forte ductis comprehensa in pristinum valorem ita restituuntur, ut usurae integrae ut prius in pecunia numerata exsolvantur, ast hucusque sors ecclesiae cathedrali minime favebat, quare redditus eiusdem semper adhuc adeo diminuti sunt, ut unicum sacerdotem choro inservien- tem, gui simul sacristae et organistae munus obit, sustentare possit, ut musicis et cantoribus plane careat, ut nec de suppellectili sacra ecclesia sufficienter provideri posset, nisi populus devotus et religiosus indigentias ecclesiae dolenter observans ea, quae summopere sunt necessaria, suppeditare. Quod in his rerum circumstantiis vicarii chori nondum reconstitui potuerit, licet cum capitulo iam saepius hac super re deliberaverim, Sanctitas Vestra facile per- spiciet. Quodsi vero redditus ecclesiae cathedralis favente forte, ut sperare licet, 56.6. september. 148 Anton Alojzij Wolf successu temporis aucti fuerint, principalis mea et capituli mei cura erit, vicarios chori assumere, et chorum ecclesiae cathedralis ad normam supradictae fundationis a Sancta Sede apostolica confirmatae ordinare, cum mihi meogue capitulo nil magis cordi sit, guam ut accurate adimpleantur, guae Sanctitatis Vestrae, cui filiali devotio- ne et toto animo inhaeremus, a nobis exigit. Ast donec media pro sustentandis chori vicariis omnino desunt, donec canonici aliis etiam muneribus ut supra dictum est, multum ast utiliter occupantur, matutinum cum laudibus in ecclesia cathedrali eomi- nus decantari potest, cum sacerdotes, gui parocho adiutricem operam praestant, cum concionibus et cura animarum adeo occupati sint, ut subsidium quasi nullum hac in re praestare possent. 3. An quolibet die missam conventualem applicent pro benefactoribus? Utigue. 4. An suas habeant constitutiones et eas punetualiter observent? Dictis iam hac super re in anterioribus relationibus id adhuc addendum puto. Quamprimum dos et redditus ecclesiae cathedralis in pristinum meliorem statum restitui fuerint, curabo, ut a capitulo cathedrali veteres constitutiones reformentur, novaeque meae approbationi proponantur. [4] 5. An qui obtinent praebendam poenitentiariam aut theologalem adimple- ant, que adimplenda sunt, et guomodo? Has praebendas hic non existere, iam nuper exponi. Lubenter guidem in id in- cumberem, ut guae prior praebenda vacaverit, eadem in theologalem, guae posterior in poenitentialem erigatur, ast collatio unius tantum canonicatus capituli cathedralis spectat episcopum, et canonicus a me nominatus et institutus alioguin parochum agit, praesentatio vero ad religuas praebendas canonicales partim imperatori, partim familiis privatis iure patronatus gaudentibus competit. Curabo quidem, ut qua prae- benda vacaverit, eadem in theologalem vel poenitentiariam pro gualitate sacerdotis a patrono praesentati erigatur. Ast si praesentatus gualitates pro his muneribus reguisi- tas non haberet, munus theologi vel poenitentiarii eidem confere non possem. 6. An parochi in suis parochiis resideant? Me referro ad anteriores duas relationes. 7. An librum matrimonii et baptismi aliosgue libros, guos ad normam Rituali Romani retinere debent, retineant? Me referro ad anteriores duas relationes. 8. An aligui ipsorum indigeant aliorum sacerdotum opera, ut sacramenta po- pulo administrent? Me referro ad anteriores duas relationes. Relationes ad Limina 149 9. An iidem per se vel per alios idoneos, si legitime impediti fuerint, diebus sal- tem dominicis et festis solemnibus plebes sibi commissas pro sua et earum capa- citate pascunt salutaribus verbis, docendo guae scire omnibus necessarium est ad salutem, iuxta monitum Tridentini et praecitati concilii Romani? Me referro ad anteriores duas relationes. 10. An saltem dominicis et aliis festis diebus in suis parochiis fidei rudimenta et obedientiam erga Deum et parentes, pueros caeterosgue hoc adiutorio indi- gentes doceant, et an et gui eis operam praestent in hoc opere adimplendo et an fructuose hoc opus adeo necessarium in singulis parochiis perficiunt? Hac in re a parochis caeterisgue animarum curatoribs nihil negligi, iam ex priori- bus meis relationibus elucet, ut autem Sanctitas Vestra fusius adhuc perspiciat, mon- tium guogue incolas guoad instructionem in fidei morumque praeceptis neguaguam negligi mentionem examinis guogue facere non superfluum duxi, guod ante tempus paschale parochi, vicarii, capellani, eorumgue subsidiarii pro antigua huius dioe- ceseos consuetudine cum parochianis suis omni anno instituere illudgue si maior obtigit fidelium numerus, nonnunguam iam tempore adventus inchoare et usque ad tempus paschale prosegui soleant. Ut iustus ordo huius examinis observetur, diebus dominicis pro gualibet per hebdomadam die sibi placita parochi certum examinando- rum numerum e cathedra denuntiant, ita tamen, ut viri separati a mulieribus et pueri disiuncti a puellis ad examen et instructionem comparent aut, ne res eorum familiaris domi curanda ullo modo damnum patiatur. Tentantur et instruuntur hac occasione diebus ferialibus tam adulti guam parvuli modo placito, hilari, honoris cuigue debiti studioso et discreto praeprimis in eis, quae a theologis necessaria necessitate me- dii et praecepti nuncupantur, guaegue per anni decursum diebus dominicis et festis de praecepto in ecclesiis ab animarum curatoribus explanata fuerunt. Peracto hoc examine scheda approbationem pro confessione et communione pascali testificans cuilibet exibetur, ab eodem tempore paschali confessario tradenda. Exempta civitate Labacensi populus religuarum parochiarum totius dioecesis huic perutili consuetu- dini, qua etiam mutua domestica instructio multum promovetur, ita haeret, ut omnes plane fideles ad hoc examen lubentissime compareant, paucissimis hinc inde in gua- dem civitate exceptis, guos tamen parochi compellere non negliguunt ut posterius ad tale examen se sistant, nisi sint eiusmodi conditionis et characteris, ut sufficienter instructi prudenti iudicio praesumi debeant. 11. An singuli parochi caeterigue curam animarum exercentes singulis domini- cis festigue de praecepto missam applicent pro populo eorum curae commiso? Me referro ad anteriores meas relationes. 12. An et quae praemittantur anteguam guis ad primam tonsuram et minores ordines admittatur, et an sacris ordinibus initiandi ante cuiuscunque ordinis 150 Anton Alojzij Wolf sacri receptionem, piis meditationibus, sive spiritualibus exercitiis vacent per aliguot dies in aligua domo religiosa? Me referro ad anteriores meas relationes. 13. An omnes praedicti vestes iugiter deferant clericales et an quoad fori privi- legium serventur disposita a sacrosancta synodo Tridentina, sess. 23., cap. 6 De reformatione et a constitutione sanetissimi domini nostri Benedicti papae XIII. in eodem concilio Romano emanta? Me referro ad anteriores meas relationes. 14. An habeantur conferentiae theologiae moralis seu casuum conscientiae et etiam sacrorum rituum et guot vicibus habeantur, et gui illis intersint et gui- nam profectus ex illis habeatur? Me referro ad anteriores meas relationes. [5] 15. Ouinam sint mores cleri saecularis et an aliguod in eo adsit scandalum, guod remedio indigeat potentiori? Ad mores cleri saecularis guod attinet pro hoc guadriennio idem valet guod pro anterioribus duobus quadriennis Sanctitati Vestrae iam exposui. Scandala, si ita nominari possunt, ultimo guadriennio cum duobus sacerdotibus saecularibus acci- derant, guorum unus Jacobus Supan, annorum 54, professor publicus studii biblici veteris foederis in caesareo regio lyceo Labacensi (guondam discipulus Joannis Jahn professoris theologici in universitate Vindobonensi, qui circa archaeologiam bibli- cam et introductionem in libros sacros veteris foederis varia perperam scripserat) similibus principiis abundans talia in praelectionibus suis, guas alumni seminarii episcopalis freguentare debebant, et semel in concione publica protulit, ut a mu- nere professoris statim suspendi et postea penitus amoveri eo magis debuerit, cum etiam diebus dominicis et festis de praecepto misae celebrationem, imo ecclesiae freguentationem negligere, et auctoritatem ordinarii aperte spernere coeperit. Cum tamen professores lycei ab augustissimo nominentur, et nonnisi eo annuente destitui possint, hominesgue huius generis raro fautoribus careant, nonnisi praevia diuturna et odiosa inguisitione a regimine provinciae instituta, licet dictus Jacobus Supan me urgente statim a munere professoris fuerit suspensus, imperator denigue eum penitus amovere et alium successorem nominare decrevit, gui Deus sint laudes, munere pro- fessoris theologici laudabiliter fungitur. Alter sacerdos Ignatius Valenchich, 42 aetatis annum agens, diversorum iam pa- rochorum subsidiarius, sorte sua minime contentus, arti medicae, ut aiunt (homöo- pathicae) totum se dicare coeperat, et licet communi omnium tam peritorum, guam non peritorum iudicio huius artis plane sit ignarus, tamen aegroti plerumgue rudioris conditionis adeo ad illum concurebant, et dona, guae inde percepisse videtur, eidem adeo placebant, ut spretis tot monitionibus meis ab excercito huius artis desistere noluerit, donec tot guerelis medicorum ad provinciae regimen, imo ad defunctum Relationes ad Limina 151 imperatorem delatis inquisitio civilis contra illum ordianta fuerit, quae inclusione 14 diebus durante eum punierat, eique ulterius huius artis exercitium strictissime inter- dixerat, a quo tamen penitus non abstinuit, licet nunc raro unus alterve aegrotorum ad illum adhuc recurrat. Timendum tamen est, ne privatus lucro, quo antea ex tanto aegrotorum concursu gaudebat, et gravatus, ut dicitur, debitis, vidensque quod ne- glectis studiis ecelesiasticis vix unguam ad beneficii meliora promovere possit, pro indole sua inguieta in alios ad huc errores incidat, praecipue cum conversationem sacerdotum fugiat et propensior ad profanas guam ad ecclesiasticas occupationes esse videatur. § IV. De clero regulari. Ouoad interrogationes huc spectantes non nisi ea, guae iam in ultima relatione exposui, repetere simulque addere possum, me limites, quibus iurisdictio episcopalis in sacras religiosorum virorum familias circumscripta est, nunguam excedere. § V. De monialibus. Dum ad interrogationes huc spectantes ad ea me reffero, guae iam anterioribus duabus relationibus dixi, observare etiam debeo, me praescripta confessarios extra- ordinarios concernentia, qui religiosae communitati universae vel monialibus sin- gularibus dantur, hucusgue exactae observasse. Confessarii ordinarii etiam a meis praedecesoribus omni triennio mutari non solebant, ut autem etiam hac in re decretis sacrae congregationis episcoporum et regularium negotiis praeposita satisfaciam, mense futuro novum confessarium ordinarium pro monasterio Labacensi ad trien- nium constituam, idem pro monialibus monasterii Locopolitani data occasione, licet de hic duobus monasteriis Sanctitati Vestrae nonnisi laudabilia hucusgue referre va- leam. § VI. De seminario. Quot sint in seminario alumni? Anno 1834 in seminario erant 79 alumni 1835 80 1836 76 1837 73 Ouoad religuas de seminario interrogationes idem valet, guod iam in anterioribus duabus relationibus continetur. § VII. De ecclesiis, confraternitatibus et locis piis. Nil nisi ea, quae iam bis exposui, referre possum. 152 Anton Alojzij Wolf § VII. De populo. Nil nisi ea, quae iam bis exposui, referre possum. Dum haec de administratione meae dioecesis, ea gua decet obedientia profero, pedes Sanctitatis [6] Vestrae exosculans et apostolicam benedictionem pro me et grege curae meae concredito flagitans, filiali subiectione persisto Sanctitatis Vestrae humillimus et obedientissimus filius Antonius Aloysius Wolf, episcopus Labacensis Labaci die 26. martii 1839 Pripis: Eminentissime ac reverendissime domine domine cardinalis collendissime! Dum relationem de administratione ecclesiae et dioecesis Labacensis pro sexage- simo tertio guadriennio die 20. decembris 1837 iamiam expirato ad sanctissimum in Christo patrem et dominum nostrum dominum Gregorium papam XVI. transmitto, id eminentiae vestrae reverendissimae qua praefecto S. Congregationis Concilii, a gua erit examinanda, hisce nuntiare audeo, et potentissimo eminentiae vestrae reve- rendissimae favori me commendans summa cum veneratione persisto. Eminentissimae ac reverendissimae dominationis vestrae humillimus et obseguentissimus servus Antonius Aloysius Wolf, episcopus Labacensis Labaci die 26. martii 1839 Dokument št. 128 1847, julij 20. Anton Alojzij Wolf Relatio de statu dioeceseos et ecelesiae cathedralis Labacensis NŠAL, ŠAL, Škofje, šk. 13, Wolf, Relatio 1847, str. 1-3. [1] Beatissimae pater! Tam pro guadriennio sexagesimo guarto iam 20. decembris 1841 elapso, guam pro sexagesimo guinto iam 20. decembris 1845 exspirato relationem de statu eccle- siae Labacensis Sanctitati Vestrae iam dudum exhibere debuissem. Ast varia sunt, guae hucusgue in explendo hoc officio me impedierunt, guare veniam humilimae petens nunc primum eandem Sanctitati Vestrae humiliter porrigo, respiciens simul ad ea, quae sacra congregatio Tridentini iuris interpres et vindex ad ultimam meam relationem 26. martii 1841 rescribere dignabatur. S I. De statu ecclesiae materiali. Relationes ad Limina 153 Infra haec duo guadriennia erecta sunt in dioecesi Labacensi aligua beneficia nova, et quidem: parochia in Kaltenfeld,'*’ capellania iuribus parochialibus gaudens in Alpibus supra Assling'** capellaniae a parochiis dependentes in Oberskrill'” et Safnitz,'* cooperaturae vel subsidiariatus in Prem, Kaltenfeld, Bründel.'* Item no- viter aedificatae sunt plures ecclesiae parochiales, guarum unam anno 1838, alteram anno 1840, tres anno 1841 et septem anno 1845 una cum altaribus earundem conse- cravi. Campanas novas Labaci fusas, benedixi anno 1838 — 39, anno 1839 — 25, anno 1840 — 32, anno 1841 — 40, anno 1842 — 29, anno 1843 — 44, anno 1844 — 36, anno 1845 — 25 in summa ergo 270 campanas, guarum solum modo 55 ad aliis dioeceses migrarunt. De religuo guoad statum ecclesiae materialem res ita se habent, prout illas praecedentibus meis relationibus exposueram. $ II. De ipso Episcopo. 1. An residentiae praeceptum a sacris canonibus, concilio Tridentino et consti- tutione Urbana praescriptum adimpleverit, an aliquo et quo tempore abfuerit, et an ultra menses conciliares et an cum vel sine Sedis Apostolicae licentia? Infra haec duo quadriennia unica tantum vice a dioecesi mea abfui et quidem anno 1842 tempore autumnali per sex hebdomadas, Viennae ob varia dioceseos ne- gotia. 2. An et quoties dioecesis sibi comissa visitationem expleverit? anno parochias vicariatibus capellanias 1838 32 9 25 1839 18 Il Il 1840 16 4 12 1841 14 14 17 1842 43 10 12 1843 13 5 27 1844 32 10 25 1845 33 15 Il 15? Studeno. 158 Sv. Križ nad Jesenicami (Planina pod Golico). 1» Zdihovo. 1° Žabnica. 4! Studenec. 154 Anton Alojzij Wolf Sicgue guarta dioeceseos visitatione anno 1843 peracta, guintam eiusdem perlu- strationem anno 1844 incepi, licet loca et personae ecclesiasticae omnimodo mihi sunt notae. 3. An per se vel per alium episcopum sacras ordinationes expleverit, et sacra- mentum confirmationis administraverit? Ab anno 1824, quo episcopatus possessionem cepi, omnes functiones pontificales ipsemet peregi, suntgue a me promoti: anno ad tonsuram et | ad subdiaconatum ad ad presbyteratum 4 minores ordines diaconatum 1838 20 17 17 17 1839 21 15 15 15 1840 17 9 9 9 1841 25 21 21 21 1842 20 14 14 15 1843 21 14 14 14 1844 19 14 14 14 1845 23 18 18 18 Inter quos anno 1842 unus ex ordine franciscanorum ad presbyteratum promotus, alter anno 1844 e dioecesi Brixiniensi pro suscipiendis tonsura et quatuor minoribus ordinibus huc dimissus erat, reliqui autem ad clerum saecularem dioeceseos meae pertinebant, praeter quos unus adhuc Viennae in sublimiori educationis instituto ad s. Augustinum pro obtinendo s. theologiae doctoratu degens, a me rite dimisus fuit, ut anno 1839 ad sacros ordines ibi potuerit promoveri. Item sacramentum confirmationis administravi singulis annis dominica et feria secunda pentecostes in ecclesia cathedrali Labaci, ruri autem occasione visitationis canonicae ita, ut anno Labaci ruri 1838 1.036 4.484 1839 1.120 5.690 1840 1.354 6.312 1841 1.280 5.829 1842 1.448 12.084 1843 1.428 6.802 1844 1.028 7.757 1845 1.057 8.360 Relationes ad Limina 155 Universim 67.069 confirmaverim. 4. An et guoties synodum dioecesanam coegerit vel ad synodum provincialem accesserit? In his me refero ad anteriores meas relationes, hoc unico additamento, canonicum et directorem cancellariae episcopalis, quem vicarium generalem successu temporis constituissem, anno 1844 in aetate 47 annorum mortuum esse, meque nullum adhuc invenisse, qui pari modo me adiuvaret. 5. An verbum Dei per se ipsum praedicaverit et an legitimo concurrente impedi- mento viros idoneos assumpserit ad huismodi praedicationis officium salubriter exequendum? Etiam in his me referro ad anteriores meas relationes, id solum adiiciens, quod tempore quadragesimae tribus saltem in hebdomada diebus sacrae conciones Labaci et quidem alternative in cathedrali et in aliis ecclesiis parochialibus huius civitatis habeantur. 6. An habeat depositarium poenarum et mulctarum pecuniarum et an eadem fuerint piis usibus applicatae? Etiam in his me referro ad anteriores meas relationes. 7. Quaenam taxa et an Innocentiana in sua cancellaria observetur? Etiam in his me referro ad anteriores meas relationes. 8. An quod habeat, quod sibi obstet circa exercitium episcopalis officii, iurisdic- tionis ecclesiasticae, nec non tuendae libertatis et immunitatis ecclesiarum? Etiam in his me referro ad anteriores meas relationes. 9. An aliquod pium opus peregerit pro ecclesia, pro populo aut pro clero? Eis, qua in ultima mea relatione hac super re exposui, nunc adiicere debeo, me anno 1845 propriis sumptibus, aedes cum hortu pro seminario puerorum optime situs pretio 11.000 scutorum Labaci coemisse, annis vero 1846 et 1847 maioribus adhuc sumptibus capellam ibi exstruxisse, supellectilem necessariam comparasse, aede- sque ita dilatasse ut in hoc collegio, cui nomen »Aloysianum« imposui, 80 pueri una cum superioribus commode convivere possent. Cum autem hoc collegium Aloysia- num! praeter dotem 10.000 scutorum, quam pariter a me accepit, aliam hucusque non habeat, hoc anno pueri 22 tantum in eo aluntur, et educantur, quorum tamen numerus, si clerus dioecesos a me ad id excitatus subsidia quaedam praestare non deerit, successu temporis facile augeri poterit, prout iam mense octobris huius anni “2 V kopiji, ki jo hrani NŠAL, je zapisano: »hoc seminarium«. 156 Anton Alojzij Wolf alios 8. aut 10. pueros ad hoc collegium'* recipere intendo respectu subsidiorum, guae clerus contribuere iamiam incipit. [2] III. De clero saeculari. 1. An canonici, caeterigue choro addicti ecclesiae cathedralis nec non collegia- tarum choro iugiter intersint? In his plane me referro ad ultimam meam relationem. 2. An ultra matutinum, laudes caeterasgue alias horas canonicas guolibet die celebrent missam conventualem? Hac super re idem valet, guod iam in anterioribus meis relationibus exposui. Ouodsi capitulum cathedrale supplicem libellum pro particulari saltem absolutione ab huiusmodi obligatione sacrae congregationi nondum porrexerit, ratio huius dila- tionis in eo consistit, guia id, guamprimum sine mora facere, simulgue ea proponere intendit, guibus habita ratione horum reddituum haec omnia in iustum ordinem redi- gi queant. 3. An quolibet die missam conventualem applicent pro benefactoribus? Utigue. 4. An suas habeant constitutiones et eas punctualiter observent? Me referro ad anteriores meas relationes. 5. An qui obtinent praebendam poenitentiariam aut theologalem adimpleant, que adimplenda sunt, et quomodo? Me referro ad anteriores meas relationes. 6. An parochi in suis parochiis resideant? Me referro ad anteriores meas relationes. 7. An librum matrimonii et baptismi aliosque libros, guos ad normam Rituali Romani retinere debent, retineant? Parochi hos libros non solum ad praescriptam normam retinent, sed etiam co- pias authenticas librorum baptizatorum, mortuorum et matrimonio iunctorum elapso quolibet anno ab ipsis exaratas et subscriptas, nec non a decanis revisas eorumque subscriptione confirmatas huc transmittunt, in archivo episcopali tute asservandas. '® V kopiji, ki jo hrani NŠAL, je zapisano: »seminarium«. Relationes ad Limina 157 8. An aligui ipsorum indigeant aliorum sacerdotum opera, ut sacramenta po- pulo administrent? In his ad anteriores meas relationes me referro. 9. An iidem per se vel per alios idoneos, si legitime impediti fuerint, diebus sal- tem dominicis et festis solemnibus plebes sibi commissas pro sua et earum capa- citate pascunt salutaribus verbis, docendo guae scire omnibus necessarium est ad salutem, iuxta monitum Tridentini et praecitati concilii Romani? In his ad anteriores meas relationes me referro. 10. An saltem dominicis et aliis festis diebus in suis parochiis fidei rudimenta et obedientiam erga Deum et parentes, pueros caeterosgue hoc adiutorio indi- gentes doceant, et an et gui eis operam praestent in hoc opere adimplendo et an fructuose hoc opus adeo necessarium in singulis parochiis perficiunt? In his ad anteriores meas relationes me referro. 11. An singuli parochi caeterigue curam animarum exercentes singulis domini- cis festigue de praecepto missam applicent pro populo eorum curae commiso? In his ad anteriores meas relationes me referro. 12. An et guae praemittantur anteguam guis ad primam tonsuram et minores ordines admittatur, et an sacris ordinibus initiandi ante cuiuscunque ordinis sacri receptionem, piis meditationibus, sive spiritualibus exercitiis vacent per aliguot dies in aligua domo religiosa? In his ad anteriores meas relationes me referro. 13. An omnes praedicti vestes iugiter deferant clericales et an guoad fori privi- legium serventur disposita a sacrosancta synodo Tridentina, sess. 23., cap. 6 De reformatione et a constitutione sanctissimi domini nostri Benedicti papae XIII. in eodem concilio Romano emanta? In his ad anteriores meas relationes me referro. 14. An habeantur conferentiae theologiae moralis seu casuum conscientiae et etiam sacrorum rituum et guot vicibus habeantur, et gui illis intersint et gui- nam profectus ex illis habeatur? In his ad anteriores meas relationes me referro. 15. Quinam sint mores cleri saecularis et an aliguod in eo adsit scandalum, guod remedio indigeat potentiori? Cursu horum duorum guadrienniorum guoad mores cleri saecularis plane nihil maioris momenti accidit, negue ullum tale scandalum adest, guod memoratu dignum esset. 158 Anton Alojzij Wolf S IV. De clero regulari. Eadem valent, quae ad interrogationes huc spectantes iam in anterioribus meis relationibus exposui, eisque plane nihil addere possum. $ V. De monialibus. Eadem valent, quae ad interrogationes huc spectantes iam in anterioribus meis relationibus exposui, eisque plane nihil addere possum. $ VI. De seminario. 1. Quod sint in seminario alumni? Anno in seminario erant alumni 1838 64 1839 65 1840 72 1841 66 1842 70 1843 68 1844 ES 1845 5 Quoad reliquas interrogationes huc spectantes me referro ad anteriores meas re- lationes. § VIL. De ecclesiis confraternitatibus et locis piis. Ad ea me referro, quae iam in anterioribus meis relationibus exposui. § VIII. De populo. Ad ea me referro, quae iam in anterioribus meis relationibus exposui. Haec itaque sunt, quae de administratione [3] dioecesis Labacensis pro guadrienniis sexagesimo guarto et guinto Sanctitati Vestrae ea qua par est referendi nuntianda habeo, guae plena animi sinceritate et summa erga Sanctam Sedem veneratione ex- ponens, Sanctitati Vestrae simul omnia salutaria faustague a Domino efflagitans et Relationes ad Limina 159 apostolicam benedictionem pro me et grege curae meae concredito exponens, filiali subiectione persisto Sanctitatis Vestrae humillimus et obedientissimus filius Antonius Aloysius Wolf, episcopus Labacensis Labaci 20. julii 1847 Dokument St. 129 1847, julij 20. Anton Alojzij Wolf Eminentissimo ac reverendissimo domino domino S.R.E. cardinali et sacrae Congregationis concilii praefecto ete. ete., Romae Na hrbtni strani relacije: Eminentissime ac reverendissime domine domine cardinalis collendissime! Relationem de statu dioeceseos et ecclesiae cathedralis Labacensis pro guadrien- niis 64.to et 65.to exaratam et ad sanctissimum in Christo patrem et dominum no- strum dominum Pium papam IX. eminentiae vestrae reverendissimae gua praefecto S. Congregationis Concilii, a gua erit examinanda, hic annexam ea gua par est animi reverentia transmittere audeo et summa cum veneratione persisto. Eminentissimae ac reverendissimae dominationis vestrae Humillimus et obsequentissimus servus Antonius Aloysiua Wolf, episcopus Labacensis Dokument št. 130 1847, julij, s. d. Anton Alojzij Wolf Allo stimatissimo signore Luigi Vinciguerra maestro ostiario di Virga Rubea della Santita di Nostro Signore Pio papa IX. in Roma. Na hrbtni strani relacije: Stimatissimo signore! Non potendo io stesso allontanarmi dalla mia vasta diocesi per visitare in persona le chiese dei ss. apostoli Pietro e Paolo e per presentare alla Sacra Congregazione del Concilio la relatione sullo stato della mia Diocesi, o l'onore di trasmetterle ine- sivamente alla di lei lettera 21 giugno p[rossimo] p[assato] diretta al Signore Conte Welsersheimb console generale Austriaco in Ancona, qui acchiusa la procura, nella quale ho nominato le persone proposte tanto per la visita delle chiese, quanto per la presentazione della mia relazione, pregandola di far eseguire si l'uno che l'altro di 160 Anton Alojzij Wolf. trasmettermi la ricevuta della consegna fatta della relazione e di accettare l'onora- rio, che in riborso delle spese ricevera dal sudetto Signor conte Welsersheimb colla achiudo parimente la relazione diretta all'Eminentissimo e Reverendissimo cardi- nale prefetto della Sacra Congregazione del Concilio, et non sapendo il suo riverito nome, la prego, di volerlo mettere sulla relazione prima di presentarla alla Sacra Congregazione del Concilio. Colla più perfetta stima passo all'onore di dichiararmi di Vostra Signoria Umilissimo servitore Antonio Luigi Wolf Lubiana li luglio 1847 Dokument št. 131 1854, marec 27. Anton Alojzij Wolf Relatio Antonii Aloysii Wolf episcopi Labacensi de administratione suae dioece- seos pro elapsis quadrienniis 66.to et 67.mo NŠAL, ŠAL, Škofje, šk. 13, Wolf, Relatio 1854, str. 1-7. [1] Ad Sanetissimum in Christo patrem et dominum nostrum dominum Pium divina providentia papam IX. lam 20. decembris 1849 guadriennium sexagesimum sextum et 20. decembris 1853 guadriennium sexagesimum septimum elapsa sunt, guin Sanctitati Vestrae re- lationem de statu ecclesiae et dioecesis Labacensis pro dictis duobus quadrienniis exhibuissem ast calamitates anni 1848 et subseguentis abunde me excusabunt, guod mox dicto tempore relationem pro priori guadriennio intermiserim, et nunc pro am- bobus guadriennis simul relationem humiliter exhibeam, et guidem habita ratione venerabilis rescripti sacrae congregationis concilii Romae die 7. martii 1851 dati et 19. novembris 1853 ad me delati. § 1. De statu ecclesiae materiali. Sublatis anno 1848 decimis et solariis terrae annexis, doti episcopatus, capituli cathedralis Labacensis et collegiati Neostadiensis, necnon multarum parochiarum detrimentum hinc inde non parvum adferrebatur, cum recompensatio pro iisdem concessa et in pecunia numeratam praestanda valori priorum redituum vix respon- deat, et securitate eorundem careat. Ast, si iniuria et turbulentia temporis, quo haec omnia pro terris Austriacis sancita et executioni mandata sunt, considerantur, maiora adhuc detrimenta potuissent evenire, nisi iustitia et benevolentia religiosissimi et au- gustissimi Austriae imperatoris legem pro definienda ex aequo hac recompensatione tulisset. Relationes ad Limina 161 Ineunte anno 1848 nova capellania iuribus parochialibus in Retezhe'* erecta fuit, tempus subseguens autem aliis huiusmodi conatibus valde infaustum erat, attamen novae amplissimae ecclesiae parochiales in loco Fladnik" et Hyperlabaci" et mi- nus ample pro capellanius Gorizhe'* et s. Leonardi penes Selzach'“ extructae sunt, quarum primam die 24. augusti 1851, alteram die 17. octobris 1852, tertiam die 26. septembris 1852 et guartam 29. junii 1853 una cum altaribus earundem consecravi, sicque ab anno 1824, quo episcopatus posessionem cepi, iam 40 ecclesias parochia- les plerumgue noviter extructas vel penitus restauratas consecrasse gaudeo. Aedifi- catio aliarum novarum ecclesiarum parochialium in locis Sauenstein,"? Mitterdorf!50 et Oblak'‘' nec non pro capellaniis Suchor'‘? et Safniz!? nondum est ad finem per- ducta, guod tamen hoc adhuc anno vel certe anno futuro fiet. Intra haec duo guadriennia Labaci fusae sunt campanae, et guidem anno pro ecclesiis dioecesis Labacensis pro aliis dioecesibus 1846 36 2 1847 34 16 1848 42 Z: 1849 38 12 1850 47 21 1851 23 34 1852 17 16 1853 29 20 univesim 266 128 Quas ipsemet benedixi, exceptis 27 campanas ad alias dioceses transportatis, ibi- dem benedicendis, et aliis 22 ad dioecesim meam pertinentibus, pro guarum bene- dictione valetudinis causa decanum ecclesiae cathedralis vigore facultatis e Vestra Sanctitate mihi benigne concessa delegare debui. Inter campanas die 12. augusti 14 Reteče. 145 Smlednik. 146 Vrhnika. 147 Goriče. 14% Sv, Lenart nad Škofjo Loko. 19 Boštanj. 150 Stara Cerkev. 'S! Bloke. 15 Suhor. 15 Žabnica. 162 Anton Alojzij Wolf 1853 a me benedictas erant tres parvae pro missione Africae centralis in Gondoco- ro, hic sumptibus benefactorum Labacensium fusae et ad provicarium apostolicum Ignatium Knoblecher ex hac dioecesi oriundum statim transmissae. Ex hoc numero certe non parvo campanarum sumptibus fidelium [2] huius dioecesis comparatarum. Fervorem illorum pro augendo etiam hac ex parte cultu divino Sanctitas Vestra per- spicere non dedignetur. In seminario puerorum anno 1846 propriis meis sumptibus non exiguis erecto educabantur: anno iuvenes, pro quorum contribuebat florenos alimentatione clerus saecularis 1847 22 7.405 1848 32 3.053 1849 39 2.143 1850 39 1.892 1851 41 1.940 1852 52 1.739 1853 53 2.583 His adminiculis, guae clerus dioecesanus hucusque sponte subministravit et flore- nis 1.000 annuis, guos seminarium puerorum ex dote 20.000 florenorum, vel 10.000 scutatorum a me eidem donatae percipit, necnon e legatis guibusdam piis et subsidiis guorundam parentum pro pueris suis non pauperibus supradictus numerus alumno- rum non solum ali et educari potuit, sed dos guoguae seminarii prioribus praecipuae annis ita augebatur, ut una cum supradictis a me subministratis 20.000 flor. nunc ad 30.000 flor. ascendat; ast iam anno 1853 mox dicti reditus seminarii ob annonae ca- ritatem non amplius sufficiebant, guare praecipue hoc anno, ne numerus alumnorum deminuatur, ego iterum adiuvare debebo. Alia de statu materiali ecclesiae hic adiungere non possum, cum iam in prioribus relationibus eadem exposuissem. Praebendae theologalis et poenitentiaria, guae in capitulo cathedrali nunguam existebant, iuxta decretum Tridentini concilii hucusque institui non potuerunt, sunt enim guingue canonicatus privatae fundationis, guorum patroni certe non consen- tirent, ut eorum canonicatus theologo et poenitentiario perpetuo destinentur, guare data occasione tentabo, id quoad duos canonicatus caesareae fundationis et patrona- tus efficere. § II. De ipso episcopo. Relationes ad Limina 163 1. An residentiae praeceptum a sacris canonibus, concilio Tridentino et Consti- tutione Urbana praescriptum adimpleverit; an aliguo et quo tempore Abfuerit et an ultra menses conciliares et an cum vel sine Sedis Apostolicae lice: Anno 1849 una cum aliis episcopis ex omnibus imperii Austriaci provinciis pace fruentibus Viennam invitatus ibi comparui erga finem aprilis et duobus mensibus, id est usque ad finem conventus huius episcoporum, ad quem Sanctitas Vestra litteras apostolicas datto Caietae die 6. iulii 1849 dirigere dignata est, ibidem permansi. Anno 1851 mense decembris ab eminentissimo domino cardinale archiepiscopo Pra- gensi principe Schwarzenberg Viennam invitatus post tres hebdomadas Labacum redivi. Excepto hoc tempore negotiorum ecclesiasticorum causa Viennae peracto a dioecesi non abfui et residentiae praeceptum strictissime observasse puto. 2. An et quoties dioecesis sibi commissae visitationem expleverat? Annum quinquagesimum sacerdotii et trigesimum muneris mei episcopalis agens, minutissimas, aut in summis montibus sitas parochias vel capellanias, quas antea alioquin saepius lustravi, iterum visitare non sum ausus, sed omni anno ad loca aliqua principaliora me contuli, ad quae convocavi pastores ac ovium partem circumiacentium parochiarum, illarum statum alioquin mihi perbene notum denuo [3] scrutaturus, necessitates auditurus, illisque quantum potui, apta remedia paratu- rus, et pro recipiendo sacramento confirmationis concurrentes confirmaturus, sicque visitavi anno parochiae principaliores cum adiacentibus ecelesiis 1846 10 27 1847 13 31 1848 5 28 1849 16 47 1850 16 44 1851 13 36 1852 12 28 1853 Il 25 Et sic peracta anno 1849 quinta visitatione totius dioeceseos, anno 1850 sextam incepi, proxime venturo anno, si vires permiserint, eandem ad finem perducturus. 3. An per se vel per alium episcopum sacras ordinationes expleverit, et sacra- mentum confirmationis administraverit? Excepto uno alumno, qui in Instituto sublimioris educationis presbyterorum sa- ecularium ad s. Augustinum Viennae studiis theologicis vacabat et pro suscipiendis ibidem anno 1839 ordinibus sacris a me dimissus fuerat. Omnes alios alumnos, ex 164 Anton Alojzij Wolf quo dioecesis Labacensis regimen teneo, ad statum ecclesiasticum aspirantes ipse- met ad primam tonsuram, 4 minores et ad sacros ordines promovi, et guidem novis- simo tempore: anno ad tonsuram et4 | ad subdiaconatum ad ad presbyteratum minores ordines diaconatum 1846 23 18 18 18 1847 22 20 20 21 1848 18 19 19 19 1849 12 19 19 19 1850 25 17 17 15 1851 17 21 21 23 1852 24 6 6 6 1853 24 14 14 12 Qui omnes dioecesani Labacenses sunt et presbyteri saeculares, exceptis quatuor franciscanis, guorum unus anno 1847 s. presbyteratus ordinem, 3 vero anno 1852 primam tonsuram et 4 minores ordines susceperunt. Dempto anno 1849, guo una cum aliis episcopis Viennam invitatus fueram, sin- gulis annis sacramentum confirmationis in ecclesia cathedrali Labaci dominica et feria secunda pentecostes, mox dicto anno autem dominica sexta post pentecosten administravi, ruri vero guot annis occasione visitationis canonicae ita ut anno Labaci ruri 1846 1.393 10.162 1847 1.323 8.141 1848 2.328 9.724 1849 1.946 15.251 1850 1.083 9.527 1851 1.534 9.398 1852 1.469 8.313 1853 1.426 6.056 Universim 89.074 confirmaverim. 4. An et guoties synodum dioecesanum coegerit, vel ad synodum provincialem accesserit? Dolendum quam maxime quidem est, synodum nec dioecesanum nec provincia- lem ex longo tempore in Austria et Germania celebrati, ast multa sunt, quae celebra- Relationes ad Limina 165 tionem praecipue synodus dioecesanae hoc ipso tempore nondum suadere videntur, sperare tamen licet animis rebusgue passim tranguillatis impedimenta guogue esse cessatura, guae perficiendo tam salubri operi adhuc dum obstant, consultius autem esset, si hoc opus data occasione cum celebratione concilii provincialis inciperetur. [4] Vicarium generalem, de guo supramemoratum rescriptum sacrae congregatio- nis iterum agit, nondum habeo, constitui tamen canonicum honorarium, gui curam cancellariae episcopalis gerat et negotia curiae episcopalis me sciente et approbante expediat, adiunctis eidem hunc in finem aliis tribus sacerdotibus idoneis, spemgue habeo, negotia haec iusto ordine expediri. Numeros 5, 6, 7 et 8 huius capitis guod attinet, me referro ad priores meas rela- tiones. 9. An aliguos pium opus peregerit pro ecelesia, pro populo aut pro clero? Praeter supramemoratum seminarium puerorum sumptibus meis erectam, etiam duabus novis parochiis in locis Radoviza et Suchor erigendis operam dedi. Obtenta anno 1848 ab augustissimo imperatore concessione pro solvenda parochis ibi con- stituendis annua portione congruae ex fundo religionis, deerant facultates, guibus ecclesia filialis in locis Radoviza iam existens dilataretur et domus pro parochi habi- tatione extrueretur, in loco Suchor autem tam ecclesia nova, quam aedes parochiales una cum conatibus parochianorum aedificentur. Cum ob nimiam paupertatem populi his duabus parochiis adiiciendi media pro his aedificiis conficiendis inveniri nequa- quam potuissent, ego 10.000 florenorum contribui, quibus anno elapso ecclesia in Radoviza iam sufficienter dilatata et domus canonica pro parocho iam extructa est, aedificatio ecclesiae novae et domus parochialis in Suchor autem hoc anno ad finem perducentur. Item si mihi contigerit, ut pro alia nova parochia in loco Dragatush'™ erigenda annua portio congrua parocho ibi constituendo assignanda e fundo religionis ab au- gustissimo imperatore concedatur, iamiam promisi 10.000 florenorum pro ecclesia nova et domui parochiali ibidem extruendis contribuere. Ne publicum gymnasium penes conventum franciscanorum Neostadii, cuius pro- fessores a p. ministro provinciali huius ordinis inter suos regulares hucusque elige- bantur, supprimatur, vel ab nimis angusta spatia huius aedificii ad minorem nume- rum classium restringatur, collectionem per dioecesim feci, ipseque contribui 1.000 flor. pro dilatando et amplificando hoc aedificio. Neopresbyteri absoluto in seminario clericali studiorum theologicorum curriculo ad curam animarum exponendi plerumque pauperes sint librosque, quibus anima- rum pastor carere non deberet, sibi comparare nequeant, indeque in cura animarum constituti lectionem et studium theologicum saepe nimis negligant, huic defectui 'st Dragatuš. 166 Anton Alojzij Wolf consulere volens, hoc adhuc anno fundationem 8.000 florenorum faciam, ut ex usuris annuis inde prodientibus 400 florenorum libri theologici probatissimorum auctorum ecelesiasticorum coemi et inter neopresbyteros e seminario ad curam animarum mis- sos iusto ordine guot annis distribui possint sigue eisdem occasio detur diligenti lec- tione librorum bonorum ad maiorem scientiam praecipue eorum perveniendi, guae praxim et animarum curam propius afficiunt. Habentes in dioecesi veteres aliguas parochias liberae collationis et patronatus episcopalis, guorum reditus successu temporis addeo sunt diminuiti, ut parochi vix subsistere possint, cum earum guingue hoc adhuc anno guoad dotem ita meliorare decrevi, ut reditus uniscuiusque annis floreni 150 competitur et pro una harum paro- chiarum agros valore 1.000 flor. habita occasione iam coemi. § III. De clero saeculari. Ad primam et secundam interrogationem huius capitis et ad supradictum re- scriptum sacrae congregationis praeprimis observare debeo, spem meam, quam de auctione redituum ecclesiae cathedralis in ultima mea relatione pronuntiavi, plane evanuisse, eventus enim anni 1848 eorumque sequelae non erant huiusmodi, ut [5] lucrum quoddam inde sperari possit, his tamen non obstantibus iteratos monitiones sacrae congregationis prae oculis habens urgere anno elapso non cessavi, ut canonici ecclesiae cathedralis praeter horas canonicas, videlicet primam, tertiam, sextam et nonam, qua ante meridiem quotidie in ecclesia cathedrali semper recitarunt vel de- cantarunt, etiam vesperas et completorium post meridiem in choro ecclesiae cathe- dralis recitent, et in festis solemnioribus eorumque vigiliis solemniter decantent, et solatio non parvo mihi est, quod haec omnia nunc accurate et laudabiliter peragantur, chorumque diligenter frequentetur. Ast matutinum et laudes in ecclesia cathedrali persolvere capitulum nequaquam potest, cum parvus sit canonicorum numerus, ii- demque pene omnes vel nimia senectute et aegra valetudine graventur vel diversis in religionis bonorum occupationibus distinentur. Quare etiam separato ad sacram congregationem directo libello submisissime supplicat capitulum, ut habito ad huc respectu habitaque ratione exiguorum proventuum et fundationis capituli, ex qua canonici Labacenses ad persolvendum matutinum et laudes in choro non obligan- tur, a publica matutini et laudem in ecclesia recitatione eo magis absolvantur, cum hae horae canonicae etiam ab aliis capitulis Austriacae ditionis, quantum scitur, in ecclesia publice non recitentur. Pro zelo, quo reliquas muneris in partes explet, pro filiali affectu, summogue erga Sanctam Sedem reverentia capitulum meae cathedra- lis ecclesiae omnino etiam meretur, ut ipsi non solum dispensatio a publica matutini et laudum in ecclesia recitatione, sed etiam absolutio a culpa, si guam ob omissam hucusque hanc recitationem contraxerit, necnon fructuum condonatio benignissime concedatur. Relationes ad Limina 167 Ad quintam interrogationem huius capitulis haec tantum respondere possum. Praebendae [...] efficere.'55 Ouoad vestes clericales, de quibus decimo tertio interrogatio agit, dolendum qui- dem est, quod anno 1848 in quibusdam dioecesibus clero concessiones hac in re fac- tae sint, quae minus convenientes videntur ideoque plerumque iam revocatae sunt. Si tamen sacerdotes sic vestiti ad dioecesim Labacensem accedunt, ad celebrationem ss. missae sacrificii vel alias functiones ecclesiasticas non admittuntur, nisi vestibus clericalibus utantur, quas clerus dioceseos Labacensis deferre nunquam intermisit. Ad interrogationem decimam quartum de conferentiis theologiae moralis seu ca- suum conscientiae et etiam sacrorum rituum fateri quidem debeo, eosdem in hac dioecesi hucusque non haberi, ast illas tamen ob morales et liturgicas guaestiones disceptandas instituere pro viribus conabor, sicut ab anno 1852 exercitia spiritualia pro clero saeculari Labaci iam habetur et anno 1852 a p. Dominico Sartorii, vicario provinciali ordinis carmelitorum, anno 1853 autem a p. Serapione Wenzel eiusdem ordinis conventuali e dioecesi Secoviensi in aedibus seminarii puerorum ad hoc pra- ecipue aptis Labaci dirigebantur. Ad hac exercitia spiritualia, quibus ipsemet inter- fui, anno 1852 ex propria dioecesi 151 et ex vicibus dioecesibus 3 sacerdotes, anno autem 1853 ex propria dioecesi 138, et ex vicinis dioecesibus 4 sacerdotes com- paruerunt, qui finitis iuxta adiectum ordinem diurnum exercitiis spiritualibus hilari gratoque animo plenique cultu et reverentia erga dictos venerabiles patros carmelitas ad loca sua in hac vasta dioecesi redierunt non sine lucro spirituali inde hausto. Ad interrogationem decimam quintam de moribus cleri saecularis eis, quae iam in anterioribus relationibus exposui, hoc [6] adiugendum censeo, clerus meae dioe- ceseos etiam anno 1848 et subsequenti tempore turbulento eam exhibuisset modera- tionem et modestiam, ut omni scandalo immunis remanserit. Quoad numeros 3, 4, 6, 8, 9, 10, 11, 12 huius capitis me referro ad priores meas relationes. $ IV. De clero regulari. $ V. De monialibus. Nil habeo, quod noviter referram, cum omnia ita se habeant, prout in anterioribus meis relationibus descripta inveniuntur. $ VI. De seminario dioecesano. ki jo hrani NŠAL, je označeno besedilo, ki zaključi 1. $ na str. 111-112. 168 Anton Alojzij Wolf 1. Ouot sint in seminario alumni? Anno in seminario clericorum erant alumni 1846 80 1847 80 1848 80 1849 79 1850 61 1851 65 1852 60 1853 73 2. An in ecclesiastica disciplina recte instruuntur? Utigue, et nune eo facilius, cum praelectiones theologicae non amplius in publico caesareo lyceo, sed in seminario dioecesano a professoribus habeantur, qui ab ordi- nario omnio dependent et ab ipso designantur. Canonicus a me director seminarii designatus una cum vicerectore simul oeconomo, et alio patre spirituali muneribus suis exacte funguntur. 3. Ouibusnam studiis vacent et gua progressu? Studiis theologicis curriculo guatuor annorum curriculo absolvendis ita vacant, ut anno primo praeter metaphysicam, historiam ecclesiasticam, patrologiam et studium biblicum veteris testamenti, anno secundo ius ecclesiasticum et studium biblicum novi testamenti, tertio anno theologiam dogmaticam et moralem, guarto anno theo- logiam pastoralem, catecheticam et methodicam elementarem absolvant, simulgue in cantu, liturgia et stylo ecclesiastico instruantur et exercentur. Moribus fere omnes progressu in litteris autem maior pars alumnorum exspectationi satisfaciunt multa etiam excellunt et raro unus alterve eorum ob defectum applicationis et vocationis a statu ecclesiastico arcetur, quia iuvenes bonae spei tantum ad seminarium clericorum recipiuntur. Ouoad interrogationes sub numeris 4, 5, 6 et 7 huius capitis comprehensas me referro ad anteriores meas relationies. § VII. De ecclesiis, confraternitatibus et locis pi Ab anno 1849, quo ecclesia maiori gaudet libertate, aliquae confraternitates, olim suppressae reviviscunt, aliae noviter eriguntur. § VII. De populo. Relationes ad Limina 169 Pertinentia id valet, guod antecedentibus meis relationibus iamiam exposueram. Tristissimum tamen eventum, guem turbulentia anni 1848 in dioecesim Labacensem invexit, silentio praeterire non possum. Lutherani nempe et calvinistae Labaci et hinc inde in dioecesi degentes, quorum numerus tamen per totam dioecesim vix ad 200 ascendit, ante annum 1848 publicum cultum non habebant, sed aliguoties per annum minister Augustanae vel Helveticae confessionis Tergesto huc venire solebat, in aedibus privatis eisdem praedicaturus, aegrotos visitaturus et mortuos sepulturus. Pronuntiata autem dicto anno lege caesarea, gua a sectis dictarum confesionum li- berum et publicum cultus sui exercitium concessa fuit, propria ecclesia Labaci aedi- ficandae operam dare coeperunt, qua extructa proprium etiam pro ambabus confes- sionibus constituerunt ministrum Helveticae confessioni ad dictum, qui assistentibus aliis etiam ministris harum confessionum huc invitatis die 6. ianuarii 1852 primam functionem in dicta ecclesia solemniter habuit, ad quam multi etiam catholici praeci- pue altioris conditionis invitati quidem fuerunt, sed non comparuerunt, cum domini- ca praecedenti e cathedris ecclesiarum parochialium populus hac super re edoctus et rite praemonitus fuerit. Ast quamvis aversio potius quam inclinatio quaedam populi erga hos haereticos observetur, ad avertenda tamen pericula sedutionis vigilantia semper maior parochorum requiretur. Haec sunt, quae de statu ecclesiae et dioecesi Labacensis pro quadrienniis 66.to et 67.mo profundissima, uti decet, humilitate Sanctitati Vestrae nuntianda habui, enixe supplicans, ut speciali benedictione [7] apostolica, qua me Sanctitas Vestra per reve- rendissimum episcopum Amozinensem et vicarium apostolicum pro statu Michigan in America septentrionali Fridericum Baraga e dioecesi mea oriundum et cras Laba- co discessurum valde exhilarare dignata est, me, gregemque curae meae commissum ulterius adhuc benignissime prosequi non dedignetur. Sanctitatis Vestrae humillimus et obedientissimus filius Antonius Aloysius Wolf, episcopus Labacensis Labaci die 27. martii 1854 Dokument št. 132 1854, marec 27. Anton Alojzij Wolf Škof Wolf izbere za svojega prokuratorja duhovnika Franca Cottija. V nadaljevanju relacije: Il sottoscritto non potendo allontanarsi dalla sua vasta diocesi per visitare in persona le chiese dei ss. Apostoli Pietro e Paolo in Roma elegge e costituisce con questo atto il chierico nationale il reverendo signore Francesco Cotti in Roma in suo Procuratore 170 Anton Alojzij Wolf per eseguire la visita ad limina Apostolorum e retirare dalla Sacra Congregazione del Concilio l'attestato della vistia fatta eseguire. Lubiana li 27 marzo 1854 Dokument št. 133 1858, februar 12. Anton Alojzij Wolf Relatio de statu ecelesiae et dioecesis Labacensis NŠAL, ŠAL, Škofje, šk. 13, Wolf, Relatio 1858, str. 1-8. [1] Beatissime Pater! Elapsum est die 20. decembris 1857 guadriennium sexagesimum octavum, pro quo Sanctitati Vestrae relationem de statu ecclesiae et dioecesis Labacensis humili- ter exhibere teneor, quare huic meae obligationi habita ratione venerabilis rescripti sacrae congregationis concilii Romae die 18. decembris 1854 dati satisfacio, ut se- guitur. S I. De statu ecelesiae materiali. Praeter novas amplissimas ecclesias parochiales in Sauenstein'° et Mitterdorf,'” de quibus in ultima mea relatione iam mentionem feci, intra hoc guod triennium ex- structa est etiam Labaci in suburbio Tirnau'"" nova et perpulchra ecclesia parochialis s. Joannis Baptistae, opera praeprimis benemeriti parochi et subsidiis praecipue pa- rochianorum et aliorum guogue civium et magistratus Labacensis gua patroni huius ecclesiae. Hanc ecclesiam parochialem Labaci die 7. junii 1857, alteram in Mitter- dorf die 21. junii 1857 et tertiam in Sauenstein die 5.ta julii 1857 una cum altaribus maioribus magno ubigue populi concursu et gaudio consecravi. Restauratio integra ecelesiae parochialis in Oblak'° nuperrime penitus quidem confecta est, item nova extructio ecclesiae parochialis in Suchor'® proxime ad finem perducetur. Praeter om- nem exspectationem autem contigit, ut vicarius in Grosslashiz'‘' quem sufficienter laudare hac super re vix possem, in loco veteris ecclesiae vicarialis valde exiguae novam ecclesiam amplissimam numeroso gregi suo fere plus aeguo accomodatam subsidiis et opera solummodo parochianorum suorum et paucorum benefactorum 15% Boštanj. !? Stara Cerkev. 158 Trnovo (Ljubljana) '® Bloke. !% Suhor. ‘el Velike Lašče. Relationes ad Limina 171 exterorum anno 1856 et 1857 fundibus extruxerit, quare pro viribus conabor, ut hae tres ecclesiae, quarum prima et tertia iam benedictae sunt, guamprimum conserentur. *Ab!® anno 1824, quo hanc dioecesi adivi, crescente semper populatione, augen- dis quoque stationibus, ubi plures animarum pastores constitui possent et procuran- dis dotibus ad sustentationem eorum operam dedi, et quidem sequenti cum suecessu: 1. Capitulum collegiatum Neostadii! tempore Gallici interregni anno 1810 sup- pressum, anno 1831 restitutum est, habens nunc praepositum simul parochum cum quatuor canonicis curatis et uno vicario. 2. Capelaniae iuribus parochialibus gaudentes, sed unum solum capellanum habentes, scilicet Niederdorf' et Obergrass,!" dein capellaniae a parochiis dependentes, scilicet Grafenbrunn' et Kaltenfeld!'" ob nimium animarum numerum evecta sunt ad parochias, guarum singulae praeter parochum subsi- diario guogue sacerdote gaudent. 3. In locis Sava, Suchor et Dragatush erectae sunt novae parochiae, guarum prima solum parochum habet, Dragatush autem et Suchor praeter parochum etiam sacerdotem auxiliarem mox habebunt. 4. In Alpibus penes Assling,'® in Babenfeld,'® Unterduplach,'” Gotteniz,"! Ra- doviza, '” Retezhe,'” Tainiz,'”* Unterdeutschau'” et Unterwarmberg"" erec- tae sunt novae capellaniae iuribus parochialibus gaudentes. "2 Med zvezdicama [*] označeno besedilo je v kopiji, ki jo hrani NŠAL, dodano ob koncu relacije in z znakom označeno, kam ga je potrebno vstaviti na prvi strani besedila relacije. 1% Novo mesto. 1 Dolenja vas. 165 Trava. 16 Knežak. !97 Studeno. !6 Planina pod Golico nad Jesenicami (Sv. Križ). ‘©? Babno Polje. 1" (Spodnje) Duplje. V! Gotenica. ? Radovica. 1% Reteče. V Tunjice. 75 Nemška Loka. 16 Topla Reber. 172 Anton Alojzij Wolf 5. In locis Koshza,'” Oberskrill,"" Safniz,'” Terboje!? et Vigaun'*' quinque no- vae capellaniae a parochiis dependentes. 6. Im viginti parochiis et vicariatibus unico pastore provisis et altero subsidia- rio sacerdote licet ob numerum animarum valde necessario carentibus pro subsidiariis ibidem constituendis dotem partim e fundo religionis partim ex contributionibus parochianorum procuravi ita ut praeter parochum vel vica- rium ubique etiam cooperator exsistat et quidem, in locis: Adleshiz,'** Osliz vetus,'® Billichberg,'** Birkendorf, '*> Briindel,'% Franzdorf,'*’ Grossdorn,'** Kajer,"? S. Crucis penes Neumarktl,'” Laufen," S. Lurentii ad Temeniz,'” Mitterdorf in Gottschee,'” Moshnah," Planina," S, Petri penes Weinhof,'”% Prem, Steinbichel,"" S, Gotthardi,"" Zarz' et Zirkle.” 7. Septem aliis parochiis, quae praeter parochum uno tantum cooperatore gaude- bant, sed altero valde indigebant, scilicet in locis: Adelsberg,"" Hönigstein,?” 1? Konjščica. "8 Zdihovo. "9 Žabnica. = Trboje. 4! Begunje pri Cerknici. = Adlešiči. ® Stara Oselica, 4 Polšnik. ss Podbrezje. 186 Studenec. 47 Borovnica. "ss Sveti Duh — Veliki Trn. M9 Kovor. % Križe pri Tržiču. | Ljubno. 12 Sentlovrenc ob Temenici. 1% Stara Cerkev, pri Kočevju. 9" Mošnje. 9% Planina pri Rakeku. 1% Šempeter — Otočec. !97 Kamna Gorica. 198 Šentgotard (nad Trojanami). 19 Sorica. 2 Cerklje na Gorenjskem. 20! Postojna. 22 Mirna Peč. Relationes ad Limina 173 S. Crucis penes Landstrass,”” Kronau,?* Obernassenfuss,'" S. Michaelis pe- nes Neostadium? et Sairach,””’ pari modo etiam secundus cooperator et 8. Parochiae S. Bartholomai in Campis,"" quae duobus iam cooperatoribus gau- debat, tertius adiungebatur. Ouae omnia eo magis necessaria erant, cum numerus animarum totius dioecesis iam ad 507.193 ascendat." Intra hoc guadriennium Labaci fusae sunt campanae et guidem: Anno 1854 pro ecclesiis dioecesi Labacensis 31 proaliis dioecesibus 15 1855 25 16 1856 42 21 1857 49 35 Universim 147 87 A me benedictae, exceptis 4 Tergesti benedicendis et aliis 59, pro guarum bene- dictione aegrotuus praepositum ecclesiae cathedralis, vigore facultatis a Vestra San- ctitatae mihi benigne concessa delegare debueram. Inter campanas die 10. augusti 1857 a me benedictas erant etiam duae pro missione Africae centralis in Chartum, hic sumptibus benefactorum fusae, et ad provicarium apostolicum Ignatium Kno- blecher ex hac dioecesi oriundum statim transmissae. Item omnes supradictae cam- panae dioceseos Labacensis fusae sunt sumptibus fidelium huius dioecesis, exceptis sex, quas pro noviter erigedis parochiis in Suchor et Dragatush ego propriis sumpti- bus fundi curavi. Dioecesis Labacensis una cum ecclesiis anno 1830 a dioecesibus Goritiensis et Tergestina avulsis nunc continet parochias 148, vicariatus 47, capellanias iuribus parochialibus gaudentes 93, capellanias a parochiis dependentes 21, totidem ergo ecclesias curatas, id est 309, filiales autem ecclesias 1018, conventuales 7, capellas 147, inter quas paucissima quoque oratoria privata comprehenduntur. Quae adhuc de statu materiali dioecesis hic adiungenda essent, in prioribus meis relationibus inveniuntur. Quoad praebendas theologalem et poenitentiariam in meo capitulo cathedrali in- stituendas, nunc, vacante uno canonicatu caesareae fundationis et patronatus cle- mentiam augustissimi nostri imperatoris implorabo, ut hic canonicatus qua praeben- da theologalis designetur et sacerdoti pro hoc munere idoneo conferatur. § II. De ipso episcopo. 20% Sy, Križ — Podbočje (pri Kostanjevici na Krki). 20 Kranjska Gora. 205 Mokronog. 20 Novo mesto — Šmihel. 29 Žiri, 208 Šentjernej. 174 Anton Alojzij Wolf 1. An residentiae praeceptum a sacris canonibus, concilio Tridentino et consti- tutione Urbana praescriptum adimpleverit; an aliguo et quo tempore abfuerit; et an ultra menses conciliares et cum vel sine Sedis Apostolica licentia? Anno 1854 die 19. aprilis una cum aliis deputatis ducatus Carnioliae Viennam me contuli, ut una cum aliis pariter invitatis episcopis nuptiis augustissimi nostri impe- ratoris Viennae die 24. aprilis celebrandis intersum, sed post duas hebdomadas ad dioecesim meam redivi. Anno autem 1856 de mandato Sanctitatis Vestrae per litteras apostolici nuntii detto 6. martii invitatus, ut conventui episcoporum Austriacorum intersim, cui die 6. aprilis Viennae initium fiet, non tardavi Viennam me conferre, ubi a die 2. aprilis usgue ad diem 21. iunii permansi, toto religuo tempore huius gua- driennii a dioecesi nunguam discedens. 2. An et guoties dioecesis sibi comissa visitatione expleverit? Eodem modo, guem in ultima mea relatione fusius exposui, etiam hoc guadrien- nio varia loca principaliora dioeceseos visitavi, excepto anno 1855, guo recte iisdem mensibus, intra guos in his terrae partibus visitatio canonica haberi potest, morbus (cholera) dictus per totam fere dioecesim adeo grassabatur, ut clero curato innumeris aegrotantibus gravissime occupato pro viribus parcere et visitationem canonicam iam dictum pro futuro anno differre eo magis debuerim, cum magno concursus po- puli occasione visitationis canonicae vix evitandus propagationi huius morbi fovere comuniter asseratur. Visitavi ergo: Anno 1854 parochias principaliores 11 cum 40 adiacentibus ecelesiis Anno 1856 18 51 Anno 1857 15 47 Sicque anno 1856 sextam visitationem totius dioeceseos explevi et septimam incepi. 3. An per se vel per alium episcopum sacras ordinationes expleverit et sacra- mentum confirmationis administraverit? Ab anno 1824, quo episcopatus posessionem cepi, omnes ordinationes sacras ip- semet explevi, et sacramentum confirmationis pro dioecesi mea ipsemet administra- vi, et quidem quoad elapsum ultimum quadriennium promovi: anno ad tonsuram et 4 ad ad ad minorum ordinem | subdiaconatum diaconatum presbyteratum 1854 17 25 25 27 1855 24 15 15 14 1856 17 18 19 19 1857 14 19 19 19 Qui omnes dioecesani Labacenses sunt, praeter 7 franciscanos, quorum duo ad primam tonsuram, minores et sacros ordines, duo ad omnes sacros ordines, unus ad Relationes ad Limina 175 diaconatus et presbyteratus, duo ad subdiaconatus et diaconatus ordinem promoti sunt. Item reverendissimum dominum Andream Gollmayer, electum archiepiscopum Goritiensem et metropolitam meum, a Sancta Sede apostolica die 23. martii 1855 confirmatum, e dioecesi Labacensi oriundum, 3.tia junii 1855 Labaci in mea cathe- drali episcopum consecravi et 4. junii pallio solemniter decoravi. [3] Sacramentum confirmationis prout elapsis temporibus, sic etiam elapso ulti- mo guadriennio ipsemet administravi et guidem confirmavi anno Labaci ruri in visitatione canonica 1854 1.443 5.619 1855 1.623 - 1856 1.258 12.353 1857 1.440 12.086 Universim 35.822. Quoad religuas interrogationes huius capitis ad relationes meas anteriores me referrens, hoc unicum tamen adiungere mihi liceat. Defectui vicarii generalis consulere volens erga finem anni 1854 vacante in ca- pitulo meo cathedrali prima dignitate, nempe praepositura, proposui augustissimo nostro imperatori gua patrono pro eudem obtinenda canonicum honorarium Simo- nem Ladinig sacerdotem eruditum in ecclesiasticis negotiis optime versatum, opti- mis simul et honestissimis moribus imbutum, guem sacra caesareo regia apostoli- ca maiestas etiam benignissime pro dicta praepositura presentaverat, guemgue ego canonice investitum simul directorem cancellariae episcopalis et praesidem iudicii ecelesiastici dioecesani guoad causas matrimonii constitueram, guigue maximo au- xilio mihi erat, simul amatus et aestimatus a clero totius dioecesis. Cum autem hunc dignissimum praepositum capituli mei cathedralis, simulgue directorem cancella- riae episcopalis in aetate 52 annorum constitutum, die 24. aprilis 1857 inexspectata morte perdiderim, et vigore articuli XXII conventionis initae inter Sanctitatem Ve- stram et augustissmum nostrum imperatorem collatio primae dignitatis in omnibus ecclesiis cathedralibus ad Sanctitatem Vestram spectet, nisi patronatus laicalis pri- vati sit, guo casu secunda dignitas substituatur, non tardavi pro hac dignitate alium proponere sacerdotem dioecesanum Antonium Koss, gui eximiis praefulget dotibus et gaudio maximo percepi 22. ianuarii huius anni litteras archiepiscopi Tarsensis et nuntii apostolici Viennae, qui mihi significavit, Sanctitatem Vestram statuisse huic sacerdoti dictam dignitatem in capitulo meo benignissime conferre, guare statim lit- teras testimoniales in favorem eiusdem sacerdotis Sanctitatem Vestram humillime transmisi exspectans gratissimo animo venerabiles pontificias bullas collationis a Dataria apostolica expediendas. 176 Anton Alojzij Wolf 9. An aliguod pium opus peregerit pro ecclesia, pro populo aut pro clero? Capellania in loco Radoviza?" noviter erecta, de qua iam in ultima mea relatione mentione feci, cum 960 fidelibus iam ab anno [4] 1854 proprio rectore et anima- rum curatore gaudet. Item parochiae noviter erectae in ultima mea relatione guogue memoratae, nempe in Suchor cum numero animarum ultra 1600 et Dragatush cum numero animarum 2600 erga festum S. Georgii huius anni proprios parochos una cum cooperatoribus seu subsidiariis habebunt, cum congruam pro eorum sustenta- tione necessariam e fundo religionis successive ea tamen conditione impetraverim, ut aedificia pro his parochiis necessaria sumptibus meis et opera parochianorum con- struantur; guare primum ecclesia filialis in Radoviza iam pridem existens dilatata et aedes pro novo capellano ibidem a fundamentis extructa sunt, postea ecclesiae paro- chiales in Suchor et Dragatush, cum aedibus parochialibus pro habitatione parocho- rum, eorumgue subsidiariorum pariter a fundamentis aedificari debuerant, ob varias miserias parochianorum et alias difficultates vix ad finem nunc penitus perducere. Ouae conficienda omnia haec aedificia hucusgue contribui, superat iam summam 28.500 florenorum, non computatis aliis 3.403 florenis, quos pro campanis in Suhor et Dragatush ob paupertatem parochianorum expendere debui, exceptis aliis, guibus hae duo ecelesiae parochiales adhuc indigebunt. Insuper hoc guadriennio elapso duas fundationes feci, unam 8.000 alteram 5.000 florenorum, ut ex redditibus annuis 400 florenorum primae fundationis libri theolo- gici probatissimorum auctorum ecclesiasticorum coemantur et inter neopresbyteros a seminario ad curam animarum missos, iusto ordine quotannis distribuantur, qui eorum lectione ad uberiorem scientiam praecipue eorum perveniant, quae praxim et animarum curam proprius attinent. Haec distributio librorum iam ab anno 1854 me curante fit annuatim. Ex redditibus annuis florenorum 250, alterius fundationis autem ab anno 1856 libri coemuntur pro augenda bibliotheca seminarii episcopalis. Cum dignitas secunda mei capituli cathedralis, nempe decanus eandem habuerit dotem, sicut reliqui canonici caesareo fundo pro augenda eiusdem dote, fundationem feci florenorum 5.000. Respectu denique habito ad aliquas veteres et recentiores pa- rochias liberae collationis et patronatus episcopalis, quarum redditus successu tem- poris adeo sunt eminuiti, ut parochi vix subsistere possunt, ab anno 1854 usque ad hunc diem dotem auxi sequentium parochiarum et quidem: 2” Radovica. Relationes ad Limina 177 Parochia Assling'"? cum florenis Birkendorf?!! Höfflein?'? Horjul S. Crucis penes Neumarktl?' Laufen?!‘ Kropp?" B.M.V. in Campis?!° Mitterdorf Bohin?" Motnik Veldes?!* S. Petri Labaci?!” Zeyer” Brezoviz™! Gereuth?”? [5] Godovizh?® Hotedershiz** Lipoglav Ovsishe? Beneficii curati in civitate Idria Parochia Oberburg extra dioecesim, patronatus tamen episcopatus Labacensis cum florenis Univesim vicariatus 210 Jesenice. 2 Podbrezje. Preddvor. 23 Križe pri Tržiču. 244 Ljubno. 315 Kropa. 216 Ljubljana Polje. 217 Srednja vas v Bohinju. 28 Bled. 2 Ljubljana sv, Peter. 20 Sora. Godovič. 2% Hotedršica. 25 Ovsiše. 3000 florenis 3000 3000 3000 3000 3000 3000 4000 3000 3000 3000 3000 3000 3000 3000 2000 2000 2000 2000 3000 5000 62.000 fl. 178 Anton Alojzij Wolf § III. De clero saeculari. Ad primam et secundam interogationem huius capitis in ultima mea relatione fusius respondi et supplicem libellum capituli mei cathedrali ad sacram concilii con- gregationem directum annectere, illumgue commendare aussus sum, ast hac super re responsum, guod separatim expendi solet, nondum accepi, guare nonnisi ea, qua in utlima mea relationoe exposui, repetere possum. In ecclesia collegiata autem Neostadii, ubi praeter praepositum, simul parochum, guatuor tantum canonici, simul coadiutores parochi in cura animarum existunt, pra- ebenda theologalis vix unguam institui poterit. Quoad praebendas theologalem et poenitentiariam in meo capitulo cathedrali in- stituendas, nunc, vacante uno canonicatu caesareae fundationis et patronatus cle- mentiam augustissimi nostri imperatoris implorabo, ut hic canonicatus gua praeben- da theologalis designetur et sacerdoti pro hoc munere idoneo conferatur. Ad exercitia sacra, guae anno 1854 et 1856 a reverendo p. Serapione Wenzel carmelita, anno 1857 autem a reverendo p. Joanne Stöger e Societate lesu hic habe- bantur, comparuerunt anno 1854 — 135, anno 1856 — 120, anno 1857 160 sacerdotes saeculares, anno autem 1855 ob iam memoratum morbum (cholera) dictum haberi non poterant haec exercitia, licet p. Serapione Wenzel iamiam huc advenerat, guia animarum pastores a gregibus suis se absentare non poterant. Dictus tamen p. Se- rapioni in monasteriis monialium s. Ursulae Labaci et Locopoli exercitia spiritualia habuit. Quoad religuas interogationes nulla invenio, guae iam antea non exposuissem, idemque valet etiam quoad seguentia capitula. S IV. De clero regulari. § V. De monialibus. § VI. Seminario dioecesano. 1. Ouot sint in seminario alumni? In seminario puerorum educabuntur: Anno 1854 iuvenes 59, pro guorum alimentatione clerus saecularis contribuebat 2.481 florenos Anno 1855 iuvenes 50, ..... 3.099 florenos Anno 1856 iuvenes 49, 2.568 florenos Anno 1857 iuvenes 51, ..... 3.629 florenos Haec tamen subsidia cleri dioecesani una cum florenis 1.000 annuis, quas ex dote 20.000 florenorum a me habita seminarium puerorum percipit, et aliis 826 florenis annuis, quos ex propria dote circa 18.000 florenorum percipit, necnon subsidiis, quae parentes quidam non pauperes licet perpauci pro pueris suis in seminario submini- Relationes ad Limina 179 strant, non sufficiebant pro alendo et sustentando supradicto alumnorum numero, guare hoc guadriennio praeter ea, quae pro conservanda et augenda supellectili feci, alios guogue 2.730 florenos pro alendis pueris contribuere debui, ne numerus alum- norum deminuatur. In hoc seminario studiis, etiam in publicis gymnasiis praescriptis [6] transeunt eiusdem alumni ad seminarium clericorum, ubi in quatuor annorum cursus divisi studii theologicis vacant, erat autem numerus horum alumnorum Anno 1854 in primo cursu 22, in secundo 21, intertio 14, in quarto 22, universim 79 1855 15 21 21 14 71 1856 22 16 20 18 76 1857 17 23 17 18 75 Oui tamen pro hac dioecesi totum ducatum Carnioliae complectente, guae annua- tim neopresbyteris saltem 20 indiget, ob minus sufficit, cum anno 1854 — 23, anno 1855 — 18, anno 1856 — 26, anno 1857 — 20, universim ergo hoc guadriennio 87 sacerdotes saeculares obierint, multi autem sevio vel sinistra valetudine confecti pro curae animarum inhabiles facti sunt. Hoc seminarium clericorum exiguis propriis redditibus gaudet, sed pro alendis 80 alumnis a sic dicto fundo religionis benignissime sustentatur. 3. Ouibusnam studiis vacent et guo progressu? Iuxta unanimem episcoporum anno 1856 Viennae congregatorum consensum di- sciplina theologica in seminariis per quatuor annos et quidem Labaci a sex profes- soribus praevie examinatis et approbatis inter quos quinque doctorali s. theologiae laurea condecorati sunt sequenti ordine docentur: In primo anno: dogmatica generalis, sic dicta theologia fundamentalis, archeolo- gia et hermeneutica, introductio in libros veteris et novi testamenti, exegesis veteris testamenti et lingua Hebraica. In secundo anno: dogmatica specialis et exegesis novi testamenti. In tertio anno: theologia moralis et historia ecclesiastica. In guarto anno: theologia pastoralis et ius canonicum, insuper etiam catechetica et methodica elementaris a disciplina catecheticae magistro docetur. Praeterea in seminario a subregente eiusdem leguntur sancti patres pro omnibus alumnis, iidemque per alios sacerdotes in cantu, lyturgia et stylo ecclesiastico instru- untur et exercentur. Ouoad mores et progressum in litteris plures inter alumnos plus minusve excel- lunt, reliqui sufficiunt, et raro unus alterve praecipue ob mores statui ecclesiastico minus conformes a seminario excluditur, gui nonnisi bonae spei iuvenes tam ad se- minarium puerorum guam clericorum recipiuntur. [7] 6. An seminarium aliguando visitet et operam det, ut constitutiones adim- plenatur? Senio laborans ad seminarium clericorum, sicut solebam, hebdomatim, praeser- 180 Anton Alojzij Wolf tim hyemali tempore accedere non possum, ut conciones et catecheses ab alumnis guarti anni exercitii causa haberi solitas audiam et de religuis oretenus me informem sed in his et similibus me supplebat praepositus defunetus cancellariae episcopalis director, guogue eiusdem successori imponere non deero. Ceterum omni trimestri ab iis, qui seminario praesunt, in scriptis mihi exhibetur informatio de moribus, ca- pacitate, applicatione, valetudine, religuisgue gualitatibus alumnorum, necnon de omnibus scitu necessariis, guae eo trimestri in seminario acciderunt. Idem oretenus fit per rectorem seminarii oretenus saepius. Casus urgentes autem sine mora mihi significari debent. Quoad interrogationes sub numeris 2, 4, 5 et 7 huius capitis nihil adiungeri est, quia iam in anterioribus meis relationibus necessaria exposita fuerunt. § VII. De ecclesiis, confraternitatibus et locis piis. Mons pietatis Labaci guidem ante plures annos erectus est, sed propriam direc- tionem habet, caesareo provinciae gubernio subiectam et ab episcopo nullo modo dependent. Item Hospitale infirmorum Labaci existens iam ante guatuor annos a caesareo provinciae gubernio sororibus charitatis congregationis s. Vincenti a Paulo ea tamen lege traditum est, ut guoad administrationem oeconomicam et tractationem infirmorum corporalem a civili hospitalis directione, a medicis et a provinciae guber- nio dependeant et solummodo in spiritualibus episcopo subsint, guare respectu ad ea, guae curam animarum tam infirmorum guam congregationis concernunt, observare debeo, guod a tribus fere annis infirmi proprium animarum pastorem a guadam de- vota vidua fundatum, gui muneris sui partes laudabiliter explet, habeant, sororibus charitatis autem a me proprius confessarius fuerit designatus. Religua ad hoc caput pertinentia in anterioribus meis relationibus continentur. § VIII. De populo. Eadem valent, guae in anterioribus meis relationibus exposui. Hanc pro elapso sexagesimo octavo quadriennio de statu ecclesiae et dioeceseos Labacensis relationem Sanctitati Vestrae profundissima qua decet humilitate hisce exhibens pro me et grege curae meae concredito apostolicam benedictionem enixis precibus efflagitare audeo. Sanctitatis Vestrae humillimus et obedientissimus filius Antonius Aloysius Wolf, episcopus Labacensis Labaci die 12. februarii 1858 Relationes ad Limina 181 Dokument št. 134 1858, julij 12. Anton Alojzij Wolf Anton Alojzij Wolf prefektu Koncilske kongregacije. Eminentissimo ac reverendissimo domino domino Antonio Maria Cagiano de Aze- vedo S.R.E. cardinali et sacrae congregationis concilii praefecto ete., Romae V dodatku k relaciji: Eminentissimae ac reverendissimae domine domine cardinalis collendissime! Relationem de statu et ecclesiae episcopalis Labacensis guam anno 1824 regen- dam suscepi, pro 68.vo guadriennio debite exaratam et ad sanctissimum in Christo patrem dominum nostrum Pium papam IX. directam, eminentiae vestrae reverendis- simae gua praefecto S. Congregationis Concilii, a gua erit examinanda, hic annexam transmittens summa cum reverentia et veneratione persevero. Eminentissimae ac reverendissimae dominationis vestrae humilimus et obseguentissimus servus Antonus Aloysius Wolf Labaci die 12. februarii 1858 Dokument št. 135 1858, februar 12. Anton Alojzij Wolf Skof Wolf izbere za svojega prokuratorja duhovnika Franca Cottija. V nadaljevanju relacije: [8] Il sottoscritto, non potendo allontanarsi dalla sua vasta diocesi per visitare in persona le chiese dei ss. Apostoli Pietro e Paolo in Roma, elegge e costituisce con guesto atto il chierico nationale Austriaco, il reverendo signor sacerdote Francesco Cotti in Roma in suo procuratore per eseguire la visita ad Limina Apostolorum e retirare dalla Sacra Congregazione del Concilio l'attestato della vistia fatta eseguire. Lubiana li 12 febbraio 1858 Jernej Vidmar 1802, Kranj-1883, Kranj 1859/60-1872 petindvajseti ljubljanski knezoškof 1872—1875 apostolski administrator ljubljanske škofije Dokument št. 136 1864, oktober 11. Jernej Vidmar Relatio de statu ecclesiae et dioecesi Labacensis NŠAL, ŠAL, Škofje, šk. 15, Vidmar, Relatio 1864, str. 1-8. [1] Beatissimae pater! Ouadriennium sexagesimum nonum, pro guo Sanetitati Vestrae relationem de statu ecclesiae et dioecesis Labacensis exiberi consueverunt, elapsum, est die 20. decembris 1861, ultimaque huius tenoris relatio facta est ab episcopo Labacensi An- tonio Aloisio die 12. februarii 1858, qui die 7. februarii 1895 a Deo ex huius vitae certamine avocatus est. Sedes episcopalis vacavit usgue ad diem 1. julii 1860, guo per Sanctitatis Vestrae gratiam ego, inscrutabili Divinae providentiae consilio ita disponente acerbissimo moerore affectus eam occupavi. Statutis apostolicis conve- nienter proinde sub initium anni 1862 relationem praescriptam Sanctitati Vestrae exhibuere debuissem, sed curis laboribus aliisgue rerum varietatibus impediebar, quo minus huic officio statuto tempore satisfacere valerem. Quamquam dioecesa- nus Labacensis nativitate tamen fere totam, ex guo sacerdos ordinatus sum, aetatem meam ad aulam imperatorem Viennae transegi, hinc acurationi dioecesis Labacensis notitiam usu diuturniore mihi comparandum esse censui, ut relationem satis fidelem facere possum. Haec circumstantia dilationem meam si non excuset saltem explicet. Adgredios iam relationem praescriptam et quidem § I. De statu ecclesiae materiali. 1. Institutio episcopatui Labacensis in praecedentibus relationibus adamussim fuit explanata, nec novi aliquid contigit. 2. Quoad attinit confinia, episcopatus Labacensis inde a circumscriptione per lit- teras apostolicas sanctissimi domini nostri Pii VIII. anno 1830 exaratas, dioecesium facta, integrum ducatum Carnioliae complectitur cum 515.146 incolarum, inter guos circa 240 ritus Graeci non uniti, perpauci protestantes et duo Israelitae, reliqui omnes catholici saltem nomine. 3. Privilegiis nullis gaudet episcopatus Labacensis, nec adest ulla ratio nova desi- derari aut expectari possint. Relationes ad Limina 183 4. Numerus civitatem, oppidorum et locorum episcopatui Labacensi subiectorum non est ullo modo immutatus prout in praecedentibus relationibus exponebatur. 5. Fere idem valet de statu ecclesiae cathedralis, nisi quod inter praebendarios canonicales et poenitentiaria et theologalis existant recentissimis temporibus consti- tutae. 6. Ecclesia collegiata una Neostadiensis cum praeposito et quatuor canonicis et uno chori vicario, gui omnes curam animarum exercent, perseverat. 7. Status et numerus ecclesiarum parochialium inde ab anno 1858 non est immu- tatus, adsunt enim parochiae 193, capellaniae locales nonisi nomine et reditibus a parochiis distinctae 81, vicariatus 3 et perpauca oratoria privata in castellis existentia cum ecelesiis in universum 1330, guarum nonnullae perexiguas, habent reditus pro fabrica assignatos, sed fidelium [2] zelus curam gerit, ut fere omnes ecclesiae, etiam illae in singulis vicis exstructae et filialium nomine designatae decore et speciosa appareant. In his ecclesiis sacerdotes, circa 600 numero, sacra peragere solent, nam etiam in ecclesiis filialibus ob fundatores pios vel ex infracta populi devotione sae- pius per annum s. missae sacrificium offerri solet. 8. Monasteria in dioecesi Labacensi virorum existunt guingue, tria ordi- nis s. Francisci Seraphici reformatorum in civitatibus Labacensi, Neostadiensi et Lithopolitana,?% duo capucinorum Locopoli et Gurkfeld?”” civitatibus, omnia mona- steria iurisdictioni episcopi dioecesani sunt subiecta, praeter duo monialium mona- steria ordinis s. Ursulae et guidem Labaci et Locopli, in guibus moniales institutione et educatione puellarum occupantur religionigue catholicae maximam afferunt utili- tatem. 9. Seminarium adest in civitate Labacensi clericorum, in guo candidati studii the- ologici absoluto curriculo gymnasii, ut praevia studia in seminario nominari solent, sustentantur et disciplina clericis conveniente ordinati, in disciplinis theologicis a sacerdotibus doctoratus theologici laurea insignitio instituendi erudiendigue simul vero a spirituali directore in pietatis officiis exercitati sub inspectione directoris e gremii capitularium et subdirectore sacerdote sumptbus publicis partim ex sic dieto alumnatico a dioecesanis sacerdotibus solvendo, partim ex piis fundationibus de- promptis vel a regimini politico ex fundo religionis subministratis a mundi consortio segregati aluntur ad statumgue sacerdotalem praeparantur numero 76 non excedente nec 70 deficiente, guam per guatuor annos in hoc seminario exerceantur atgue guo- tannis guo diocesis indigentiis circa 16 ordinati ad animarum curam parochiis in subsidium adiungantur. Anno 1846 ab episcopo Antonio Aloisio propriis sumptibus empta est in civitate Labacensi domus ad seminarium puerorum adaptata, in gua inde a 2.do gymnasii classe usgue ad absolutam 8.vam, ex gua iuvenes ad studia theo- logica se convertunt, pueri iuvenesgue inter 50 et 60 guotannis aluntur, instituuntur 26 Ljubljana, Novo mesto in Kamnik. 2? Škofja Loka in Krško. 184 Jernej Vidmar atgue ad clericatum praeparantur, sumptuum ad hunc finem necessariorem partem fere sextam suppeditant iuvenem parentes ut vel stipendia a fundatoribus facta, alte- ram sextam clerus dioecesanus oblationibus spontaneis, religuo guatuor sextae par- tes sumuntur ex donatione ipsius fundatoris episcopi Antonii Aloisii, ita ut singulis annis plures guam tria millia scutatorum pro hoc puerorum seminario expendantur. [3] 10. et 11. Hospitalia et mons pietatis in dioecesi Labacensi ut in praecedenti- bus relationibus exaratum fuit, indipendenter ab episcopi administratione ab civilis regiminis inspectione existunt. S II. De ipso episcopo. 1. Residentiam a sacris canonibus praescriptas servavi, tantumodo anno 1861 per dies 20 propter comitio imperialis Viennae et ibidem ob eandem causam anno 1862 per dies 4 commoratus sum. 2. Visitationem dioecesis amplae singulis annis, ex guo episcopi munere fungor, per partes institui, ita ut fere omnes ecclesias, in quibus sacramenta fidelibus mini- strari solent, adirem, verbum Dei freguenter annuntiarem atgue sacra peragerem, si- mul sacramentum confirmationis administrans et guidem viribus iteratis totius autem dioeceseos visitationem perfectam gualibet biennio absolvere ob amplitudinem illius et infinito negotio in residentia percipere recentissimo tempore perficienda hominis vires etiam praestantissimas excedit, nec etiam propter arctum nexum et freguens commercium inter omnes dioecesanos necessarium est. 3. Ordinationes omnes per me ipsum explevi, nam anno ad tonsuram promovi ad ordines minores ad tres maiores 1860 39 20 13 et | regularem 1861 24 1 10 et 1 regularem 1862 19 23 15 1863 - - - 1864 - - 13 saeculares Sacramentum confirmationis ipse administravi et guidem tum parvulis expleto septennio tum adultis quibusdam anno 1860 plus quam undecim millibus, anno 1861 plus quam quatuor decem millibus, anno 1862 plus quam tredecim millibus, anno 1863 novem millibus, denique anno 1864 fere septem millibus, huic elapsis his qua- tuor annis computu soluti facta 54.580 fidelibus confirmationis sacramentum mini- stravi. Praeterea campanarum benedictiones perfeci anno 1860 campanarum 18, anno 1861 campanarum 59, anno 1862 campanarum 46, anno 1863 campanarum 52 et anno 1864 campanarum 28, quarum pauca pro dioecesibus vicinis fusa erant et qui- Relationes ad Limina 185 dem omnes Labaci, religuo pro dioecesi Labacensi sumptibus fidelium devotione factis. Parco anno 1860 consecrationem unius ecclesiae parochialis peregi, anno 1861 duarum, anno 1862 duarum, anno 1863 trium et anno 1864 unius altaris maiori in ecelesia parochiali. [4] 4. Synodus provincialis a metropolito nulla sunt convocata, proinde illi in- teresse non potui, hac ex causa autem ansa non est data ad synodum dioecesanam celebrandam, qua cum dioecesis in iis, qua materiam in synodis dioecesanis tractan- dum constituunt, satis sit ordinata, etiam sine detrimento boni spiritualis hucusgue ommitti potuit. 5. Verbum Dei tum in civitate residentiae meae tum ruri sat freguenter praedicavi, nec desunt freguentes institutiones in doctrina christiana, cum in omnibus ecclessiis cum sacerdotibus duobus mane primo homilia, deinde concio solemnior, et pome- ridiano tempore instructio catechistica habentur ad populum, ubi autem in ecclesia unus tantum sacerdos animarum curam gerit, tempore matutino et pomeridiano ser- mo sacer habetur ex lege dioecesana, eruditur praeterea iuventus in scholis circa ve- ritates christianas. Ex hac parte Labacensis dioecesis non sit ulli inferior et ecclesiae a fidelibus vix alibi diligentius freguentantur. 6. Depositarium poenarum et mulctarum pecuniarium non exisitit in dioecesi La- bacensi. 7. Taxa in cancellaria ex lege civili de anno 1784 pro quibusdam paucis rescriptis exigitur, guae charta emendae sufficiat, nam officiales omnes ex episcopi mensa suo salario percipiunt. 8. In exercitio episcopalis officii et iurisdictionis ecclesiasticae alia re non im- penditur episcopus Labacensis, nisi genio aevi nostri catholicae veritati non multum amico, guo numerus arcem, gui Christum non colunt ut Deum, in dies augetur iuve- nesque in scholis supra sobrietatem sapere gestarint. 9. Opus aliguod splendidum et commemoratione dignum pro ecclesia perficere a Deo mihi non fuit concessum, hoc tamen testor in omni veritate, quod ei, qui plus facere possit, omni tempore paratus sum laetum cedere. § III. De clero saeculari. 1. Canonici ecclesiae cathedralis et unicae collegiate choro intersunt iuxta statuta capitularia nisi unus aut alter legitimi impediatur, tres enim ita infirmi fuerunt, ut vix e domo egrediantur, unus inspectione et negotiis ad scholas pertinentibus saepius a freguentatione chori impeditur, religui sex magna religiositate choro intersunt, sed vicarii chori non habentur nec haberi possunt cum desint reditus. 2. Matutinum et laudes ob dispensationem obtentam a Sede Apostolica in choro non [5] solet recitari, nec eo minus cani, sed tantem horae minoris et vesperae reci- tantur et in festis solemnioribus cantentur. Honori cultus Divini inde nullus nascitur detrimentum, cum in regionibus Germanicis et Slavicis populus fidelis horis cano- 186 Jernej Vidmar nicis nullam attentionem tribuat, nam praeter missam conventualem, guae guotidie celebratur, ecclesia vacua manet, dum canonici choro intersunt. Praeterea fere omnes canonici multum sunt occupati variis negotiis ad ecclesiae incrementum cedentibus, ut dispensatio a celebrando matutino et laudibus, guae privatim a singulis canonicis persolvantur, argumentis non validibus commendetur. 3. Quotidie s. missam applicant pro serenissimis fundatoribus et benefactoribus. 4. Statusa sero servant canonici. 5. Poenitentiarius et theologalis adimplent guae adimplenda sunt. Cum tamen per alios sacerdotes omnia abunde praestentur, quae secundum canones antiguioris illis imposita fuerunt, parum superest, quod faciant. 6. Parochi in suis parochiis resident nec de iis descendis cogitunt, cum et populi aestimalem, decretis dioecesanis et proprio zelo ad residentiam servandam adigun- tur. 7. Libri baptizatorum, matrimonii et defunctorum tum ex lege ecclesiastico quam ex civili summa cura haberi debent et ut sine defectu servantur, magno impenditur sollicitudo. 8. Parochi in parochiis amplioris ambitus adiunctos habent sacerdotes iuniores, cooperatores dictos, a guibus in omnibus ad sacramenta dispensenda et populum in catholica veritate erudiendum adiuvantur, et hinc fit, ut 9. omnibus diebus dominicis et festis ex praecepto in foro celebrandis statutis ho- ris populi verbis salutaribus et sacro missae sacrificio ad desideria caelestia erigatur. 10. Hucusgue in dioecesi Labacensi omnes sacerdotes in munere suo ita versati sunt, paucissimis exceptis, ut omnis populus sufficientem habere possit scientiam religiosam et ecclesiae catholicae sincere sit addicturus, universim loguendo. 11. Omnes sacerdotes, qui parochialia habent iura et officia pro populo in singulis dominicis et festis de praecepto missam applicare et docentur et praesumuntur, cum a parte hanc obligationem sibi imposit eam esse agnoscant. 12. Omnes ad prima tonsuram et minores ordines admittendi in seminario spiri- tualibus exercitiis praeparantur, ita etiam ordinibus maioribus initiandi alioquin in seminario quotidie mane missae [6] sacrificium in capella, qua clericorum semina- rium, aeque ac puerorum ornatum est, coram omnibus alumnis afferri et meditatio pia haberi solet, item vespertina preces cum praemissa priore lectione in capella communiter persolvuntur. 13. Omnes clerici in seminario dioecesano degentes propriis vestibus clericalibus induti esse debent. Sacerdotes in cura animarum constituti vel aliis officiis fungen- tes vel ob aetatis aut valetudinis infirmitatem quiete fruentes in functionibus sacris vestibus liturgicis praeceptis praescriptis uti iubentur, extra functiones sacras iuxta Tridentina synodo sessio 23, capitulo 6 decreta vestibus quidem civilem sed tamen ita factis ut accedentibus quibusdam clero propriis signis ut tonsura, collari et colore in vestimentum materia a laicis primo statim intuitu distinguantur. 14. Conferentiae theologiae moralis hucusque in dioecesi Labacensi non habe- bantur, nec propter defectum conditionum necessariarum proxime introducentur, Relationes ad Limina 187 quia prout experientia et diligens observatio me docuit, sine certis conditionibus eiu- smodi conferentiae in vana conventicula et in mercem lusum degenerant sine omni fructu quoad profectum in scientia theologica. Multum tamen cleri animatur omni data occasione ad legendum et meditandum, neque clerus dioecesis Labacensis quo- ad scientiam theologicam comparationem cum clero aliarum dioecesium, in quibus eiusmodi conferentiae habentur, cavere cogitur. 15. Mores cleri secularis sunt honesti et scandala cum maiori fidelium offensione rarissimae accedunt, quae autem potissimum ex immoderato vini usu oriuntur. His scandalis exhortationibus, minis suspensione a sacris temporanea occurrere studeo. Si mihi res numaria praesto esset, etiam eiusmodi malis facilius praecluderetur, sed mensa episcopalis alioquin plus aequo expensis est gravata, populus vero dioecesis una cum clero pauper dici debet nec spes adest, rem hanc in melius fore mutatam. § IV. De clero regulari. 1. Regulares in dioecesi Labacensi curam animarum exercentes munus sibi com- missum iuxta easdem leges adimplent, quibus clerus saecularis regitur. 2. Omnes regulares in suis monasteriis degunt nec mihi aliguis innotuit, qui po- pulo sit scandalo. 3. In mea visitatione monasteriorum nihil inveni, guod speciali reprehensione dignum contuerim. 4. Nullum proinde cum regularibus habui offendiculum. [7] 8 V. De monialibus. 1. Moniales tum in monasterio Labacensi, guam in Locopolitano religose osser- vant suas constitutiones. 2. In utrogue monasterio clausura inviolata custoditur. 3. Negue mihi aligui abusus in his monasteriis occurrunt, guibus medela sit adpli- canda, eo nescis gui sacrae congregationis auxilio indigeant. 4. Utrumgue monasterium praeter confessarium ordinarium, sacerdotem probum, oblatum habet confessarium extraordinarium aptum, cuius subsidio utuntur monia- les. 5. Reditus utriusgue monasteria consistunt fere unice in dote, guae a regimine civili ex fundo religionis pro singulis virginibus veste monastico indutis conceditur atgue ita tenuis, vel ut summo parsimonio adhibenda sit, non rarissimae sunt monia- les, guae suam dotem sufficientem nempe centum scutatorum annui reditus suum adferant. 6. Monasteria praelatis subiecta in Labacensi dioecesi non existunt. § VI. De seminario. 188 Jernej Vidmar 1. Seminarium ita fuit ordinatum, ut fere 80 alumni in eo habitari et sustentari possint, et recentissimo tempore tot iuvenes absoluto gymnasio recipi desiderant, ut seminarium impletum sit iuvenibus, qui documenta ingenii, diligentiae et morum integritatis dederant ea, ut tuta conscientia ad statum clericalem admitti possint. 2. In seminario a viris ecclesiasticis omni laude dignis, alumni instruuntur in di- sciplinis theologicis, in liturgia et cantu ecclesiastico 3. et guidem speciatim in studio biblico, in historia et iure ecclesiastico, in dog- matica et theologia morali, deinde in modo, guo haec disciplinae in cura animarum applicandae sunt, ut populus in voto catholico instituntur et ad profectum incitetur. 4. Omnes alumni certo ordine tum in ecclesia cathedrali omni dominica et diebus festis, tum pro indigentia in aliis ecclesiis civitatis Labacensis inserviunt et ita ad decorem cultus Divini conferunt. 5. Statuta seminarii iuxta decreta concilii Tridentini sunt condita. Director semi- narii semper unus ut ex canonicis, alter canonicus item de seminario est sollicitus et pro cura animarum ut pro ordinatione examen cum alumnis instituit. 6. Rectum statum seminarii continuo prae oculis habeo, saepius visito et rela- tiones de progressu [8] in studiis et de morum integritate, guo ad alumnos mihi a directoribus seminarii accuratissimae faciendas curo. 7. Dictum est ab omni clero solum eis dictum alumnaticum et guidem ad fundum religionis, in guo expensae pro seminario faciendae supeditantur. Morositas in hac solutionem non potest lacum habere, quia nihil iuvaret. § VIH. De ecclesiis, confraternitatibus et locis piis. 1. Antiquo est consuetudo qualibet occasione expresse inculcata, ut in sacristiis singularum ecclesiarum tabella onerum missarum et anniversariorum sit exposita, atgue ita factam in visitatione canoncia invenitur. 2. 3. 4 Quoad attinit confraternitates, scholas et pietatis montem non existunt in dioecesi Labacensi eo modo, ut episcopi iurisdictioni subiaceant. 5. Infirmorum hospitale guoad ad animarum curam a me omni attentione curatur et opportuna occasione etiam visitatur. § VIII. De populo. 1. Populus dioecesis Labacensis exceptis paucis super commemoratis ecclesiae catholicae sincere est deditus, cultui religioso diligenter interest, sermones sacros lubenter audit, sacramenta cum fervore percipit, ecclesiis exornandis invigilat et lu- benter in hunc finem magnas facit expensas, sacerdotibus probis filiali amore adhae- ret et obedientiam exhibet. Haec in genere valebat antiquiori tempore et adhuc dum valeat. Prout vero in Europae regionibus aliis, ita etiam in Carniolia recentissimo tempore permulta cum influxum in detrimentum fidei catholicae et morum innocen- tiae exserunt et ad interitum trudunt prosperitatem publicum, quibus prout omnes Relationes ad Limina 189 rerum periti norunt. Solummodo Divina providentia et verosimiliter per magnos ca- lamitates medelam applicari poterit. Episcoporum auctoritas in dies minuitur, cum quilibet sibi valis sapiens videatur, qui superiores regimine non indigeat. Fundamen- ta subvertuntur, guomodo stabit aedificium superstructum? Haec sunt, quo Sanctiati Vestrae, qua omnium fidelium patri, Christi vicario et unita- tis catholicae centro exponenda habeo, nihil magis desiderans, guam ut mihi libertas concedatur, munus episcopale resignandi, ut locum detur pastori, cui Deus maiorem virium dederit mensuram, guibus altissimi honorem et ovium Christi sanguine re- demtarum salutem promoveat. Profundissima gua decet humilitate et veneratione ad Sanctitatis Vestrae pedes provolutus gua pedes deosculans et apostolicam benedictionem mihi impertinendam devotissimae deprecans cum summo pietatis cultu perservero Sanctitati Vestrae Bartholomaeus Labaci die 11. octobris 1864 Dokument št. 137 1864, oktober 12. Jernej Vidmar Jernej Vidmar kardinalu prefektu Koncilske kongregacije. NŠAL, ŠAL, Škofje, šk. 15, Vidmar. Prošnja, da bi smel opraviti »visitationem sacrorum liminum« po prokuratorju »ad- modum reverendum dominum Joannem Chrysostomum Pogazhar, decanum capituli mei, s. theologiae doctorem, virum ingenio, eruditione et moribus probis plurimum insignem [...]«. Knezoškofa Janez Zlatoust Pogačar (1811—1884, ljubljanski knezoškof 1875—1884) in Jakob Missia (1838-1902, ljubljanski knezoškof 1884-1898, goriški knezonadskof 1898—1902) relacij o stanju v ljubljanski škofiji v Rim nista poslala. Anton Bonaventura Jeglič 1850, Begunje na Gorenjskem-1937, Stična 1897—1898 sarajevski pomožni in naslovni siunienski škof 1898-1930 osemindvajseti ljubljanski knezoškof 1930-1937 naslovni garellenški nadškof Dokument št. 138 1902, oktober 23. Anton Bonaventura Jeglič Relatio de statu Ecclesiae Labacensis NŠAL, ŠAL, Škofje, Jeglič, šk. 4., Relatio 1902, str. 1-47. [1] Beatissime Pater! Quadrigessimo 79. iam die 12. december 1901 expleto relationem pastoralem de statu ecclesiae Labacensis amplius differre non licet. Propero huic obligationi satisfacere, postquam ope visitationis canonicae dioecesim, clerum et populum, satis accurate cognoverim. Haec relatio prima est, quae a me exaratur, nam in consisto- rio die 24. martii 1898 celebrato ego, qui die 14. julii 1897 per breve qua titularis episcopus Siuniensis archiepiscopo Vrhbosnensi qua coadiutor adiunctus fueram, translatus sum ad ecclesiam Labacensem, cuius possessionem per intronizationem die 22. mai 1898 cepi. Caput I. De statu ecclesiae materiali. 1. Institutio dioecesis Labacensis. Dioecesis Labacensis originem ducit a Pio papa II., qui litteris editis 5. idus?" septembris 1462 erectionem ab imperatore Friderico III. scripto de die 6. decembris 1461 propositam solemniter approbavit et confirmavit. Ecelesia s. Nicolai sita in urbe Labaci, guae ad pervetustam parochiam s. Petri complectentem urbem ipsum cum amplissimo territorio extra illam pertinebat, erecta fuit ad dignitatem ecclesiae cathedralis. Plures parochiae sitae in Carniolia superiori, Styria et Carinthia partim a patriarchatu Aguileiensi, partim ab archiepiscopatu Salisburgensi avulsae et novae dioecesi adscriptae fuerunt. Parochiae sitae in Carniolia et Styria anno 1786 archiepiscopo Salisburgensi tra- ditae et partim dioecesi Gurcensi, partim dioecesi Lavantinae annesae fuerunt; guam innovationem Pius papa VI. litteris brevibus de die 4. aprilis 1787 ratam habuit. Eo- dem fere tempore extincto patriarchatu Aguilensi plures parochiae sitae in Carniolia 28 Gre za Jegličev lapsus. 5. Idus septembris je 9. september, papeška listina pa je datirana VIII. Idus septembris, torej 6. septembra 1462. Relationes ad Limina 191 dioecesi Labacensi traditae fuerunt, ita ut fines dioecesis cum limitibus provinciae fere coinciderent. Anno 1830 dioecesis iterum aliter circumscripta fuit et guidem litteris apostolicis Pii papae VIII. de 6. calendas"? augusti, quibus 16 parochiae respective capelaniae independentes sitae in territorio Vipava et [2] pertinentes ad dioecesim Goritiensem, deinde 21 parochia in Carniolia interiori pertinentes ad dioecesim Tergestinam ab his dioecesibus disiunctae et dioecesi Labacensi in perpetuum assignatae et subiecte fuerunt. Ouae circumscriptio dioecesis usgue ad praesentem diem perdurat. 2. Confinia dioecesis. Limites dioecesis cum limitibus provinciae Carnioliae fere coincidunt, ita ut dio- cesis Labacensis confinis sit ad septentrionem dioecesi Gurcensi, ad orientem dio- ecesi Lavantinae et partim Zagrabiensi, ad meridiem partim dioecesi Zagrabiensi, dein dioecesi Segnensi et Tergestinae, ad occidentem vero archidioecesi Goritiensi. 3. Privilegia et praerogativae episcopatus. Ex fundatione originali dioecesis Labacensis Sedi apostolicae immeditate erat subiecta, anno 1787 a Pio papa VI. obsecundante votis imperatoris Josephi II. erecta fuit ad dignitatem archidioecesis, qua dignitate a Pio papa VII., qui iteratis votis im- peratoris Francisci I. satisfacere voluit, anno 1807 iterum privata, immo a Pio papa VILI. anno 1830 archidioecesi Goritiensi subiecta fuit, ita ut ab anno 1830 ad eccle- siasticam provinciam Goritiensem pertineat. Quia vero vita et omnes indigentiae dioecesis Labacensis in paucis tantummodo cum illis reliquarum dioecesium provin- ciae Goritiensis conveniunt, valde desiderarem, si antiguum privilegium perdurans ab anno erectionis 1462 usgue ad annum 1830 restitueretur. Inde ab imperatore Friderico III., fundatore huius dioecesis usque ad praesentem diem episcopi Labacensis tituli principis sunt condecorati, exceptis duobus episcopi ab 1807 usgue ad annum 1824, Oua episcopi gaudent voto in comitiis provincialibus et qua principes voto in superioribus comitiis (Herrenhaus) imperii. 4. Numerus civitatum, oppidorum et locorum episcopatui subiectorum. Urbs primaria dioecesis est urbs Labacum (Ljubljana), numerans 36.000 habi- tantes, in medio dioecesis sita. In Carniolia superiori iacent seguentes urbes mi- nores: Kranj, Radolica [sic!], Škofja Loka, Kamnik; in Carniolia inferiori: Novo mesto, Kostanjevica, Črnomelj, Metlika, Kočevje, Višnja gora, Krško; in Carniolia interiori: Postojna, Idrija et Lož. Ceteroguin dioecesis, ad maximam partem valde montuosa, consistit adhuc aliguibus foris, et guam plurimis pagis parvis vel maiori- bus, in quibus secundum conscriptionem ultimam ex anno 1900 multitudo 500.000 animarum exsistit. 25 27, julij. 192 Anton Bonaventura Jeglič [3] 5. Status cathedralis ecclesiae una cum numero canonicorum et aliorum servitio chori addictorum; et an erectae fuerint praebendae poenitentiaria et theologalis? Ecclesia cathedralis sat ampla et magnifica aedificabatur ab anno 1701 usgue ad annum 1707, guo anno ab episcopo Ferdinando comite de Kuenburg consecrata fuit. Licet terraemotus anno 1895 non multum ipsi nocuerit, tamen in multis partibus reparatione indiget, guam ego cum capitulo usgue ad secundum centenarium conse- crationis, i. e. usgue ad annnum 1907 perficere intendimus. Apud ecelesiam cathedralem inde ab initio existunt 12 canonicatus, inter guos duae dignitates, scilicet praepositura et decanatus cum iure utendi mitra, sex cano- nicatus sunt fundationis et patronatus caesarei, guingue patronatus laicalis et unus liberae collationis episcopalis. Prima dignitas reservata est nominationi summi pon- tificis, canonicos patronatus caesari praesentat sua maiestas ad propositionem ordi- narii, qui libenter affirmat, usgue nunc semper personam ab illo designatam fuisse praesentatum. Ast patroni laici voto episcopi difficilius annuunt, immo hinc inde illud negligunt, ita ut episcopo nullum aliud guaesto sit effugium, nisi ut personas, guae capitulo dedecori essent, a limine excludat. Ita agere consuevi. Praebendae poenitentiaria et theologalis non sunt erectae. Praedecessores mei e canonicis idoneos unum poenitentiarium, alium theologum nominabant. Factus epi- scopus inveni tantum modo canonicum poenitentiarium, non vero theologum; poeni- tentiarium confirmavi, theologum vero nominare omisi, eo guod nulla sit praebenda theologalis et quia nescio guale munus illi demandare possim, ut intentioni ecclesiae revera satisfaciam. Cum ecelesia cathedrali coniuncta est parochia. Vi decretorum visitatioris aposto- lici ex anno 1621 parochum nominat episcopus et guidem unum e numero canoni- corum, cui ad curam animarum peragendam adiuneti sunt 4 cooperatores, gui etiam chori vicarii nominantur eo guod vi fundationis choro interesse deberent. Saepe una cooperatura vacat et guidem tum ob penuriam [4] sacerdotum, tum ob defectum congrue sustentationis, quam ecclesia cathedralis praestare tenetur. Ecclesia cathedralis nimirum tenetur sustentare 4 chori vicarios, varios aedituos et ministrantes, organistam nec non praebere omnia ad cultum divinum necessaria. Ast sufficienti dote non est instructa et nisi fideles eleemosynis voluntariis succurre- rent, obligationibus satisfacere non posset. 6. Status ecelesiarum collegiatarum una cum numero pariter canonicorum et ceterorum, gui choris earum intersunt et an in collegiatis erecta sit praebenda theologalis? In dioecesi Labacensi non existit nisi una ecelesia collegiata et guidem in urbe Novo mesto (Neostadium), quae ab imperatore Friderico IV. eiusque successore Ma- ximiliano I. anno 1493 erecta usgue ab Alexandro papa VI. anno 1496 confirmata fuit, guague praepositum, decanum cum undecim canonicis numerabat. Ob penu- riam proventuum numerus canonicorum saepius reducebatur, immo tempore occu- Relationes ad Limina 193 pationis Gallicae anno 1810 suppressum fuit totum capitulum. Gallis vero expulsis capitulum praefatum gratia imperatoris Francisci I. annuente Sede apostolica anno 1819 restauratum fuit et guidem ita, ut non constaret nisi e praeposito, 4 canonicis et uno chori vicario; ast ob varias difficultates primus praepositus demum anno 1831 potuit installari. Nune nullus canonicatus vacat, sunt vero omnes patronatus caesarei, et sua maiestas ex concurrentibus ad vacantem canonicatum illum nominare consue- vit, guem episcopus primo loco commendat. 7. Status et numerus ecelesiarum parochialum, nec non aliarum ecelesiarum et oratoriorum in episcopatu existentium, referendo signanter an cathedralis, col- legiata et oratoria, nec non parochiales caeteregue ecelesiae sint sacris suppel- lectilibus sufficienter instructae et quaenam ex eis habeant reditus pro fabrica assignatos. Dioecesis Labacensis continet parochias 292, vicariatum | et 3 veteres capella- nias a parocho indenpendentes, insuper 18 exposituras dependentes a parocho. Dio- ecesis continet ecclesias curatas 314, conventuales 8, filiales 1002, capellas et sacella 207. Dioecesis est divisa in 21 decanatum, cui divisioni facilioris administrationis causa anno 1901 super addidi divisionem in S archidiaconatus, guorum singuli 4 vel 5 decanatus complectuntur et unum ex meis canonicis qua archidiaconum prae- positum habent, [5] unde uberem fructum opero, in primis ut decani suum habeant visitatorem, guem revereantur et cui pro administratione tum propriae parochiae tum decanatus respondeant et ut varia decreta et diversae instructiones a me ad fovendam vitam vere ecclesiasticam, dirigendam organisationem ecclesiastico-politicam et so- cialem editae revera observentur et executioni mandentur. Ecclesiae fere omnes, exceptis valde paucis suppellectili et guidem valde decenti, rarius pretiosa sufficienter hinc inde abundanter sunt instructae. Confraternitas s. Sacramenti, guae ad preces piarum mulierum ante 43 annos in dioecesi Labacensi erecta fuit, suasgue nunc multa millia membrorum numerat, ecclesiis pauperibus hoc sub respectu providebat ita ut nunc vix nulla inveniri possit ecclesia, quae decenti su- pellectili careret. Curati, si negligentiores inveniuntur, partim a decanis corripiuntur, partim visitatione canonica appropinguante defectus emendare solent. Fere omnes ecclesiae curatae, immo etiam guam plurimas etiam filiales fundum pro fabrica, licet pro dolor vix unguam sufficientem possident; in necessitate populus quoad maiorem partem libenter succurrit, nisi ammotus ab uno alterove adversario contra suum parochum excitetur. Relate ad fabricam ecclesiae leges quoque civiles existunt, ad quos parochus provocare et dein in casu necessitatis opem potestatis civilis implorare potest. 8. Numerus monasteriorum tam virorum, guam mulierum, exprimendo, an aliqua ex monasteriis sint subiecta suae iurisdictioni, et an et guae mulierum monasteria sibi subiecta sint vel praelatis regularibus? Priori tempore in dioecesi Labacensi non dabantur nisi franciscani et guidem in 194 Anton Bonaventura Jeglič urbe Ljubljana, ubi parochiam sat amplam administrant, in urbe Novo mesto, ubi prius gymnasium cum schola elementari dirigebant, nunc vero tantum modo scho- lam elementarem possident et in urbe Kamnik, ubi pro suis fratribus I. et II. annum theologiae sustinent atgue in schola elementari catechismum tradunt et dein cap- pucini [sic!] in urbe Škofja Loka et in urbe Krško, ubi in propriis ecclesiis servitio ecclesiastico incumbunt et vicinis parochis libenter succursum afferre solent. Ultimis vero 30 annis adhuc sequentes regulares conventus suos in dioecesi La- bacensi ad magnum eiusdem bonum spirituale erexerunt: [6] 1. Fratres misericordiae anno 1893 in proprio nosocomio penes Novo mesto erecto potissimum eleemosynis populi et benefactorem; 2. Societas Jesu in Ljubljana anno 1887, gua concionatores in lingua Germanica et missionarii apud Slovenos; 3. Congregatio missionis s. Vincentii a Paulo in Ljubljana anno 1881, gua mis- sionarii et qua directores spirituales sororum misericordiae; 4. Conventus sacerdotum ordinis Teutonici in Ljubljana anno 1897 cum convic- tu pro educandis iuvenibus, qui huic ordini nomen dare et tunc ad parochias huic ordini incorporatas mitti possent; ordo enim Teutonicus in Ljubljana ab antiguis temporibus possidet pulchram ecclesiam cum variis aedificiis, guou- sgue parochiae dioecesis Labacensis huic ordini incorporatae existunt, guae vero ob penuriam sacerdotum huius ordinis a clero saeculari administrari de- bent; ut autem proprii ordinis sacerdotes educantur, in urbe Ljubljana nuper convictus eorum institutus fuit; 5. Cistercienses reformati anno 1898 in pago Zatičina, ubi pulchrum praedium guod ab anno 1230 usgue ad annum 1794 ad ipsos pertinebat, ex guo autem temporibus imperatoris Josephi II. expulsi sunt, iterum emerunt et magnis sumptibus ad suos fines adaptaverunt; vi decreti apostolici ex anno 1900 per antiqua parochia illorum conventui incorporata fuit, ita ut nunc etiam curae animarum incumbant; 6. Carthusiani anno 1900 Pletrije parochia St. Bartholomaei, ubi amplum prae- dium, quod usque ad tempora Josephi II. primum in possessione carthusiano- rum, postea jezuitarum [sic!] erat, sibi comparaverunt et nunc cellulas, eccle- siam et reliquas aedificia necessaria extruere magno cum fervore instruuntur ut quo citius habitationes praeparent pro confratribus pulsis e Gallia. 7. Congregatio s. Francisci Salesii (don Bosco) anno 1901 in Ljubljana, ubi nunc aedificia in praedio ipsis dono dato amplificant pro illuc recipiendis et dein educandis pueris a parentibus neglectis vel parentibus orbatis. 8. Franciscani guogue anno 1898 novum hospitium in Brezje, parochiae Mošnje, apud sanctuarium Beatae Virgini Mariae dedicatum, sunt adepti, ibigue spiri- tualibus indigentiis piorum peregrinantium pro viribus satisfacere conantur. Sunt igitur in dioecesi Labacensi 13 monasteria virorum, guorum nullum iurisdic- tioni ordinarii est subiectum nisi ob nimis parvum numerum religiosorum in conventu Congregationis s. Francisci Salesii, in domo sacerdotum ordinis teutonici, in hospitio Relationes ad Limina 195 franciscanorum in Brezje, in residentia jesuitarum, in utrogue monasterio capucino- rum et ad tempus tantummodo in abbatia carthusianorum; nam in hisce domibus non habitant 12 religiosi, guot ad exemptionem reguiruntur, ast usgue ad praesentem diem iurisdictione hac non sum usus, negue unguam illius mentionem feci. Dantur guogue varia monasteria mulierum, in guibus eminent duo conventus mo- nialium s. Ursulae et guidem: 1. Conventus in urbe Ljubljana inde ab anno 1702 dein 2. conventus in urbe Skofja Loka ab anno 1782; uterque occupatur educatione puellarum in scholis externis et internis. Recentius advenerunt: 3. Carmelitae discalceatae ab anno 1889 in loco Selo penes Ljubljana, quae ora- tione et poenitentiae operam dant; 4. Sorores charitatis congregationis s. Vincentii a Paulo unitae cum domo matri- ce Parisiis; istae sorores occupantur a) in nosocomio civili ab anno 1855, b) in valetudinario s. Joseph ab anno 1876, c) in valetudinario »Leoninum« ab anno 1894, d) in nosocomio infantium s. Elisabeth ab anno 1880, e) in moroduchio Studenec penes Ljubljana ab anno 1855, f) in orphanotrophio Lichenthurn cum scola 8 classium pro puellis in Ljubljana ab anno 1898, g) in caesareo re- gio ergastulo femineo in Begunje ab anno 1875, h) in orphanotrophio in urbe Gottschee ab anno 1895, j) in valetudinario Kanomlja penes Idrija?" ab anno 1897 et k) in nosocomio in Krško ab an. 1899; 5. Sorores charitatis congregationis s. Vincentii a Paulo e domo matrice Zagra- biensi: a) in Kamnik cum schola pro parvulis ab anno 1895, unde excurrunt b) in locum Komenda, ubi ab anno 1899 curam gerunt senum utriusgue sexus; 6. Sorores scholarum III. ordinis s. Francisci a) in Ljubljana ab anno 1885 in orphanotrophio societatis s. Vincentii cum schola 4 classium pro pueris et cum schola puellarum oeconomica et b) in Repnje ab anno 1883 cum pensionatu et schola elementaris privata 2 classis pro puellis; 7. Sorores scholarum pauperes de Notre Dame a) in Šmihel penes Novo mesto ab anno 1887, cum schola puellarum, pensionatu et schola pro puellis surdo- mutis et b) in Trnovo ab anno 1888 cum schola elementaris 5 classium pro puellis et pensionatu; [8] 8. Sorores misericordiae a S. Cruce in Ljubljana ab anno 1895 in xendochio mulierum; Congregatio pauperum sororum III. ordinis s. Francisci de perpetua adoratione ab anno 1900 pro servitio infirmorum atgue pauperum, in primis infantium. Sunt ergo in diocesi Labacensi 21 domus religiosarum. Ordinarius est superior monialium s. Ursulae et carmelitarum; in religuas congre- gationes exercet ordinarius iurisdictionem ordinariam exceptis sororibus caritatis, guae ab eiusdem iurisdictione exemptae sunt. 20 Župnija Spodnja Idrija. 196 Anton Bonaventura Jeglič 9. An adsit in dioecesi seminarium clericorum, guot clerici in eodem alantur, an fuerit statuta taxa et in gua guantitate [...] et in universum guinam et guot sunt reditus praedicti seminarii? In dioecesi Labacensi est Seminarium puerorum fundatum ab episcopo Antonio Aloisio Wolf anno 1846; in illo degunt 55 usgue ad 60 pueri, qui studiorum causa publicum caesareo-regium gymnasium freguentant; in hoc seminarium gratis non re- cipiuntur nisi pueri pauperes, religui pro posse ad alimentationem aliquam summam conferunt, omnes vero destinatur ad vocationem clericalem. Decursu 56 annorum multi eximii sacerdotes ex hoc seminario prodierunt, ego ipse huius seminarii alum- nus per continuos 7 annos fui. Ast, quia hoc seminarium indigentiis nostri temporis non sufficit tum ob parvum numerum alumnorum, gui in illo educari possunt, tum ob varia pericula fidei et mo- rum in gymnasio publico, necessitati compulsus novum seminarium puerorum cum gymnasio catholico et annexo convictu anno 1901 aedificare coepi. lam praedeceso- res mei eadem intentione occupabantur, ast opus inchoare non sunt ausi. Ego vero ad illud aggrediendum assertione nostrorum academicorum in congressu habito Labaci mensae augusto 1898, »se catholicam fidem nullo modo gua regulam et ducem vi- tae publicae agnoscere velle«, summopere impulsus sum. Vidi etiam, multos pueros tempore studiorum gymnasialium sacerdotalem perdere vocationem et ob pauperta- tem populi in dies crescentem futurum esse, ut pauci ad studia mitti possunt immine- re perinde penuriam sacerdotum. Inde obtinento assensu imperatoris et benedictione Suae Sanctitatis inde ab anno 1898 operi manum admovi. Clerus et populus fidelis libenter obolum [9] suum conferrant, viri cultiores vero, qui fere omnes ecclesiae ad- versantur, contra me infremuerunt et bellum usgue ad finem indixerunt asseverantes, actum esse de liberalismo et progressu moderno, si conamen meum felici successu coronabitur. Gubernium guogue provinciale operi minime favet et pro posse obsta- cula ponit. Ego vero fretus in providentiam divinam inde ab anno 1898 de auxiliis necessariis providebam et anno 1901 aedificationem instituti in loco St. Viti penes Ljubljana in- choavi, guam anno currente proseguor et anno 1904 ad finem deducam excepta una parte, quae nonnisi post 5 vel 6 annos necessaria erit. Anno 1904 etiam sufficius nu- merus sacerdotum studia in universitate absolvet omniague praestabit, guae a gubernio reguiruntur, ut gymnasium aperiri, immo iure publicitatis donari possit. Elegi enim bonos sacerdotes, eosgue Vindobonam misi, ubi simul sub directione unius habitant et studiis vacant, excepto uno gui in universitate urbis Gratz in Styria studiis vacat. Media ad aedificationes sunt: a) voluntariae oblationes sacerdotum, b) collec- tiones eleemosynarum a populo, c) stipendia missarum in festis supressis, d) sti- pendia pro missis fundatis ante 50 annos, loco scilicet 5 missarum persolvitur una, stipendium vero pro 4 missis ceditur instituto, e) pars stipendiorum excedens taxam dioecesanam pro missis, guae mittuntur extra dioecesim, f) proventus mensae epi- scopalis, in guantum ad usus guotidianos non sunt necessarii. Proventus sub c. d. et e mihi obveniunt in facultatum Romanarum. Relationes ad Limina 197 Ouia vero hoc et seguenti anno sumptus valde magni erunt, a nuntio apostolico obtinui facultatem cum uno e mercatoribus lignorum e silvis mensae episcopalis ineundi contractum pro 15 annis de certa mensura lignorum guotannis illi praestanda deinde contrahere aes alienum (guod ex proventibus huius et aliorum contractuum) facile solvetur, nam secus aedificatio nimis protraheretur. Usgue ad presentem diem Deus oneri manifeste adfuit, pro futuro guogue spero mihi illius opem non defecturam. b) Adest etiam seminarium clericorum collocatum in aedibus adiacentibus ec- clesiae cathedrali, quae autem nunc fini [10] suo et saluti servandae vix respondent. Cuius seminarii proventus proprii attingunt summam 10142.74 coronas; quae de- sunt, administrantur a gubernio et quidem pro singulis clericis 460 coronas; ast tan- tummodo pro 88 clericis gubernium solutionum praestare obligatur. Si quotannis 88 clerici in seminario educarentur sufficiens esset numerus sacerdotum, sed praefatus numerus vix unguam attingitur; anno studiorum 1901/02 erant tantummodo 76 cle- rici, anno currente vero 80. 10. Numerus hospitalium collegiorum, confraternitatum et aliorum locorum piorum, guae sunt in episcopatu et guinam sunt eorum reditus? Labaci existit nosocomium civile pro provincia Carniolia, guae sumptus praestat et servitium aegrotorum sororibus caritatis s. Vincentii commisit. Praeterea exsistit in Ljubljana nosocomium pro infantilibus, duo orfanotrophia, unum pro puellis, alterum pro pueris, xenodochium mulierum, duo valetudinaria, et penes Labacum morodochium, guae instituta omnia erecta oblationibus benefacto- rum possidentur et administrantur a congregationibus sororum, in primis sororum caritatis. Existit guogue Labaci institutum pro surdomutis sub omnimodo dependentia et administratione gubernii et aliud institutum pro alendis pauperibus sub omnimodo dependentia et administratione magistratus. In urbe Ljubljana iam ultra 25 annos sic dicta »societas Vincentiana« curam pauperum gerit, prima erecta fuit penes ecelesiam cathedralem, a gua tres aliae pro singulis parochiis urbis Ljubljana paulatim separabantur; proventus haurit partim oblationibus membrorum, partim ex eleemosynis benefactorum. In dioecesi existit adhuc nosocomium fratrum misericordiae penes Novo mesto fundatum a benefactoribus, item nosocomium civile penes urbem Krško erectum a divite muliere et administratum a sororibus caritatis et societas Vincentiana in foro Tržič. Tertius ordo s. Francisci late est propagatus; erectus est in tribus ecelesiis franci- scanorum, in duabus capucinorum et in quibusdam ecclesiis parochialibus; tertiario- rum vero magnus numerus in aliis guogue parochiis invenitur. Sodalitas Mariana iuvenum et puellarum guam latissime est diffusa per totam dioecesim et guidem sodalitates iuvenum sunt 79 cum 4500 membris et puellarum 155 cum 21000 membris fere omnes institutas ultimis guatuor annis. 198 Anton Bonaventura Jeglič [11] Confraternitas s. Familiae diffunditur per 119 parochias numeratgue 17162 familias cum 83068 membris. In nonnullis ecelesiis erecta est confraternitas divini Cordis Jesu, purissimi Cordis beatae Mariae Virginis, sacratissimi Rosarii, Matris dolorosae, Mariae de Monte Carmelo, St. Joseph. Confraternitas autem Sanctissimi Sacramenti, guae sedem suam in ecclesia monialium s. Ursulae in urbe Ljubljana constituit, in omnibus et singulis parochiis multos gaudet sociis, gui praeterito anno 18000 e pro conficiendis paramentis obtulerunt. Associatio guogue »Infantiae Jesu« late est divulgata et guotanis circa [...]°°' pro redimendis infantibus paganis colligere solet. 11. An adsint montes pietatis et guot sint una cum aliis consimilibus ad statum ecelesiae materialem spectantibus? Montes pietatis in dioecesi Labacensi non dantur; dantur autem varia instituta pecuniaria mere civilia tum in Ljubljana, guam per dioecesim. Sacerdotes vero insti- tuere et dirigere conantur sic dictas »Raiffeisencassen«, guibus parochianis in neces- sitate succurrere illosgue ab usurariis liberare vel praeservare intendunt. Ad eundem finem cum a sacerdotibus variae guogue associationes oeconomicae instituuntur et foventur. Cap. II. De ipso episcopo. 1. An residentiae praeceptum a sacris canonibus praescriptum adimpleverit? A die inthronizationis, 22. mai 1898, tribus solummodo vicibus ad plures dies ex dioecesi absens fui, et quidem anno 1898 via Lourdes Romam petii pro obtinen- da benedictione apostolica ad munus meum rite obeundum; dein anno 1900 iterum Romam veni cum 600 peregrinis meae dioecesis ad lucrandas indulgentias iubilaei, anno vero 1901 ad congressum episcoporum Austriacorum Vidobonnam perexi. Se- cus bis vel ter guotannis dioecesim solummodo ad unum, duos vel tres dies religui et quidem fere semper in negotiis ecclesiasticis. 2. An et quoties dioecesis sibi commissae visitationem expleverit? Statim primo anno visitationem inchoavi, cumque singulis annis inde a mense maio usque ad mensem septembrem inclusive excepto iulio prosequebar. Singulis annis visitationem in 60 usque in 70 parochiis peragere consuevi. Ob amplitudinem dioecesis et ob magnum numerum parochiarum nondum ad omnes parochias veni, circa 20 manebant visitandae anno 1903. Pro futuro parochias ita distribuere inten- do, ut quolibet [12] quinquennio canonica visitatio totius dioecesis possit absolvi. Interim vero decanis iniunctum est officium visitandi parochias sui decanatus saltem quavis biennio; modus peragendi hanc visitationem praescriptus est ab episcopo Jo- 2! Vsota v kopiji, ki jo hrani Nadškofijski arhiv v Ljubljani, ni navedena. Relationes ad Limina 199 anne Chrysostomo Pogačar anno 1874, gui etiam nunc observatur et vi cuius deca- ni praecisam relationem de statu parochiarum sui decanatus ad ordinarium mittere obligantur. Ne vero decani ipsi utpote absgue visitatore negligentiores evadant, prop- terea creavi archidiaconos in que negotium visitandi decanos eorumque parochias iniunxi. 3. An per se vel per alium episcopum sacras ordinationes expleverit et sacra- mentum confirmationis administraverit? Usque ad praesentem diem quotannis omnes ordinationes ipse explere potui; ad ordines minores et maiores iam ultra 100 iuvenes promovi. Item sacramentum confirmationis sequens consuetudinem meorum praedeces- sorum tempore sacrae visitationis in qualibet ecclesia parochiali administravi, in ecclesia vero cathedrali hoc sacramentum quotannis in die festo pentecostes atque sequente feria II. administro. 4. An et quoties synodum dioecesanam coegerit? Synodum dioecesanam nondum coegi; intendo autem illam seguenti anno, scili- cet 1903 circa festum nativitatis beatae virginis Mariae convocare, de qua intentione clerum iam certiorem reddidi illumque provocavi, ut in praeparatione ad synodum me adiuvet, nec non vota sua de rebus in illa pertractandis et stabiliendis mihi pan- dat. 5. An verbum Dei per se ipsum praedicaverit et an legitimo concurrente impe- dimento viros idoneos assumpserit ad huiusmodi praedicationis officium salu- briter exseguendum? Verbum Dei valde freguenter praedicare consuevi: a) occasione canonicae vi- sitationis in omnibus et singulis ecclesiis, b) occasione consecrationis ecclesiarum vel altarium, c) saepe per annum in solemnitatibus congregationis Marianae vel ad finem sacrorum missionum, d) saltem guater vel guinguies per annum in ecclesia cathedrali, in gua de praedicando verbo divino ter singulis dominicis et diebus fe- stivis sat bene provisum est: praedicatio mane et sermo catecheticus post meridiem habetur lingua Slovenica ab uno e vicariis chori, praedicatio in lingua Germanica vero ad missam solemnem a meo praedecessore concredita fuit patribus e Societate Jesu, gui in guadragesima guogue et decurrente mense maio sermones convenientes ad populum habere consueverunt. 6. An habeat despositarium poenarum et muletarum? Despositarium huiusmodi non existit nec mulctae pecuniariae unguam exiguntur. [13] 7. Quaenam taxa, et an Innocentiana in sua Cancellaria observetur? In cancellaria episcopali usgue ad recentes dies exigebatur taxa praescripta lege civili de anno 1784; ab anno autem 1897 observatam taxa conformis rescripto S. 200 Anton Bonaventura Jeglič Congregationis eminentissimorum S.R.E. cardinalium concilii Tridentini interpre- tum dato ad preces archiepiscopi Goritiensis guoad taxas curiarum provinciae. Ap- probatio taxarum de die 26. aprilii 1897 data fuit ad guinguennium; guia vero in dioecesi Labacensi absgue murmuratione acceptae sunt et pro expensis cancellariae episcopali sufficiunt, humiliter ulteriorem approbationem desidero et instanter peto. 8. An aliquid habeat, quod sibi obstet circa exercitium episcopalis officii, iuri- sdictionis ecclesiasticae, nec non tuendae libertatis et immunitatis ecclesiarum? 1. Ouoad collationem beneficiorum, guae sunt liberae collationes episcopalis, existit lex civilis, ea cessare esse liberae collationis in casu, si proventus locales ita imminuantur, ut amplius non attingant mediam partem congruae, ita ut ad obtinen- dam plenam congruam pars maior proventuum solvi debeat e fundo religionis: guo in casu talia beneficia subiiciuntur iuri patronatus fundi religionis, guod ius a guber- nio exercetur. Hic casus mihi occurrit anno 1899. Gubernium ius patronatus super parochiam Jesenice, quod prius liberae collationis fuit, provocans ad legem civilem ideo sibi vindicavit, guod ad plenam congruam ultra medietatem e fundo religionis contribue- re debeat. Quia parochia propter hunc conflictum in detrimentum animarum diutius iam vacavit, concursum ad illam promulgavi sciens futurum esse, ut nemo aude- at concurrere praeter illum, guem ego ad hanc perdificilem parochiam fere unice idoneum aestimavi, guigue in illa parochia administranda magna merita sibi com- paravit. Ita factum est. Vi praescriptiorum concordati Austriaci gubernio indicavi, me praefatam parochiam huic benemerito sacerdoti conferre velle. Gubernium vero rescripsit, se illum mihi ad investiendum praesentare. Ne parochia longius adhuc orbata maneret pastore, ego silui et sine ulla correctione huius rescripti parochum investivi. Scire opto, an recte egerim? Ouomodo in similibus casibus mihi agendum sit? Nam etiam guoad unum canonicatum, guando illum vacare continget, similis con- flictus pertimescitur. [14] 2. Anno 1899 et 1900 gubernium provinciae congregationes Marianas civili legi de associationibus subiicere voluit. Oretenus et seriptotenus demonstrare cona- tus sum has congregationes carere notis, guas habere debet associatio, ut legi civili subiiciatur. Ad ministrum guogue appellavi. Nec responsum accepi, nec congrega- tiones Marianae amplius inguietantur. Timeo autem novos conflictus, si in ministe- rium vocarentur viri, qui ecclesiae minus faverent. 3. Perturbatis nostris temporibus populus a parte ecelesiae inimica imprimis con- tra sacerdotes instigatur, guam ob rem haud raro accidit, ut sacerdotes ad tribunalia vocentur, ibigue a iudicibus plus aeguo puniuntur. Existit vero lex civilis, guae statuit sacerdotem reum criminis statim debere deponi eumque ad nullum officium amplius esse idoneum. Anno 1900 tempore electionum in comitia sacerdos guidam accusatus et dein reus declaratus fuit laesae maiestatis. Ego in facie loci casum examinavi et inveni Relationes ad Limina 201 sacerdotem innocentem. Ideo diu restiti gubernio, guod provocans ad legem civilem illius amotionem postulavit, simulque inhabilitatem ad quaeunque officia proclama- vit. Interim sacerdos ad superiorem instantiam provocavit. Ast gubernium postula- tionem suam urgebat, immo nisi sacerdos infra triduum amotus fuerit, vim adhibere minabatur. Quia praedictus sacerdos non fuit parochus, ad maiora scandala praeca- venda illi suasi, ut voluntarie discedat in alium locum ibique exitum finalem proces- sus exspectet. Et revera nova investigatione ordinata declaratus fuit non reus. Anno 1901 parochus guidam ira commotus suam coguam, guam antea e domu dimisit, manu percussit, ast ita infiliciter, ut ruptura auris inde sit secuta. Instigata a medico sacerdotibus infenso cogua rem iudici denuntiavit, gui parochum declaravit reum criminis, damnavitque ad carcerem, ad depulsionem a parochia et ad inha- bilitatem ad guodcungue officium. Provocatus a gubernio, ut parochum deponam, respondi me id facere non posse, donec ego gua episcopus illum non invenerim reum talis delicti, ob guale in iure canonico gua poena depositio pronuntiatur. Simul Vindobonam petii, ubi ministro rem exposui suae vero maiestati supplicem libel- lum de gratia condonationis obtuli. Minister delationem incarcerationis et amotionis ordinavit monuitgue exspectandum esse responsum suae maiestatis. Currente anno maiestas responsum dedit, [15] poenam et sequelas guidem condonavit, ast manda- vit parochum solummodo ad aliguam parochiam remotiorem iterum investiri posse. Ad maiora mala praecavenda parochum rogavi, ut resignationi ad suam parochiam subscribat. Parochus obedivit, cui statim de alia parochia providi. Existit adhuc tertium casus iam ab anno 1900, in quo per falsas denuntiationes expositus cum multis incolis variorum criminum accusati sunt. Gubernium statim amotionem expositi postulavit, ego restiti affirmans sententiam nondum esse pro- latam. Et revera in iudicio expositus, in omnibus declaratus fuit innocens excepto unico puncto scilicet ab illo unum testem ad falsam testificationem provocatum fuis- se. Ego iterum totam rem ipse pervestigavi et intime sum persuasus, expositum talis criminis non esse reum; quam ab rem innocentem punire non volui. Nullum aliud supererat mihi effugium, ac iterum ad suam maiestatem recurrere et ministris rem clare exponere. Sua maiestas nondum respondit; nihilominus a gubernio dilationem poenae obtinui, et guidem usque ad responsum suae maiestatis. Liceat mihi adhuc unum casum adducere. Quidam capellanus qua catecheta in schola in duobus casibus unum puerum valde immorigerum percussit, ast non im- moderate. Utraque vice res delata fuit ad iudicem. Prima vice capellanus damnatus fuit ad mulctam pecuniariam, secunda vero ad similem mulctam insuper addita pro- hibitione instruendi pueros in quibuslibet scholis nostrae provinciae. Ego capellano mandavi ut utrumque casum secundum conscietiam vere describat et ad me deferat, ut cum gubernio de hac laesione iuris ecclesiastici agere illudque ad annihilationem sententiae adducere possim. 4. Ulterius pars liberalis in foliis, in publicis conventibus, immo in comitiis quo- que postulat legem ad coercendam libertatem in praedicatione verbi divini et quidem sub praetextu clerum hac libertate abuti ad fines politicos. Iste praetextus veritate 202 Anton Bonaventura Jeglič non nititur, nam clerus in concionibus nihil aliud intendit, guam populum de veritate christiana instruere erroresque liberalismi et socialismi confutare, quod acrius tunc fit, quando varii errores per ephemerides et publicos sermones aperte pronuntiantur. Ob omnimodum libertatem typi et consociationum et sermonis pertinescendum est ne populus contra iura ecclesiae nimis excitetur, variaguae exinde pericula pro eiu- sdem libertate oriuntur. Scire desidero, num praecedentibus casibus intu ecclesiae sufticienter defenderim et guid in similibus casibus agere obligatus sim? [16] 9. An aliguod pium opus peregerit pro ecelesia, pro populo aut pro elero? 1. Anno 1900 procuravi in mea dioecesi congressum catholicum pro fidelibus meae dioecesi et omnium illarum, in guibus Sloveni habitant. Congressus magno cum splendore et fructu celebratus fuit. Eminentissimus cardinalis Missia et epi- scopus Lavantinus congressui sua praesentia maiorum auctoritatum conciliaverunt. Resolutiones congressus cum instructionibus Suae Sanctitatis omnino concordant. 2. De gymnasio cum seminario puerorum et convictu iam supra retuli. Hoc opus puto guam maxime profuturum pro educatione cleri, pro promovenda scientia ca- tholica et pro educandis laicis catholicis. Dabit Deus, ut illud ad finem exoptatum perducam! 3. Librum: Didon, de vita Jesu ad informandos laicos et librum: Cramer, de bono pastore ad informandum clerum meis sumptibus in lingua Slovenica typis mandare curavi. 4. Ad reformandos mores iuventutis nostrae urgeo sacerdotes, ut congregationes Marianas instituant experientia edoctus de eorum vi reformativa. Congregationes iuvenum nunc numerantur 79, puellarum vero 115. 5. Cultum S. Cordis ordinavi in tuta dioecesi simulgue omni studio promovi com- munionem et publicam adorationem sanctissimi; singulis primis dominicis cuiuslibet mensis haec adoratio in omnibus fere ecclesiis iam habetur, religuis, vero dominicis et diebus festivis totius anni in plurimis. Capitulo III. De clero saeculari. 1. An canonici ceterique choro addicti cathedralis ecclesiae necnon collegiata- rum choro iugiter intersint? Canonici ecclesiae cathedralis legem residentiae servant et choro adesse solent; puto absque graviori causa neminem a choro abesse; immo vix unus vel alter privile- gio feriarum trimestrium ita utitur, ut per continuos tres menses a servitio chori exu- laret. Per decursum anni utique nonnulli saepius per aliquot dies absunt et quidem raro solius recreationis causa, sed ordinariae propter auxilium quod parochis in cura animarum praestant. Ab eadem causam unus vel alter etiam tempore quadragesimae et adventus vel aliguo festo maiori hinc inde in choro non est praesens. Addere debeo canonicos multum esse occupatos operibus in honorem Dei et uti- litatem ecclesiae: unus eorum fungitur munere parochi in ecclesia cathedrali, alter Relationes ad Limina 203 est meus vicarius generalis, confessarius ordinarius carmelitarum atgue praeterea confessiones guogue excipit in cathedrali, dirigitgue confraternitatem sanctissimi Sacramenti, sodalitatem sacerdotum adoratorum et sanctissimi Cordis, tertius est inspector instructionis catecheticae in scholis elementaribus, guingue eorum sunt archidiaconi, omnes membra mei consistorii, nonnulli denigue operam dant in variis associationibus. Etiam canonici ecelesiae collegiatae residentiam observant [17] et choro iugiter intersunt, unus eorum iam per plures annos graviter decumbit, nec cubile nuguam relinguere potest, tres vix unguam suam residentiam religuunt; praepositus guidem saepius per aliquot dies abest, ast puto illos dies simul computatus nunguam efficere tres menses, quibus singuli canonici a servitio chori eximuntur. Observare debeo, praepositum capituli collegiati simul esse parochum et deca- num, reliquos vero canonicos ad curam animarum esse obligatos, eosque libenter excipere confessiones ac per turnum onus praedicandi sustinere. Ast fundum pro distributionibus neque capitulum cathedrale, neque collegiatum possidet, neque punctatores ad notandas absentias et definiendas mulctas pecuniarias ab illo eligi consueverunt. Praeter canonicos apud ecclesiam cathedralem etiam 4 chori vicarii inde ab initio cum obligatione chori sunt instituti. Omnes quatuor e proventibus ecclesiae cathe- dralis sustentantur; ob penuriam vero proventuum ecclesiae saepissime unus vel duo vicariatus vacant. Ast illi vicarii num a tempore immemorabili censent, se ad chorum stricte obligatos non esse, perinde ordinarie choro, non intersunt, sed solummodo missam, cui canonici recitantes horas minores asistunt, legere solent. Quia simul qua cooperatores parochi deputantur, ideo curam animarum excercent, immo alia guogue opera, guae ad curam stricte non pertinent, nostris vero temporibus valde necessaria sunt, e. gr. directio foliorum, cura pro associationibus opificum, pro organisatione iuvenum, pro congregatione Mariana, laudabiliter in se suscipiunt, multumgue ec- clesiae et populo prosunt. Capitulum vero collegiatum unum solummodo vicarium sibi adiunctum habet, qui in choro simul et in cura animarum deservit. In guantum scio, ille obligationibus suis adamussim satisfacere conatur, immo propria sponte redactiorum parvi folii, quod bis in mense editur, in se suscepit. 2. An ultra matutinum, laudes, ceterosgue alias horas canonicas, guolibet die celebrent missam conventualem? Canonici ecclesiae cathedralis recitant in choro ante meridiem horas minores, post meridiem vesperas cum completorio; matutinum cum laudibus recitatur priva- tim. Diebus autem festivis sequentibus primae classis: in festo sanctissimae concep- tionis B.M.V., in die nativitatis Domini, in epiphania, in festo paschatis, resurectio- nis, in die dominica pentecostes, in festo Corporis Christi, [18] in festo s. Petri et Pauli in anniversario dedicationis ecclesiae et in festo Omnium sanctorum vesperae 204 Anton Bonaventura Jeglič primae et secundae, item horae minores cantantur, matutinum vero cum laudibus a canonicis in choro recitatur?? Talis usus in capitulo cathedrali inde ab initio obtinuit. In rescripto enim funda- tionis caesareae canonici obligantur ad decantandas horas minores cum completorio; ad cantandum Matutinum cum Laudibus et ad decantandas horas minores cum com- pletorio; ad cantandum matutinum cum laudibus et ad cantandas vesperas obligantur partim vicarii chori praesente uno vel altero canonico, partim scholares urbis. Defi- cientibus vicariis paulatim consuetudo praesens usu venit, guae medio saeculo XIX. a Sede apostolica ad decennium permissa fuit. Quae permissio singulis decenniis renovatur. Ultimo fuit renovata brevi Sanctae Sedis de die 9. decembris anni 1889.” Capitulum tenetur procurare et revera procurat, ut quotidie duae missae pro be- nefactoribus applicentur. Exceptis diebus dominicis et festivis isthaec missae a sa- cerdote substituto leguntur, canonici vero stipendium per turnum solvunt. Legitur autem quotidie prima hora sexta, altera hora decima, neutra cantatur nec ulli canonici assistunt; tantummodo diebus dominicis et festivis utraque missa a canonicis persol- vitur, illa hora decima cantatur?" et quidem praesentibus canonicis. Ab uno e chori vicariis autem guotidie legitur, numguam vero cantatur, missa hora 9 %, qua durante a canonicis horae minores recitantur, respective diebus festivis supra enumeratis cantantur. Haec missa non applicatur pro benefactoribus. Missa vero de feria tempore guadragesimae vel guatuor temporum vel missa de vigilia numguam legitur excepto die festi s. Marci et litaniis minoribus feris rogatio- num, guibus diebus omnes canonici intersunt tum processioni tum missas solemni de feria. In capitulo collegiato in choro integrum officium non recitatur nisi ultimo triduo hebdomadae maioris in commemoratione omnium fidelium defunctorum et in festo nativitatis Domini. Religuis diebus per integrum annum recitantur in choro solum- modo ante meridiem horae minores, post meridiem vesperae cum completorio, re- ligua pars officii privatim absolvitur. Officium nunguam cantatur excepto matutino tenebrarum in hebdomada maiori. Etiam capitulum collegiatum duas missas conventuales celebrat: primam mane, cui canonici non intersunt, secundam semper absolutis horis minoribus post nonam, cui omnes canonici intersunt et quae nunguam cantatur. Missam de feria guadragesi- mae, guatuor temporum et de vigilia nunguam legitur. Pri naštevanju praznikov so v kopijo vneseni številni popravki s svinčnikom. 2 Ob robu pripisano: »S. congregatio concilii 9. december 1899, 5533/43. Sledi prečrtano besedilo: »A capitulo quotidie duae missae, quae dicuntur conventuales celebrantur, exceptis diebus dominicis et festivis, quibus cantatur missa celebrata hora decima, neque canonici istis missis assistunt, exceptis iterum diebus dominicis et festivis, quibus intersunt missae cantatae hora decima; utrague missae legi- tur respective cantantur ab uno canonicorum.« 2% S svinčnikom nadpisano: »est solemnis.« Relationes ad Limina 205 3. An guolibet die missam conventualem applicent pro benefactoribus? [19] Capitulum cathedrale procurat, ut tum missam guae celebratur mane hora sexta, tum illam hora decima applicetur pro benefactoribus; missam vero, gua duran- te a canonicis horae minores recitantur, celebrans applicat ad libitum. Canonici ecclesiae collegiatae pro benefactoribus guotidie applicant primam mis- sam hora sexta, missam vero celebratam post nonam applicat celebrans ad libitum. Praepositus gua parochus rogat, sitne obligatus missam applicare pro fundatori- bus illis diebus, quibus qua parochus applicare tenetur pro populo? Nunc unam mis- sam ipse applicat, pro altera vero alio sacerdoti stipendium solvit: ast de tali onere congueritur. 4. An suas habent constitutiones et eos punetualiter observent? Canonici ecclesiae cathedralis habent constitutiones editas utgue vero ab omni- bus canonicis nec non episcopo Conrado Glusič anno 1574 approbatas, guae vero valde defectuosae sunt, licet anno 1621 ab apostolico visitatore Sixto Carcano or- dinis praedicatorum paucis additamentis auctae et in guibusdam punctis clarius de- terminatae, nec non anno 1775 ab episcopo Carolo comite de Herberstein peracta visitatione iterum uberius explanatae fuerint. Praepositus capituli utitur mitra et baculo pastorali gratia Pauli papae V.; decanus quoque iure defendi mitram et celebrandi in pontificalibus gaudet. Etiam canonici ecclesiae collegiatae suas habent constitutiones, et quidem anti- quiores ex anno 1775 ex consensu omnium canonicorum et deinde recentiores ex anno 1819 editas ab imperatore Francisco I. audito ordinario Labacensi. Affırmant se praedictas constitutiones punctualiter observare. Ast de uno postulatu constitutionum non conveniunt. In $ XV. numerantur variae expensae capituli. Puncto decimo canonicis inungitur, ut ex suis proventibus guotan- nis 500 florenos ad onera patronatus separent separatimgue administrent, ut tali fun- do patronatus creato obligationibus patronatus facilius satisfacere possit. Expresse additur, summam, quae ad onus patronatus expensa non fuerit, in hoc fundo manere atgue ad tempora, guando pro ecclesiis patronatus plus contribuere debebunt, reser- vari debere. Canonici revera guotannis 400 florenos in fundum patronatus vi constitutionum creatum seponunt et fructuose collocant. Fructum vero annuum totius summae, scili- cet sic dictum censum vel »interesse« quotannis inter se dividere solent ita ut nudum capitale in fundo maneat. Quando iste usus invaluerit, [20] nimirum an statim ab initio, an vero decursu temporis, demonstrari nequit; certum est, illam saltem ante 30 annos inductum fuisse. Praesentes canonici usque ad annum currentem bona fide exempla praedecesso- rum sequebantur. Ante aliquot menses autem canonico, quem graviter decumbere su- perius iam dixi, dubium de iustitia huius usus ortum est. Ille sic ratiocinatur: summa fundi, quae ex annua contributione 500 fl. coalescit, ad onera patronatus destinatur, ideo de illa nihil ad alius fines converti potest, quam ob rem canonici iniuste fructus 206 Anton Bonaventura Jeglič summae inter se dividant; insuper auxius putat, se et omnes confratres teneri ad re- stitutionem omnium fructuum, guos ad praesentum diem iniuste perceperint. Religui vero canonici usum defendunt provocantes a) ad immemorabilem consuetudinem, b) ad silentium gubernii cui rationes de applicatione praefati fundi guotannis reddi debent, c) ad circumstantiam, guod ipsi ex proprio conferre debebunt ad onera pa- tronatus, si guando per aliguod infortunium summam fundi excederant et d) quia ex textu constitutionum contrarium cum certutidine erui non potest. Quam ob causam utrague pars expectat, quid nunc ad relationem meam S. Con- gregatio respondebit. 5. An gui obtinent praebendam poenitentiariam aut theologalem adimpleant, guae adimplenda sunt et guomodo? Praebenda theologalis et poenitentiaria non datur neque in capitulo ecclesiae ca- thedralis, negue in illo ecclesiae collegiatae, prouti iam superius retuli. Datur autem solummodo in cathedrali canonicus poenitentiarius, gui munere suo libenter fungi- tur. Ex relatione de capitulo tum cathedrali, tum collegiatae S. Congregatio facile iudicabit, multa cum praescriptis iuris canonici relatae ad capitula nullo modo con- cordare. Occasione visitationis, guam anno currente in utrogue capitulo peregi, nihil immutare volui, sed canonicis hac de re mentem meam aperui, me nempe intendere omnes defectus secundum veritatem deferre ad S. Congregationem eiusgue decisio- nes expectare. Rogo autem, ne ista aegre tenat, si hac in re illi vota mea pandant: a. rogo, ne canonici capituli cathedralis obligentur negue ad missam conventua- lem guotidie cantandam, negue ad officium quotidie cantandum; deest scilicet fundus, unde organistae et choristis salarium solveretur, negue proventus ca- nonicorum tales sunt, ut talis fundus creari possit; b. rogo, ne isti canonici obligentur ad integrum officium guotidie recitandum in choro, licet ego per hanc obligationem [21] multum desiderem, ast canoni- ci talem obligationem ob perpetuam consuetudinem contrariam valde aegre ferrent, eamque tempore hiemali ob vehementiam frigoris, cui ecclesia ca- thedralis, imprimis locus chori in presbyterio, valde exposita est vix, aut ne vix guidem sine periculo valetudinis adimplere possint, imprimis viri senio confecti; locus autem, qui possit callefieri, in cathedrali non datur.?°* c. quando due missae praescribuntur scilicet una de festo, altera de feria, vel insuper forsitan adhuc tertia de vigilia, canonicis dispensatio concedatur pra- ecipue ob perantiquam consuetudinem et ob frigus tempore quadragesimae. Denique puto fore proficuum, uti congregatio, si de consuetudine descripta qui- dquam immutare vellet, ante defenitivam decisionem capitulum ipsum desuper au- dire non dedignaretur. Quibus rite compositis capitulum ad exarandas novas, tempo- 25 V kopiji prečrtani štirje odstavki (c., d., e.), ki so nato v nadaljevanju napisani v skrajšani obliki. Relationes ad Limina 207 ribus nostris congruentes constitutiones a me invitabitur. Quae de capitulo cathedrali proposui, valorem habeant etiam quoad capitulum collegiatum. Non obligentur negue ad quotidianum cantum neque ad integrum offi- cium recitandum. In favorem guogue eorum causae ut supra adduci possunt, immo addi circumstantio, guod numero pauci, aetate semper provectiore et cura animarum occupati sint. [22] 6. An parochi in suis parochiis resideant? Legem residentiae omnes parochi adamussim observant et in aedibus parochia- libus parati ad officia resident. Ad plures dies e parochia discedere non solent, nisi causa cognita et approbata ab episcopo et omnibus circumstantiis ita dispositis, ne cura animarum detrimentum patiatur. Laudabiliter agnosco, parochos rarissime ad plures dies solius recreationis causa parochias relinguere. Ast mihi videtur, plures ni- mis freguenter pro uno vel altero die solummodo discedere et guidem negue decano consolto. 7. An librum matrimonii et baptizatorum, aliosque libros, guos ad normam Ri- tualis Romani retinere debent, retineant? Omnes libros retinent et fideliter describant, guae describenda mandantur. De- super dantur ordinationes ecclesiasticae aditae a meis praedecessoribus; praeter hos dantur etiam civiles, guae cum ecelesiasticis fere semper concordant, quia vero non concordant in omnibus casibus, ideo conflictus enasci possunt. Exempli gratia: An- nos 1901 matrimonium guoddam ob impotentiam viris a iudice civili declaratum fuit nullum, mihique iniunctum in libro matrimoniorum adnotare, guod istud ma- trimonium a civili potestate declaratum sit nullum. Cui postulationi resistebam ne inseriptione agnoscerem errorem dogmaticum, ac si civili potestati competeret ius iudicandi de valore matrimonii. Licet saepius compulens fuerim, nihilominus in- scriptionem retardavi usque ad inguisitionem peractam de casu a meo iudicio matri- moniali. Postguam cognovi, matrimonium revera esse nullum, inscriptionem man- davi et guidem sine aligua observatione, guia illam potestas civilis non admittit; de- fensor matrimonii appellavit guidem ad II. instantiam, sed absgue graviori conflictu diu exspectare non potui et insuper putavi, periculum erroris esse imminutum phrasi guod matrimonium a civili potestate esset declaratum nullum, ergo nihil affirmatur vel negatur de competentia fori ecclesiastici; periculum vero perfecte cessabit post indicium II. instantiae, quod dein in libris ita adnotare volo, ut in ecclesiae manifeste pronuntietur. 8. An aligui ipsorum indigeant aliorum sacerdotum opera, ut sacramenta po- pulo administrent? Praeter 292 parochos, unum vicarium et tres capellanos independentes dantur guogue 18 expositurae et 229 cooperaturae erectae in adiutorium parochorum, ex guibus tamen [23] ob penuriam sacerdotum circa 90 vacant, licet ab intensiorem 208 Anton Bonaventura Jeglič curam animarum et ob labores semper magis augmentatos omnibus providendum es- set. Succurrunt vero parochis sacerdotes regulares, inprimis franciscani et capucini, gui unus missam celebrandi, verbum divinum praedicandi et confessionem excipien- di libenter in se suscipiunt. 9. An iidem per se vel per alios idoneos [...] diebus saltem dominicis et festis so- lemnibus plebes sibi commissas pro sua et earum capacitate pascant salutaribus verbis? Huic officio tum parochi, tum eorum cooperatores libenter, ferventer et cum su- cessu incumbunt. Ouia errores contra fidem et mores tum scripto tum verbo late disseminantur, coacti sumus veritates christianas non solummodo positive evolvere et demonstrare, sed etiam apologetice, immo et polemice defendere. Ouia insuper pars liberalis in gua aperti et noti apostatae ducatum habent, tempere electionum omne conamen adhibuit, ut populus contra ecclesiam incitatus ad illos pertraheretur eligeretgue viros, aperte affirmantes, sub vexillo liberalismi certamen contra cleri- calismum et catholicismum ineundum, annis 1900 et 1901 ad clerum et populum breves instructiones de nisi perlegendas et illustrandas ex ambone, simulgue saepius declaravi ephemerides partis liberalis iam iure naturae esse prohibitas, ergo absgue peccato teneri et legi non posse. Concionatores et confesarii instructionibus obe- dienter populum de periculis pro fide et moribens instruebant tum ex ambone, tum in confessionali et quidem uberrimo cum fructu. Pars liberalis in electionibus prostrata nunc non cessat clamare de abusu in opere praedicationis et confessionum, perinde postulare leges talem abusum cohibentes. Ouia vero nostri adversarii ultimus diebus, ac si amentia rapti essent, in foliis et libellis omnimodum apostasiam propugnabant, ut et fundamentalia dogmata no- strae fidei de Trinitate, de incar[na]tione, de sanctisimo Sacramento, de B. V. Maria, de ecclesia, de pontificatu negabant, ideo novam edidi instructionem in qua popu- lum edocui, per bullam »apostolicae sedis« latam esse poenam excommunicationis contra apostatas eorumgue adiutores et per decretum Leonis papae XIII. tum iure naturali tum iure ecelesiastico prohibitas pronuntiari ephemerides, guae data opera fidem et mores oppugnant. Solemnitates etiam expiatorias ordinavi atgue a gubernio provinciae et centrali repressionem talis libertatis postulavi, simulgue procuravi con- ferentias apologeticas in ecclesia cathedrali tempore adventus proximi. [24] 10. An saltem diebus dominicis et festis diebus in suis parochiis fidei rudi- menta et obedientiam erga Deum et parentes pueros ceterosgue hoc adiutorio indigentes edoceant et an, et gui eis operam praestent in hoc opere adimplendo, et an fructuose hoc opus adeo necessarium in singulis parochiis proficiat? A tempore immemorabili diebus dominicis post meridiem ad populum sermo ca- techeticus habetur, in guo catechismus eo ordine, guo conscriptus est, populo fideli explanatur. Diebus vero festivis loco huius sermonis aliae pietates populares institu- untur. Catechetico sermone cum litaniis absoluto, iuventus utriusgue sexus in eccle- Relationes ad Limina 209 siam vel sacristiam convocari solebat eo fine, ut doctrinae catechismi cordi et me- moriae altius inprimerentur. In guantum mihi nunc cognitum est, isthaec consuetudo ubigue fere cessavit. Nam iuventus in catechismo instituitur tempore, quo scholam freguentat, guam freguentare tenetur usgue ad completum annum duodecimum; quo completo tenetur adhuc his in hebdomade apparere in scholis repetitoriis, in quibus cum religuis materiis et catechismo guogue locus datus est. Ast in maiori numero parochiarum ad hunc sermorem catecheticum postmeridia- num parvus numerus populi apparere solet, iuvenes praecipue et viri pauci accedant, nam guam plurimi praeferant cauponas. Scholae guogue repetitoriae fructum desi- deratum non afferunt. In scholis autem elementaribus sacerdotes onera diligentes et cum sucessu explanationi catechismi operam dant, de quo successu obtento ipse per- suasus sum, cum in visitatione canonica omnem iuventutem in scholis congregare atque e catechismo examinare ordinavi. Maior pars sacerdotum magnam dexterita- tem et nobilitatem in doctrina christiana modo catechetico explananda sibi compara- vit. Proh dolor duo inconvenientia existunt: a) scholae aedificantur guam plurimae, sed nulla ratione habita finium parochiae vel distantiae ab ecclesia parochiali, ita ut infantes unius parochiae vi ordinationum civilium frequentare debeant scholam si- tam in territorio alterius parochiae, quam ob rem pastor non proprius sed alienus illos instruere tenetur. Inde fit, ut neque pastor proprius oves suas, neque oves pastorem cognoscant, cum etiam ad primam confessionem, ad primam communionem nec non ad sacramentum confirmationis infantes ab alieno pastore praeparentur, immo sacra- menta omnia decurrente tota vita in aliena ecclesia a pastore non proprio percipere soleant, unde cura animarum multum difficilior evadit; b) institutioni catecheticae non [25] destinantur nisi duae horae sine inde solummodo una hora in hebdomade, ita ut impossibile sit, ut tota materia catechismi paescripta pro singulis classibus prout decet explanetur et memoriae infantium imprimatur. Nescio, guomodo his malis et defectibus occurrere possim, cum in nostris tem- poribus ob gravia pericula, quae imminent, quo profundior doctrinae christianae cognitio absolute necessaria sit. In synodo dioecesana, celebranda seguenti anno, remedia guaeri et inveniri debebunt. Valde gauderem, in congregatio ipsa hac de re instructiones convenientes haustas e thesauro amplissimas experientiae suggerere mihi dignaretur. In conferentiis annualibus, ad quas decanos vocare consuevi, id assegui volui, ut saltem ad primam confessionem, primam communionem et con- firmationem infantes a proprio pastore informantur, et in propria ecclesia ad haec sacramenta admittantur, ast ob decanorum obiectiones ad tempus saltem silentium mihi imposui. 11. An singuli parochi ceterisque curam animarum exercentes singulis domini- cis festisque de praecepto missam applicent pro populo eorum curae commisso? Omnes et singulis, qui statutis diebus missam pro populo applicare tenentur, reve- ra pro populo applicant. Vi facultatum, quae S. Congregatio Concilii rescripto de die 18. 5. 1896 praedecessori meo et publicato 1. ianuarii 1898 concessit, omnes prae- 210 Anton Bonaventura Jeglič dieti in festis suppressis stipendium pro missa accipere possunt, sed tantummodo sub conditione, ut perceptam elemosynam ad pia opera erogent. Nunc tales elemosynae pro aedificatione seminarii puerorum cum gymnasio catholico expeduntur. Facultate accepta a S. Congregatione de Propaganda de die 29. 3. 1898 hinc inde concedo facultatem binandi servatis servandis; guam concedo, si secus magnus nume- rus parochianorum in die dominica vel in festo de praecepto sacrum audire non posset. Ast dantur adhuc alii casus, guando facultas binandi valde proficua foret in paro- chiis, in quibus unus tantummodo sacerdos munus pastorale obit. Quibus adnumero inprimis tempus, guo populus ad sacramenta confluit, exempli gratia tempore ad- ventus, quadragesimae, mensibus maio et octobre, in festo sanctissimi Cordis Jesu et guibusdam aliis festis vel iis dominicis, guando [26] congregatio Mariana vel socii Tertii ordinis ad generalem communionem invitantur. Si sacerdos missam celebrat mane, ad illud tempus non potest audire confessiones omnium, licet iam in vigilia vel sabbato confessiones per plures horas exceperit; gui ad missam mane celebratam venire non possunt, ast sacramenta percipere volunt, periculo exponuntur illo die absgue auditione s. missae remanere; si vero sacerdos missam celebrat serius hora nona vel decima, iterum magna pars eorum, gui ad sacramenta accedere desiderant, missam expectare et audire non posset. Socius obligationem audiendi missam ita adimplent, ut una pars in ecclesia propria, altera vero in vicina obligationi satisfaciat. Nostris temporibus iter ad missam audiendam in aliena ecclesia, inprimis si haec in urbe vel foro sita est, valde pericolosum est tum pro fide tum pro temperantia et castitate. Ideo rogo, an in casibus allatis et in similibus facultatem binandi ob solutem ani- marum, et praecavenda varia pericula concedere mihi liceat. 12. An et guae praemittantur, anteguam guis ad primam tonsuram et minores ordines admittatur, et an sacris ordinibus initiandi ante cuiscungue ordinis sa- cri receptionem piis meditationibus, vulgo spiritualibus exercitiis, vacent per aliguot dies in aligua domo religiosa? Absolutis studiis gymnasialibus candidati ad statum sacerdotalem statim in semi- narium theologicum recipiuntur. Theologi I. anni admittuntur ad tonsuram, theologi vero II. anni ad minores ordines in festo circumcissionis Domini, postquam guingue dies exercitiis spiritualibus vacaverint. Theologorum III. anni aligui, illi vero IV. anni omnes, si idonei inventi fuerint, mense julio admittuntur ad sacros ordines et guidem ita ut inter singulos duo dies intersint: ante subdiaconatum vacant omnes spiritualibus exercitiis per triduum, ante diaconatum et presbyteratum per unum diem. Vi facultatum S. Congregationis de die 29. 3. 1898 licet mihi cum promovendis dispensare super interstitiis et temporibus ordinationum. [27] 13. An omnes praedicti vestes iugiter deferant clericales et an guoad fori privilegium serventur disposita a sacrosancta synodo Tridentina et a constitu- Relationes ad Limina 211 tione sanetissimi domini nostri Benedicti papa XIII. in eodem concilio Romano emanata? Omnes sacerdotes iugiter deferunt vestes nigri vel saltem obscuri coloris; quoad vestem vero superiorem a tempore immemorabili in nostris regionibus usu venit, ut loco talaris deferatur habitus brevior, gui tamen genua tegit; omnem conatum defe- rendi habitum genua non tegentem, prout raro guidem sed tamen hinc inde observari potest, saltem in synodo dioecesana reprimam. Invaluit vero abusus, ut sacerdotes constituti in intinere vestem talarem secum non deferant et ideo ad missae celebrationem non in veste talari sed in illa breviori accedant; gui abusus ita est obvius, ut nemo fidelium propterea scandalum patiatur: ast nihilomimus hunc guogue abusum tollere intendo. Tonsura temporibus autecedentibus vix unguam videri potuit, nunc vero iam ma- ior pars sacerdotum illam deferre consuevit et spero brevi temore futurum ut tonsura ab omnibus deferatur. 14. An habeantur conferentiae theologiae moralis, cum casuum conscientiae et etiam sacrorum rituum et guot vicibus habeantur et gui illis intersint et guinam profectus ex illis habeatur? Saeculo XIX. conferentiae pastorales in dioecesi Labacensi nunguam celebra- bantur, casus vero eorum restauratus fuit ab episcopo Chrysostomo Pogačar circa an- nnum 1875. Exinde celebrantur quotannis semel, hinc inde in uno vel alio decanatu bis. Statutum est, ut singuli decani clerum sui decanatus ad conferentiam convocent; in conferentiis pertractantur quaestiones praepositae ab ordinario prouti circumstan- tiae temporis se exigant; sacerdotes, qui nondum sex annos in ecclesia deserviunt, tenentur ad responsa scriptotenus exaranda; convenire autem debent omnes legitime non pediti. In dioecesi Labacensi meus praedecessor erexit sodalitatem sacratissimi Cordis Jesu, vi cuius vita sacerdotum reformatur. Sodales ad media vitae sacerdotalis stric- tios obligantur; insuper saepius convenire tenentur ad conferentias, quibus ad foven- dam pietatem, ad praecavenda pericula, ad vitam sacerdote dignam excitentur. Per- suasus de utilitate huius sodalitatis tum admonitione tum precibus tum vi [28] suavi conabar sacerdotes permovere ut omnes huic sodalitati nomen dare non respuant imo accuratum modum celebrandi conventus praescripsi, scilicet: a) adorationem Sanctissimi, b) tractationem quaestionis asceticae, c) solutionem quaestionis e theo- logia morali, liturgica vel alia eiusdem parte, d) tractationem e sociologia in guantum fieri potest systematice. Omnes fere sacerdotes sodalitati nunc adscripti sunt, ubigue qua praesidem localem decanum, qua praesidem dioecesanum meum vicarium ge- neralem elegerunt et in singulis decanatibus excepti unico singulis fere mensibus in domo cuiusdem parochi per turnum convenire solent. Quaestiones decursu anni pertractatae ad finem anni in folio dioecesano publicantur. Conferentiae multum pro- sunt ad promovendam vitam sacerdotalem, ad instaurandam et fovendam amicitiam et unitatem in clero et ad magis fructiferam curam animarum. Ex 21 decanatu so- 212 Anton Bonaventura Jeglič lummodo unus usgue nunc tardus fuit, ast constituto novo decano spero futurum ut et iste ad similem vitam excitetur. Prouti mihi relatum est, omnes sacerdo[te]s valde libenter ad praedictas conferentias apparent. Insuper consuevi guotannis post Pascha convocare omnes decanos in meum pa- latium ad conferentiam, in qua questiones ecclesasticae, ecclesiastico-politicae et sociales secundum indigentias temporis statuuntur et solvuntur; decani ita instructi eodem sensu istas vel similes questiones tune in suis conferentiis pertractare solent, gua agendi ratione in universa dioecesi maior uniformitas obtinetur. 15. Ouinam sunt mores cleri saecularis et an aliguod in eo sit scandalum, quod remedio indigeat potentiori? Maior pars cleri saecularis imbuta est optimis, minor pars bonis moribus, pau- cissimi vero scandalosi inveniuntur. Dantur sacerdotes, gui ad intemperantiam incli- nantur, ast excessus, gui scandalo essent, in dies rariores fiant. Contra castitatem vix unguam auditur sacerdotem peccasse, licet in mea dioecesi dentur sacerdotes saecu- lares cir[c]a 585. Bis tantum, una vice ob frequentem ebrietatem, altera ob peccatum contra castitatem, sacerdotes in monasterium capucinorum per aliguot dies relegare debui; sacerdotes vero non tam graviter delinguentes ad exercitia spiritualia obeunda invito. Quatuor sacerdotes suspensi ab officii et beneficio in mea dioecesi vivunt et qui- dem duo adscripti dioecesi Lavantinae, duo vero meae Labacensi. Ast scandala gra- viora non patizantur nisi ab uno, qui ad sodomiam inclinatus et hac inclinatione totus guantus infectus esse videtur. Omnis cura illum adducendi ad meliorum frugem, vel detinendi in aliquo monasterio frustranea fuit.°° [29] Sacerdotes meae dioecesis guoad plurimum partem conscienciose peragunt officia ad curam animarum pertinentia, ultra occupationes, ad quae stricte obligantur, ultronee secundum exigentiam temporis plura alia negotia in se suscipere non abhor- rent, operaturgue cum optimo successu in vita sociali instituendo et associationes iuvenum, operariorum, agricolarum et in vita ecelesiastico — politica, guae cum guaestionibus fidei multum occupatur. Immo operam navant in dirigendis 236 Sledi daljši prečrtan odstavek: »Ante sex annos huius criminis accusatus profugit [29] in Americam, ubi brevi post poenam suspensionis incurrit. Ope collectionis factae a sacerdotibus initio anni 1901 reversus est in meam dioecesim et statim sodomiam attentabat et personas incautas de pecunia defra- udabat. Ob scandala illum suspensum pronuntiavi atque delationem vestium clericalium illi prohibui, simulque rem ad iudicem civile detuli. Necessitate compulsus se contulit ad monasterium capucinorum, ubi revera per septem menses morabatur. Ego illi promisi, me pro alimentis et pro vestibus illius curam habere velle et capucinis omnes expensas solvere, si in monasterio permanere et ita pro salvatione ani- mae et aliorum media adhibere vellet, immo dedi illi iam facultatem celebrandi s. missam solummodo intra muros monasterii, nam degens in monasterio a guardiano laudabatur, quod sat bonam vitam agat, dixi etiam, quod ad curam animarum illum nunquam mittere possum. Acceptis litteris aufugit et nunc circumvagatur quam plurimus per loca limita et montana. Valde tristis sum de hoc perdolendo casu, nam quotidie pertimesco illum nova scandala patroturum.« Relationes ad Limina 213 ephemeridibus et variis foliis periodicis destinatis promovendae scientiae, educatio- ni christianae, vitae sociali, arti pulchrae et historiae. Ideo a populo revera amantur, immo etiam apud exteros optima fama gaudent. Nullum sacerdotem scio occupatum negotiationibus prohibitis. Ast aliguantulum dubito, an in seguentibus casibus recte egerim: 1. In dioecesi dantur circa 60 Raifeisencassen, quae fere omnes a sacerdotibus erectae sunt et ab ipsis diriguntur nam populus non confidit laicis, confidit autem sacerdotibus, gui perinde ad hoc onus suscipiendum moraliter cogun- tur. Inde vero praecipiae agricolis magna utilitas provenit, nam non solum pecuniam necessariam facile, cito et absgue multis expensis accipiunt, sed liberantur etiam ab usurariis et a dominio hominum, qui liberalismo dediti suos guogue debitores variis occasionibus, praeprimis tempore electionum, liberalismo inservire cogunt; 2. ante duobus annis pars catholica proprium institutum [30] ad adiuvandum fi- deles contra damni incendia fundavit et quidem sic dictam »associationem pro assecuratione mutua« in gua lucrum omnibus membris, non vero singulis fundatoribus cedit; quo instituto similes associationes Iudaeae et liberales eo- rumgue influxus in nostrum populum saltem imminui intenditur. Ouod opus ego ipse re et opere adiuvo simulgue clero consilium dedi, ut aedificia eccle- siastica huic associationi adscribat et populum quoque verbo et exemplo huic associationi adducat. Immo duobus canonicis permisi, ut in administratione et inspectione huius associationis operam suam collocent. Oua agendi ratione permoti multi e populo alias associationes paulatim relinguunt, ut praedicatae mutuae nomen dent; simul vero parti catholicae, utpote a gua maius lucrum materiale percipiunt, firmius adhaerent; 3. idem dicendum de associationibus oeconomicis ad comparandas res ad agri- culturam necessarias et ad vendandas fructus agriculturae, in guibus omnibus sacerdotes praecipuam operam praestant gua praesides, vel gua membra acti- va; hac guogue via populus ab influxu et dominio liberalismi liberatur et parti catholicae adiungitur; 4. ultimo tempore lucta vehemens exorta est inter partem liberalem et catho- licam; in comitiis provincialibus pars liberalis iura partis catholicae laesit, immo clerum iniuste offendit, unde a parte catholica obstructio valde vehe- mens inchoata est, guae nunc guogue continuatur, ita ut comitia interrumpi debuerint; utrague pars gualibet fere dominica conventus populi in diversis partibus provinciae cogit, ut rem suam propugnet et populum pro sua agendi actione lucretur. Licet actionem partis catholicae non possim approbare guoad omnes circumstantias, tamen omnino taceo et clero activam cooperationem tacite permitto, eo quod secus partis liberalis, quae ecclesiae catholicae sum- mopere intensa est ad victoriam viam sternerem, nunc vero opero et ex suc- cessu praesenti firmiter teneo parte, ut partis liberalis robur frangatur atgue eiusdem influxus undequaque debilitetur. 214 Anton Bonaventura Jeglič Scire desidero, an in his negotiis recte egerim. Perpendendum est guod absgue hac actione ex parte cleri magna pars [31] populi ad partes liberales atracta fuisset et alia pars sub iugo eiusdem partis adhuc ingemisceret. Confiteri vero debeo, hac actione ex parte cleri viros liberalismo adhaerentes ad vehementiores impetus contra clerum et ecclesiam excitatos fuisse, immo etiam clero talibus occupationibus varia pericula pro vita vere clericali imminere; ast quaestionibus convenientibus conferen- tiis pastoralibus propositis clerum ad pericula attentum reddere volui et adducere, ut a periculis cognitis remedia salutaria contra illa quaerere atque adhibere non omitte- ret. Capituo IV. De clero regulari. 1. An regulares curam animarum excercentes [...] munus sibi commissum fide- liter adimpleant? Regulares dioecesis Labacensis vario modo partes habent in cura animarum. 1. Inprimis patres ordinis s. Francisci inde ab anno 1795 in decreti imperato- ris Josephi II. administrant parochiam complectentem partem urbis Ljubljana cum aliquot pagis. Anno currente peregi visitationem canonicam in iis rebus, in quibus iurisdictioni episcopali subsunt. Qua visitatione persuasus fui, patres magno cum fervore operari in vinea Domini: tum in ecclesia parochiali, tum in duabus ecclesiis filialibus omnia praescriptis ecclesiasticis respondent; res cancellariae revera exem- plariter procurantur; praedicatio verbi divini, catechetica instructio in duabus scholis elementaribus, administratio sacramentorum atque cura infirmorum et reliqua omnia exercentur magna cum diligentia nec non optimo cum successu. In reliquis tribus locis, ubi patres franciscani degunt, scilicet in urbe Kamnik, Rudolfovo?! et in pago Brezje curam propriam non habent, sed verbum divinum praedicant, confessionesque excipiunt omnium, qui ad illos accedunt. Insuper patres in urbe Rudolfovo scholam elementarem sustinent, illi in urbe Kamnik in schola elementari catechismum tradunt, in Brezje vero sanctuario beatae Virginis Mariae inserviunt atque opem spiritualem praestant ingenti multitudini, quae per decursum anni illuc confluere solet. Insuper omnes patres missionibus popularibus operam dant; a me provocati hanc provinciam inde ab anno 1899 excolere coeperunt et iam in 72 parochiis missiones habuerunt. [32] Qua occasione demonstraverunt se esse valde bonos concionatores populores et confessarios a populo desideratos. Ideo patres apud clerum et apud po- pulum optima fama gaudent. Tertium ordinem quoque s. Francisci nunc melius dirigere et in variis parochiis saecularibus me movente erigere coeperunt. 27 Novo mesto. Relationes ad Limina 215 Excepto conventi Labacensi in religuis conventibus canonicam visitationem usgue ad praesens tempus negue in iis explevi, guae ad praedicationem verbi divini et ecclesiae statum pertinent. 2. Monasterio cisterciensium anno 1900 incorporata fuit parochia Zati¢ina,** unde illis ad propriam curam animarum obligantur. In canonica visitatione observa- ri, patres cistercienses esse reformatos atque optimo spiritu ecclesiastico et religioso imbutos, nec non ad officia curae animarum paratissimos. Quia vero excepto uno patre iuniore et imperito lingua nostra Slovenica non calebant, ideo in cura anima- rum adhuc plura desiderabantur. Ast iste defectus nunc cessabit, quia duo sacerdotes saeculares meae dioecesis imbuti optimis moribus in hunc ordinem ingressi sunt, atque insuper etiam pater prior linguam populi iam sufficienter addidicit. Spero brevi futurum ut optimus prior ad dignitatem abbatis promoveatur et perantiqua abbatia restauretur. 3. Nonnulli regulares: capucini, sacerdotes missionarii s. Vincentii a Paulo et jesuitae in propriis ecclesiis verbum divinum praedicant, confessiones excipiunt, confraternitates dirigunt et ad missiones populares excurrunt, quas ab anno 1898 capucini in 5, missionarii s. Pauli in 73, jesuitae in 57 parochiiss habuerunt. Patres ordinis Teutonici educationi suorum candidatorum incumbunt, fratres misericordiae aegrotos curant, carthusiani vero monasterium cum habitaculis pro confratribus ae- dificare festinant. Quoad nos omnes nullam visitationem canonicam explevi putans me ab illa pera- genda propter optimam famam, qua gaudent, abstinere posse. 4. Silentio vero praeterire non posum quaerelas parochorum de difficultate in cura animarum proveniente exinde, quod ad ecclesias regularium in parvis urbibus, scilicet capucinorum in urbibus Škofja Loka et Krško et franciscanorum in urbe Kamnik [33] fideles imprimis vicini et iuvenes ex parochiis vicinis diebus dominicis et festivis confluunt et contenti simplici missa absgue sermone tunc ad cauponas se conferunt et guod fideles imprimis iuvenes recidivi et occasionarii apud eodem regulares utpote guibus ignoti sunt confiteri et valde facile absolvi solent. Unde se- quitur, ut iuventus a relapsu non caveat, occasiones non vitet, verbum Dei non audiat et confessione semel vel bis in anno contenta a passionibus vincatur, in pessimas consuetudines prolabatur et corrupta moneat. Cogitabam iam de medela huic vulneri afferendo, ast a sacerdotibus ipsis rogatus fui, ut rem differre vellem, ut concordia inter illos et regulares vigens tollatur. Ast occasione synodi certo omne conamen ad istas difficultates removendas adhibere debeo. 28 Stična. 216 Anton Bonaventura Jeglič 2. An aliguis regularis extra monasterium degat; an aligui adsint [...] eiecti, vel aliguis regularis [...] extra claustra monasterii ita notorie deliguerit, ut populo scandalo fuerit; et guomodo in sic delinguentes animadverterit? In mea dioecesi nunc octo regulares extra claustra monasterii degunt et guidem obtenta legitima dispensatione a competentibus superioribus. Ex guibus quinque fuerunt franciscani, guorum duo nunc parochiam obtinuerunt, duo gua beneficiati curam animarum exercent, unus vero cooperatoris munere fungi- tur. Sextus fuit in monasterio capucinorum gua guardianus, ast ob infirmitatem di- spensantionem obtinuit et nunc cura animarum non occupatur, solummodo missam singulis diebus celebrat atgue, prout mihi narratur, sua pietate clerum et populum aedificat. Septimus fuit in monasterio minoritarum, guod ob defectum vitae et disciplinae regularis derelinguere desiderabat, licentiam exeundi obtinuit et nunc qua cooperator magno cum fervore et fructu operatur. Octavus fuit in congregatione sacerdotum missionariorum a s. Vincentio, deinde transiit ad carthusianos, postremo vero a me in meam dioecesim, in gua natus fuit, admissus munus independentis capellani obtinuit, quo munere vero ecclesiastico fervore non obstantibus extraordinariis difficultatibus et [34] intestationibus a viris liberalismo deditis fungitur. Contra hunc ultimum graves accusationes ab illustris- simo episcopo Lavantino, in cuius dioecesi ille qua sacerdos missionarius degebat, oblatae sunt, ast nihilominus usque ad praesentem diem illum non inquietabam, quia recordatus sum illius scriptae assertionis se post egressum e praedicta congregatione via congregationis Romanae omnia delicta iam composuisse. Licitus a superioribus in mea dioecesi non invenitur, negue audivi de aliguo scan- dalo, guod a regulari degenti intro claustra monasterii commissum fuisset extra illa. Ouido guidem franciscanos et capucinos temporibus antecedentibus sed dissolutos et moribus ipsis haud convenientibus fuisse, ast inde a decem, vel guindecim annis in melius mutati sunt. 3. An sua iurisdictione delegata usus si! explenda visitatione conventuum et granciarum monasteriorum, in guibus religiosi non aluntur in numero a sacris constitutionibus praefixo et guinum sunt religiosorum mores in istis conventi- bus et granciis degentium? Tali iurisdictione delegata non sum usus, nam necessitas illa utendi nulla emersit. Omnes enim regulares optima fama gaudent, superiores, in quantum scio, de disci- plina servanda anxie curant et contravenientes suis mediis competentibus compesce- re student. 4. Denique, an aliquod habeat cum regularibus offendiculum in exereitio iuri- sdictionis delegatae? Quia nulla emersit necessitas utendi tali iurisdictione, nec offendiculum ullum usui illius opponi potuit. Relationes ad Limina 217 Capitulum V. De monialibus. 1. An moniales, episcopo subiectae, suos servent constitutiones? In dioecesi dantur duo conventus monialium s. Ursulae et unus carmelitarum, qui episcopo subiecti sunt. In singulis iam bis vel ter canonicam visitationem explevi et reperi, in omnibus constitutiones omnino observari atgue observationem a superio- rissis fortiter urgeri. Idem de religiosis notorum simplicium asserere debeo, prouti in visitatione pe- racta mihi persuasum est. [35] 2. An clausura in earum monasteriis inviolate custodiatur? Ouoad custodiam clausurae de singulis conventibus separatim referre debeo. a. Carmelitae in genere clausuram strictissime observant. Ast cum monasterii hortus ex una parte contiguus sit flumini Ljubljanica, cuius clives regulationi su- biicietur, perinde ex illa parte murus extrui non possit, sed s[a]eptum constructum ex firmis assibus consistat, moniales affirmant, clausuram eorum nondum esse per- fectam, atque tacite tolerant, si ianitrix hinc inde in hortu apparet et si famulus pro ecclesia et alio servitio pernoctat in domo quae a loco clausurae nondum perfecte exclusa est. In conventu ipso intra clausuram fundatrix, optima virgo, habitat simul cum soro- ribus recreationi earum asistit, atque pro habitu, licet raro, exire et intrare solet. Priorissa, de familia Morsey, quae conventum valde prudenter dirigit, quamque omnes sorores quam optimam matrem reverentur, scriptis significavi, quas personas, prout medicum, necessarios operarios vel eiusdem proximos consanguineis intra claustra possit admittere, quin ulteriorem licentiam a me petat. b. Ursulinae Labacenses clausuram libenter observant. Ast propter scholas exter- nas et internas clausura exceptionibus multis est subiecta. Vi antiguae consuetudinis, quam ego guogue scripti probavi, seguentes usus admittuntur: 1. Discipulae scholae externae, ad guam aditus e via patet, ingrediuntur loca pro scholis destinata, ad guae sorores guogue per portam ex intrinsecis partibus conventus intrant ibigue tempore institutionis commorantur; 2. discipulae internae scholae, numero circa 150, separatim guidem a sororibus ast intra claustra habitant; initio anni et sub finem illius parentibus et cognatis accessus ad ista habitacula permittitur; decursu anni isti intra claustra non admittuntur, nisi tempore aegritudinis puellarum; 3. puellae freguentantes scholas internas, vel scholam inscriventes tractandae aevi, vel ad addiscende arti coquendi et similes, possunt intra claustra ingredi, licet extra illa habitent; 4. insuper 16 ancillae ad labores in domo et hortu necessariae intra claustra ha- bitant et dormiunt; 5. servi necessarii intra claustra quidem operibus incumbunt, sed extra habitant; 218 Anton Bonaventura Jeglič 6. quando candidatae ad habitum, novitiae ad vota admittuntur, tune harum co- gnati, affines et amici [36] clausuram ingrediuntur, ast solummodo ad parvum tempus; 7. si a puellis semel vel bis in anno scenici lusus producuntur, tum praeprimis sacerdotes, vel cognati vel benefactores ad illos invitantur, ast non numerosi; 8. civilis inspector scholae libere ingreditur, guotiescungue numere suo fungi vult et inspectione absoluta in conclave commune sorores ad conferentiam convocat; 9. duo medici domestici nec non specialista pro medendis oralis ingrediuntur in- tra claustra, guotiescungue vocantur, soror destinata curae infirmorum semper est praesens; aegrotantes, guae non decenebunt, in conclavi speciali a medico expectantur; 10. guando confessarius confessionem aegrotarum excipit, stipatus matre supe- riorissa vel alia sorore, rarissime solus, vadit via recta ad decumbantem; du- rante confessione ianua cellulae clauditur, soror comitana manet extra cellu- lam ante ianuum, 11. confessarius gua catecheta ingreditur clausuram ad catechismum tradendum, tempore libero inter singulos horos intrare solet conclave destinatum commu- ni usui sororum, ibigue cum una vel altera e magistris res scholae pertractare; 12. consaguinei, parentes discipularum et alli, qui cum monialibus collogui desi- derant, admittuntur ad parlatorium, ad cuius clatra monialis ad colloguendum venit, et guidem cum consanguineis fere semper solo absgue ulla comite, si non sunt consanguinei, fere semper cum comite. c. Idem fere observatur in conventu monialium s. Ursulae urbi Škofja Loka. Ultra casus praefatos adhuc duos memorentur: 1. guotiescungue priores alumnae ad invisendas magistros suas in urbem ve- niunt, permittuntur ingredi clausuram; guod praecipue die 8. septembris in festo nativitatis beatae Virginis Mariae fit, gua festivitate sodales Marianae, innuptae et nuptae guotannis undeguegue ad conventum conflueret, ibi non solum per diem commorari sed etiam pernoctare, diem festum solemniter obi- re, dedicationem renovare et sacramenta percipere consueverunt; 2. conventus e duabus partibus consistit; una iacet inferius ad vicum, altera su- perius in parvo collo, ad guam ab inferiori tectae scalae ascendunt; in gua superiori parte internae alumnae diu noctugue [37] commorantur, guibuscum magistrae guogue necessariae ob educationem convivunt; in hoc parte capella existit, in gua Sanctisimum asservatur et in gua semel in hebdomade sacrum celebratur et varia pia exercitia e. g. mese octobre, mense maio, in honorem s. Cordi Jesu et similia peraguntur; guam ab rem catecheta et aedituus in hunc locum saepe venire tenentur. d. Ouod autem me attinet, absgue causa nunguam clausuram ingressus sum; ast usgue ad novissima tempora, eo guod uberiorem tractatum de clausura monialium Relationes ad Limina 219 prae manibus non habui, ingressus sum clausuram saepius absgue causa a Romanis decretis approbata et guidem: 1. apud Carmelitas quotannis sexies vel septies circiter sermonem instructivum habui, qua occasione missa celebrata clausuram ingressus sum et ientaculo sumpto in oratorio coadunatis sororibus sermonem habui putans talem causam sufficientem; 2. in visitatione monialium s. Ursulae in utrogue conventu ingressus sum clausu- ram, in conclavi communi singulas sorores examinavi ibigue examine peracto necessaria monita simul omnibus dedi, electionem guogue superiorissae in conventu Labacensi intra claustra peragere curavi; negue dubitavi hunc agen- di modum esse illicitum; 3. secus vero rarissime intra claustra intravi ast fere semper instructionis, admo- nitionis vel consolationis causa; bis vel ter forsitan solummodo ut inopinato adventu sororibus gaudium afferam; 4. fere semper ingressus sum solus absgue comite, nam praesente comite res monialium intrinsecas pertractare non potuissem. Valde timeo, guod in his casibus leges clausurae transgressus sim et fors aliguam censuram incurrerim, pro cuius absolutione innixe rogo. De clausura ideo omnia accurate retuli, ut conscientiae consulam et a S. Congre- gationi edocear, in guibus rebus peccaverim, atgue edoctus pro futuro tutius ageri possim. 3. An aligui abusus in illis monasteriis irrepserint, qui consilio aut auxilio S. Congregationis indigent? Abusus huiusmodi nullibi reperi, nisi forsan futurum sit, ut S. Congregatio de iis, quae de clausura retuli et guae de administratione bonorum relaturus sum, reprehen- sione dignum guid reperiat. 4. An praeter ordinarium confessorem, alius extraordinarius ab ipso bis aut ter in anno fuerit oblatus? Singulis guatuor temporibus confessarius extraordinarius omnibus religiosis, tum illis votorum solemnium, tum illis votorum simplicium, offertur. Immo obsecundans decreti »Ouemadmodum« de die 17. decembris 1890 alii quoque extraordinarii con- fessores praesti sunt, ut guaelibet religiosa in necessitate spirituali constituta apud illum confessionem persolvere et consilium petere possit. Ast saepius contingit, ut una vel altera sororum confessarium ordinarium nu- mguam adhibere velis, sed semper extraordinarium desideret. Ego guidem petitione resistere soleo, ast importunitate sororum permotus saepe id tolero persuasus, me taliter ad guietam vitam sororis petentis et conventus, ubi moratur, conferre. 5. An dictorum monasteriorum reditus fideliter administrentur et monialium dotes fuerint persolutae et guomodo erogatae? 220 Anton Bonaventura Jeglič Ut accuratam responsionem clare et conscientiae meae consulere possim, iterum de guibusdam conventibus separatim referre debeo. a. Quad moniales carmelitas puto, dotes ab omnibus esse persolutas, fructifere collocatas et reditus adhibitus pro necessitatibus vitae guotidianae. b. Conventus Labacensis monialium s. Ursulae, guod in praesenti numerat circa 75 sorores sive de choro sive laicas, reditur percipit partim ab alumnis domus, partim a gubernio, guod guotannis 18000 coronarum contribuit, partim a pecunia utiliter collocata. Dos vero reguisita a nulla fere postulante solvitur et guidem ob semper maiorem paupertatem populi et si dos non remitteretur, de conventu actum esset. Si vero dos tribuitur, tunc usque ad mortem sororis redditus quotannis erogantur, post mortum autem dos guogue ad necessitates guotidianas inservit. Teraemotu anni 1895 magnum damnum est illatum; nam pro restaurando con- ventu et ecclesia magna pars pecuniae sepositae et utiliter collocatae erogari debuit. Nihilominus [39] in praesenti fructifere elocata est summa 130000 coronarum; ast conventus aere alieno per 26400 coronas oneratus est. Ita fuit initio anni currentis. Nune vero pars domus, guae internae scholae destinata est, ob crescentem nume- rum discipularum ampliari et propterea iterum aes alienum contrahi debet. Immo so- rores intendunt emere domum sitam penes urbem Kamnik in distantia circa 28 km de Ljubljana, ubi ante expulsionem factam tempore imperatoris Josephi II. moniales de s. Clara degebant, ut ibi sorores infirmas et laboribus defessae meliorem valetudinem guaerant, atgue ut pro puellis urbis et pagorum circumiacientium scholae elementa- res aperiantur. Pretium et expensae pro adaptione solventur partim ex uberrima dote cuiusdam candidatae, partim contracto novo debito. c. In conventu monialem s. Ursulae in urbe Škofja Loka, ubi 79 sorores partim de choro, partim laicae degunt, novissimo tempore magnae expensae fieri debuerunt pro reparatione chori et domus destinatae sacerdotibus conventui servientibus, item pro necessario aquaeductu. Quapropter debita contrahi debuerunt ita ut nunc iam superent illam summam, quam fructifere collocatam conventus possidet. In ultima visitatione ante decem menses dixi pro futuro omnes novas expensas, exceptis ab- solute necessariis, esse vitandas; spero futurum ut debita paulatim reddantur atque domus in pristinum statum reducatur. Dos vero constituta pro postulantibus scilicet 1000 coronas fere semper imminui vel omnino remitti debet et quidem ob paupertatem populi, quia secus magistrae omnino deessent. Si vere dos integra vel ex parte solvitur, fere semper statim pro apparatu in- trantis et pro aliis quotidianis necessitatibus expendi solet. Proventur similiter ac con- ventui Labacensi etiam huic contigunt a) ex pensione alumnarum, quarum nune circa 160 numerantur, b) ex subsidio guberni circa 9000 coronarum et c) e pecunia elocata. d. Pauperes sorores scholarum sub titulo Nostrae Dominae, quarum matrix Mo- nachii in Bavaria sita est, quaeque educationi puellarum operam dant, pecuniario subsidio matricis magnum institutum aedificaverunt. Ast quae expensae nimis auctae sunt, domum et possessionem suam debito 40000 coronarum onerare debuerunt, ad quod negotium consensum necessario dare debui. Relationes ad Limina 221 [40] De omnibus, quae de administratione bonorum retuli, sollicitus sum, ne mul- tum peccaverim et guidem a) guia varias aedificationes et restaurationes nimis facile permiserim et priorem sumptum accuratam designationem non postulaverim, unde factum est, ut moniales a viris, qui opera perficienda in se susceperant, defraudatae sint et b) quia sumptus et onera excedunt summam, guam ego vi decreti »Quo ex- peditius« de die 8. mai 1900 concedere potuissem. Nescio, cur iusto tempore huius decreti guando agebatur de religiosis, non sim recordatus, sed demum ab uno anno sollicitus esse coeperim, guam tamen relate ad bona ecclesiastica beneficiorum et ecelesiarum saecularium contra constitutiones ecclesiasticas numguam impegerim. Si propterea censuram aliguam incurrerim, scilicet ob casus enumeratos et ob alios similes, guorem accuratam memoriam non habeo, instantes rogo ut absolutio perlunigue mihi comedatur. 6—8 Ouum guaestiones a sexta usgue ad octavam inclusive respiciant moniales su- biectas praelatis regularibus, huiusmodi vero in dioecesi Labacensi non reperiantur, ideo silentio praeteriri possunt. Capitulo VI. De seminario. 1. Ouot sunt in seminario alumni? In seminario puerorum, in guod recipiuntur pueri cipiendo ab illis, gui ingressi sunt tertiam classem gymnasii ascendendo usgue ad illos, gui classam octavam fre- guentant, anno currente aluntur 59 et guidem quam plurimum sumptibus seminarii ipsius, guidam vero subsidiis benefactorum. In seminario clericorum studiis theologicis anno currente incumbunt 80 iuvenes, qui nonnisi absolutis studiis gymnasii admittuntur, guigue omnes a gubernio e fundo religionis stipendium per 460 coronas sustentationis causa percipiunt. 2. An in ecclesiastica disciplina recte instituantur? Alumni seminarii puerorum freguentant guidem publicum gymnasium, multi- sgue periculis exponuntur, ast nihilominus educatio religiosa in domu ipsa optimos fructus fert. Orationem matutinam et vespertinam simul peragunt, guotidie sancta missa assistunt, diebus dominicis et festivis concionem audiunt, singulis mensibus saltem semel sacramenta [41] percipiunt, singulis annis per triduum spiritualibus exercitiis operam dant, festa Domini, beatae Virginis Mariae et s. Aloisii solemniter obeunt, insuper diligenti studio atgue obedientiae assuescunt. Theologi vero sacramenta freguentius fere omnes gualibet hebdomada percipiunt, excercitiis per integrum guindennium vacant atgue meditationem guotidianam nec non vitam sacerdotalem inducuntur.?? ‘is solemnibus V besedilu prečrtano: »Insuper in ecclesia cathedrali et in aliis quoque ecelesiis mis assistunt et aliis functionibus ecclesiastici cooperatur.« 222 Anton Bonaventura Jeglič 3. Ouibus studiis vacent et guo profectu? Alumni seminarii puerorum vacant omnibus studiis, prouti a gubernio in ordine studiorum pro gymnasiis postulantur, absolutis vero studiis ad subeundum tentamen maturitatis obligantur, nam absgue hoc tentamine haud libenter ad studia theologica admittuntur. Ouicungue autem non proficit, e domu dimittitur. Theologi vero omnibus disciplinis theologicis operam dant. Disciplinis consuetis: scilicet studio biblico, theologiae fundamentali et dogmaticae, historiae ecclesiasti- cae, iuri canonico, theologiae morali et pastorali additur etiam studium philosophiae secundum mentem Thomae Aquinatis, dein studium artis ecclesiasticae et scientiae socialis. Prouti tentamina semestralia demonstrant, dicendum, profectum apud om- nes esse sufficientem, apud multos valde bonum, nam fere omnes omni in studiis intendunt. Professores, gui theologicas disciplinas docent, scientiam, guam explicant, bene callent, immo duo vel tres nec univesitati dedecori essent, insuper vitae et morum honestate eminent. Salarium suum percipiunt a gubernio e fundo religionis. 4. An cathedrali et aliis loci[s] ecclesiis diebus festis inserviant? Theologi per turnum tum in ecclesia cathedrali tum in aliis loci ecelesiis inservire solent. Adnotandum, guod in cantu quoque ecclesiastico instruuntur, atque cum ca- nonicis psalmos et hymnos cantant, guando ab istis officium divinum cantatur. 5. An cum consilio duorum canonicorum seniorum, a se electorum, necessaria pro recti regimine statuerit? [42] In utrogue seminario omnia, guae ad disciplinam servandam, ad profectum tum in vita christiana, tum in studiis proficua sunt et necessaria rite constituta inveni. Utrigue seminario praesunt viri graves, exemplares et docti, gui praeter alia etiam scientificis elucubrationibus clari sunt et undeguague optima fama gaudent. Si casus difficiliores occurrunt, rem cum directione compono, consilio vero duorum canoni- corum seniorum usque nunc usus non sum. 6. An illud aliquando visitet et operam det, ut constitutiones adimpleantur? Utrumque seminarium visitare soleo initio anni, ut alumnos brevi adhortatione ad observandas constitutiones excitem illisque ad studia animum addam. Praeter hanc visitationem initio anni scholastici seminarium puerorum per decur- sum anni vix unquam visitavi, partim ob defectum temporis, partim propter plenam confidentiam erga praepositos et partim propterea, quia director ipse de casibus dif- ficilioribus me certiorem reddere solet. In seminarium vero theologorum solitus sum me conferre occasione tentaminum et occasione, gua theologi ultimi anni in concionando excercentur. Confiteor autem, guod proficuum foret, si utrumgue seminarium, praecipue illud theologorum, saepius visitandi gratia intrarem, nam hac via alumnos multo melius cognoscerem, ac usque nunc contigit. Relationes ad Limina 223 7. An statuta sit taxa ad tramites Concilii Tridentini? In dioecesi Labacensi nulla taxa negue pro seminario puerorum, neque pro illo theologorum statuta est. Capitulo VII. De ecclesiis, confraternitatibus et locis piis. 1. An in sacristiis omnium et singularum ecelesiarum exposita sit tabella one- rum missarum [...] et an eis punctualiter satisfactum sit? In visitatione canonica vidi, praefatas tabellas in sacristiis esse; insuper reperi ubigue libros ubi fundationes missarum descriptae, earumgue persolutiones adnota- tae sunt. Non recordor, me hac in re negligentem guemdam invenisse. [43] Pro dolor, proventus fundationum fere ubigue propter infortunia temporis ita imminuti sunt, ut taxam pro singulis missis praescriptam non attingant, guapropter saepius usus sum facultate apostolica reducendi onera missarum. Quia pro casu mortis in testamentis novae fundationes missarum constituuntur, saepius vero dos haud sufficiens assignatur, et propterea exinde variae difficultates emergunt, duplicem desidero facultatem et quidem a) etiam in hoc casu reducendi onera missarum, ita ut stipendium taxam dioecesanam attingat, vel b) permittendi ut tot missae currentes peragantur, quot secundum taxam pro talibus oneris stabilitam peragi possunt. 2-5 Responsio ad interrogationes 2. usque ad 5. omitti debet, eo quod in nostra dio- ecesi tales confraternitates, scholae, montes pietatis et hospitalia, quae ecclesiasticae iurisdictioni subessent, non dantur. Nam variae confraternitates, quae a parochis diriguntur, nullis gaudent fundatio- nibus, peculium quoque proprium non possident. Dantur quidem cassae parsimoniales, in quibus pecuniae utiliter collocari vel nude commodari possunt, ast omnes sunt laicalas, licet sacerdotes istis praesint, guam ob rem episcopo nullae rationes redduntur. Rationes episcopo reddere non est assuetum negue ab iis nosocomiis et institutis ad sublevandas varias necessitates corporales, in guibus personis religiosis admini- stratio est concredita, vel guorum istae perfectum dominium habent. Scio vero in omnibus istis saluti tum corporum tum animae bene provisum esse. Duo tantummodo instituta novissimo tempore erecta reperiuntur, ubi omnis in- fluxus ecclesiae exclusus est; guod valde doleo. Est vero inprimis institutum pro sur- domutis erectum pecunia a sacerdotibus hanc in finem destinata, guae vero vi legum civilium, utpote in finem non stricte ecclesiasticum destinata, ecclesiae subtracta atgue administrationi gubernii civilis adiudicata fuit. Oua de re saepius coguerebar tum apud gubernium provinciale tum apud gubernium centrale, ast frustra; nunc conabar saltem id obtinere, ut sacerdos gua catecheta admittatur et ut saltem aliguod conclave per loco sacro deputetur. 224 Anton Bonaventura Jeglič [44] Deinde ptochotrophium aedificatum a magistratu Labacensi pecuniis de- stinatis pro alendis pauperibus; hoc institutam nullo sacerdote provisum est, sed a personis omnino saecularibus sustinetur ordo, gui tamen pauperibus ibi morantibus in ecclesiam ad sacram missam audiendam reliquasque pietates obeundas exire per- mittit. Capitulim VIII. De populo. 1. Quinam sint populi mores, et an in pietate proficiat? In dioecesi fere omnes religionem catholicam profitentur. Dantur sollummodo circa 340 personae addictae confessioni Augustanae vel Helveticae, circa 280 schi- smatici et circa 90 Iudei. 1. Catholici ecclesiae catholicae et Summo pontifici ex corde adhaerent; quod so- lemnitatibus probatur, quae anno currente in honorem iubilaei Leonis papae XIII. celebrantur et quidem tum in singulis parochiis, tum in singulis decanatibus pro sa- cerdotibus et populo istius districtus. Nam ad istas solemnitates: adorationem San- ctissimi, sacrosanctum missae sacrificium, conciones et processionem populus valde numerorus, etiam viri et iuvenes, unde quaque confluit, prouti a decanis mihi refertur. 2. Fideles, viri quoque et iuvenes, curant, ut singulis dominicis et diebus festivis missae sacrificio adsint et concionem audiant, negligentiae raro occurunt. leiunia etiam ecclesiastica in genera anxie observantur. 3. Frequentia sacramentorum crescit; e mulieribus et virginibus rarae inveniuntur, quae saltem quinquies vel sexies ad sacramenta non accederent; viri autem et iuve- nes multo difficilius adducuntur, ut saltem quatuor temporibus illa acciperant; ast hoc quoque sub respectu profectus magnus observatur. In omnibus ecclesiis singulis primis dominicis cuiuslibet mensis, in quam pluri- mis reliquis quoque dominicis per unam horam Sanctissimum publicae et precibus alternatim recitatis adoratur, quam adorationem fideles, viri quoque et iuvenes ada- maverunt. 4. Ad reformationem morum conferunt inprimis tertius ordo s. Francisci et Soda- litas Mariana. Reliquis confraternitatibus nomen dant praecipue singulae piae mu- lieres et virgines, quae ex orationibus et ex perceptione sacramentorum magnum lu- crum capiunt, ast multitudo in inveteratis malis consuetu divibus manet. Solummo- do de tertio ordine s. Francisci et de Sodalitatibus Marianis e relatione sacerdotum et ex propria experientia mihi compertus est influxus morum revera reformationis et quidem propter intrinsecam et extrinsecam organisationem et coadunationem in unum corpus, qua adunatione membra ab aliis [45] societatibus in primis a societa- tibus pravis, in quibus boni mores pessumdantur, revera seiunguntur atque facilius ad frequentiorem usum sacramentorum inducuntur. Quapropter tertium ordinem et Sodalitates Marianas, omni conatu promovere studeo. 5. Ad separationem bonorum a malis etiam variae associationes sociales multum contulerunt, nam populus propriis oculis lucrum quoque materiale percipit, quod ex Relationes ad Limina 225 illis obtinetur, guam ob rem sacerdotibus et ecelesiae firmius adhaeret et tentamina contraria reiicit, nam optime et proprio lucro edoctus scit, a sacerdotibus absque egoismo, sed magnis cum sacrificiis bonorum eorum tum aeternum, tum temporale promoveri. 2. An aliquis irrepserit abusus, aut prava quaedam in eodem inoleverit consue- tudo, quae indigeat consilio et Apostolice Sedis aduitorio? Variae dantur consuetudines, quae conamine omnium sacerdotum implorata quo- tidie ope divina evelli debebunt. 1. Quibus abusibus adnumero consuetudinem inprimis inter iuvenes diebus do- minicis et festivis conveniendi in cauponibus, semet inebriandi, per maiorem partem noctis decantando varias, immo impudicas cantilenas circumvagandi per plateas et vicos, unde inter iuvenes rixae, variae pugnae, immo laesiones, nec non haud infre- quenter occisiones oriuntur. 2. Valde frequens fornicatio inter iuvenes et puellas in maiori parte dioecesi, quae est sequela ebrietatis. Utrumque vitium ope tertii ordinis et sodalitatum impugnatur, insuper cum sacerdotibus nunc de aliis quoque mediis, que hisce adiuncta maiorem efficatiam haberent, confero. 3. Inclinatio ad frequentes saltationes, ubi quoque castitas saepissime pessumda- tur excepta una parte dioecesis, ubi saltationes absque omni periculo peccati haben- tur. Quae inclinatio impugnatur ope tertii ordinis et Sodalitatis Marianae et mea pro- hibitione patrocinii apud ecclesia filiales, nisi viri primi spoponderint se curaturos, ne saltationes instituantur. 4. Cura animarum valde difficilis redditur emigratione fidelium, virorum, iuve- num, immo et puellarum in fodinas Germanicas, et in Americam praecipue septen- trionalem, ubi boni mores pessumdantur. In Germaniam singulis annis semel [46] vel bis mitto p. franciscanos, ut per aliquot hebdomades circumeant fodinas, ubi nostri occupantur, eosque colligant, instruant et ad sacramenta provocent. De mediis, quibus a malo arceri ut in bono conservari possunt ii, qui ad tempus vel ad perpetu- um emigrant in Americam, ne vel ibi pereant, vel reversi in patriam omnibus scan- dalo sint, ab aliquo tempore iam cogito et puto futurum ut ope Sodalitatis Marianae connexus emigrantium cum domo et pastore nativitatis conservetur, forsitan etiam cum episcopis Americae rem conferre atquae componere debeo; dubito autem, num gubernium opem ferre vellet et posset. Capitulim IX. De postulatis. Postulatis decursu relationis huic inde sparsis duo adhuc addere volo. 1. In duabus parochiis, quae confines sunt territorio Croatico, habitant circa 350 fideles ritus graeco catholici. Episcopus graeco catholicus St. Crucis, cuius iurisdic- tioni fideles ritus graeco-catholici in territorio Croatiae subditi sunt, etiam hos catho- licos dicit sibi subiectos. Parochia vero propria ritus graeco catholici in territorio dio- 226 Anton Bonaventura Jeglič ecesi Labacensis nondum existit, neque ecclesia ulla usgue ad novissima tempora. Anno vero currente ad urbem Metlika, ubi nonnulli graeco-catholici degunt, parva ecclesia exstructa fuit et verosimiliter brevi consecrabitur. Sacerdotes graeco-catholici ex parochiis finitimis varios functiones uti sacra- mentum baptismi, sanctum missae sacrificium, functiones funerales, ritu proprio in nostris ecclesiis obire solent, vel vero nostris parochis accomodant, ut illorum vice fungentes illas functiones pro fidelibus quam catholicis ritu Romano-catholico obire vellent. In matrimoniis mixtis matrimonio assistit parochus sponsae, quae simul cum pro- le sequi tenetur ritum patris. Defunctos graeco-catholicos sacerdotes graeco-catholi- ci ad tumulum comitantur, licet in nostro territorio obierint. Quibus expositis quaero: 1) Potuitne praefata ecclesia absque licentia episcopi Labacensis aedificari, pote- ritne absque eiusdem licentia licite consecrari? 2) Possuntne consuetudines de ecclesiasticis functionibus uti sopra tamquam le- gitimae considerari? Imprimis illae de ritu sponsa et prolis in matrimoniis mixtis? [47] Suntne iurisdictioni episcopi graeco-catholici subiecti fideles graeco-catho- lici, qui habitant in territorio dioecesis Labacensis, sed non immediate adhaerenti territorio Croatico, sed distante ab illo? Vel qui loco derelicto inter medias catholicas novum domicilum figunt? Quinam est horum parochus proprius? Desidero, ut praefatae quaestiones a legitima auctoritate dirimantur et de iurisdic- tione super fideles graeco-catholicos in territorio dioecesis Labacensis commoran- tes, imprimis in illos, qui suo loco derelicto sedem medios inter catholicos figunt, auctoritative determinetur, cuinam competat. 2. Difficilis est quaestio de monialibus s. Ursulae sparsis per universum orbem uniendis in unam congregationem divisam in varias provincias. Multi conventus Austriaci huic unioni non favent, illi quoque, qui in favorem unionis votum suum dederunt, nunc illam pertimescunt et quidem a) ob diversitatem temperamenti, b) ob diversitatem culturae, c) ob differentiam quoad instructionem in scholis et educatio- nem in institutis et d) ob timorem ne de proventibus nimis ad necessitates communes conferre cognantur. Audio autem, plurimos conventus sitos in illa parte Austriae, quae a Vienna de- pendet, paratos esse inire unionem, si isthaec non complecteretur nisi solos praedic- tos conventus Austriacos. Quam unionem ego valde commendarem. Hanc dum relationem de statu ecclesiae in dioecesi Labacensi Sanctitati Vestrae, qua capiti et columnae ecclesiae catholicae, centroque unitatis, porrigo, profundissi- ma ut decet humilitate ad pedes Sanctitatis Vestrae me prosterno eosque exosculans enixe rogo, ut ea, quae ad ministerium pastorale melius administrandum necessaria visa fuerint, si possibile usque ad festa pentecostalia anni 1903, mihi communicare Relationes ad Limina 227 dignetur, ut instructionibus a Vestra Sanctitate datis in decretis Synodi dioecesanae mense septembri 1903 celebrandae iam uti possim. Rogo insuper benedictionem apostolicam pro me, pro universo clero populogue fideli Sanctitatis Vestrae humillimus et obedientissimus filius + Antonius Bonaventura Episcopus Labaci die 23. octobris 1902 Dokument št. 139 1906, januar 21. Anton Bonaventura Jeglič Relatio de statu ecclesiae Labacensis II. NŠAL, SAL, Škofje, Jeglič, šk. 4, Relatio 1906, str. 1-26. [1] Expleto die 20. decembris 1905 novo guadriennio novam guogue relationem de statu ecclesiae Labacensis conficere atgue S. Congregationi Concilii examinandum proponere obligatus sum. Oui gravi officio in seguentibus satisfacere conabor. I. De statu ecelesiae materiali. Institutionem dioecesis quod attinet, confinia eiusdem, privilegia et numerum ci- vitatum locorumque: omnia in prima mea relatione de die 23. octobris 1902 accurate enarrata reperiuntur. 5. Status cathedralis ecclesiae una cum numero canonicorum et aliorum chori servitio addietorum; et an erectae fuerint praebendae poenitentiaria et theolo- galis. Ecclesia cathedralis aedificata ab anno 1701—1707 sat magnifica est pulcherrimi- sgue picturis exornata. Cum decurem annorum ob pulverem et candellarum fumum sorduerit, nunc expensis episcopi, capituli, cleri et populi purgatur atque restauratur; guapropter in iubilaeo secundi centenarii anno 1907 omnino expolita et renovata comparebit. Ecclesiae cathedrali sunt duodecim canonici adscripti, e guibus praepositus et decanus dignitarii sunt cum iure utendi mitra; praepositus baculo guogue pastorali utitur. Sex canonicatus sunt fundationis et patronatus caesarei, guingue patronatus privati, unus liberae collationis episcopalis. Praebendae theologalis et poenitentiaria creatae non sunt; canonicus theologus numguam nominatus, deputatus vero semper canonicus poenitentiarius. Praeter canonicos ecclesiae cathedralis guatuor insuper chori vicarii ab ecclesia ipsa sustentandi illi inserviunt. 228 Anton Bonaventura Jeglič 6. Status ecclesiae collegiatae. Ecclesia collegiata non est nisi, cui guatuor canonici cum praeposito, cui usus mitrae et baculi inde ab initio concessus fuit, inserviunt. Huic collegiatae annexa [2] est cura animarum, guam praepositus gua parochus et decanus una cum canonicis nec non uno vicario exercent. Praebenda theologalis erecta non est. 7. Status et numerus ecclesiarum parochialium nec non aliarum ecclesiarum et oratoriorum in episcopatu existentium. Ab ultima relatione fundatae sunt duae novae parochiae, guae liberae collationis episcopalis manent. Quapropter nunc parochiae numerantur 294, vicariatus 1, capel- laniae veteres a parocho independentes 3, expositurae 17. Diocesis continet ecclesias curatas 316, conventuales 10, filiales 1002, capellas et sacella 207. Sanctissimum as- servatur in ecclesia cathedrali nec non in omnibus ecclesiis curatis et conventualibus. Ex licentia apostolica asservatur illud praeterea in nonullis oratoriis semipublicis ut in domibus religiosis, in seminariis atgue in capella episcopi nec non in duobis ora- toriis privatis. In visitatione canonica persuasionem mihi comparavi, omnes ecclesias, filialibus non exceptis, instructas esse suppellectilibus sufficientibus ornatuque decenti, ma- ximum guogue partem parvo saltem reditu pro fabrica gaudere. Ast ad omnia, quae pro sacro celebrando, ornatu procurando et aedificiis restaurandis necessaria sunt, populus fere semper sat libenter concurrit. Numerus monasteriorum tam virorum, quam mulierum. In dioecesi Labacensi status monsteriorum virorum et mulierum fere idem perman- sit, ac descriptus fuit in prima mea relatione. Domus pa[u]perum sororum III. ordinis s. Francisci a superiorissa generali quae in Borunia domicilum habet,” propter nimiam distantiam a matrice et difficultates paratas a fundatrice, anno 1904 sublata fuit. Moniales vero s. Ursulae novum domum sibi comparaverunt. Praeterea sorores misericordiae a s. Vincentio qua oeconomae in novo seminario minore operam pra- estant. Sunt ergo 13 monasteria virorum, quorum nullum iurisdictioni ordinarii subie- ctum est, nisi per accidens ob insufficientem numerum religiosorum. Mulierum au- tem religiosarum [3] dantur conventus 21. Ordinarius non est superior nisi domus carmelitarum. Ursulinae unioni adhaeserunt, in quas prouti in reliquas congregatio- nes ordinarius iurisdictionem excercet ordinariam, a qua iurisdictione excipiuntur tantummodo sorores misericordiae s. Vincenti, quae in 10 conventibus suae vocatio- ni vivunt, atque congregationi virorum s. Vincentii ita subiectae sunt, ut ab ordinario in nulla re dependeant. 20 V Catalogus cleri [...] dioecesis Labacensis so navedene »sorores schol[ares] III. ordfines] s. Francisci, domus matr[icis] Marburg«. Red je bil leta 1843 ustanovljen v Gradcu (Eggenberg). Šolske sestre so leta 1864 prišle v Maribor in se leta 1869 osamosvojile. Relationes ad Limina 229 9. An adsit seminarium clericorum, quot clerici in eodem alantur, an fuerit sta- tuta taxa [...] et in universum quinam et quot sunt reditur praedicti seminarii? Inde ab anno 1846 adest seminarium puerorum, in guo circa 56 pueri, gui gymna- sium publicum freguentant, educantur. Cum hoc seminarium decreto concilii Tridentini non respondeat, cum viderim iuventutem in gymnasiis publicis multa ex parte corrumpi, vel saltem non educari sicut oportet, propositum erigendi seminarii maioris ad mentem concilii, prouti in relatione priori iam exposui, concepi. Non obstantibus inummeris fere difficultatibus et impugnatione perpetua et vehe- mentissima ex parte liberali, Deo adiuvante amplissimam domum pro pueris, profes- soribus et gymnasio aedificavi, sacerdotes in universitate Vindobonensi, guam per 4 annos freguentabant, pro munere professorum gymnasialium excoli curavi, simulgue alios sacerdotes gua educatores procuravi: guibus paratis ineunte anno scholastico 1905/6 die 21. septembris seminarium cum gymnasio et guidem cum prima tantum classe aperui et inchoavi. Singulis annis nova classis operietur. Ast autem tantae am- plitudinis ut ultra 300 pueri una cum professoribus et fumulitio valde commode inibi habitare possint. Fateor autem, partem parvam aedificii utpote nondum necessariam erectam non esse. Expensae aedificio eiusgue investitione attingunt ad summam 1,400.000 corona- rum. Permittente nuntio apostolico decreto de die 30. aprilis 1903 n.o 7657 debitum hypothecarium per 400.000 coronarum contraxi eogue mensam episcopalem onera- vi, dein concedente S. Congregatione Concilii die 19. februarii 1905 summam 280 000 coronarum de bonis destinatis ad sustentandum seminarium parvum, guod supra memini, [4] expendi, religuam vero summam e collectis obtinui, guas apud clerum et populum instituebam. Sustentatio procurabitur a) e pensione alumnorum, pro gua summa 400 corona- rum annuatim stabilita fuit, a gua tamen multi ob paupertatem dispensantur ita ut minorem, vel nonnisi exiguam summam solvere teneantur; b) e stipendiis missarum nec non fundationum, guarum obligationes facultative ab apostolica Sede obtenta reducere possum, c) e collectis a clero et populo obtentis nec non d) e variis donis benefactorum. Hoc seminarium circa 5 kilometer ab urbe Ljubljana distat, iacetgue penes pagum St. Viti mediis in campus ad pedem montis B. Mariae ita ut e communi iudicio saluti valde conveniat. Alumni hoc primo anno 96 in instituto aeducantur. Adest quoque seminarium maius situm in urbe Ljubljana immediate ad ecclesiam cathedralem. Cuius seminarii proventus proprii attingunt summam 10142 corona- rum; quae desunt a gubernio porriguntur et quidem pro singulis clericis 460 coronas, quae summa e fundo religionis contributa ad necessitates seminarii vix sufficit. [Do- dano z drugo roko.] Numerus clericorum in loco seminario 93. 10. Numerus hospitalium, collegiorum, confraternitatum et aliorum locorum piorum, quae sunt in episcopatu et quinam sunt eorum reditus? 230 Anton Bonaventura Jeglič In dioecesi existit magnum nosocomium pro toto ducatu Carnioliae, guad sumpti- bus provinciae sustentatur et in guo sorores s. Vincentii deserviunt. In provincia exi- stunt praeterea duo nosocomia civilia magis localia cum servitio sororum s. Vincentii. Fundatum est insuper aliud nosocomium penes urbem Rudolfswert, guod erec- tum piis oblationibus fratribus misericordiae commissum est. Sorores vero s. Vin- centii possident atgue administrant Labaci unum nosocomium pro adultis, aliud pro infantibus, deinde duo mordochea, domum pro insanabilibus, et orphanotrophium puellarum. [5] Orphanotrophium vero puerorum, proprietas Conferentiae s. Vincen- tii, curatur a sororibus III. ordinis s. Francisci. Sororibus misericordiae a S. Cruce commissum et xenodochium mulierum, cuius dominium a pia associationem femi- narum habetur. Praedicta pia instituta erecta vel fundatione vel piis collectionibus sustentantur variis stipendiis iisdem concessis, pensionibus eorum, quorum cura habetur, nec non elemosynis fidelium. Existunt guogue conferentia s. Vincentii et guidem Labaci guatuor, in foro Tržič una, atque in urbe Rudolfswert una constituta post ultimum meam relationem.*! A xenodochio virorum, cuius curam magistratus gerit et a domo pro surdomutis, aedificata et sustentata a gubernio’" praecipue e bonis hunc in finem destinatis a sacerdotibus, ingerentia ecclesiae omnino exclusa est."", Quod vero varios sodalitates et confraternitates attinet, ego pro universa dioecesi seguentes praeprimis foveo: associationem a S. Familia, III. ordinem S. Francisci, sodalitatem Marianam pro pueris et puellis, confraternitatem s. Rosarii, apostolatum orationis et confraternitatem a sanctissimo Sacramento. Quas omnes clerus obse- cundans suo episcopo valde promovet, nam experientia edoctus est, statum moralem dioecesis ope curam meliorem in dies evadere. In singulis parochiis aliae guogue confraternitates ad pietatem fovendam canonicae erectae sunt: sanctissimi Cordis Jesu, purissimi Cordis B.M.V., scapularii, Matris dolorosae, s. Joseph et aliae. ilibus ad statum 11. An adsint montes pietatis et quot sint una cum aliis consi! ecclesiae materialem pertinentibus? Mons pietatis in dioecesi Labacensi non datur. Necessitatibus populi materialibus succurrunt cassae rurales ad systema Raiffeisen, quarum magnus numerus iam exi- stit atque cum cassa centrali in urbe Ljubljana coniunctus est, deinde multae associa- tiones oeconomicae diversi generis, quae ab associatione centrali constituta in urbe Ljubljana diriguntur. Cum istae cassae rurales et associationes oeconomicae a clero vel a laicis vere catholicis administrantur, populus ob praedictas favores materiales ecclesiae firmius adhaeret, nec ab ecclesiae adversariis facile seduci potest. Pripis z drugo roko ob robu: »/drije tudi.« »A gubernio« dodano ob robu z drugo roko. 24 Ob robu pripisano z drugo roko: »Pro domo surdomutorum solummodo catechetam suppeditat.« Relationes ad Limina 231 [6] II. De episcopo. 1. An residentiae praeceptum a sacris canonibus praescriptum impleverit? Residentiae praeceptum strenue adimplere soleo. Dioecesim non relinguo nisi e causis ecclesiasticis, cum Romam vel Viennam petere vel aliquem episcopum finiti- mum consilii guaerendi causa visitare cogor. Insuper guotannis per tres vel guatuor hebdomades commorari soleo in amplissimo praedio Gornji Grad, guod ad men- sam episcopalem pertinet atgue in dioecesi Lavantina immediate ad fines dioecesis Labacensis iacet; guae commoratio valde necessaria et proficua est, tum propterea tum administratus bonorum, tum reliqui officiales obligationibus plenius satisfacere nec non officia vitae christianae accuratius adimplere contendant. In praedio quoque Goričane, guod a Ljubljani 13 km distat, per unam vel alteram hebdomadem recrea- tionis causa degere consuevi. 2. An et quoties dioecesis sibi commissae visitationam expleverit? Primam visitationem dioecesis Labacensis explevi anno 1903; nunc vero secunda vice illam peragrare suscepi. Ast universam dioecesim permeare non possum nisi spatio guingue annorum, cum 316 ecclesiae curatae existant, ad guos omnes visitan- das accedere teneor. Interim decani parochias sui decanatus guotanis visitant, atgue de visitatione peracta relationem ad ordinariatum transmittunt. Decanorum vero vi- sitatio ad archidiaconum, gui e capitulo desumitur, incumbit. 3. An per se vel per alium episcopum sacras ordinationes expleverit et sacra- mentum confirmationis administraverit? Usgue ad praesentem diem ordines omnes tum minores, tum maiores ipse con- ferre potui. Sacramentum quoque confirmationis in ecclesia cathedralis quotannis in festo Pentecostes et subsequente feria II., in religuis vero ecclesiis curatis tempore visitationis administrare consuevi. 4. An et guoties Synodum dioecesanam coegerit? Synodum dioecesanam anno 1903 peracta prima visitatione canonica in tota dioecesi, coegi eamque ordine per synodis ab ecclesiae [7] praescripto tenui atque absolvi. In synodo, celebrata a vesperis diei 31. augusti usque ad mane diei 4. sep- tembris in ecclesia cathedrali praesentibus 373 sacerdotibus, decreta edidi apta ad promovendam curam animarum nec non vitam sacerdotatem, qualem tempora mo- derna requirunt. Sacerdotes omnes revera a Spiritu Sancto inflammati pleni divini amoris et ardoris domum redierunt. Ut vero decreta executioni mandentus praecepi, ut a professoribus theologiae in seminario pertractentur, ut obiectum sint examinis concursalis ad parochias, atque ut in variis conferentiis sacerdotum perlegantur.?** > Sklepe sinode je škof Jeglič objavil v knjižnji obliki: Synodus dioecesana Labacensis quam diebus 31 mensis augusti 1., 2., 3., 4. mensis septembris 1903 habuit Antonius Bonaventura Jeglič episcopus Laba- censis, Labaci 1903; Appendix synodum dioecesanam Labacensem celebratam anno 1903, Labaci 1904. 232 Anton Bonaventura Jeglič 5. An verbum Dei per seipsum praedicavit et an legitimo concurrente impe mento viros idoneos assumserit ad huiusmodi praedicationis officium salubriter exsequendum? In visitatione canonica quotidie ad populum sermonem longiorem habere con- suevi. Praeterea multae aliae dantur occasiones praedicandi. In ecclesia cathedrali ambonem conscendo in dominica Resurrectionis, in festo Immaculatae, in dominica post s. Nicolaum, qui est patronus ecclesiae cathedralis et ad finem anni. De praedi- cando verbo divino tum in ecclesia cathedrali, tum in aliis bene provisum est. 6. An habeat depositarium poenarum et muletarum? Depositarium huiusmodi non existit, neque mulctae pecuniarae unquam exigun- tur. 7. Quaenam taxa et an Innocentiana in sua cancellaria observetur? Inde ab anno 1897 in cancellaria mea observatur taxa conformis rescripto S. Con- gregationis Concilii de die 26. aprilis 1897 dato ad preces archiepiscopi Goritiensis. habeat, quod sibi obstet circa exercitium episcopalis officii, iu ecelesiasticae, nec non tuendar libertatis et in immunitatis ecelesia- Circa exercitium iurisdictionis ecclesiasticae, inde ab ultima relatione casus dif- ficiliores et graviores non acciderunt, licet cum praeside, gui ante guatuor menses a ministerio Viennam translatus [8] fuit, in continuis pugnis vixerim. Cum novo pra- eside vero facile possum communicare resque ecclesiasticas, in guantum vi concor- datus civitati guogue aligua ingerentia concessa est, canonibus ecclesiae conformiter componere. Enarrare varios casus minoris momenti, in guibus libertatem ecclesiae defendere debui, supersedeo. Timeo autem perturbationes maiores in mea dioecesi, immo in universa Austria a) occasione novi definitivi ordinis pro scholis elementaribus, in quo praeter alia $. 134 rectori scholae elementaris freguens mandatur inspectio in- stitutionis omnium magistrorum, ergo etiam catechetae et b) occasione postulationis de declaranda solubilitate vinculi matrimonialis, guam viri apostatae comitiis impe- rialibus proponere intendunt. 9. An aliquod pium opus peregenit pro ecclesia, pro populo, pro clero? 1) Anno 1903 primam synodum celebrevi. 2) Anno 1905 seminarium puerorum cum gymnasio ad normam concilii Triden- tini aperui. 3) Ad finem anni 1904 adorationem Sanctissimi perpetuam ordinavi ita, ut singu- lae ecclesiae curatae et conventuales singulis diebus decurrentibus per annum semel excipiant; ad guam adorationem durantem a hora 6. mane usgue ad horam 6. vespere populus numerosus confluit, munia sacramenta sibi administranda petit. Relationes ad Limina 233 4) Clero instructionem proposui pro instituendis matribus et guidem systematice per omnia capita doctrinae, guae modum explanat, guomodo mater infantes suos inde a conceptione educare teneatur. III. De clero saeculari. 1. An canonici uterique choro addicti cathedralis ecclesiae nec non collegiata- rum choro iugiter intersint? Canonici ecclesiae cathedralis chori obligationem adimplere solent, omnesque fere semper residentiam observant, vix unus aut alter feriis utitur a iure permissis. Cum vero ab penuriam sacerdotum vel propter maiorem solemnitatem in functionum ecelesiasticarum singuli in adiutorium [9] a clero curato vocentur, adiutorium omnes libenter praestant instantgue sufficientem absentiae a choro habere causam. Chorus vero numguam interruptus fuit exceptis aliguibus hebdomadibus anni elapsi 1905, quo tempore propter restaurationes ecclesiae cathedralis observatio chori evaserat impossibilis. Praeter canonicos nemo alias choro adscriptus censetur, negue chori vicarii, qui ab ecclesia cathedrali sustentantur, curamque animarum in hac ecclesia, guacum sat ampla parochia coniuneta est, exercent. Sunt guidem 4 chori vicarii, sed ob penuriam sacerdotum 2 vacant, guapropter duobus unus curae animarum incumbit. In quantum scio affirmare possum, canonicos quoque ecclesiae collegiatae simul cum suo vicario choro semper interesse excepto uno, qui, prouti mihi videtur imoto saepius et absque sufficienti causa pro uno vel altero die residentiam non observat. 2. An ultra matutinum, laudes, ceterasque alias horas canonicas quolibet die celebrent missam conventualem? 3. An quolibet die missam conventualem applicent pro benefactoribus? 4. An suas habent constitutiones eosque punctualiter observent? In prima mea relatione de die 23. octobris 1902 retuli, canonicos capituli tum cathedralis tum collegiatis in multis punctis a communibus iuris canonici praescrip- tionis desuper datis discrepare et quidem vi consuetudinis immemorialis. S. Congregatio Concilii rescripto de die 18. augusti 1904 n.o 2959/4 mihi man- davit, »ut capitulum utrumque audiam super modo choralis servitii observandi seu moderandi ipsique terminum praefigam ad deducenda iura sua congruum.« Litteris de 31. augusti 1904 n.o 3627 utrumque capitulum publicato mandato S. Congrega- tionis provocavi, ut huic mandato usque ad finem octobris satisfaciant. Capitulum cathedrale iam die 20. octobris, collegiatum vero die 1. decembris expositionem valde amplam [10] iurium et consuetudinum suarum mihi proposuit, quam deductionem litteris de die 11. decembris 1904 ad S. Congregationem ex- pendivi. S. Congregatio vero rescripto de die 31. ianuarii 1905 n.o 2959/4 utroque 234 Anton Bonaventura Jeglič capitulo modum celebrandi officium chori et missam conventualem consuetum ad triennium permissit illudgue provocavit ut expleto triennio nova statuta desuper con- ficiat atgue S. Congregationi probanda transmittat. Rescriptum S. Congregationis utroque capitulo litteris de die 4. martii 1905 n.o 893 notum feri. Mandatum Suae Sanctitatis de musica sacra et cantu chorali communicatum no- bis in Motu proprio de die 22. novembris 1903 pro posse iam observatur. Clerici scilicet in cantu choralis traditionalis iam instituuntur a sacerdote, gui hunc in finem brevem cursum apud patres benedictionos de Beuron absolvit. Alium sacerdotem misi Viennam, ut studium de cantu et musica in genere, de cantum vero chorali et musica sacra in specie in conservatorio absolvat, absolutis autem studiis qua regens chori ecelesiae cathedralis exemplo sit omnibus ecelesiis totius dioecesis. Insuper sa- cerdotes idonei nec non organistae ecclesiarum parochialium decurrente anno 1906 ad cursum cantus chorali traditionalis sub ductu patrum ex ordine s. Benedicti vo- cabuntur. Addo cantum in nostra dioecesi iam inde a 80 annis reformari, guapropter fere ubigue praescriptionibus ecclesiae respondet. Fovetur vero isthaec reformatio ab associatione Caeciliana, guae scholam guogue pro iuvenibus excolendis sustentat atgue proprium folium desuper edit. 5. An gui obtinent praebendam poenitentiariam ast theologalem adimpleant, guae adimplenda sint et guomodo? Praebenda poenitentiaria et theologalis non exsistit. Adest autem usus, ut unus e canonicis gua poenitentiarius ab episcopo deputetur, gui numere suo libenter fungi- tur. 6. An parochi in suis parochiis resideant? Ab omnibus parochiis stricte observatur residentia conformiter legibus ecclesia- sticis nec non mandatis synodi dioecesanae Labacensis de anno 1903. [11] 7. An librum matrimonii et baptizatorum, aliosque libros, guos ad normam Ritualis Romani retinere debant, retineant? In visitatione canonica persuasus sum, praedictos libros valde necessarias teneri ab omnibus parochis, ab omnibusgue accurate ad normas dioecesanas conscribi ex- ceptis duobus, guos ab negligentiam valde vituperavi consignationemgue omnium casuum in prefatos libros severe mandavi. Cum potestate civili lites desuper ortae non sunt. 8. An aligui ipsorum indigeant opera aliorum sacerdotum, ut sacramenta po- pulo administrant? Nullus invenitur parochus, cui ob suspensionem, vel ignorantiam vel imperitiam coadiutor dari deberet. In praesenti cooperatores parochis non adiunguntur nisi prop- ter amplitudinem parochiae, propter supercrescentem numerum parochianorum, nec non propter labores magis magisgue accerescentes. In aliguibus parochiis propter Relationes ad Limina 235 multiplicatos labores novas cooperaturas creari oporteret; ast proventus necessarii perdifficile obtinentur. Populus nimirum magna paupertate laborat, gubernium vero ad novas expensas e fundo religionis concedendas valde tardum est. Cooperatores omnes residentiam observant, prouti in synodo dioecesana pro iis definitum fuit, parochi vix unguam desuper congueruntur. In duabus praecipue parochiis pars populi propter aversionem immemorabilem proprium pastorem habere postulat. Licet talis expositus vel vicarius a parocho ex parte saltem independens negue ob distantiam loci, negue ab multitudinem populi necessarius sit, nihilominus promisi me ob praefatam aversionem votis eorum factu- rum satis, guando pro sustentatione sacerdotis sufficienter provisum fuerit. 9. An iidem per se an per alios idoneos [...] diebus saltem dominicis et festis so- lemnibus plebes sibi commissas pro sua et earum capacitate pascant salutaribus verbis? Omnes tum parochi tum cooperatores singulis diebus dominicis atque festis ver- bum divinum praedicant. Tempore antemeridiano conciones habentur, tempore [12] pomeridiano vero sermo catecheticus. Nostri parochi et cooperatores praeterea saepe conciones habent ad congrega- tiones Marianas, ad membra III. ordinis s. Francisci, ad socios S. Familiae. Insuper extra ecclesiam guogue in variis conventibus et associationibus sermones proferre coguntur, ne populus ab adversariis ecclesiae et fidei christianae in errorem seduca- tur. 10. An saltem diebus dominicis et festis in suis parochiis fidei rudimenta et obe- dientiam erga Deum et parentes pueros ceterosgue hoc adiutorio indigentes edoceant et an et qui eis operam praestent in hoc opere adimplendo, fructuose hoc opus necessariam in singulis parochiis proficiat? Instructio iuventutis catechetica in nostra dioecesi sat bene ordinata est. Mandata de doctrina christiana in Motu proprio Suae Sanctitatis non videntur omni ex parte ad nos pertinere, cum pueri et puellae in scholis, quas per sex vel etiam octo annos frequentare tenentur, solidam et satis amplam instructionem percipiant et schola iam absoluta in pluribus parochiis ad catecheticam instructionem saepius vocari solent. Quae sub hic respectu ad normam mandatorum Summi Pontificis corrigi, perfici nec non melius ordinari debeant, synodus secunda celebranda infra breve tempus uberius determinabit. In visitatione canonica parochi vel cooperatores omnem iuventutem in schola congregare ibigue omnes modo catechetico ex universa materia tradita examinare tenentur. Cum gaudio affirmare possum plurimos catechetas optima uti methodo, atgue praeter meram institutionem ad educationem guogue attendere. Decanis man- davi, ut ipsi guogue in visitatione guotannis peragenda desuper invigilent atgue ad me referant. 236 Anton Bonaventura Jeglič 11. An singuli parochi ceterigue curam animarum exercentes singulis dominicis festisgue de praecepto missam applicent pro populo eorum curae commisso? Omnes et singuli, gui missam pro populo applicare obligati sunt, diebus praescriptis id revera faciunt, prouti e libellis prestet, in guibus applicationes missarum consi- gnatas habent. [13] 12. An et guae praemittantur, anteguam guis ad primam tonsuram et mi- nores ordines admittantur et an sacris ordinibus initiandi ante cuiuscungue ordinis sacri receptionem piis meditationibus, vulgo spiritualibus exercitiis, va- cent per aliguot dies in aligua domo religiosa? Absolutis studiis gymnasialibus candidati ad statum clericalem in seminarium theologicum recipiuntur. In festo circumcisionis Domini theologi I. anni ad tonsu- ram, theologi II. anni ad minores ordines admittuntur et guidem praemissis exercitiis spiritualibus guingue dierum. Nonullis theologis III. anni, et omnibus IV. anni, si idonei inventi fuerint, mense iulio ordines maiores conferuntur et quidem ita ut inter singulos duo dies intersint; ante subdiaconatum omnes exercitis vacant spiritualibus per tres dies, ante diacona- tum vero et presbyteratum per unum diem. Vi facultatum guinguennalium dispensare mihi licet cum promovendis super interstitiis et temporibus ordinationum. Ouem usum a praedecessoribus meis inductum puto abrogandum non esse, eo guod circumstantiis nostri seminarii et studiorum theologicorum valde conveniat. Praeterea ego procuravi, ut nomina ordinandorum in omnibus ecclesiis curatis post concionem publicentur populusgue moneatur, ut pro illis ferventes fundat preces atgue eos, guos indignos esse e probatis causis iudicaverit episcopo denuntiet. 13. An omnes praedicti vestes iugiter deferant clericales et an guoad fori privi- legium serventur disposita a sancta synodo Tridentina? Omnes sacerdotes vestes deferunt nigri coloris, raro coloris subobscuri. In sy- nodo decrevimus, ut sacerdotes in celebrando s. missae sacrificio nec in sacris fun- ctionibus obeundis semper veste talari utantur, in pagis vero dissitis vel montanis permisimus uti cinetorio nigro a talus usque denisso. Extra ecclesiasticos functiones vero ob consuetudinem immemorabilem pro talari uti licet veste breviori, guae infra genna, vel saltem usgue ad genua defluat. Sacerdotes his decretis conformiter vestem suam componere solent. Collare gestatur ab omnibus semper et [14] ubigue, tonsura vero non ita communiter. Privilegium fori diu iam abrogatum est. 14. An habentur conferentiae theologiae moralis seu casuum conscientiae et etiam sacrorum rituum et guod vicibus habeantur et gui illis intersint et gui- nam profectus ex illis habeatur? Conferentiae in nostra dioecesi seguenti modo celebrantur: a) post pascha omnes decani simul cum archidiaconis atgue praepositis monaste- riorum in aedibus episcopalibus conveniunt, ubi sub praesidio episcopi gua- Relationes ad Limina 237 estiones ad curam animarum pertinentes pertractantur hunc in finem, ut in guaestionibus maioris momenti omnes sacerdotes totius dioecesis ad bonum ecelesiae et populi eodem modo procedant; b) una vice in anno conferentiae pastorales instituuntur; his conferentiis ab epi- scopo practica proponitur guaestio e theologia pastorali et casus conscientiae, ad has conferentias revera omnes sacerdotes curati apparere solent, vix duo vel tres inveniuntur, gui absgue sufficiente causa non comparent; iuniores ad quaestiones propositas respondere tenentur scriptotenus; e protocollis eruitur an omnibus fere decanatibus disceptationes valde instructivas exortas fuisse; ad finem anni in folio dioecesano iudicium publicatur de conferentiis nec non de responsis exaratis; iudicium de conferentiis anni elapsi valde favorabile fuit; praeterea quolibet mense vel saltem quolibet secundo mense ad conferentias conveniunt sacerdotes, qui nomen dederunt »Sodalitati a sanctissimo Cor- de«; sub praeside ad triennium electo atque a preside dioecesano approbato quaestiones et vita sacerdotali, e cura pastorali, e vita ecclesiastico-politica et sociali, prouti tempora nostra exigunt, discussioni subiiciuntur; cum huic sodalitati omnes fere sacerdotes nomen dederint atque divisi per decanatus ubique excepto unico tantem decanatu decanum praesidem elegerint, cum de- cano omnes fere sacerdotes ad has quoque conferentias convenire solent; quae conferentiae nunc omnibus valde gratae sunt et acceptae, nam amor mutuus, vita sacerdotalis et unanimitas consensusque omnium hac via valde fovetur et promovetur. c 15. Quinam sunt mores cleri saecularis et an aliquod in eo sit scandalum, god remedio indigeat potentiori? Deo gratias! Dicere possum clerum dioecesis Labacensis bonis immo magna ex parte optimis manibus esse praeditum. [15] Fere omnes caste et sobrie vivunt, scandala raro occurunt. Ultimis duobus annis plures horum, qui indigni erant, morte obierunt. Qui una vel altera vice labuntur, libenter poenitentiam impositam persol- vunt. De tribus vel guatuor sacerdotibus suspicor, num coelibatum servent, annon? Duobus suspicionem meam iam notam feci. Maxima pars sacerdotum non solummodo vitae ecclesiasticae promovendae stu- det, sed vitam guogue socialem et ecelesiastico-politicam omni fervore et constan- tia promovere conatur. A sacerdotibus fundatae sunt et diriguntur variae societates operariae, guibus incrementum et influxus democratiae socialis cohibetur, ab ipsis moderantur numerosae associationes oeconomicae, cassae parsimoniales, societates iuvenum artificum, societates pro excolenda et promovenda iuventute agricolarum, societas famularum Labaci et congregatio feminarum e statu meliori; sacerdotes in- super varia folia redigunt: politica, pedagogica, unum scientificum, belletristica. Qua laboriositate, guae magnis cum sacrificiis coniuncta est, populum a liberalismo eiu- sque conatibus optimo cum successu praeservant, unde odium eorum revera inferna- 238 Anton Bonaventura Jeglič le insuscitaverunt, guo moti adversarii episcopum et sacerdotes infamibus calumniis oprimunt atgue a labore pernecessario deterrere conantur, sed frustra. In rescripto S. Congregationis Concilii de die 1. mai 1904 dicitur prudentius esse, ut, casse rurali a laicis potius guam a sacerdotibus administrentur. Ouae affirmatio vera est, ast ob defectum laicorum et propter populum, qui institutis quibus non prae- sunt vel guibus cum non cooperantur sacerdotes, non confidit, hoc consilium effectui dare nondum potui. In dioecesi Labacensi politicae fractiones non dantur nisi duae: liberalis, guae ecclesiae et Christo semper adversatur et illa christianae democratiae, quae principiis catholicis innititur, cuique omnes fere sacerdotes adhaeremus, qua propter agitationi quoque pro obtinendo eligendi iure in comitia universali et aequalis nam secus de- mocratiam socialem compescere non possumus. Ad finem reticere non licet, in mea dioecesi duos sacerdotes vivere, ac si laicizati essent. Unus e dioecesi Lavantina, qui a nostro magistratu archivarii munus obtinuit; cum ad s. missam neque 15 minutas impenderet, poemata obscoena conficeret et [16] folio quodem belletristico sat turpi cooperaretur, celebrationem missae usque ad emendationem illi prohibui. Inobediens permansit et verosimiliter circa fictum naufragium fecit; nam prioribus iam temporibus poemata pantheismum redolentia edebat, ultimis vero diebus prosa et versibus reformatores saeculi XVI. celebrat. Alter ordinis st. Benedicti barbam habet atque veste utitur omnino laicali; missam numquam legit, num praecepta ecclesiae observet, nemini notum est. Una vice venit ad me probavitque litteris sui abbatis ad S. Paulum in Carinthia sibi licitum esse gestare barbam atque extra monasterium vivere. Fungitur vero munere custodis in museo Labacensi. Scandala, saltem publica, a neutro horum audiuntur. Est vero tertius sacerdos meae dioecesis, de quo iam in priore relatione retuli, deditus sodomiae, ad quam totus quantus inclinatus esse videtur. Quia vagabundus erat populumque decipiebat a potestate civili condemnatus fuit ad domum incorrigibilium; inde dimissus a me in domo destinata pro sacerdotibus aegrotantibus detinetur, ut scandala nova praepedi- rentur. Ast ante duos dies inde aufugit. IV. De clero regulari. 1. An regulares curam animarum exercentes [...] munus sibi commissum fideli- ter adimpleant? Curam animarum exercent 1) cistercienses, quibus anno 1900 incorporata fuit parochia Zatična. Cum nunc patres habeant, qui lingua Slovenica colent, curam ani- marum magno cum fervore et valde bono successu exercent. Serio conantur sequi mandatu et desideria synodi dioecesanae. Parochos in parochiis adiacentibus libenter adiuvant. 2) franciscani quatur [sic!] conventus possident. Labaci valde amplam parochiam, 13500 animarum, administrant atque in quatuor scholis popularibus catechismum Relationes ad Limina 239 tradunt. Optima gaudent fama, in cura animarum indefesso labore occupantur; me permittente parochiam propter nimium numerum animarum dividere atgue novam ecelesia cum nova residentia erigere intendunt. Anno iam currente benedictio lapidis primarii continget. In urbe Rudolfswert scholam puerorum elementarem provident, tempore visita- tionis persuasus fui, eos gua [17] magistros valde esse peritos. Praeterea confessio- nes excipiunt nec non in cura animarum laudabilem operam libenter praebere solent. Id dicendum de franciscanis in urbe Kamnik, ubi novitiatum habent atgue partem studiorum theologicorum; in schola elementari puerorum urbis nec non in schola elementari puellarum in monasterio religiosarum s. Ursulae magna cum dexteritate catechismum tradunt. Hinc inde periculum dissensus cum parocho loci oritur, guod vero prudentia guardiani statim compescitur. In loco Brezje parochiae Mošnje sanctuario B. V. Mariae sub titulo auxilii chri- stianorum inserviunt. Ecclesia non est proprietas ordinis, sed proprii iuris, guaprop- ter episcopo ratio administrationis guotannis exhiberi debet. Immediate ad ecclesiam residentiam possident, ubi guatuor vel guingue patres cum tot fratribus commoran- tur, gui esse videntur boni confessariii, populogue undigue confluenti libenter servi- tia praestant. Capucini guogue in cura animarum desudant, nam duos conventus cum guatuor patribus in guolibet habent. In propriis ecclesiis verbum divinum praedicant confes- sionesgue excipiunt, vocati ad a vicinis parochis ad adiutorium ferendum paratissi- mi inveniuntur. Cum clero saeculari non concordant, dissensiones variae ortae sunt, quos ope patris provincialis componere conatus sum. Patres iesuitae et lazaristae optima gaudent fama, in propriis ecclesiis populo affluenti servitia libenter praestant, exercitia spiritualia sacerdotum et religiosarum manuducunt, missionesgue crebras in variis agunt parochiis. Salesiani pueros deperditos ad bonos mores revocant. Patres ordinis Teutonici domi suam iuventutem educant, foris vero in parochiis sibi incorporatis curam ani- marum exercent; ast ad curam animarum exercendam, prouti tempora nostra exigunt, non omnes aegue idonei reperiuntur. Fratres autem misericordiae aegrotos curant, ob affabilitatem et dexteritatem in curandis aegrotis optima fama gaudent. 2. An aliguis regularis extra monasterium degat [...]? Nullus, sed omnes in monasteriis in obedienta erga suos superiores vitam voca- tione dignam agunt. [18] 3. An iurisdictione delegata usus sit [. 4. Denigue an aliguid habeat cum regularibus offendiculum [...]? Negative in utrogue casu. 240 Anton Bonaventura Jeglič V. De monialibus. 1. An moniales episcopo subiectae suas servant constitutiones? Episcopus non est superior nisi una conventu carmelitanarum discalceatarum, in quo, prouti visitatio canonica demonstravit, omnes constitutiones accurate atgue ex corde propter Deum observantur. Moniales s. Ursulae unioni adhaeserunt; in visitatione canonica reperi constitu- tiones guidem omnes ab ipsis observari, spiritum discordiae ultimis annis disparuis- se, ast de unione, ad guam vi magis guam voluntate compulsae sunt, valde dolere. Congregationes guogue votorum simplicium, in guibus omnibus, excepta una parva domu, visitationem canonicam peregi, vitam agent constitutionibus omnino conformem. Defectus leviores, qui hic inde occurrunt, statim amendantur. 2. An clausura in earum monasteriis inviolate custodiatur? Affirmative quoad omnes conventus. Ad dubia, quae de clausura monialium s. Ursulae et monalium carmelitanarum in ultima relatione proposui, S. Congregatio decretis de die 15. martii 1905 n.o 10636b et 2. decembris 1904 lucide respondit; quibus responsis conformiter clausuram vedinavi et observare praecepi. Puto me quoque clausurae legibus satisfecisse, nec umquam absgue causa suffi- ciente intra claustra intrasse, comitem non admitto nisi unum sacerdotem. 3. An aliguis abusus in illis monasteriis irrepserit [...]? Negative, in guantum pro humana fragilitate scire possum. [19] 4. An praeter ordinarium confessarium, aliis extra ordinarius ab ipso bis aut ter fuerit oblatus? Affirmative, immo vi decreti »Quemadmodum« de die 17. decembris 1890 alii guogue confessarii pro singulis conventibus constituti sunt, gui vero in nonnullis conventibus nunguam adhibentur, in religuis vero solummodo a paucis sororibus. 5. An dictorum monasteriorum reditus fideliter administrantur et monialium dotes fuerint persolutae et guomodo erogatae? Non est, cur de fideli administratione bonorum dubitem? Dotes ab paupertatem populi saepe ex toto vel saltem ex parte remitti debent. Dos vero 10.000 coronarum, prouti nunc apud moniales s. Ursulae reguiritur, solvi numguam poterit et nisi talis dos omnino condonata vel saltem valde mitigata fuerit, monasteria monialium s. Ursulae brevi claudi debebunt. De erogatione dotis earum sororum, guae talem attulerunt, in visitatione facta ab ultima relatione nullum guaestionem ponebam. Relationes ad Limina 241 6-8 Quaestiones 6-8 ad meam dioecesim, in qua moniales subiectae praelatis regula- ribus non dantur, minime pertinent. VI. De seminario. 1. Ouot sunt in seminario alumni? In seminario minore aperto ante guatuor menses alumni 92 morantur, guorum maior pars aliguam, ast haud sufficientem pensionem solvit; guopropter sustentatio procurari debebit ex eleemosynis fidelium atgue sacerdotum. In seminario vetustio- re, quod nunc novo amplioregue exstructo paulatim dimittetur, alumni circa 56 vel sumptibus seminarii, vel subsidiis benefactorum aluntur. In seminario clericorum studiis theologicis anno currente 93 clerici vacant, gua- propter firma spes adest fore ut maximae penuriae cleri brevi occuratur. Expensae pro 88 alumnis e fundo religionis solvuntur, pro religuis guingue aliunde procurari debebunt. [20] 2. An in ecclesiastica disciplina recte instituantur? Affirmative tum in seminario maiore cum in minore; nam in utroque educatio vere religiosa praeprimis intenditur, quapropter alumnis per pios praefectos et pa- trem spiritualem probata mediae vitae christianae propinantur. 3. Quibus studiis vacent et quo profectu? Alumni seminarii minoris omnibus illis studiis vacant, quae a gubernio civili pro gymnasiis praescripta sunt; qui ab defectum talenti vel diligentiae notas malas refert, e seminario dimittitur. Theologi vero omnibus disciplinis theologicis operam dant, guibus disciplinis studium scientiae socialis, guam tempora moderna exigunt, additur. Rectores et pro- fessores affirmant progressum in studiis esse bonum, magna ex parte valde bonum, quia clerici indefesso labore proficere contendunt. Professores theologiae tum vita sacerdotali, tum scientia theologica revera emi- nent. Ouia omnes spiritu vere ecclesiastico imbutui sunt, sic dicta agitatio »pro re- forma« radices in nobis figere non potuit. 4. An cathedrali et aliis loci ecclesiis diebus festis inserviant? Affirmative quoad alumnos seminarii maioris. 5. An cum consilio duorum canonicorum seniorum, a se electorum, necessaria pro recto regimine statuerit? In utroque priori seminario omnia haec rite statuta inveni. Vitam ordinandam se- cundum statuta invigilant superiores domus, viri graves et gnavi rerum pertinentium ad educationem. 242 Anton Bonaventura Jeglič Pro ordinanda disciplina in novo seminario statuta necessaria disposui consilio capto et opera adhibita rectoris atgue praefecti generalis, guorum utergue propria experientia noverat, quae institutis, ut fini respondeant, necessaria sint. Nunc vero deputationem disciplinarem constitui, guae difficilioribus casibus, gui fors evenient, solvendis in subsidium vocabitur. 6. An illud aliguando visitet et operam det ut constitutiones adimpleantur? [21] Affirmative licet valde raro utpote innumeris laboribus impeditus. Confido vero praepositis, qui constitutiones servandas urgent atque in casibus difficilioribus, qui vix una vel altera vice in anno occurrunt, mecum deliberant, prouti de profectu quoque in studiis guotannis certiorem me reddunt. 7. An statuta sit taxa ad tramites concilii Tridentini? Negative, nam seminaria aliunde sustentantur. VII. De ecclesiis, confraternitatibus et locis piis. 1. An in sacristiis omnium et singularum ecclesiarum exposita sit tabella one- rum missarum [...] et an iis punctualiter satisfactum sit? Affirmative, in quantum in visitatione canonica videre potui. 2-5 Interrogationes 2-5 pro nostra dioecesi, in qua confraternitates, scholae, montes pietatis et hospitalia constituta sub iurisdictione ecclesiastica non dantur, nullius sunt momenti. VIII. De populo. 1. Quinam sunt populi mores et an in pietate proficiat? Lucta publica inter malos et bonos in dies ingravescit. Labor cleri pro bonis con- tra malos frustraneus non fuit, quod e moribus nostri populi nunc describendis pade- bit: 1) Populus fidei catholicae excordintima persuasione adhaeret; papam, pontifi- cem et clerum in genere reverentia et amore prosequitur; 2) Populus pia imbuitur reverentia erga sanctissimum altaris Sacramentum atque sacri Cor Jesu, quod praeprimis ex adoratione patet, quam populus sanctissimo Sa- cramento singulis dominicis, praecipue qualibet prima dominica cuiuslibet mensis exhibet, nec non de festinatione, qua fideles in singulis parochiis eo die ad adoratio- nem accurrunt, quo a mane usque ad vesperam Sanctissimum ad adorandum expo- nitur, [22] a qua adoratione neque frigore hiemali, neque labore aestivali deterrentur. Ultra 100.000 nomen dederunt associationi a santissimo Sacramenti. Relationes ad Limina 243 3) Magno amore populus fidelis B. V. Mariae adhaeret, guod e 115 congregatio- nibus Marianis pro iuvenibus, 220 pro puellis patet; festivitates B. V. Mariae, pietas maialis nec non illa mense octobre valde celebrantur, gue occasione fideles libenter sacramenta suscipiunt. 4) Communionem paschalem paucissimi omittunt; feminae et puellae ad s. sacra- menta guolibet mense vel guolibet secundo aut saltem guolibet tertio mense acce- dunt; crescit guogue numerus parochiarum, in guibus etiam viri et iuvenes sacramen- ta guotannis ter vel guater vel nonulli adhuc pluries suscipiunt. 5) In diebus dominicis et festivis omnes a laboribus vacant, casus paucissimi excipiuntur. Item hisce diebus fere omnes tum viri cum mulieres, virgines guogue et iuvenes missam audiunt et concioni intersunt. Ad pomeridiana opera pietatis maior pars libenter accurrit. 6) leiunium ecclesiasticum stricte observari solet, vix aut ne vix quidem inveniri poterit vir, qui in domu sua ieiunium frangere praesumeret. 7) Oratio matutina vel vespertina raro omittitur; immo in omnibus familiis una pars rosarii guotidie recitatur [e]xceptis solummodo illis diebus temporis aestivi, quibus perdifficili labore a summo mane usgue ad noctam occupari tenentur. 8) Libros bonos nec non folia et diaria catholica populus noster legere desiderat, quapropter nostra folia valde vulgata in populo inveniuntur. 9) Ad promovendum spiritum fidei et pietatis multum conferunt non solummodo congregationes Marianae, societas a s. Familia, tertius ordo s. Francisci et aliae con- fraternitates, sed organizatio guogue socialis et oeconomica, qua bonum materiale populi promovetur et quidem a sacerdotibus coniunctis cum laicis vere catholicis. Qua organizatione fit, ut fideles boni a malis plus caveant atque magis magisgue se- parentur. 2. An aligui irrepserint abusus, aut prava guaedam in eodem inoleverit consue- tudo, guae indigeat consilio et apostolicae Sedis adiutorio? Pravae consuetudines enumerari possunt seguentes: 1) Propter libertatem typi ubi permittuntur folia et diaria prava, guibus fides ca- tholica, hierarchia ecelesiastica, [23] boni mores in dies impugnantur at nec non lu- dibrio exponuntur, falsa vero principia pantheismi, materialismi, darvinismi propa- gantur. Ne pestis isthaec nimis divulgetur, saepe repeto et publice enuntiari mando, talia folia lege ecclesiastica et naturali esse prohibita, commendo vero folia nostra catholica, guapropter odio infernali ab adversariis impugnor. 2) Inde fit, ut cultiores: officiales, professores, mercatores, advocati, medici, se- ducti iam tempore studiorum a professoribus atheis, fidem reiecta vitam christianam negligant, clerum cum episcopo spernant atgue aversentur omnigue visu falsa prin- cipia in populum propagare conentur. Propterea variae associationes constituuntur cum fine, adeundi populum, convocandi conventus ibigue vi sermonis illum ab ec- clesia, a sacerdote abstrahere atgue suis erroribus imbuere. Ast ruri non proficiunt multum eo guod clerus vigilet atgue fideles vi organisationis a seductoribus retineat; 244 Anton Bonaventura Jeglič multum vero proficiunt in urbibus, praecipuae in urbe Ljubljana, in gua feminas guogue et puellas et guidem multas ad partes suas pertraxerunt. 3) Noster populus nimis deditus est usui crematum, praecipuae in una parte dio- ecesis; guae pestis a sacerdotibus impugnatur quidem, ast absgue magno successu, nam gubernium occasiones, ubi cremata venduntur, non tollit, immo in dies auget, licet a nobis sacerdotibus rogatum fuerit ut in pugna contra hanc pestem nos adiuvet. 4) Saltationes imprimis apud ecclesias filiales diebus patrociniorum freguentes erant; guos in nonnullis regionibus fere omnino abrogavimus in aliis autem saltem minuimus. 5) Ultimo curam animarum valde difficilem reddit emigratio virorum, immo iu- venum et puellarum in Americam et guidem partim propter paupertatem ex necessi- tate, partim propter pecuniam ex avaritia. Cui malo absgue legibus potestatis civilis occurrere non possumus. IX. De postulatis. Permittuntur mihi plura postulata: 1. Moniales s. Ursulae in duobus conventibus dioecesis Labacensis, guae nonnisi coactae »Unioni« adhaeserunt, nunc instantissime petunt, ut ex Unione ad priorem dimittantur statum. Causae sunt: [24] a) Novae regulae, quae ad triennium probari debent, negue tam completae sunt, negue tam convenientes, ac illae fuerunt, guae monialibus s. Ursulae episcopi Zwerger et Missiae in manus dederunt. b) Electio prioris localis non fit a capitulo, sed alio modo inconvenienti. c) Admissio ad vota, guae a capitulo dependebat, nunc aliter ordinata est. d) Sorores magistrae choro aliisgue obligationibus nimis onerantur: nullum tem- pus illis relinquitur ad praeparationem necessariam pro institutione, pro cor- rigendis pensis discipularum, pro studiis necessariis ad procurandum suum progressum. Cum scholae quoad methodum et materiam legibus civilibus su- biaceant, cum sorores guoad methodum et profectum ab inspectoribus civili- bus invigilentur, seholae monialium, nisi sorores omnibus decretis potestatis civilis satisfecerint et nisi magistrae guoad scientiam aegualiter ac magistri saeculares profecerint, periculum incurrunt ut prohibeantur, cum tamen no- stris temporibus valde necessariae sint. Insuper magistrae officium suum recitare coguntur alta voce simul cum religuis sororibus, licet iam in schola per guingue vel sex horas absque in- terruptione clara et alta voce logui debuerint et iam fatigatae absgue periculo sanitatis officium alta voce recitare non possint. Ouapropter sorores magistrae valde debiles sicuti umbra et valde tristes apparent, ita ut timor, ne brevi omnino deficiant, valde fundatas sit. Eadem ex causa, proh dolor, nunc nulla puella admissionem in ordinem postulat, cum omnes videant, sorores variis obligationibus nimis praeter vires esse overatos atgue deficere. Relationes ad Limina 245 e) Impossibilis erit communis educatio novitiarum atque communis schola pra- eparatoria pro magistris, cum in una provincia conventus variarum nationum congregati esse videantur scilicet nationis Italicae, Slovenicae, Germanicae, Magiaricae. Insuper legibus civilibus pro magistris praescribitur, ut primo examine bene [25] absoluto post biennium novum et postea adhunc uno anno vel duobus elapsis secundum et tertium examen subeatur, ut sorores gua ma- gistrae nec non scholae earum a gubernio, si conventus vult, qua scholae pu- blicae agnosci et permitti possint. Ast hoc tempore sorores continuo absgue interruptione in schola occupari tenentur. f) Valde periculosum est mandatum, ut pars tertia proventuum priorissae genera- li mitti debeat, sorores valde timent, ne propterea a gubernio subsidium usgue nune concessum denegetur. Omnes perhorrescunt manicas largas vestes guibus in laboribus praepediun- tur, nec non oblongam caudam, guae in nostris regionibus ridicula esse vide- tur. Restrictio iurisdictionis episcopalis, praecipue restrictio ingerentiae eiusdem in modum educationis atque institutionis ab omnibus deploratur communiter- que affirmatur, regimen episcopi qua viri et sacerdotis multum praeferendum esse regimini mulieris ignotae, quae cum plurima parte sororum neque loqui potest, quia lingua earum non callet."" Haec praecipue causae sunt, cur ego simul cum sororibus instantissime rogo, ut nostri conventus ab unione dimittantur, prouti bonum conventum revera postulare videtur. 2. Patres franciscani et capucini conventus habent, quibus cum quidem non est coniuncta parochia administranda, in quibus vero sacramenta administrantur, ver- bum divinum praedicatur, quapropter populus ad illos confluere solet. Unum talem conventum franciscanorum, guocum schola elementaris coniuncta est, visitavi guo- ad scholam, ecclesiam et sacristiam et quidem nemine contradicente. [26] Cum vero anno elapso similem conventum visitare decreverim, murmur inter fratres ortus est, ac si episcopo non competeret ius visitandi ecclesiam, sacristiam et omnia, quae ad curam animarum exercendam pertinent. Quo murmure audito visitationi renuntiavi. Rogo: Competitve episcopo ius visitandi conventus regularium, quibus parochia administranda non est commisa, qui vero in ecclesiis suis sacramenta administrant, verbum divinum praedicant, populumque viam salutis ducunt? 3. Lex civilis ab anno 1874 statuit, beneficium liberae collationis episcopalis ces- sare esse liberae collationis, si ad congruam supplendam a gubernio e fundo reli- 8 h 24 Naslednji odstavek je preértan in ob robu pripisano s svinčnikom: »nekoliko omiliti«: »j) Insuper priorissa generalis, guae anno elapso nostros conventus visitavit fere omnibus valde displicuit, nam cum sororibus non agebat gua mater bona, set gua imperatrix severa, negue bono exemplo illis pra- elucebat, nam per octo dies vix una vice ad officium venit, iam mane carnes cum vino habere voluit servitiumgue tale postulavit, ac si matrona saecularis non autem humilis monialis esset.« 246 Anton Bonaventura Jeglič gionis summa ultra mediam partem congruae contribui debeat. Hoc in casu a lege statuitur, beneficium subiici patronatus caesareo ita, ut gubernio ius competat prae- sentandi ad beneficium vacans. Quid in tali casu agendum, ne iura ecclesiae pessumdentur? Conclusio. Relationem composui, et ad omnes quaestiones ita respondere conatus sum, prouti perspexi res revera esse. Spero, fore ut responsum ad relationem iusto tempore dan- dum mihi non denegetur. Labaci in festo s. Familiae die 21. januarii 1906 + Antonius Bonaventura episcopus Dokument št. 140 1910, januar 23. Anton Bonaventura Jeglič Relatio de statu ecelesiae Labacensis tertia NŠAL, ŠAL, Škofje, Jeglič, šk. 4, Relatio 1910, str. 1-27. [1] Bis iam retuli de statu ecclesiae Labacensis et guidem prima vice in relatione de die 23. octobris 1902, secunda vero vice in relatione de die 21. ianuarii 1906. Cum vero iam mense decembri 1909 novum guadriennium expletum fuerit, obsecundus mandatis pontificis Sixti V. nec non instructioni pontificis Benedicti XIII. novam relationem exarare atgue iudicio S. Congregationis proponere propero. 1. De statu ecelesiae materiali. De institutione dioecesis, de confinis eiusdem atque privilegiis, de numero civita- tum atgue locorum sat accuratae retuli in prima mea relatione 1902. Dioecesis scilicet erecta fuit ab imperatore Friderico III. anno 1461, guam erec- tionem Pius papa II. seguenti anno solemniter confirmavit. Limites dioecesi Labacensis haud semper eadem manebant, sed decursu temporis saepius mutabantur. Ultima circumscriptio eiusdem facta est anno 1830. Vi huius circumscriptionis limites dioecesis cum limitibus provinciae Carnioliae fere omnino coincidunt. Dioecesis Labacensis confinis est dioecesibus Goritiensi, Tergestinae, Segnensi, Zagrabiensi, Lavantinae et Gurcensi. Pertinet vero ad provinciam Gori- tiensem et guidem ab anno 1830, cum inde ab origine usgue ad hunc annum Sanctae Sedi immediatae subiecta fuerat. Relationes ad Limina 247 Episcopi Labacenses a fundatore Friderico III. titulo principis condecorati fuerunt,”*° quo titulo etiam nunc gaudent. Qua episcopi votum habent in comitiis provincialibus, gua princeps vero in comitiis imperialibus. Cum vero sensui demo- cratico nostri aevi privilegia odiosa sint, verosimiliter prope iam est illus tempus [2] guo episcopi Labacenses simul cum episcopis Austriacis hoc privilegio privabuntur. Puto autem fore ut e tali privatione ecclesia catholica nullum patiatur damnum, nam per partem catholicam, guam guilibet episcopus in sua dioecesi fovere tenetur, me- diocri adhuc modo iura ecelesiae tueri poterit. Urbs capitalis provinciae: Ljubljana (Lubiana, Labacum) urbs est, in qua episco- pus residentiam possidet. Dioecesis valde montuosa est et quia fidelium pars multo maior per montes dispersa habitat, cura animarum magnos nequirit labores. 5. Status cathedralis ecclesiae una cum numero canonicorum et aliorum chori servitio addietorum, et an erectae fuerint praebendae poenitentiaria et theolo- galis? Ecclesia cathedralis ampla est atque magnifica, pictoris artefactis Quaglio, picto- re Italiano et a Langus, pictore domestico exornata. Anno 1907 secundum centenna- rium ab eius aedificatione et constructione solemniter celebravimus. Remotis variis defectibus quasi renovata invenitur; solummodo organum novum adhuc desideratur. Renovationi necessariae praecipue meus vicarius generalis canonicus senior Joannes Flis operam dedit, absque cura huius eximini viri opus restaurationi vix aut ne vix quidem ad finem deduci potuisset. Apud ecclesiam cathedralem duodecim praebendae canonicales fundatae sunt, e quibus sex fundationis sunt caesareae, sex vero fundationis privatae. Dignitates sunt duae: praepositura et decanatus; praepositus ius possidet crucis pectoralis, mitrae et baculi; decanus vero crucis et mitrae. Canonici instanter rogant, ne dignitarii vi de- creti de insigniis praelatorum ex anno 1905 privilegiis praefatis privaretur. Praepo- situra collationis est papalis, duo canonicatus collationis liberae, reliqui patronatus caesarei vel privati. [3] Cum capitulo connexa est cura animarum, munere parochi fungitur canoni- cus, quem vi decretorum visitationis apostolicae ex anno 1621 episcopus e numero omnium eligit. Adiuvatur vero a quatuor chori vicariis, qui sustentationem a cathe- drali ecclesia percipiunt. Propter paupertatem ecclesiae atque penuriam sacerdotum nunc tantummodo duo vicarii constituti sunt. In responsione ad secundam relationem die 19. augusti 1906 S. Congregatio »commendat, ut sacerdotia duo canonicalia primum vacua, futura collati[o] cum pa- tronis consilio, theologo et poenitentiario reserves«. Votis huic satisfacere non potui. Vacans enim fuit canonicatus, at quem capitulum praesentat; ast capitulum iuri suo cedere noluit. Similem resistentiam a reliquis quoque patronis timeo. E canonicis 26 Naslov kneza je ljubljanskemu škofu Kristofu Ravbarju in njegovim naslednikom na ljubljanskem škofijskem sedežu dejansko podelil kralj Ferdinand I., in sicer z listino, datirano 26. maja 1533. 248 Anton Bonaventura Jeglič gua poenitentiarium nominavi canonicum, guem ad tale munus piae religuis ido- neum existimavi et gui nunc revera munus suum libentissime nec non fructuose obi- re solet. Canonicum vero theologum non nominavi, nam negue scio guomodo munus impositum exercere posset, cum pro concionibus et pro catechesi tam in ecclesia cathedrali guam in religuis ecelesiis satis provisum sit. 6. Status ecelesiarum collegiatarum una cum numero pariter canonicorum et ceterorum, gui choris earum intersunt et an in collegiatis erecta sit praebenda theologalis? In dioecesi non est nisi una ecelesia collegiata et guidem in parva urbe Rudolfovo (Rudolfswert). Capitulum praepositus, qui inde ab initio ius habet crucis pectoralis, infulae et baculi pastoralis atgue quatuor canonicos numerat. Ecclesia collegiata si- mul guogue parochialis est. Curam animarum capitulum gerit. Praepositus munere fungitur parochi, canonici vero curae animarum in genere incumbunt. Habent autem sacerdotem iuniorem gua vicarium, gui parochum adiuvat in cancellaria, omnes ca- nonicos vero in choro et in cura animarum. Praebenda theologalis non est erecta, negue necessaria videtur, cum praedicando verbo Divino sufficienter provisum sit. [4] 7. Status ecelesiarum parochialium aliarumque in dioecesi existentium; an omnes sancti suppellectilibus sufficienter sint instructae et guaenam ex eis ha- bent reditus pro fabrica assignatos? Ab ultima relatione 4 parochiae noviter fundatae sunt; e guibus 3 liberae sunt col- lationis, una vero patronatus caesarei nomine fundi religionis, eo guod ex hoc fundo pars maiores redituum suppeditatur. Ita permitti posse ad postulatum in ultima prae- positum relative congregatio negotiis extraordinariis praeposita in resolutione de die 6. iulii 1906 declaravit. Quapropter in dioecesi nunc sunt parochiae 297; vicariatus unus, capellaniae veteres a parochia independentes 3, expositurae 16, cooperaturae 235, mememissariatus 6, alia beneficia 30. Dioecesis numerat ecclesias curata 321, filiales 1000, conventuales 11, capellas et sacella 229. Sanctissimum asservatur in ecelesia cathedrali atgue in omnibus ecclesiis curatis et conventualibus. In canonica visitatione expertus sum, ecclesias omnes instructas esse suppellectili sufficienti et decenti, hinc inde artefacta et pretiosa. Fere omnes ecclesiae reditibus pro fabrica gaudent, ast haud sufficientibus ita, ut ad aedificandas novas ecclesias vel ad veteres reparandas populus concurrere debeat. Sub hoc respectu nostrum popu- lum, magnis extollere laudibus possum. Decursu enim undecim annorum, guo ego huic dioecesi praefectus sum, 27 ecclesias novas, 7 veteras reparatas atque 93 altaria consecravi. 8. Numerus monasteriorum tam virorum guam mulierum exprimendo, an ali- qua ex monasteriis virorum sint subiecta suae iurisdictioni; et an et guae mulie- rum monasteria sibi subiecta sint vel praelatis regularium? Relationes ad Limina 249 Primo enumerantur monasteria virorum: 1. Abbatia ordinis cisterciensis in loco Zatična, cui parochia Zatična vi decreti apostolici anno 1898 incorporata fuit; 2. Monasterium ordinis carthusiensis in Pleterje; 3. Conventus fratrum minorum s. Francisci Seraphici a. Labaci cum theologia 3. et 4. anni; fratribus [5] huius conventus concredita est cura animarum parochiae Annuntiationis B.V.M. b. In Kamnik cum theologis 1. et 2. anni; patres parochos vicinos in exercen- do cura animarum adiuvant; c. In Rudolphovo (Novo mesto) cum schola populari 4 classium. 4. Hospitia eorundem fratrum: a. in Vič, ubi nuper errectam parochiam s. Antonii optimo cum successu ad- ministrant; b. in Brezje, ubi in ecclesia s. Viti sanctuarium B.V.M. existit, ad quod quo- tannis populus multus etiam e dissitis regionibus confluere solet; 5. Conventus fratrum minorum s. Francisci Seraphici capucinorum: in Škofja Loka, in Krško, in utrogue loco non solum in propria ecelesia munera sacra obeunt, sed rogati a parochis libentissimae auxilium suum praestare solent. 6. Conventus fratrum misericordiae in Rudolfovo cum magno nosocomio, guod nunc ampliare volunt; 7. Residentia patrum societatis lesu Labacensis; patres conciones in lingua Ger- manica apud ecclesiam cathedralem procurant, varias congregationes dirigunt atgue missiones populares maneducunt; 8. Domus congregationis missionis s. Vincentii a Paulo, Labaci; sacerdotes huius congregationes gua directores sororum caritatis vitam earum spiritualem diri- gunt, atgue missionibus popularibus magno cum fructu vacant; 9. conventus filialis sacerdotum ordinis Teutonici, Labaci; patres occupantur educatione suorum candidatorum, guibus indigent ad providendum 5 parochi- is incorporatis, sed clero guogue saeculari libentissime auxilium praestant tum in scholis tum in cura animarum. 10. Domus piae societatis salesianae: a. domus Labacensis, in gua circa 90 pueros educare conantur; b. domus in Radna cum novitiatu et clericatu; [6] Secundo enumerantur domus religiosarum: 1. Domus ordinis s. Ursulae: a. Labaci cum schola elementari et civili puellarum; exteriori 8 classium, in- teriori 8 classium, cum paedagogico et infantil b. In Mekinje, domus filialis destinata pro novitiatu provintiae Austro-Hun- garicae cum schola puellarum 8 classium; c. In Idria, item domus filialis nuper erecta pro schola oeconomica et infanti- li; 250 Anton Bonaventura Jeglič d. In Škofja Loka cum scholis puellarum, cum cursu mercantili, cum pedago- gio privato; 2. Conventus carmelitarum discalceatarum in Selo penes Ljubljana: 3. Sorores caritatis congregationis s. Vincentii a Paulo, guae congregationi fun- datae Parisiis subiectae sunt: a. in nosocomio civili Labacensi, b. in domo valetudinario s. Josephi Labaci, c. in domo Mariana Labaci, d. in valetudinario »Leoninum« Labaci, e. in nosocomio infantium Labaci, £. in orphanotrofio Lichtenthurm Labaci, g. in morodocheo »Studenec« penes Labacum, h. in caesareo regiis carceribus publicis in Begunje, i. in orphanotrofio in Gottschee, k. in valetudinario in Spodnja Idria, 1. in nosocomio in Krško, m. in nosocomio in Postojna, n. in nosocomio imperatricis Elisabethae in Rudolfovo. 4. Sorores caritatis congregationis s. Vincentii a Paulo, guae domo Zagrabiensi dependent: a. in infantili in Kamnik, b. in nosocomio Petri Pauli Glavar in Komenda, c. in collegio s. Stanislavi in Šent Vid penes Ljubljana, d. in nosocomio Nicolai Gutmansthal in Radeče, e. in orphanotrophio in Kranj cum cura aegrotorum per domus. 5. Sorores III. ordinis s. Francisci: a. in collegio Mariano Labaci cum orphanotrophio, [7] b. in Repnje penes Vodice cum schola elementaris puellarum et schola oeco- nomica, c. in Vrhnika cum schola oeconomica, d. in Rudolfovo cum infantili et schola superiori puellarum. 6. sorores scholasticae pauperes de Notre Dame: a. in Šmihel penes Rudolfovo cum schola elementaris puellarum 5. classium, civili 3 classium et pro puellis e dissitis 1 classis, b. in Trnovo penes Ilirska Bistrica cum schola elementaris 3 classim. 7. Sorores misericordiae a sancta Cruce Labaci in asylo puellarum et cum cura aegrotantium per domus. E monasteriis virorum nullum ordinario subiectum est. Ursulinae unioni stabili- tae a pontificibus Leone XIII. et Pio X. adhaerent, priorissa provincialis in conventu Labacensi degit, varios conventus provinciales optimo cum successu visitare solet; unionis pretiosisimus fructus est novitiatus provincialis, in quo circa 30 novitiae in vita ascetica exercentur; spes fundata est fore ut istae novitiae in vero et genuino Relationes ad Limina 251 spiritu eductae varios conventus provinciae renovent. Ursulinarum multae unioni tantummodo coacte nolluerent, ast sub nova priorissa locali ante aliguot menses ipsis praepostia isthaec resistentia minui videtur. Similiter domus aliarum congregatio- num a superioribus generalibus dependent. Ordinarius non est superior nisi carmeli- tanorum discalceatarum. De religiosis utriusgue sexus dicere debeo, eos secundum propria statuta vivere atgue magno cum fervore finem singulis congregationibus tendere. Scandala nulla occurrerunt, saltem non publica. Domus variarum congregationum variis temporibus visitare soleo, certe ante electionem novae priorissae. Sorores sincerae esse videntur libenterque monita necessaria excipiunt. Ante admissionem ad habitum, deinde ante professionem votum sive simplicium, sive solemnium tentamina canonica fere sem- per ego ipse, rarius per alium sacerdotem idoneum peragere soleo. 9. An adsit in dioecesi seminarium clericorum, quot clerici in eodem alantur, an fuerit statuta taxa et in qua quantitate [8] et an aliqua beneficia illi fuerint unita et in universim, quinam et quot sint reditus praedicti seminarii? In dioecesi Labacensi existit a) seminarium clericorum et quidem in urbe Ljublja- na immediate ad ecclesiam cathedralem; proprii proventus attingunt summam 10142 coronarum, omnes theologi sustentantur gratis, nam deficientibus propriis proventi- bus sustentatio e fundo religionis subministratur, ast cum clausula ne numerus cleri- corum sit supra 88; si plures in seminarium reciperentur, sustentatio pro istis aliunde quaeri deberet. Hoc anno tantummodo 68 clericos numeramus, cum iam per quatuor annos numerus clericorum nimis parvus sit, cum plures sacerdotes vel mortui sint, vel inhabiles ad curam animarum evaserint, magna penuria cleri curati laboramus. Taxae nullae impositae, nec ulla beneficia seminario unita sunt. Praeter seminarium clericorum existit in dioecesi b) seminarium puerorum cum convictu et gymnasio. Anno scholari currente in ipso 214 iuvenes instruuntur edu- canturque; studia a rectore et 9 professoribus diriguntur; educationi vero 5 praefecti operam dant; oeconomiam sacerdos ad id specialiter destinatus curat. Institutum hoc nomine s. Stanislai anno 1901 aedificari coeptum iam anno vero 1905/06 aperiri po- tuit pro studiis gymnasialibus, anno curente iam cum classe quinta inchoatum fuit; anno 1912/13 gymnasium 8 classium completum erit. Sustentatio habetur 1) e solu- tione alumnorum, 2) e collectis populi, 3) e stipendiis missarum in festis supressis et fundationum, quae supra 10 annos iam existunt; pro 5 missis fundatis scilicet una persolvitur, stipendia vero per 4 missis seminario ceduntur. Stantibus his proventi- bus seminarium cum gymnasio facile existere poterit. Quia praescriptionibus legum civilium de professoribus satisfit, gymnasium iure publicitatis donatum est. Praeterea a sacerdotibus et fidelibus laicis tres convictus erecti sunt pro studiosis, qui scholas frequentant publicas et quidem Labaci duo et in urbe Krainburg unus; qui convictus valde utiles sunt, nam studiosi in illis degentes labori assuefiunt et a multis periculis fidei et morum praeservantur. 252 Anton Bonaventura Jeglič [9] 10. Numerus hospitalium, collegiarum, confraternitatum aliorumgue loco- rum piorum, guae sunt in episcopatu et guinam sunt eorum reditus? Huius generis instituto in ultima relatione nominata inveniuntur. Datur enim a) nosocomium provinciale Labaci, deinde b) nosocomium locale in urbe Postojna, c) item in urbe Krško et d) in urbe Rudolfovo nosocomium maius pro feminis su- per fundatum et aedificatum, guae nosocomia a sororibus caritatis administrantur, sustentantur vero e proventibus fundationum et a solutionibus aegrotorum; ab istis sororibus adhuc duo nosocomia ipsis propria in urbe Ljubljana curantur et guidem e) nosocomium pro adultis, f) nosocomium pro infantibus. Orphanotrophia dantur guingue: a) orphanotrophium puerorum conferentiae s. Vincentii 180 pueris, qui a sororibus III. ordinis s. Francisci alantur, educantur atgue instruuntur; b) orphanotrophium pro puellis fundationis Lichtenthurm, cuius cura comissa est sororibus caritatis s. Vincentii; iisdem sororibus commissum est orpha- notrophium c) in urbe Gottschee et d) in Idria inferiori; e) hisce diebus parvum or- phanotrophium erectum fuit in urbe Krainburg ope conferentiae s. Vincentii, guae pro educandis orphanis et curandis infirmis per domos sorores caritatis e Zagreb vocavit. Xenodochium guogue s. Joseph pro feminis aetati progressis fundatum fuit a mu- liere benefatrice, e qua fundatione 12 feminae sustentantur; curam gerunt sorores s. Crucis dependentes a pia associatione feminarum. A xenodochio vere, cuius curam magistratus gerit, influxus ecclesiae exclusus est. Sorores caritatis adhuc duo mordochaea et institutum pro insanabilibus provident atque administrant. Mense aprili vero nova domus pro insanabilibus solemniter ape- rietur; est autem haec pulchra domus fundationis cassae parsimonialis Carniolensis in memoriam iubilaei nostri imperatoris; insanabiles e proventibus fundationis alen- tur; curam eorum sororibus caritatis atque sacerdoti in domo commorante committe- tur. In dioecesi curam pauperum conferentiae quoque s. Vincentii gerunt, quatuor Labaci, una in urbe Krainburg. [10] una in urbe Rudolfovo, in urbe Idria et in urbe foro Tržič. In domo pro surdomutis Labaci erecta e pecunia sacerdotum catecheta catechismum tradit. Varias associationes et confraternitates guod attinet, ego praecipue seguentes fo- veo: a) confraternitem de sanctissimo Sacramento, quae ante 50 annos fundata mul- tas ecelesias suppellectili instruxit, in populo vero reverentiam erga sanctissimum Sacramentum valde auxit; b) apostolatum orationis cum cultu sanctissimi Cordis lesu; c) confraternitatem sanctissimi rosarii; d) tertium ordinem s. Francisci; e) asso- ciationem a sacra Familia; f) congregationes Marianas pro iuventutibus et pro puel- lis, guarum iam ultra 400 erectae sunt. Quae associationes et confraternitates a clero edocto experientia, ope istarum vi- tam religiosam et moralem valde promoveri, cum magno amore et fervore, ita ut et ultima relatione nova incrementa fecerint. Praeterea in singulis parochiis aliae con- fraternitates in honorum B.V.M. aliarumgue sanctorum erectae diriguntur. Relationes ad Limina 253 11. An adsint montes pietates et guot sint una cum aliis consimilibus ad statum ecelesiae materialem pertinentibus? Mons pietatis sensu stricto non datur; dantur vero alia instituta, prouti illa nostris temporibus postulantur, ut bonum materiale populi promovetur. In dioecesi Laba- censi passim multae operatur cassae parsimoniales systematis Raiffeisen et aliae so- cietates oeconomicae diversi generis cum directione centrali Labaci. Primus promo- tor omnium associationum est clerus, cui munus adiutrices laici catholici porrigunt. Absque clero organizatione non fuisset possibilis, nam laici idonei nullibi dabantur, ast hi et adfuissent, populus suspectos censit associationes, ubi clerus partes suas non habet. Verum guidem est, clerum talibus curis plus minus ab operibus curae animarum abstrahi, ast solummodo ope talis organisationis inchoatar, promotae et ductae a clero populus in fide et devotione erga ecclesiam continetur, nec non ab agentibus removetur, qui ecclesiae et Christo et ipsi Deo adversantur et vi similis organisationis populum quoque ad suas partes attrahere conantur. Insuper talis labor clero magnam conciliat auctoritatem, gua populus tempore guogue perturbationum politicarum facilius in via iustitiae conservatur. [11] IL. De episcopo. 1. An residentiae praeceptum sacris canonibus praescriptam adimpleverit? Praeceptum residentiae strenue adimplere soleo. Dioecesim nunquam relinquo, nisi e causis ecclesiasticis Romam vel Viennam petere, vel aliud iter suscipere cogor, quam vero absentiam haud nunguam ultra tempus negotiis finiendis necessarium protraho. 2. An et quoties dioecesi sibi commisae visitionem expleverit? Primam visitationem totius dioecesis omniumque parochiarum explevi anno 1903, secundam 1908, nunc vero tertia vice illam perago. Quinquennium sufficit ad explen- dam unam visitationem, si quolibet anno 60 parochiae ad visitationem destinantur. 3. An per se vel per alium episcopum sacras ordinationes expleverit et sacra- mentum confirmationis administraverit? Usque ad presentem diem ordines omnes quotannis statutis temporibus conferre potui. Sacramentum vero confirmationis semper occasione canonicae visitationis ad- ministratur. 4. An et quoties synodum dioecesanam coegerit? Bis et quidem primam anno 1903, secundam vero post ultimam relationem anno 1908, cui sacerdotes 384 interfuerunt. Synodus multos protulit fructus, similes etiam a secunda exspecto.?"? 2? Tudi sklepe te sinode je škof Jeglič izdal v tisku: Synodus dioecesana Labacensis II, quam diebus 24 28 mensis augusti anno 1908 habuit Antonius Bonaventura Jeglič, episcopus Labacensis, Labaci 1908. 254 Anton Bonaventura Jeglič 5. An verbum Domini per se ipsum praedicavit et an legitimo concurrente impe- dimento viros idoneos assumpserit ad huiusmodi officium salubriter exseguen- dum? Verbum Domini saepissime praedicare consuevi: a) in ecclesia cathedrali ter vel guatuor per annum, munus concionandi linguae Germanica in ecclesia cathedrali concreditum est patribus Societatis lesu, lingua Slovenica mane et post meridiem chori vicarii; b) tempore visitationis canonicae in [12] qualibet parochia sermonem habeo; c) insuper fere qualibet hebdomada ad unam vel aliam parochiam curro, et quidem sive diebus festivis et dominicis sive die destinata adorationi a mane usque ad vesperam eo fine, ut confessiones populi excipiam et verbum divinum praedicem. De praedicando verbo divino in tota dioecesi optimo provisum est. In qualibet parochia habetur concio ante meridiem una, si in ea non est nisi unus sacerdos, duae, si etiam cooperator parochum adiuvat, habetur guogue catechesis tempore postmeri- diano cum litaniis et benedictione. Et guot conciones habeatur membris tertii ordinis, congregationis Marianae et aliis! 6. An habet depositarium poenarum et muletarum? Depositarium huiusmodi non existit negue mulctae pecuniariae unguam exigun- tur. 7. Ouaenam taxta in sua cancellaria observetur? Inde ab anno 1897 in cancellaria mea observatur taxa conformis seripti S. Con- gregationis Concilii de die 16. aprilis 1897 dato ad preces archiepiscopi Goritiensis et renovata die 2. decembris 1907. 8. An aliguid habeat, guod sibi obstet circa exercitium episcopalis officii, iuri- sdictionis ecclesiasticae, nec non tuendae libertatis et immunitatis ecclesiarum? Exercitio iursdictionis et officii episcopalis ultimis temporibus negue a gubernio provinciae negue a gubernio imperii obstacula ponuntur. Duo tantummodo casus difficiliores ab ultima relatione occurerunt. Vacavit enim praebenda canonicalis cum dignitate decani capitularis; praebenda patronatus caesarei est. Duo tantummodo sa- cerdotes ad hanc praebendam simul et dignitatem concurrerunt, unus parochus, alter canonicus. Ego canonicum pro ecclesia et populo optime meritum promovere volui. Minister vero pro cultu renuit, quia canonicus ante decem annos accusatus, eum in electione deputatorum votum unius viri pecunia emere voluisse, a iudice civili ad [13] mulctam damnatus fuit et quia qua deputatus in convitiis provincialibus con- tra praesidem provinciae vehementer semet gessit. Cum minister nullo modo aliter disponere nec canonicum imperatori commendare voluerit, licet ego personaliter in- tervenerim, regressum facere ad Suam Sanctitatem nolui, sed revocata prima propo- sitione pro praebenda parochum concurrentem proposui. Deinde cooperator quidam accusatus et a iudice civili punitus fuit, quia in schola aliguot pueros nimis severe adhibito baculo punivit. Post recidentiam cooperator a Relationes ad Limina 255 iudice civili prohibitus fuit, guominus in schola catechismum tradat. Contra hanc sententiam ecelesiae iniuriosam saepius recursum feci ad ministerium, immo preces porrexi ipsi imperatori, sed frustra. Cum praefatus cooperator revera indolis sit cho- lericae, nunc taceo negue ius episcopi ultra urgere volo. 9. An aliguod pium opus peregerit pro ecclesia, pro populo aut pro clero? 1) Anno 1906 congressum catholicum pro tota gente Slovenica procuravi. Con- gressui archiepiscopus Goritiensis et episcopus Lavantinus interfuerunt. Resolutio- nes eiusdem organizationi nostrae magis perficiendae multum profuerunt. 2) Anno 1908 secundam synodum celebravi. 3) Omnibus viribus promovere studeo adorationem perpetuam in dioecesi, guae introducta die 8. decembris 1904 ita instituitur, ut guolibet die per annum in deter- minata ecelesia dioecesis Sanctissimum ab hora 6. mane usgue ad horam 6. vespere adorationi exponatur; guo tempore sacerdotes conciones tenent atgue confessiones excipiunt. Quam adorationem populus valde adamavit; dies adorationis quasi festi- vus habetur; sacramenta guogue fere ubigue a magno numero parochianorum perci- piuntur. 4) In clero ipso sodalitatem a sanctissimo Corde lesu promovere studeo. Me insti- gante omnes fere sacerdotes sodalitati huic nomen dederunt; praeside decano sacer- dotes singulis fere mensibus per decanatum conveniunt; in conventu res asceticae, morales, sociales, theologicae pertractantur, amor mutuus fovetur atgue unitas inter sacerdotes multum promovetur. [14] IH. De clero saeculari. 1. An canonici ceterique choro addicti ecclesiae cathedralis nec non collegiatae choro iugiter intersint? Respondeo affırmative. Solummodo singuli a choro saepius absentes sunt, quia ob magnam penuriam sacerdotum a parochis vel aliis sacerdotibus ad confessiones excipiendas vel ad alias functiones peragendas postulantur. Chorus nunguam inter- ruptus fuit excepto tempore renovationis ecclesiae cathedralis, pro tempore recitatio breviarii in choro omnino impossibilis fuit. Idem a capitulo quoque collegiato affirmare licet; canonici choro interesse, simul etiam curae animarum vacare solent. 2. An ultra matutinum, laudes, ceterasgue alias horas canonicas guolibet die celebrent missam conventualem? Capitulum tum cathedrale tum collegiatum in choro non recitat nisi horas mino- res, vesperas et completorium et guidem vi dispensationis a S. Congregatione sae- pius obtenta, ultima vice anno 1905 illam obtinuerunt cum obligatione concordi nova statuta, quae iuri ecclesiastico communi magis conformentur. Utrumque capitulum statuta nova concinnavit atgue via ordinariatus Romam expedivit, unde confirmatio 256 Anton Bonaventura Jeglič desiderata exspectatur. Missa conventualis, cui omnes canonici intersunt, guotidie celebratur. 3. An missam conventualem guolibet die applicent pro benefactoribus? Ex fundatione utrumgue capitulum guotidie duas missas pro serenissimis funda- toribus applicat. 4. An suas habent constitutiones eosgue punetualiter observent? Vide responsum supra sub numero 2. 5. An qui obtinent praebendam poenitentiariam aut theologalem, adimpleant, quae adimplenda sint et quomodo? Supra iam confessus sum, tales praebendas in nostris capitulis non dari, canoni- cum vero poenitentiarium a me nominatum confessiones in ecclesia cathedrali liben- ter nec non cum fructu excipere. 6. An parochi in suis parochiis resideant? Leges residentiae ab omnibus observantur. [14] 7. An librum matrimonii et baptizatorum, aliosque libros, quos ad normam Ritualis Romani retinere debant, retineant? Respondeo affirmative; immo alii quoque libri, qui propter modernas necessitates in usum venerunt et a synodo dioecesana II. praescripti sunt, ab omnibus parochis tenentur. Ouae in decreto »Ne temere« desuper praescribuntur, a parochis omnino observantur. Tantummodo duos parochos propter maiorem eorum negligentiam se- verius corripere coactus fui. Urgetur guogue, ut computum de administratione bono- rum ecclesiasticorum ab omnibus parochis iusto tempore ad ordinariatum mittatur; contra negligentes admonitionibus atgue poenis proceditur, guapropter nunc fere omnes suis obligationibus iam satisfecerunt. 8. An aligui eorum indigeant aliorum sacerdotum opera, ut sacramenta populo administrant? Respondeo negative excepto unico parocho, gui apoplexia correptus fuit. Paro- chi incapaces non dantur; ii vero gui propter aegritudinem vel provectam aetatem non amplius idonei sunt, gui curam gerant animarum, pensionem vel guiescentiam petunt, gua obtenta beneficio resignant, ut sacerdos idoneus succedere atgue curam animarum, nostra aetate perdifficilem, gerat. Reditus nempe nullibi tale sunt, ut pa- rochus vicarium sustentare possit; insuper tempora nostra, tam inquieta et turbulenta, propter libertatum typi, sermonis, associationis, conventuum pro fide et moribus tam periculosa, omnino reguirunt, ut parochiis praesint viri praedicti bona valetudine et forti animo, ut actualem et potentem influxum in totam vitam fidelium exercere va- leant. Relationes ad Limina 257 Propter amplitudinem plurium parochiarum parochis adiunguntur cooperatores, gui dependenter a parocho curam animarum exercent. Pro dolor, guod ob incredibi- lem penuriam sacerdotum multi parochi tam necessario adiutore privati sint, gui soli vix, aut ne vix guidem, non obstante summa industria, omnes labores curae anima- rum exemplare possunt. 9. An iidem per se an per alios idoneos diebus saltem dominicis et festis solem- nibus plebes sibi commissas pascant salutaribus verbis? [16] Respondeo affirmative et guidem non tantum diebus dominicis et festivis, sed aliis guogue opportunis occasionibus, ita ut populus in doctrina christina suffi- cienter informatus reperiatur. 10. An saltem diebus dominicis et aliis festis diebus in suis parochiis fidei rudi- menta [...] pueros aliosque hoc adiutorio indigentes doceant et an fructuse hoc opus in singulis parochiis proficiat? De instructione iuventutis et adultarum abundanter provisum est: a) in scholis ele- mentaribus, guos omnes pueri et puellae freguentare tenentur, catechismus traditur, et guidem eo ambitu et ea methodo, prouti in nostra synodo prima praescriptum fuit, instructioni decanus invigilat; b) gualibet dominica tempore postmeridiano populo catechismus modo catechetico explicatur; explicatione finita pueri et puellae ab anno aetatis guartodecimo usgue ad decimum sextum permanere debent in ecclesia, ut cu- rator materiam traditam cum iisdem repetere valeat, prouti in synodo II. mandatum fuit; c) ante confessionem pascalem cum iuvenibus et puellis, guae decimum sextum aetatis annum iam compleverunt et cum omnibus adultis pars catechismi repetitur et guidem diviso populo secundum status, ut simul instructio statui et indigentiis temporum conveniens dari possit, prouti hoc examen pascale synodus II. ordinavit. Etiam mandata Suae Sanctitatis in motu proprio de doctrina christiana executioni dare conabar, guae in amplioribus parochiis absgue utilitate non manebunt. In canonica visitatione persuasionem hausi, nostram iuventutem, immo univer- sum populum in doctrina christiana sufficienter instructum esse. 11. An singuli parochi ceteri curam animarum exercentes singulis dominicis festisgue de praecepto missam applicent pro populo eorum curae commisso? Respondeo affirmative ab omnibus et singulis, gui obligati sunt. [17] 12. An et guae praemittantur, anteguam guis ad primam tonsuram et mi- nores ordines admittatur et an sacris ordinibus initiandi ante cuiuscunque ordi- nis sacri receptionem piis meditationibus, vulgo spiritualibus exercitiis, vacent per aliguot dies in aligua domo religiosa? Absolutis studiis gymnasialibus candidati ad statum clericalem statim in semina- rium theologicum recipiuntur. Ante primam tonsuram et ante receptionem ordinum minorum exercitia spiritualia guingue dierum praemituntur. Exercitia per guingue 258 Anton Bonaventura Jeglič dies omnes clerici guolibet anno post festum nativitatis Domini peragere solent. Ouapropter ante receptionem subdiaconatus exercitia trium, ante receptionem dia- conatus et presbyteratus unius diei sufficiunt. Sacri ordines nempe ex antigua con- suetudine vi facultati dispensandi super interstitiis conferuntur ita, ut inter singulos solummodo duo dies interserantur. 13. An omnes praedicti vestes iugiter deferant clericales? Respondeo affermative conformiter usui nostrarum regionum nec non praescrip- tis primae synodi dioecesanae. 14. An habeantur conferentiae theologiae moralis seu casuum conscientiae et etiam sacrorum rituum et quod vicibus habeantur et qui illis intersint et gui- nam profectus ex illis habeatur? In dioecesi Labacesi conferentiae duplicis generis quotannis institui solent. Primo sic dictae conferentiae pastorales semel quolibet anno per singulos deca- natus in domo decani, ad quos omnes sacerdotes in cura animarum constituti com- parere tenentur; themata discutienda et casus solvendus a me proponuntur; themata scriptotenus exarare ii sacerdotes obligantur, qui nondum sex annos in cura anima- rum occupati sunt; e laborata simul cum protocollo mittuntur ad ordinariatum; recen- sio a me facta in folio dioecesano publicatur; conferentiis praesidet decanus easque secundum ordinem in synodo praescriptum dirigit. Secundo conferentiae sodalitatis sanctissimi Cordis, quae singulis fere mensibus per decanatus instituuntur, [18] in quibus varia themata proposita in ultima con- ferentia discutiuntur et si necessitas urget, actio quoque socialis, politica et eccle- siastica stabilitur, ut omnes sacerdotes eosdem modo procedere valeant. Protocolla cum enarratione thematum ad ordinariatum mittuntur, a quo singulis annis recensio procuratur et in folio dioecesano publicatur. Publicatio recensionis conferentiarum utriusque generis multum confert, ut con- ferentiae quo meliori modo atque ordine praescripto a synodo celebrentur. Ad con- ferentias sacerdotes libentissime comparere solent, iis unitas et amor mutuus multus promoventur. Insuper omnes decanos guolibet anno statim post pascha ad conferentiam in meo palatio me praeside habendam convocare soleo. In hac conferentia guaestiones di- scutiuntur magis urgentes eo fine, ut unitas actionis in universa dioecesi obtineatur. 15. Quinam sunt mores cleri saecularis et an aliquod in eo sit scandalum, quod remedio indigeat potentio! Affirmare possum, fere omnes sacerdotes vita et actione vere sacerdotali revera eminere. Excessus in potu rarissimae occurrunt statimgue corriguntur; dicendum clerum Labacensem potationibus haud indulgere atgue sub hoc respectu multa meliorem esse ac temporibus praeteritis. Plures sacerdotes ab omni potu alcoholico abstinent Relationes ad Limina 259 eo fine ut actionem contra intemperantiam in populo maiori cum fructu instituere et promovere valeant. In conferentiis deliberare solent, guomodo alios sacerdotes attrahere atgue populum ab excessibus in potu alcoholico revocare possent. Licet conatus valde difficilis sit, nihilominus ob perseverantiam laetos iam protulit fructus. Ideas suas etiam folio redactore sacerdote abstinente propagare conantur. Coelibatus in genere anxie observatur. Dantur guidem, pro dolor, nonnullae ex- ceptiones, ast haud numerosae. Ab ultima relatione guatuor vel guingue casus valde deplorabiles innotuerunt. Unus sacerdos iunior apostatavit et matrimonium attenta- vit; nescio ubi nunc moretur. Duos sacerdotes propter luxuriam a beneficio removere debui; spero fore ut emendentur. De guibusdam rumores incontinentiae spargeban- tur; nam veritate [19] nitantur, nescio; de continentia unius vel alteri severa dubito; suspectos admonitionibus salutaribus immo et minis compescere studeo. In responso ad ultimam relationem commendatur »ut unoquoque triennio singu- los e clero ad sacrum aliguem recessum advoces, ubi piis exercitationibus vacent«. Ita fit, nam etiam prima synodo dioecesana idem praescribitur, decani vero desuper invigilare tenentur. Sacerdotes fere omnes actionem non solummodo ecclesiasticum, sed etiam so- cialem et politicam omni meliori modo promovere non cessant parati tempus, pe- cuniam, immo et salutem sacrificare. Per universam dioecesim variae associationes oeconomicae, associationes opificum et agricolarum a sacerdotibus diriguntur vel saltem opere eorum et consilio promoventur. Praecipuam curam vero dant erigendis associationibus pro excolendo et infor- mando populo eiusque iuventute. Iuvenes diu resistebant. Puellae quidem congrega- tionibus Marianis nomen dabant, unde in vita morali multum proficiebant, ast iuvenes frigidi manebant. Ante duos vere annos sacerdotes cum bonis laicis associationem gymnasticam propagare coeperunt, et ecce, praeter spem, huic associationi omnes iuvenes, qui nondum omnino corrupti sunt, nomen dant immo erectionem urgunt ita, ut nunc iam circa 70 sectiones quoquoversus per dioecesim constitutae sint. Absque cooperatione sacerdotum isthaec actio perutili fuisset impossibilis. Quam actionem ego quoque auctoritate et verbo promovere soleo. Sacerdotes nostri associationem typograficam constituerunt illique praesunt. Quae associatio uberimos attulit fructus. Elapso anno propria domus typografica modernis indigentiis conformis aedificata fuit. Absque hac associatione libros edere et varia folia impossibile esset. Nunc a sacerdotibus scribuntur atque eduntur folia omnis generis, folia politica pro excultis et pro populo, folium scientificum, belletri- sticum, plura paedagogica, folium religiosum, sociale et alia. Duos annos folia duo pro iuventute eduntur, unum pro iuventute rurali collecta in sectionibus gymnasticis, aliud pro iuventute occupata in sic dictis scholis mediis. Quae folia et ephemerides omnino necessariae sunt, nam secus adversarii Christi et ecclesiae populum omnino corrumperet, neque victrix actio politica christiano socialis contra liberales, sociali- stas et atheos possibilis esset. 260 Anton Bonaventura Jeglič [20] TV. De clero regulari. 1. An regulares curam animarum exercentes [...] munus sibi commissum fideli- ter adimpleant? Respondeo affirmative tum de regularibus ordinis cisterciensis in una parochia tum de illis ordinis s. Francisci duabus parochiis. Praeterea patres franciscani duo monasteria et unum hospitium, patres vero capu- cini duo monasteria possident, ubi conciones tenent, confessiones excipiunt, religua- gue officia peragunt. Silentio praeterire non possum guerelas cleri saecularis, propter ista monasteria curam pastoralem valde esse difficilem, immo hinc inde frustrane- am. Multi enim e fidelibus, praeprimis iuvenes et viri in ecclesiis religiosorum suas christianas obligationes adimplere, praeprimis confessiones peragere assuefacti sunt, unde fit, ut oves a proprio pastore non cognoscantur, qui neque scire potest utrum et guomodo sacramenta ab ipsis percipiantur et verbum divinum audiatur. 2. An aliguis regularis extra monasterium degat; an aligui adsint in dioecesi a suis superioribus servatis servandis eiecti, vel aliguis fuerit regularis intra claustra monasterii degens, sed qui extra ea ita notorie deliquerit, ut populo scandalo fuerit, et guomodo contra hos animadverterit? Nullus regularis illicite extra monasterium degit. Legitime vero dimissi pauci franciscani, unus minorita, unus benedictinus nec non unus cistercienis extra mona- sterium vivunt. Omnes in cura animarum occupati sunt. Unus e dimissis franciscanis valde suspecuts est tum de intemperantia tum de luxuria; a me admonitus luxuriam negavit, intemperantiam vero, in guantum scio, superavit. Unus ex ordine s. Bene- dicti ad protestantismum defecit atgue feminam ducit; cum gua custos musei dimis- sus fuerit, verosimiliter e dioecesim nostram migrabit. Religui vero omnes vitam sacerdotalem ducunt. 3. An iurisdictione delegata usus sit [...]? 4. An aliquod habeat cum regularibus offendiculum [...]? Negative in utrogue casu. [21] V. De monialibus. 1. An moniales episcopo subiectae suas servant constitutiones? Respondeo affirmative, prouti visitatione canonica persuasus fui. 2. An clausura in earum monasteriis inviolate custodiatur? Respondeo affırmative; nam violationem clausurae nullus ordo, nulla congrega- tio admitteret. In nonnullis casibus dubiis apud ursulinas, postguam unioni adhaese- runt, facultates necessarias a congregatione regularium et a Sua Sanctitae obtinui. Relationes ad Limina 261 3. An aliguis abusus in iisdem monasteriis irrepserit, gui consilio aut auxilio sacrae congregationis indigeant? Tales abusus mihi non innotuerunt, guare persuasus sum, eos neguaguam irrep- sisse. 4. An praeter ordinarium confessarium, alius extraordinarius ab ipso bis aut ter in anno fuerit oblatus? Respondeo affirmative et guidem omnibus guatuor temporibus; observatur etiam decretum »Ouemadmodum« ex anno 1890. Ex ursulinis dantur paucas, guae con- fessarium ordinarium respuebant; ipsis alium ordinarium procuravi, quo facto valde contentae sunt deposueruntgue priorem acerbitatum in convictu cum sororibus et superioribus. Decretum guogue de freguenti communione ex anno 1905 ipsius pu- blicatum fuit et puto, illud guotannis publice praelegi. In responso ad ultimam visitationem mihi commendatur »ut caveas, ne piae soro- res in monasteriis degentes ullo humano respectu a petendis confessariis extraordi- nariis detineantur«. Nullus casus mihi innotuit, quod sorores a petendis confessariis detinerentur. 5. An dictorum monasteriorum reditus fideliter administrantur et monialium dotes fuerint persolutae et guomodo erogatae? A carmelitanis omnes leges de dotibus et administratione conscientiae observan- tur. A monialibus s. Ursulae vero post horribilem terrae motum anno 1895 et propter necessitatem ampliandi scholas convenienter indigentiis moderni temporis debita magna contrahi debuerunt, guia secus scholas amisissent. Puto vero, debita [22] ab- segue licentia Sanctae Sedis contracta non fuisse. Dotes monialium in syngraphis publicis depositae servantur. Ast, propter paupertatem populi plures candidatae ab afferenda dote dispensari debent. 6-8 Quaestiones istae meam dioecesim, in qua nullae dantur moniales subiectae pra- elatis regularibus, minime attingunt. VI. De seminario. 1. Quot sunt in seminario alumni? In maiori tantummodo 67, in minori 214. 2. An in ecclesiastica disciplina recte instituantur? Respondeo affirmative. In seminario maiori clerici nomem dederunt congrega- tioni Marianae cum sectione de studiis mariologiae et de promovenda quotidiana communione. Omnes fere clerici, exceptis quibusdam primi anni quotidie sanctam 262 Anton Bonaventura Jeglič synaxim percipiunt. A parte spirituali methodum edocentur meditationis atgue ad pias guogue lectiones compelluntur. In seminario quoque minori disciplina ecclesiastica et vita vere religiosa vigent. Discipuli ex omni parte exemplares in congregationem Marianam adunituntur. De- cretum de frequenti communione observatur. Praecipitur, ast singuli saltem semel quolibet mense sacramenta percipiant; ast pars maior confiteri solet qualibet hebdo- mada, ad communionem autem acceder[e] bis, ter vel quater in hebdomada; reliqua pars ad sacramenta accedit saltem qualibet secunda hebdomada; paucisima cum uni- ca perceptione in mense contenti sunt. 3. Quibusnam studiis vacent et quo profectu? In seminario vacent studiis theologicis; praeter materias consuetas etiam prae- lectiones de philosophia scholastica, de sociologia, de arte et cantu audiunt. Qum professores omnes spiritu vero ecclesiastico ius leati sint, modernismi nullum datur vestigium; iam ante encyclicam »Pascendi« errores modernistici tum in praelectioni- bus tum in folio scientifico oppugnabantur, theologia quoque dogmatica fundamento scholasticae tradebatur. Quo spiritu praelectiones et studia post praefatam encycli- cam continuantur. [23] Profectus in studiis est sufficiens, apud plures eximinus ita ut propter de- fectum scientiae nullus clericorum arceri debuerit ab ordinibus. Idem fatendum de seminariis franciscanorum et cisterciensium. In seminario vero minori omnes discipuli incumbere tenentur studiis, prouti a gubernio pro gymnasiis praescripta sunt. Cum omnes professores sacerdotes sint, nullum adest periculum fidei neque in disciplinis naturalibus. 4. An cathedrali et aliis loci ecelesiis diebus festis inserviant? Affirmative guoad alumnos seminarii maioris. 5. An consilio duorum canonicorum seniorum, a se electorum, necessaria pro recto regimine statuerit? Seminarium maius dirigitur a directore, spirituali, praefecto studiorum et oecono- mo. Observantur vero statuta a meis praedecesoribus concinnata et probata. Proven- tus seminarii ad sustentationem partim a domo, partim a gubernio e fondo religionis suppeditantur. Casus difficiliores ordinario communicantur. Hoc modo recto regimi- ni provisum est; guod regimen vix proficeret, si aliae personae, exempli gratia, duo seniores canonici, semet immiscerunt, nam iudicium omnino iustum de domo ferre non potest nisi vir, qui in domo ipsa occupatus est atgue cum clericis vivit. In seminario minore studia gymnasialia a professoribus diriguntur, guibus studiis academicis absolutis munus a me concreditum fuit. Educatio vero a praefectis manu- ducitur, gui cum iuvenibus vivunt, ipsos invigilant atgue educare ipsos omni meliori modo conantur. Sub praesidio rectoris in conferentiis de progressu et defectibus et de variis casibus occurrentibus deliberare solent. De difficilioribus casibus me cer- Relationes ad Limina 263 tiorem reddunt. Comissiones pro disciplina et pro rebus materialibus constitui, ast istae superfluae esse videntur; nam de disciplina et de aliis rebus necessariis iudicare non potest, nisi vir gui in domo vivens rebus domesticis, praecipue vita alumnorum semper et unice occupatur. [24] 6. An illud aliguando visitet et operam det ut constitutiones adimpleantur? Respondeo affirmative guoad utrumgue seminarium saltem saepius per annum. 7. An statuta sit taxa ad tramites concilii Tridentini? Respondeo negative utpote sustentationi alia via sufficientia provisum est. VII. De ecelesiis, confraternitatibus et locis piis. 1. An in sacristiis ecclesiarum exposita sit tabella onerum missarum [...] et an iis punetualiter satisfactum sit? Affirmative; sacristia, in gua praefata tabella deesset, reperiri vix poterit. In no- stra dioecesi praescriptus est liber missarum fundatarum, in quo dies persolutionis adnotantur simulgue fundatio ipsa cuiusgue administratio patet. Unde cognoscere possum tum bona fundationum rite administrari, tum obligationes omnes conscien- tiose persolvi. 2-5 Interrogationes 2-5 pro nostra dioecesi, in qua confraternitates, scholae, montes pietatis et hospitalia constituta sub iurisdictione ecclesiastica prouti antiquitus usus fuit, non dantur, valorem non habent. VIII. De populo. 1. Quinam sunt populi mores et an in pietate proficiat? In dioecesi Labacensi omnis fere populus ecclesiae catholicae adscriptus est. Ca- tholici attingunt numerum 572.000; numerus catholicorum ritus orientalis est circa 360; ritus Graeci non uniti numerantur circa 290, Haelveticae et Augustanae confes- sioni additi sunt circa 400, Israelitae dantur circa 145. Acatholicorum ergo numerus tam parvus est, ut relate ad numerum catholicorum dispareat. Mores populi sunt: 1) Omnes catholici ecclesiam amant, summo pontifici, ordinario et suis sacer- dotibus ex corde addicti sunt, libenterque superioribus ecclesiasticis obedientiam praestant. [25] 2) Preces matutinae et vespertinae, angelus Domini, preces ante et post men- sam ubique peragi solent; rosarii pars tertia fere ubique recitatur quotidie; dies absti- nentiae et ieiuniorum anxie observantur, diebus dominicis et festivis vix ullus fide- lium missam negligit; ad conciones libentissime properant, easque magna attentione audire solent. In paucis tantum parochiis defectus maiores inveniutur. 264 Anton Bonaventura Jeglič 3) Cultus beatae virginis Mariae, sanctissimae eucharistiae et sanctissimis Cordis lesu ubique viget, immo in parte multo maiori floret. Imagines B.V.M. nec non s. Cordis lesu in omnibus fere domibus inveniuntur; freguenter accurunt parva sacella aedificata ad publicas vias in honorem B.M.V., praecipue Immaculatae et virginis de Lourdeas, nec non in honorem s. Cordis, devotiones mensibus mai et octobris valde freguentantur, item adoratio gualibet prima dominica cuiuslibet mensis et eo die, guo in singulis parochiis sanctissimum adorationi expositum est. Valde freguentes dantur peregrinationes ad varia sanctuaria, imprimis ad sanctuaria B. V. Mariae. 4) Freguentia sacramentorum nunc augetur. Propter iansenismum, gui ab anno 1800 usgue ad annum circiter 1840, immo et usgue ad annum 1860 in nostra dioe- cesi propagabatus, sacramenta raro percipiebantur: semel vel bis in anno. Puellae et mulieres primae erant, quae ad freguentiorem usum permoveri potuerunt. Puto non dari parochiam, in gua puellas et mulieres sacramenta saltem guater per annum non perciperent; ast in multo maiori parte parochiarum accedere solent guolibet mense, vel saltem guolibet secundo mense; augetur vero in dies numerus earum, guae gua- libet hebdomade semel vel adhuc plures ad communionem apparent. Tuvenes et viri lentius proficiunt. Nihilominus paucae inveniri potuerunt paro- chiae, in guibus iuvenes et viri ad communionem non accedunt guater per annum; rariores sunt, gui saepius ad mensam dominicam comparere solent, guod praecipue ab illis observatur, qui tertium ordinem vel congregationem Marianam profitentur. Uberiores fructus exspecto ab actione, guam hoc anno inauguratus sum. Litteras pastorales promulgavi, in guibus [26] de freguenti communione tracto inhaerens ve- stigiis decreti Suae Sanctitati de freguenti communione; circa festum s. Cordis alias edere intendo litteras, etiam in conferentia decanorum, quam post pascha habere consuevi, de freguenti communione sermo erit, scilicet guommodo practice in vita promoveri posset. 5) Coniugati fidelitatem servant; casus adulterii rarissime occurunt. luvenes et puellae autem in peccata contra sextum decalogi praeceptum saepius prolabuntur. Ope congregationis Marianae et ultimis duabus annis ope associationis gymnasticae propagatae inter iuvenes peracta extrinseca et publica, scilicet nocturna colloguia, amores illiciti, saltationes, atgue similia multum imminuita sunt. Nune progressum ferimus ad oppugnanda peccata solitaria masturbationis, guae proh dolor in utrogue sexu saepe inveniuntur. Ego guidem in synodo secunda eum agendi modum omnibus sacerdotibus commendavi, quem e praxi bonum atque cum fructibus coniunctum cognoveram. Ast difficile est, methodum inveteratam in investigandis atque curandis peccatis haurirae relinquere, et novam difficiliorem assumere. Spero tamen fore ut sacerdotes in die plures aures mihi praebeant. 6) Blasphemiae in populo non occurunt exceptis iis viri set iuvenibus, qui cum Italis vel Croatis in fabricis, in via ferrea vel alibi simul labores sustinent, a quibus blasphemias horrendas addiscent, quas postquam in usum venerunt, haud facile de- ponere possunt. Occurunt autem in populo varia genera maledictionum, quae autem raro peccatum grave consistuunt. Relationes ad Limina 265 7) Pro dolor, guod populus dioecesis Labacensis in omnibus fere eiusdem parti- bus nimio usu alcoholismi indulgeat. Non datur occasio, sive saecularis, sive eccle- siastica absgue potu, saepe absgue potu immoderato. Confraternitates temperantiae a meo antecessore inducta et a me renovata omnino nihil prefuit. Cauponarum nu- merus in dies augetur, qua occasione prossima multi succumbunt. Clerus excessum reprimere [27] conatur verbo et proprio exemplo. Multum nobis prosunt congrega- tiones Marianae, tertius ordo et associationes gymnasticae iuvenum. Similiter spero fore ut nunc profectu maior obtineri possit. 8) Prior liberalismus fere disparuit, ast loco ipsius aliae partes magis radicales atque catholicae fidei magis adversantes comparuerunt. In urbibus suos numerant asseclas. Foliis, libris et associationibus suas ideas etiam ad populum propagare ni- tuntur. Actione publica, immo et actione occulta saltem dubia circa fidem suscitare contendunt. Atheismum iam aperte praedicant, immo extrinseca signa atheismi pu- blice in veste portant. Ast clerus vigilat, atque iisdem armis propagationem huius pe- stis impedire conatur. Omni melioro modo publicam opinionem contra tam pestifera conamina suscitare adlaborat. Nisi clerus organisationem iam supra descriptam iusto tempore praeparasset et perfecisset, actum esset saltem de maiori parte populi, im- primis de iuventute. Nunc vero optimi per nostram organisationem a parte atheismi praeservantur, mali tantum modo homines seducuntur. Nostrae organisationes, no- strae associationes firmabuntur ope legum provincialium, quia inde a duobus annis in comitiis provincialibus pars catholica maiora est prae reliquis partibus. 2. An aliqui irrepserint abusus, an prava quaedam in eodem inoleverit consue- tudo, quae indigent consilio et apostolicae Sedis adiutorio? Respondeo negative, quod e superiori delineatione morum populi dignosci po- test. IX. De postulatis. Postulata nulla proponenda habeo. Relationem hanc composui ita, prouti perspexi res omnes revera esse. Spero fore ut responsum mihi non denegetur. Labaci die 23. januarii 1910 + Antonius Bonaventura episcopus NB! Kopiji relacije so na posebnem listu dodana: Postulata. 1. In encyclica »Pascendi« de die 8. decembris 1907 episcopis praecipitur, ut guoli- bet tertio anno diligenti et eiurata enarratione referant ad Sedem A postolicam de his, quae in hac encyclica decernuntur. Obediens mandatis Sedis Apostolicae constitui a) 266 Anton Bonaventura Jeglič censores librorum et foliorum; b) consilium a vigilantia et paratus sum ad relationem reguisitam et c) elapso primo Sanctae Sedi fideliter de statu dioecesis retuli. Cum vero in nostra dioecesi nullum detur vestigium modernismi, nec timendum sit, ut ubigue repressus in nostra dioecesi suscitatur, rogo dispensationem ob ista pro me inutili relatione. Puto omnino sufficientem esse relationem generalem de statu ecclesiae, quam quolibet quadriennio exarare nec non Romam ad congregationem mittere obligatus sum. Salvum autem maneat consilium a vigilantia, licet membra eiusdem ad consulen- dum non convocentur regulariter, sed solummodo in casibus extraordinariis. Mem- bra vero, gui in numero censorum librorum coapti sunt, munere regulariter funguntur et functuri sunt. 2. Usque ad annum 1830 dioecesis Labacensis Sedi Apostolicae immediatae su- biecta fuit, immo ab anno 1788-1807 dignitatae archidioecesis gaudebat. Cum no- stra dioecesis cum capitali urbe Lubiana in praesenti centrum sit vitae religiosae, po- liticae et sociali pro omnibus provinciis, in guibus habitat gens Slovenica, cumguae dioecesis Labacensis in rebus ecelesiasticis vix ullam habeat connexionem cum dio- ecesibus comprovincialibus, in guibus lingua Croatica et Italica praevalent, rogo, ut privilegium immediatae subiectionis Sedi Apostolicae eidem dioecesi iterum resti- tuatur, guae restitutio populum totius dioecesis arctius adhuc cum Sede Apostolica colligabit. Dokument št. 141 1913, november 1. Anton Bonaventura Jeglič Relatio de statu ecclesiae in dioecesi Labacensi prima iuxta ordinem praescrip- tum decreto S. Congregationis Consistorialis die 31. mensis 1909. NŠAL, ŠAL, Škofje, Jeglič, šk. 4, Relatio 1913, str. 1-57. [1] Proemium. 1. Ordinarius dioecesis est Antonius Bonaventura Jeglič, natus in parochia Begunje dioecesis Labacensis die 29. mai 1850, ordinatus in sacerdotem Labaci die 27. julii 1873, promotus ad doctorem theologiae Viennae ad finem anni 1876, nominatus canonicus Vrhbosnensis (Sarajevo, Bosna) die 25. decembris 1887, consecratus gua episcopus titularis Sinniensis Sarajevi die 12. septembris 1897 in festo nominis Ma- riae, translatus in dioecesim Labacensem in consistorio celebrato die 24. martii 1898 et inthronizatus die 28. mai 1898. 2. De conditione religiosa populi in dioecesi Labacensi dicendum eam esse val- de bonam; nam fideles fere omnes catholicam fidem profitentur, dies domini atgue festivas nec non praescripta ieiunia maxima e parte observant, sacramenta paucis Relationes ad Limina 267 exceptis in dies magis freguentant, praecipua inde a decretis Suae Sanctitatis de fre- guentia sacramentorum, maior pars familiarum societati adhaeret a sacra familia, vix datur parochia absgue membris tertii ordinis s. Francisci, cultus vero sanctissimi Cordis lesu, s. eucharistiae atgue beatae Virginis Mariae omnino floret. Conditio moralis in genere laudari potest, immo debet, nam vitia luxuriae, in- temperantiae, irae et maledictionis guotannis minuuntur et guidem ope variarum as- sociationum et congregationum, praecipuae ope congregationis Marianae, guae late per totam dioecesim diffusa est, ope associationis gymnasticae »Orel« (Aguila), cui fere tria millia [2] iuvenum adhaerent, nec non ope intensioris religiosae educationis iuventutis utriusgue sextus tempore, quo scholam popularem frequentat. In genere progressus sat magnus tum guoad vitam religiosam et moralem, tum guoad organisationem totius populi per varias associationes cum religione cohaeren- tes ubigue observatur, vix datur parochia, in gua nullus progressus habitus fuit. Cap. I. Generalia de statu materiali. 3. Status dioecesis materialis sequenti descriptione comprehenditur: a) Dioecesis Labacensis originem ducit a Pio papa II., qui bulla edita die VIII. idus septembris** 1462, quae etiam nunc in archivo ordinariatus conservatur, crea- tionem ab imperatore Friderico III. de die 6. decembris 1461 peractam solemniter approbavit confirmavitque. Plures parochiae, sitae in Carniolia superiore, Carinthia et Styria, partim a patriarchatu Aquileiensi, partim ab archidiocesi Salisburgensi avulsae et novae dioecesi adscriptae fuerunt. Parochiae sitae in Carinthia et Styria anno 1786 archiepiscopo Salisburgensi traditae et partim dioecesi Gurcensi, partim dioecesi Lavantinae annexae fuerunt; quam innovationem Pius papa VI. litteris brevibus de die 4. aprilis 1787 ratam ha- buit. Eodem fere tempore exstincto patriarchatu Aquileiensi multae parochiae sitae in Carniolia dioecesi Labacensi adscriptae fuerunt ita ut fines dioecesis cum finibus provinciae fere coinciderent. Ultima vero determinatio finis dioecesis evenit anno 1830 et quidem litteris apo- stolicis Pii papae VIII. de die 6. calendas augusti,"? quibus 16 parochiae ab archidio- ecesi Goritiensi nec non 21 parochia a [3] dioecesi Tergestina avulsa atque dioecesi Labacensi in perpetuum subiecta fuit ita, ut ab illo tempore fines dioecesis cum fini- bus Carnioliae exceptis paucissimis pagis omnino coincidant. Quoad locum Davée peto, ut circa 60 familiae, quae quoad curam spiritualem finitimae archidioecesi Goritiensi subiectae sunt, ad dioecesim Labacensem tran- sferantur. Cause sunt: domus sitae sunt in provincia Carniolia, incolae in omnibus causis politicis a gubernio civili de Carniolia dependent, populus ipse etiam comercii 24 6, september. 29 27. julij 1830. 268 Anton Bonaventura Jeglič causa talem mutationem desiderat, ego vero paratus sum pro populo huius loci no- vam parochiam erigere, cui plures guogue familias meae dioecesis, guae a propria parochia longe distant, adiungerem. Incolae ecelesiam sat amplam et pulchram ante aliquot annos iam aedificaverunt, coemeterium quoque procuraverunt, et pecuniam colligunt pro fundatione novae parochiae necessariam. Saepius iam per deputatos ad me missos instantissime rogaverunt, ut tum dismembrationem ab archidioecesi Gori- tiensi, tum erectionem novae pernecessariae parochiae procurare vellem. Quapropter S. Congregationem rogo, ut sententiam archiepiscopi Goritiensis desuper exquirere illique mandare dignetur gressus ad novam circumscriptionem dioecesium Goritien- sis et Labacensis necessarios, ita ut fines utriusgue dioecesis cum finibus utriusque provinciae congruerent. Privilegia dioecesis Labacensis quod attinet dicendum, eam inde ab origine usgue ad annum 1830 Sedi Apostolicae immediate fuisse subiectam, hoc vero anno scilicet 1830 a Pio papa VIII. adiectam archidioecesi Goritiensi, ita ut exinde [4] ad ecelesiasticam provinciam Goritiensem pertineat. Cum vero gua centrum omnis vitae politicae et socialis immo ex parte saltem vitae guogue ecclesiasticae tam pro Slovenis guam pro Croatis urbs Lubljana [sic!] et provincia Carniolia considerentur atgue agnoscatur, instanter, instantius atgue instantissimae peto, ut privilegium im- mediatae subiectionis sub Apostolicam Sedem perdurans ab anno erectionis 1462 usgue ad annum 1830 dioecesi Labacensi iterum restituatur. Alio guogue privilegio dioecesis Labacensis ab anno 1787—1807 fruebatur. A Pio papa VI. obsecundante votis imperatoris Josephi II. haec dioecesis anno 1787 ad dignitatem archidioecesis erecta fuit, qua vero dignitate illam Pius papa VII., qui repetitis votis imperatoris Francisci I. satisfacere voluit, anno 1807 iterum privavit. Inde ab imperatore Friderico III., fundatore huius dioecesis, usque ad praesentem diem episcopi Labacenses titulo principis condecorati sunt’ exceptis duobus epi- scopis ab anno 1807-1824. Qua episcopi votum habent in comitiis provincialibus, gua principes vero in superioribus comitiis (Herrenhaus) imperii. Cum vero sensui democratico nostri aevi privilegia odiosa sint, verosimiliter prope iam illud tempus est, guo omnes episcopi hoc politico privilegio privabuntur. Puto autem fore, ut e tali privatione ecclesia catholica nullum patiatur damnum, cum una e parte sessiones comitiorum tam turbulentes esse soleant, ut episcopus pro sua dignitate vix, aut ne vix quidem praesens esse possit, ex altera vero parte episcopus in ecclesia, in variis societatibus, per ephemerides et per deputatos catholicos ecclesiam catholicam eiu- sgue iura cum simili saltem, vel etiam meliori successu defendere possit. b) Dioecesis Labacensis extenditur per 10.000 quadr[at] kilometer. Sita est in parte meridionali imperii Austriaci non longe a mare Adriatico; complectitur totam provinciam [5] Carnioliam; pro maiori parte valde montuosa est, maiores planities non dantur nisi duae; in plurimis parochiis ačr guoad calorem et guoad frigus tem- 350 Naslov kneza je ljubljanskemu škofu Krištofu Ravbarju in njegovim naslednikom na ljubljanskem škofijskem sedežu dejansko podelil kralj Ferdinand I., in sicer z listino, datirano 26. maja 1533. Relationes ad Limina 269 peratus est, ubigue vero satis saluber ita ut morbi epidemici non inveniantur nisi temporibus epidemiae universalis. Lingua incolarum dioecesis Labacensis est Slovenica; minima pars, nempe vix pars vicesima, lingua utitur Germanica. c) Locus residentiae ordinarii est urbs Ljubljana (Lubiana, Labacum, Laibach) sita in provincia Carniolia (Kranjsko, Krain) in imperio Austriaco. d) Summa incolarum computatur ad 530.000, gui guaguaversus in pagis et ur- bibus habitant; praeterea in America circa 50.000 commorantur; urbs principalis est Ljubljana cum 40.000 incolarum; e religuis guindecim urbibus, guae valde parvae sunt, enumerari merentur: Kranj in Carniolia superiori, Rudolfovo in Carniolia infe- riori et Idria atgue Postojna in Carniolia interiori. E guibus incolis fere omnes catholici sunt et guidem ritus Latini. In finibus ad Croatiam catholici guogue ritus orientalis numero circa 360 ha- bitant. Propriam parochiam non habent, sed nihilominus curam pastoralem eorum exercuit praeprimis parochus ritus orientalis in parochia Draga, quae immediatae ad fines dioecesis Labacensis sita est. Cum parochus de Draga aliigue sacerdotes orientales actus iurisdictionis ecclesiasticae uti baptismum, matrimonia, sepulturam usurparent indegue variae lites cum meis parochis evenirent, ego in prima mea rela- tione de die 23. octobris 1902 interrogavi, cuinam episcopo iurisdictio in hos incolas competat? An episcopo Labacensi, in cuius territorio habitant, an episcopo Crisien- si, cuius locus residentialis Krizevac””' in Croatia iacet pertinetgue ad archidioece- sim Zagrabiensem. In responso [6] S. Congregationis de Propaganda fide de die 20. decembris 1902 declaratum fuit, incoles praedictos utpote habitantes in territorio dioecesis Labacensis pertinere ad iurisdictionem episcopi Labacensis, nullumgue sacerdotem ritus orientalis aliguem actum cultus divini in hoc territorio peragere posse nisi obtenta licentia episcopi a quo et episcopi ad guem. Quam decisionem tum episcopo Crisiensi, tum meis parochis eiusdem regionis communicavi. In visitatione habita anno 1911, gua occasione pagos guogue ritus orientalis per- meavi, rescivi, decretum S. Congregationis ex anno 1902 ab episcopo Crisiensi pa- rocho de Draga communicatum non fuisse, illumgue parochum non obstante hoc decreto, de cuius tenore a meo parocho instructus fuit, exercitium iurisdictionis in catholicos ritus orientalis continuasse, immo et matrimoniis eorum astitisse. Vidi insuper in parochiam Draga vivere catholicos ritus orientalis ad 500, ex iisque circa 360 habitant in territorio Labacensi, parochum vero valde esse pauperem ita ut avul- sis ab illo fidelibus, gui in territorio dioecesis Labacensis habitant, cum numerosa fa- milia existere non posset. Ouapropter novas litteras ad S. Congregationem expedivi, in guibus expositis omnibus circumstantiis rogavi (a) sanationem matrimoniorum in radice et (b) facultatem, ut ego parocho de Draga iurisdictionem necessariam con- cedam. In litteris S. Congregationis de die 22. aprilis 1912, n.o 30859 responsum 270 Anton Bonaventura Jeglič accepi affirmativum ad utrumgue postulatum. De ista decisione certiorem redditi tum episcopum Crisiensem tum parochum de Draga, cui iurisdictionem necessariam contuli simulgue mandavi, ut elenchum matrimoniarum, guae ab anno 1902 usgue ad annum 1912 coram illo parocho non proprio contracta fuerunt, mihi transmittat, et [7] iuxtam praeceptum S. Congregationis elenchus una cum praefato documento in mea curia asservari possit. Quem tamen elencum parochus de Draga usgue ad diem praesentem nondum misit verosimiliter prohibitus a proprio episcopo, gui hoc in casu instructiones Romanas omnino negligit. Pueri et puellae ritus orientalis de territorio dioecesis Labacensis scholam fre- quentant nostram in parochia Suhor, ad quam pertinent. Quoad festa de praecepto puto illos obligationi satisfacere, si ea tantummodo festa celebrant, quae in illa paro- chia a catholicis ritus latini celebrantur. De incolis dioecesis Labacensis ritum Greco non unitum profitentur circa 290 in finibus ad Croatiam, confessionem Augustanam vel Helveticam circa 400 na- tionis Germanicae, confessionem Israeliticam circa 145, qui Labaci et per totam provinciam dispersi sunt. e) Sacerdotes cura animarum occupati sunt 521, pensione donati et quiescentes 68, numerus alumnorum theologorum 93, eorum in seminario minori 349; regula- rium vero numerus attingit ad 140. Penuria sacerdotum est talis, qualis numquam fuerat; sed spes fundata est fore ut post paucos annos penuria finem habeat eo quod ex seminario minori ad s. Sta- nislaum maior pars iuvenum gymnasio absoluto statum clericalem sibi electura est. Seminarium nempe minus cum gymnasio, in quo nonnisi sacerdotes omnino qua- lificati qua professores occupati sunt, hoc demum anno omnino perfectum est et post examina maturitatis studiis gymnasialibus completis iuvenes primi, numero 21, studia theologica sibi praeelegerunt. f) In dioecesi est capitulum cathedrale Labaci et capitulum collegiatum in urbe Rudolfovo. [8] g) In dioecesi Labacensi dantur parochiae 300, vicariatus unus, capellaniae veteres indipendentes 3, expositurae subiectae parocho 15, numerus parochiano- rum in parochia ad s. Petrum Labaci est 19.500, in parochia ad annuntiationem be- atae virginis Mariae etiam Labaci 15.100, in nonnullis parochiis maioribus 5000 vel 6000, in plurimis a 1000 ad 4000, in quibusdam infra 1000 ad 200, in una circa 100. Dioecesis dividitur in 5 archidiaconatus et 22 decanatus. Dioecesis numerat ecelesias curatas 322, filiales 1001, conventuales 11, capellas et sacella 230. Celeberimus in tota dioecesis est locus Brezje cum sat amplo sanctuario beatae virginis Mariae sub titulo »Auxilium christianorum«. Ad hoc sanctuarium quotidie, praecipue vero a mense maio usque ad finem mensis septembris magna multitudo fi- delium ex omnibus regionibus, ubi Sloveni habitant, confluere solet. In capella huius ecclesiae veneratur imago beatae virginis Mariae, quae quidem neque arte neque aetate praeemintet, ast nihilominus fideles magna cum fiducia coram illa preces ad Relationes ad Limina 271 matrem Dei fundunt glorianturque de exauditione obtenta. Quae imago anno 1908 facultate obtenta a summo pontifice in praesentia 30.000 fidelium a me solemniter coronata fuit. In variis partibus dioecesis aliae quoque ecclesiae dantur, quae ob pulchritudinem styli gothici vel styli »renaissance«, vel ob imagines et sculpturas artefactas valde laudantur, vel ad quas populus a tempore immemorabili determinatis in anno festis maiore numero confluere ibique orare atgue sacramenta percipere solet, quae tamen locis celeberrimis annumere non possunt. h) Instituta religiosa virorum in dioecesi Labacensi habentur seguentia: 1. Abbatia ordinis cisterciensis in parochia Zatičina cum abbate, 8 sacerdotibus, 4 clericis, 3 novitiis, 13 fratribus laicis, cui abbatiae inde ab 1898 parochia [9] Zatična incorporata est. . Ordo carthusianorum in loco Pletrije parochiae ad s. Bartholomaeum cum priore, 33 sacerdotibus et 42 fratribus laicis; . Ordo fratrum minorum s. Francisci Seraphici in 5 locis et quidem: a) conventus Labaci in parochia annuntiationis B. V. Mariae cum provinciali, 16 sacerdotibus, 7 clericis, 7 fratribus laicis et 5 fratribus tertiariis, cui con- ventui inde a centum annis parochia in administratione commissa est; b) conventus in parochia Kamnik cum guardiano, 9 sacerdotibus, 2 clericis, 5 fratribus laicis et 1 fratre tertiario. Huic conventui incumbit explanatio catechismi in duabus scholis elementaribus: c) conventus in Rudolfovo cum guardiano, 7 sacerdotibus, 3 fratribus laicis et 3 fratribus tertiariis; patres huius conventus sunt magistri, qui in schola elementari 4 classium pueros magno cum successu instruunt educantque: hospitium in Vič penes urbem Ljubljana cum praeside, 3 sacerdotibus et 2 fratribus laicis; huic hospitio annexa est administratio parochiae erectae ante 5 annos per dismembrationem a parochia regulari annuntiationis B. V. Mariae in Ljubljana; e) hospitium in Brezje parochiae Mošnje cum preside, 5 sacerdotibus et 4 fra- tribus laicis; huic hospitio demandata est cura celeberrimi sanctuarii, cuius supra mentio facta est; Ordo fratrum minorum s. Francisci capucinorum in 2 locis et guidem: a) conventus in Škofja Loka cum guardiano, 3 sacerdotibus e 4 fratribus lai- cis; b) conventus in Krško cum guardiano, 3 sacerdotibus et 3 fratribus laicis. [10] d . Residentia patrum Societatis lesu Labaci cum superiore, 5 sacerdotibus et 3 fratribus coadiutoribus. . Domus congregationis missionis s. Vincentii a Paulo Labaci cum superiore, 10 sacerdotibus et 10 fratribus laicis. . Ordo militaris Teutonicus Labaci cum subpriore, 10 sacerdotibus conventua- libus, 2 sacerdotibus non conventualibus, 2 novitiis et 1 fratre converso; cui ordini 5 parochiae incorporatae sunt. 272 Anton Bonaventura Jeglič 8. Pia societas salesiana in duobus locis et guidem: a) Labaci cum directore, 5 sacerdotibus, 5 cleri coadiutoribus; b) in Radna cum directore, 4 sacerdotibus, 3 clericis assistentibus, 15 clericis studiis philosophiae vacantibus, 5 fratribus coadiutoribus et 43 novitiis. 9. Fratres misericordiae in Kandia penes Rudolfovo cum priore, | sacerdote et 16 fratribus. 10. Congregatio fratrum christianarum scholarum s. Joannis Baptistae della Salle in Hrušica parochiae Jesenice cum directore, 5 fratribus et 16 novitiis. is assistentibus et 6 fratribus i) Instituta religiosa mulierum in dioecesi Labacensi dantur seguentia: 1. Ordo s. Ursulae in 4 locis et guidem: a) Labaci cum priorissa provinciali, priorissa locali, 48 sororibus de choro et 19 sororibus laicis. b) Mekinje conventus filialis e Labacensi et domus novitiarum provinciae Austro-Hungaricae, cum priorissa, 7 sororibus professis de choro, 11 novi- tiis de choro, 3 sororibus laicis professis et 8 novitiis laicis. c) Idrija domus filialis e Labacensi cum praefecta, 4 sororibus de choro et 2 sororibus laicis. d) Škofja Loka conventus cum priorissa, 52 sororibus de choro et 22 sorori- bus laicis [11] 2. Carmelitae discalciatae in Selo penes Ljubljana cum priorissa, 11 sororibus de choro, 3 sororibus laicis et 1 novitia. 3. Sorores caritatis congregationis s. Vincentii a Paulo e domo matrici Graecii in Styria in 14 domibus et guidem: a) Labaci in nosocomio civili cum superiorissa et 60 sororibus, in valetudi- nario ad s. Joseph cum superiorissa et 60 sororibus, in domo Mariana cum superiorissa et 15 sororibus, in valetudinario Leoninum cum superiorissa et 16 sororibus, in nosocomio infantium cum superiorissa et 16 sororibus, in nosocomio infantium cum superiorissa et 6 sororibus, in orphanotrophio Lichtenturm sum superiorissa et 24 sororibus, in morodochio Studenec cum superiorissa et 20 sororibus. Begunje in c. r. carceribus publicis pro feminis cum superiorissa et 34 so- roribus. c) Gottschee in orphanotrophio cum superiorissa et 18 sororibus. d) Spodnja Idrija in valetudinario cum superiorissa et 6 sororibus. e) Krško in nosocomio sum superiorissa et 5 sororibus. f) Postojna in nosocomio cum superiorisa et 4 sororibus. g) Rudolfovo in nosocomio cum superiorissa et 10 sororibus. h) Udmat penes Ljubljana in asylo imperatoris Francisci Josephi I. cum supe- riorissa et 5 sororibus. s Relationes ad Limina 273 4. Sorores caritatis congregationis s. Vincetii a Paulo e domo matrii Zagrabiensi in S locis et guidem: a) Kamnik in domo infantili cum superiorissa et 8 sororibus. b) Šentvid in Collegio s. Stanislai cum superiorissa et 21 sororibus. c) Kranj in orphanotrophio puellarum cum superiorissa et 6 sororibus. [12] d) Komenda in nosocomio cum superiorissa et 3 sororibus. e) Radeče in parvo nosocomio 2 sorores. 5. Sorores scholarum III. ordinis s. Francisci e domo matrice Maribor in 3 locis et guidem: a) Labaci in orphanotrophio societatis s. Vincentii cum prefecta et 32 sororibus. b) Repnje parochiae Vodice in parvo instituto cum prefecta et 6 sororibus. c) Vrhnika in schola oeconomica cum praefecta et 2 sororibus. 6. Sorores scholarum pauperes de Notre Dame in 2 locis et guidem: a) Šmihel penes Rudolfove in instituto pro educandis puellis cum superioris- sa et 24 sororibus. b) Trnovo in simili instituto cum superiorissa, 10 sororibus de choro, 5 soro- ribus laicis et 2 candidatis. 7. Sorores misericordiae a s. Cruce Labaci in asylo puellarum cum praefecta et 9 sororibus. Cap. II. De fide et cultu divino. 4. Cultus divinus omnino libere absque ullis obstaculis celebrari potest atgue cele- bratur. 5. Numerus ecclesiarum tum in oppidis, non excepta urbe capitali Ljubljana, tum ruri indigentiis fidelium omnino sufficit, prae numero fidelium guotannis increscente fuerunt guidem plures ecclesiae nimis angustae, ast recenti tempore in multis locis vel novae ecclesiae aedificatae vel vetustatae amplificatae vel parochiae dismembra- tae fuerunt ita, ut ecclesiae nimis angustae rare occurrent. 6. Ecclesiae sufficienter instructae sunt omnibus rebus, quae ad supellectilem ea- rum pertinent, si fors excipias aliquas ecclesias filiales in Carniolia inferiori, quae nec ob formam aedifici nec ob internum ornatum laudari possunt; cum vero populus, [13] cui cura istarum ecclesiarum filialum incumbit, valde pauper sit, cumque missae sacrificium vix semel vel bis in anno in iisdem celebretur, tolerari potest omissio restaurationis, dummo cura pro munditie non negligatur. Cura pro munditia in nostra synodo II. anno 1908 inculcabatur. In visitatione canonica de munditia queque inquirere solitus sum. Affirmare possum, munda esse linteamina et paramenta, munda vasa ad missam aliasque sacras functiones desti- nata, munda quoque et pulchre ornata tabernacula, mundum ecclesiae pavimentum eiusque parietes, ast conqueri debeo de frequentiori negligentia quoad confessiona- 274 Anton Bonaventura Jeglič lia, guoad baptisterium, guoad chorum organum et guoad mensas altarium in multis ecelesiis filialibus. Ornatum in ecclesiis quod attinet, dicendum nihil esse in altaribus, nullam pic- turam, nullam sculpturam, nullum aliguod ornamentum, guod pro loco sacro non deceret. Desuper invigilat episcopus atgue commissio dioecesana pro fovenda arte ecelesiastica. In multis parochiis in associationibus puellarum sectio tum in finem constituitur, ut puellae curam habeant pro munditia atque ornamenta ecclesiae. Insuper iam inde ab anno 1850 per totam dioecesim valde diffusa est confraternitas ss. altaris sacra- mento, quae paramentis solidis, decentibus, immo arte confectis ecclesias providere solet. 7. Inventaria bonorum et supellectilium in nostra dioecesi inde a multis annis prae- seripta sunt; in synodo dioecesana II. novae instructiones de conficiendo inventario, degue complemento eiusdem editae fuerunt simulgue inculcatum, ut usgue ad finem anni currentis ubigue nova redigantur et guidem in tribus exemplaribus, guorum [14] unum in archivo parochiali, alterum in archivo dioecesano reponentur,? ut tali modo porta fraudibus praecludatur. 8. Dantur in quibusdam ecclesiis calices, casulae, picturae, sculpturae, hic inde etiam codices arte vel antiguitate insignes; recensentur in inventariis communibus, de gui- bus supra. Proh dolor, propter ignorantiam sacerdotum atgue fraudulentiam hominum lucui cupidorum multae res arte vel antiguitati insignes destructae vel divenditae fuerunt, praecipue ultimis deceniis saeculi praeteritis et guidem non obstante prohibitione emanata ab episcopo. Quae prohibitio in synodo II. iterum inculcata fuit, vehementesgue prohibitum, ne »obiecta, guae ad ecelesiam pertinent, licet etiam trita vel vitiata videantur, in- consultis peritis, praeprimis inconsulta dioecesana commissione vendantur, vel pra- esus abiiciantur«; porro inculcatum fuit, ut »altaria, imagines, sculpturae, paramenta, calices, si commissio iudicaverit, reficiantur et guidem nonnisi a viro perito, gui characterem obiecti antiguum servare studebit; si vero guacumgue e causa refici ne- gueunt, facultate obtenta ab ordinariatu museo dioecesano donentur«. Museum dio- ecesanum propriis aedes non possidet, ast in museo provinciali locus separatus pro operibus artis ecclesiasticae destinatus est, ubi iam multa obiecta arte vel antiquitate sat insignia custodiuntur. Ita autem est de conservatione rerum artis ecclesiasticae. 9. Ecclesiae per integrum diem excepto tempore meridiano aperte esse solent. So- lummodo paucae dantur parochiae, ubi ecclesia absoluta missa abolutisgue aliis ec- 252 Ob robu pripisano s svinčnikom: »3. pri deželni vladi.« Relationes ad Limina 275 clesiasticis functionibus clauditur et quidem ideo, quia ecclesia a domo parochiali nimis distat et hanc ob causam profanationes exclusae non sunt. Vigilantia contra profanationes ordinaria sufficit, nam furta et profanationes, si occurrunt, quod raris- simae evenit, occurere solent tempore nocturno. [15] 10. Dum sacra peraguntur, ecclesiae ubigue omnibus fidelibus cuiuscunque statias patent; feminae in parte evangelii, viri in parte epistolae, iuventus scholaris immediatae ante presbyterium tempore sacrorum locum habent; qualis ordo solum- modo in quibusdam urbibus servari non potest; insuper familiae nobiliores sedes saepe in oratoriis sibi procuraverunt. 11. Nunquam evenit, ut ecclesia aliqua ad usus profanos, ad academicos caetus vel ad concentus musicos adhibita fuisset, nisi concertibus musicis adnumerari debeat executio oratorii a P. Hartmann in ecclesia cathedrali, quod una vice tantummodo eventi, vel experimentum novi organi in eadem ecclesia cathedrali coram multitudi- ne invitata, quae toto tempore in silentio permansit, quod anno postea hune in finem repetitum fuit, ut per taxas ab ingredientibus solvendas summa colligeretur pro ne- cessitatibus chori ipsius. 12. In ecclesiis, ubi Santissimum asservari solet, conditiones a iure requisitae ubique servantur; excepta unica ecclesia cathedrali ss. eucharistia super altare maius asser- vari sollet, coram quo altari lampa diu noctugue accensa manet. 13. Tribunalia poenitentiae in pluribis ecclesiis in patenti loco collocata sunt; dan- tur autem pro dolor plures adhuc ecclesiae, in guibus propter nimiam spatii angu- stiam confessionale in sacristia vel post altare maius collocatum est, guae collocatio propter circumstantias tolerari debet; omnia vero confessionalia instructa sunt crati- bus, prouti a lege praescribuntur. 14. Paucissimae inveniuntur ecclesiae cum reliquiis insignioribus, quae vero ubique valde decenter vel supra mensam vel sub illa repositae sunt; religuiae vero minus insignes apud omnes fere ecclesias habentur et guidem quam plurimum in capsulis plus minus arte elaboratis, guae in armario sacristiae custodiuntur statutisgue tem- poribus [16] fidelibus ad osculandum porriguntur. Religuias omnes inveni in capsula munita sigillo episcopali; documento autem authenticitatis guam plurimae carent; plures a sanctis minus notis vel perantiquis provenientes vlade suspectae mihi visae sunt; ast nihil decrevi, ut amoveantur; hinc inde parocho suasi, ut religuiis suspectis tacite remotis genuinae illis subiiciantur. Notum mihi non est, an a privatis personis religuiae insigniores possideantur. 15. In funetionibus liturgicis omnibus leges liturgicae servantur; consuetudines singulares non dantur; lingua adhibetur Latina excepto interrogationibus in bapti- 276 Anton Bonaventura Jeglič smate, administranda ss. eucharistia extra missae sacrificium, iisgue orationibus in administrando s. viatico, guibus spes, fides, amor, dolor, resignatio excitatur atgue in coemeterio post sepulturam cadaveris, prout in libro Rituali Romae anno 1844 approbato invenitur. Cantus omnibus regulis sacrae musicae respondet; codex musicus Pii papae X. in synodo II. promulgatus fuit; inde a 35 annis Labaci constituta est schola pro excolen- dis organoedis, unde per universam dioecesim cantus vere ecclesiasticus propagatus fuit, ita ut dioecesis Labacensis hoc sub obtutu prae omnibus aliis emineat; fere quo- tannis congressus celebrantur atque cursus habentur ad promovendum cantum eccle- siasticum; commissio specialis, guae organoedis invigilet, constituta est. Rarus vero est cantus popularis, rarior adhuc cantus choralis excepto introitu in missis cantatis. 16. Errores graves contra fidem inter fideles dioecesis non grassantur, negue ullus sacerdos infectus invenitur erroribus modernismi. Ante condemnationem moderni- smi affirmationes guaedam modernismum sapientes hinc inde sed bona fide profere- bantur, auctoritas imprimis episcopi limitibus nimis angustis coarctabatur, sed post condemnationem errores disparuerunt. In celeberrimo congressu catholico celebrato Labaci [17] a 24.-27. augusti anni currentis omnes sermones publici prolati a viris laicis omnesgue conclusiones in variis sectionibus persuasionem prodebant vere ca- tholicam. Dantur autem in dioecesi socialistae, licet in paucis tantummodo locis, dantur liberales, liberi pensatores, monistae inter homines magis cultos, gui funestos suos errores tum libris, tum conventibus, praeprimis vero ephemeridibus guaguaversus spargere, atgue odium omnino infernale contra ecclesiam, contra lesum Christum, contra Deum ipsum excitare omnibus viribus laborant. Proh dolor, quod multae familiae in urbe Ljubljana, quaedam etiam in aliis urbibus, deceptae fuerint atque naufragium circa fidem fecerint. Foliis, libris, variis associationibus, missionibus et pluribus aliis mediis cavetur, ne populus inficiatur. Oui vero hac lue iam infecti sunt, ecclesiam, sacerdotes, viros alios vere catholicos fugiunt, immo odio habent, omnemque instructionem repellunt. 17. Consilium vigilantiae nec non officium censorum institutum est ad normam litteris encyclicis Pii papae X. »Pascendi«; utrumque in synodo dioecesana 1908 institutum fuit. Ad consilium vigilantiae pertinent varii doctores theologiae, duo viri religiosi atque omnes decani. Ast, Deo gratias! nihil occurrit, quod membris huius consilii ad deliberationem proponendum esset; quapropter consilium hoc numguam convocavi excepta prima vice, qua constituebatur. Censores vero suo munere funguntur atque liber nullus imprimitur nisi audito iudicio censoris, cui manuscriptum ante impressionem recensendum traditum fuit. Censoribus adnumerati sunt duo canonici, tres professores theologiae atque tres viri religiosi. Insuper censores quoque folium constituti sunt, qui vero [22] usque ad praesentem diem nullam occasionem persequendi nostra folia vacti sunt. Relationes ad Limina 277 Cap. III. De iis, quae ad ordinarium pertinent. 18. Bona mensae episcopalis sunt: a) praedium Oberburg, 8000 hektar praeprimis silvarum cum magna arce et ecclesia, situm in Styria, usque ad annum 1787 pars dioecesis Labacensis, exinde vero pars dioecesis Lavantinae, hoc praedium onera- tum est debita per unam millionem coronarum; debitum 400.000 coronarum contraxi permittente nuntio Viennensi de die 30. aprilis 1903, n.o 7657, et quidem eum in fi- nem, ut seminarium minus ad s. Stanislaum cum gymnasio dioecesano condi possit; debitum vero 600.000 coronarum pervenit e mala et defectuosa administratione ab anno 1900 usque ad annum 1907, quem vero defectum administrator mihi celavit et quem demum inquisitione facta anno 1907 detexi; ut par essem variis debitis so- lummodis gubernium summam necessariam mihi mutuo dedit; quam ob rem omnes reditus huius praedii ad reparanda debita adhibentur, ita ut episcopus nihil pereipiat. b) praedium Goriče, quod 13 km a Ljubljana distat, cum silvis, pratis, agris, sat magno palatio et aedificiis oeconomisis, reditus huius praedii nulli sunt; omnes enim pro administratione et tributis expenduntur. c) idem dicendum de praedio Pristava, situm penes Ljubljana, quod duobus aedi- ficiis, horto, pluribus pratis et silvis constat. d) summa locata in titulis debiti publici, gui »obligationes« dicuntur, unde episco- pus 45.000 coronarum guotannis percipit, atgue expensas omnes pro cancellaria, pro variis tributis et alias necessarias sat facile praestare potest. Administrationem praedii Oberburg detectis debitis nec non detecto periculo vastationis silvarum cedere debui partim gubernio, scilicet guoad inspectionem sil- varum, partim capitulo, scilicet guoad [19] partem mercatoriam; administrationem praedii Goriče tradidi parocho Joanni Brence," praedii vero Pristava sacerdoti Jo- anni Jovan," valores publici id est obligationes apud me reconduntur. 19. Pro habitatione episcopi valde pulchrum et satis amplum palatium in ipsa urbe Ljubljana contiguum ad ecclesiam cathedralem praesto est; de conservatione palatii in statu integro curam sufficientem impendo; luxus a palatio exulat. 20. Personae, guibuscum ego habito, sunt: tres sacerdotes et guidem director can- cellariae atgue duo secretarii, omnes vita exemplari; guatuor famuli et guidem unus pro mea persona, unus pro necessitatibus cancellariae, unus pro domo ipsa ordinan- da atgue unus pro stabulo; tres feminae et guidem cogua annorum 50 nec non duae ancillae iuniores; famuli et famulae vitam ducunt vere christianam et puram, immo famulae fere quotidie ad sacram synaxim accedere solent. 35 Janez Brence (1851-1927), župnik v Preski. 25 Janez Jovan (1878-[?]) subsidiarij v župniji Ljubljana — sv. Peter, sekulariziran leta 1930. 278 Anton Bonaventura Jeglič 21. Nullis officiis Sanctae Sedis instructus sum, nec ullis privilegiis vel facultatibus specialibus exceptis iis, guae pro externo ad guinguennium et pro foro interno ad triennium concedi solent. 22. Residentia leges observo, ita ut residentia vere dici debeat formalis et laboriosa; e dioecesi non discessi nisi Viennam ad curanda negotia ecclesiastica, Romam pie- tatis causa, bis in urbem Lourdes et semel in Palaestinam cum peregrinis Slovenis et semel in Palaestinam studiorem causa. 23. In cathedrali missam peragere soleo pontificalem omnibus diebus a lege prae- scriptis excepto festo ss. apostolorum Petri et Pauli propter visitationem canonicam, guae in mensem iunium incidere solet et ordinarie exceptis guogue festis assum- ptionis B. V. Mariae eiusgue immaculatae conceptionis, [20] guibus festis in aliis parochiis dioecesis curam animarum exercere soleo. 24. Conciones freguenter habere assuevi et quidem in ecclesia cathedrali bis vel ter quolibet anno, in singulis parochiis in die s. confirmationis et insuper pluries per annum variis aliis occasionibus; litteras pastorales edere consuevi guolibet anno saltem semel pro populo et semel pro clero, ast necessitate urgente etiam saepius. 25. Casus episcopo reservati sunt quinque et quidem: (1) incendium delibertate attentatum; (2) procuratio abortus effectu secuto; (3) periuratio in foro iudicii; (4) in- cestus cum consanguineis in primo vel secundo gradu; (5) machinatio vel coniuratio contra suam maiestatem. Facultas absolvendi conceditur: (1) decanis omnibus; (2) omnibus confessariis ultimis tribus hebdomadibus temporis pro confessione pascali; (3) confesariis spon- sorum infra octiduum ante nuptias; (4) confessario parturientium infra ultimum men- sem ante partum; (5) confessariis eorum, qui in carcere detinentur vel nosocomiis decumbunt. 26. Confirmationem in omnibus et singulis parochiis quolibet quinquennio admini- stro; breviori enim tempore totam dioecesim permeare haud possum; nam, ut quin- quennio dioecesim absolvam, quolibet anno circa 65 parochias vel curatias visitare debeo. In collatione huius sacramenti omnes canonicas regulas desuper latas servo; in synodo I. (anno 1903) mandavi, ne ad hoc sacramentum admittentur pueri et puellae viso septennio completo, neque differantur ultra decimum, vel saltem ultra decimum quartum annum; de patrinis quoque inculcavi observanda praescripta canonica; cri- minosis, qui a munere patrini arceantur, quidam parochi personas adnumerant, quae folia scandalosa et severe prohibita tenent vel propagant, quae exclusio exclusos qui- dem vehementer excitat, ita ut apostasiam minentur, populo vero fideli summopere placet. Relationes ad Limina 279 [21] 27. Ordines omnes usgue ad praesentem diem ego ipse conferre potui; omnes ordinati pro servitio in muneribus ecclesiasticis necessarii fuerunt, nam dioecesis extraordinaria penuria sacerdotum laborat; guapropter tres vel guatuor clericos ad sacerdotium promovi, licet de eorum idoneitate dubitaverim. 28. Visitationem omnium parochiarum absolvo guolibet guinguennio; interea paro- chias sui decanatus decani guolibet vel quolibet secundo anno visitare et de successu visitationis ordinariatum certiorem reddere solent. Visitationem de omnibus perago, quae ad aedificia et bona ecclesiastica, quae ad curam animarum atgue ad obligationes sacerdotum pertinent; visitationem vero personalem cleri saepissime omitto, imprimis guoad eos, gui aetate provecti sunt, eo quod nimis sit difficilis et guod minus digni negligentiam propriae sanctificationis vel peccata vix professuri sint. 29. Cum, ut conciliorum et Sanctae Sedis leges et praescriptiones in dioecesi notae fiant et observentur, guem ob finem folium dioecesanum inservit nec non visitatio. 30. Synodum dioecesanam bis congregavi, scilicet anno 1903 et 1908, tertiam anno seguenti convocabo. 31. Haec guaestio ad metropolitam solummodo pertinet. 32. Cum civili auctoritate provinciali in optima concordia vivo, nam praeses pro- vinciae eiusgue primus consiliarius catholice sentiunt vivuntgue, guapropter episco- po nulla obstacula ponunt, immo pro posse illum adiuvant. Ouoad iura ecelesiastica observandum est: secundum leges imperii Austriaci, quae ecclesiam attinent, parochia cessat esse collationis liberae, guando ad con- gruam beneficiati ultra mediam partem conferre debet fundus religionis. In relatione de statu ecclesiae de die 21. ianuarii 1906, desuper S. Congregationem consului. In rescripto S. Congregationis Negotiis Ecclesiasticis [22] Extraordinariis praepositae de die 6. iulii 1906 communicatum mihi fuit, tali in casu beneficium inter illa, de guorum imperiali ac regia nominatione in articulo 25. concordatus Austro-Hungarici mentio fit et norma datur, adnumerari posse. Cap. IV. De cura dioecesana. 33. Vicarium generalem habeo; non est doctor in s. theologia, sed vir vere sanctus, in administratione ecelesiastica valde peritus, guapropter apud clerum et populum magna gaudet auctoritate. Praeter vicarium generalem in curia episcopali adhuc guingue sacerdotes adsunt, nempe duo canonici pro revisione rationum, guae a parochis guolibet anno ad curiam 280 Anton Bonaventura Jeglič mittuntur, cancellarius atque duo secretarii; insuper scriba laicus et famulus ad ser- vitium dati. 34. Decem examinatores synodales in synodo dioecesana anno 1908 electi sunt; uno defuncto nunc novem officio examinatoream funguntur; in eadem synodo iudi- ces quoque octo electi fuerunt. 35. Tribunal ecelesiasticum constitutum est constatque officiali qua praeside, sep- tem consiliariis atque secretario. 36. Curia dioecesana proprias aedes non habet, sed in palatio episcopali plura cu- bicula pro curia destinata atgue convenienter instructa sunt; adest archivum apte di- spositum et ordinatum; in proprio tabulario conservantur documenta antiguitate insi- gnia; tabularium autem, in guo pars secreta documentorum custodiatur, non habetur. 37. Taxa pro actis curiae rependentis eadem est pro tota provintia Goritiensi, appro- bata a Sancta Sede decreto de die 7. decembris 1912 ad guinguennium; desideratur taxa pro dispensationibus super impedimenta matrimonii 3. et 4. gradus, guae usgue ad ultima tempora curae episcopali obvenit, nunc vero Romam expediri debet. 38. De guerelis vel aliis damnis spiritualibus, guae propter taxas eveniret, nihil umguam audivi; proventus vero taxarum pro indigentiis vel [23] cancellariae vel ordinarii vel alias pias causas expenduntur. 39. Alias proventus curia dioecesana non habet. Cap. V. De clero in genere. 40. Mores cleri generatim quod attinet, dicendum clerum pro maxima parte optimis, vel saltem bonis moribus esse imbutum, eumque caste et sobrie vivere; quae ad cultum scilicet ad varias actus religionis pertinent, clerus in genere nititur, ut offi- cia omnia qua par est sollicitudine et animi puritate adimpleat; doctrina sufficiente omnes instructi sunt, plures praeprimis professores s. theologiae scientia eminent; nec conquerendum de studio aeterne salutis, qui ipsorum curae commissi sunt, multi pietate eminent, rarissimi pravis exemplis populum offendunt; erga summum ponti- ficem clerus dioecesis Labacensis vera reverentia imbutus est paratusque illi obedire in omnibus, quaecunque ab illo mandata fuerint; erga episcopum saepius invicem murmurant, sed nihilominus mandata eiusdem, immo et desideria fere omnes im- plere student; tantummodo paucissimi comminatione suspensionis ad obedientiam compelli debuerunt; coniunctio et caritas inter sacerdotes in genere nunc magis vi- gent ac temporibus praeteritis, licet hic inde rixae et lites inter singulos ortae sint. Relationes ad Limina 281 41. Vestis talaris in nostris regionibus non potest semper adhiberi; praescribitur au- tem vestis [24] licet brevior, guae tamen nigra vel saltem subobscura sit atgue infra genua vel saltem usque ad genua defluat, quod de pileis et femoralibus aeque valet; valde rari sunt sacerdotes, a guibus vestis minus conveniens atgue a legibus dioece- sanis difformis compararetur. 42. In missae celebratione tum praeparatio tum gratiarum actio saepe nimis re- stringitur, guin restrictio sufficienti causa excusetur; ad visitationem sanctissimi sa- cramenti saepius provocantur, sed compertum mihi non est, utrum ad visitationem guotidie accedant; ad sacramentum vero poenitentiae multi gualibet hebdomadae, alii in guatuor decim diebus, alii guolibet mense accedunt; paucissimi erunt, gui con- fessionem ultra mensem different; confessio rarior erit praecipue tempore hiemnali, guando iter e parochiis sitis in montibus ad confessarium valde difficile evadit. 43. Ad exercitia spiritualia fere omnes saltem guolibet tertio anno conveniunt; pau- ci exercitia ulterius differunt; ultimis tribus annis exercitia spiritualia in amplissimis aedibus instituti ad s. Stanislaum peraguntur; nisi impedimetum grave intervenit, ego quoque praesens sum, ast monita salutaria nonnisi pater exercitiorum manuductor dare consuevit. 44. Conferentiae pastorales, in guibus guaestiones pertinentes ad dogmaticam, ad disciplinam moralem vel ad pastoralem pro indigentiis temporibus pertractantur et casus conscientiae solvitur, non habentur nisi semel in anno; prouti a synodo I. praecipitur, fere omnes sacerdotes in cura animarum occupati convenire solent; ad themata a me proposita scripto respondere tenentur sacerdotes iuniores; themata exa- rata una hebdomade ante diem conferentiae decano transmittuntur, gui sacerdotem designat, cui thema mittitur hunc in finem, ut semel ad discussionem facilius prae- parare valeat; in conferentia ipsa, cui oratio praemittitur et guam adoratio Santissimi concludit, primo praeleguntur decreta ordinarii emanata ab ultima conferentia atque pars constitutionum synodalium, postea seguitur discussio praedefinitae materiae; protocollum de conferentia simul cum dissertationibus exaratis mittitur ad ordina- rium, qui ad finem [25] anni censuram desuper publicare solet. Praeter conferentiam pastoralem aliae guogue per decursum anni convocantur, scilicet conferentiae sacerdotum qui sodalitati a ss. Corde lesu adscripti sunt; ad has guogue conferentias sacerdotes fere omnes per decanatus convenire solent et guidem sex usgue ad decem vicibus guolibet anno; modus est fere idem ac in confe- rentiis pastoralibus, solummodo themata, de quibus discussio instituitur, a sacerdo- tibus libere eleguntur; de his guogue conferentiis protocolla ad ordinariatum mittun- tur, guo themata pertractata in folio dioecesano publicantur. 282 Anton Bonaventura Jeglič 46. Pro emeritis sacerdotibus, gui debiles sunt vel infirmi, domus in gua recipian- tur, non habetur; ast nihilominus per pensionem e fundo religionis a gubernio desi- gnatam satis illis provisum est. 47. Sacerdotes, gui otiose viverent, licet viribus polleant, in dioecesi Labacensi non dantur. 48. Ultrum adsint de elero qui rebus politicis et factionibus civilibus immodice et indebite se immisceant, iudicium proferri vix potest; nam in dioecesi Labacensi tres solummodo fractiones existunt: cristiano socialis, Romano pontifici, episcopo et ecclesiae maxima e parte omnino subiecta, dein liberalis et socialisticae, quae ec- clesiam, clerum, immo ipsa dogmata de Christo et Deo vehementer impugnant; cum oppositio ferveat, cumque fractio liberalis et socialis omni modo etiam mendaciis et calumniis, asseclas acguirere, populum perturbare atgue ab ecelesia abstrahere conetur, guis miretur, si sacerdotes guogue nulli labori parceant atgue aperte suam actionem pro fractione catholica impendant; guis miretur, si hic inde fervente lucta unus vel alter sacerdos ad maiorem vehementiam prolabatur? Monentur vero sacer- dotes, ne modum excedant, ne iniuste agant, ne imprudenter se gerant, ne avidi sint aurae popularis caveantgue ab offensionibus personarum. 49. Vita minus honesta paucorum tantummodo sacerdotum publice innotuit; agitur de peccatis contra temperantiam [26] et coelibatum (in 5 casibus), adhaesio parti li- berali et contumacia contra episcopum (1 casus) et sollicitatio (1 casus); alia quoque dantur casus tristes, gui nemini praeter episcopum noti et valde rari sunt, inter guos sollicitatio (in 2 casibus). ì Leges de observandis et vitandis in satisfactione missarum manualium saepius inculcantur; in visitatio canonica libros intentionum inspicere soleo; ast nihilominus occurrunt casus licet rari, ut post obitum sacerdotis maior numerus missarum imper- solutus detegatur. Sacerdotes libros prohibitos vel diaria irreligiosa atque impia non legunt absque licentia ordinarii, qui talem licentiam intercedente legitima causa libenter concedit. 50. Lapsos prima vice monire, dein ad exercitia spiritualia mittere atque ad alium locum transferre soleo; hinc inde coactus fui sub poena suspensionis ad meliorem frugem revocare, quam vero poenam raro, ter vel quater, adhibere debui; unum sa- cerdotem iam inde a tribus annis suspensus est, quin resipiscat; alius suspensus et pensione donatus propter concubinatum cum muliere uxorata contumax permansit, quapropter illi nec non concubinae excommunicationem annuntiavi; sed mulier die 23. octobris in Americam aufugit, sacerdos vero finito scandalo poenas ecclesiasti- cas luit; cuidam sacerdoti e dioecesi Parenzo-Polensi quascumque sacras functiones immo et s. missam in mea dioecesi prohibui et quidem propter ebrietatem atque sermones lascivos, immo quasi haereticos; sollicitatorum unus ex activo servitio re- Relationes ad Limina 283 cessit; alter ex ordine capucinorum translatus est in aliam dioecesim; tertium vero severe monui. Suspensionem ex informata conscientia nemini debuit irrogari. Re- motionem a parochia via administrativa in duobus casibus absolvi. 51. Clerus dioecesis Labacensis honeste vivere potest, nam si proventus locales sta- bilitam congruam non attingunt, defectus a gubernio e fundo religionis solvitur, gui insuper guolibet guinguennio summa 100 coronarum augentur. Cap. VI. De capitulis. 52. Capitulum cathedrale adest; numerat canonicos [27] duodecim, guos inter inde a fundatione duae dignitaties recensentur et guidem prima praepositus capituli cum iure utendi cruce pectorali, mitra et baculo, secunda decanus capituli cum iure utendi cruce pectorali et mitra; ut ius istud utrique pro futura quoque concedatur, capitulum precibus de die 19. martii 1910 ad Suam Sanctitatem suppliciter rogavit, quae preces supplices resolutae sunt cum »Dilata« die 26. aprilis 1910. Canonicus theologus nullus nominatus est; nam praebenda theologalis non existit, neque officio suo explicandi scripturam fungi posset; canonicus vero poe- nitentiarius nominatus est, licet praebenda specialis poenitentiario qua tali nulla assignata est; canonicus poenitentiarius labore indefesso confessiones in ipsa cathe- drali ecclesia excipit. Usum, ut episcopus pro suo arbitrio illum e gremio capituli cathedralis canonicum qua poenitentiarium vel theologum nominet, quem pro hoc officio aptissimum iudicaverit, facultate data a summo pontifice Pio papa X. die 22. februarii 1910, episcopus Labacensis iterum approbavit et quidem ad decennium. 53. Prima dignitas summo pontifici reservata est, qui ad praesentationem suae ma- iestatis praepositum nominat; sua autem maiestas sacerdotem illum praesentare so- let, quem episcopus proponit. E reliquis praebendis quinque sunt patronatus caesarei, quinque patronatus priva- ti laicalis, una vero liberae collationis. 54. Congrua sicuti pro universo clero ita etiam pro canonicis a comitiis imperialibus deternata est et quidem pro praeposito capituli annuatim 3600 coronarum, pro decano 3200, pro reliquis vero canonicis 2800 coronarum; omnes canonici exceptis duobus proprias aedes possident; canonici patronatus caesarei communem possident mas- sam, scilicet sortem investitam in obligationibus, cuius proventus inter illos dividun- tur; praepositurae incorporata est parochia Radmannsdorf," sed tantummodo guoad proventus; in guantum proventus e propriis aedibus, gui partim elocantur, atgue e massa communi congruam non attingunt, in tantum e fundo religionis compleatur. 25 Radovljica. 284 Anton Bonaventura Jeglič Massa communis pro distributionibus guotidianis atgue pro missa conventuali non datur; ast pro fabrica ecclesiae cathedralis et pro cultu in eadem fundus datur separatus, guem decanus capituli administrat. Cum ecclesiae cathedrali coniuncta est parochia; vi decretorum visitatoris apo- stolici ex anno 1621 parochum nominat episcopus et guidem unum e numero cano- nicorum, cui curam animarum exercendam [28] guatuor chori vicarii additi sunt. 55. lam in diplomate fundationis de die 6. decembris 1461 capitulo iniuctum fuit, ut statuta convenientia condantur. Primum exemplar statutorum capitularium anno 1519 conscriptum, ast demum anno 1574 confirmatum fuit. Decursu temporis tum haec statuto capitulo saepius in memoriam revocabantur, tum nova decreta edeban- tur. Demum evenit, ut guaedam e primis constitutionibus oblivioni darentur et guoad iura et obligationes canonicorum diversae consuetudines exorirentur, guae usgue ad nostra tempore observabantur. Urgentibus ordinariis urgentegue S. Congregationis Concilii rescripto dato die 24. februarii 1905 capitulum nova statuta, guibus chorale servitium ad iuris et fundationis normam magis concinue ordinaretur, confecit. Quas constitutiones Sancte Sedi approbandas vel corrigendas misi easque vigore facultatum a Sanctitatae Sua Pio papa X. die 22. februarii 1910 obtentarum imper- titis dispensationibus necessariis die 19. martii 1910 approbavi et guidem pro de- cennio, ergo usque ad annum 1920. Inde a 1. aprilis 1910 constitutiones approbatas capitulares observant. 56. De modo choralis servitii, in guantum a iure communi discrepat, docebunt se- quentes dispensationes, quae praefatae approbationi adiectae fuerunt: a) Dispensatio a 2. e 3. missa in diebus ferialibus et vigiliis. b) Dispensatio ab applicatione missae conventualis utpote quae a fundatione pro serenissimis fundatoribus celebrari debet. c) Dispensatio ab obligatione recitandi in choro matutinum cum laudibus ex- ceptis iis festis principalioribus, quae in statutis enumerantur, scilicet in festis immaculatae conceptionis B.M.V., epiphaniae Domini, ascensionis Domi- ni, pentecostes, corporis Christi, ss. apostolorum Petri et Pauli, assumtionis B.M.V., omnium sanctorum, dedicationis omnium ecclesiarum. Sacra vero nocte nativitatis Domini, ante festum paschatis, triduo hebdomadae maioris et in die commemorationis omnium fidelium defunctorum matutinum cum laudibus cantu gregoriano persolvitur. [29] Dispensatio ab obligatione missam conventualem et officium peragere cum cantu exceptis diebus festivis, qui in statutis excipiuntur. Dispensatio a quibus diis, quae a communi iure discrepant: puto, quod ma- tutini laudamque recitatio pridie sero fiat, ut aliae horae canonicae recitantur tantum, ut missa conventualis ab aliis, quam per capitulares celebratur. d € 57. Canonici honorarii numerantur sex, ergo non ultra mediam partem capitularium. Relationes ad Limina 285 58. Non tangit dioecesim Labacensem. 59. Canonici praesentes optima fama gaudent in dioecesi excepto uno, gui neures- thenia laborat, proinde officium chorale saepe negligit ibatisgue temporibus modum excedit in potu non guidem publice, sed domi. Canonici inter se sat concordes sunt consentiuntgue etiam cum ordinario paratis- simi ad omnia officia et servitia, guae ipsis vi muneris incumbunt vel ab ordinario desiderantur, guod imprimis de canonico Joanne Flis, meo vicario generali, dicen- dum est. 60. Capitulares omnes de negotiis maioris momenti immo et de negotiis minoris momenti cum ordinario deliberant utpote membra consistorii episcopalis; a capitulo vero gua tali consilium vel consensus rarissime reguiritur. 61. Sede vacante capitulum ad electionem vicarii capitularis omnino libere procedit, ad administrationem bonorum mensae episcopalis vero etiam gubernium civile per officialem a se deputatum concurrit. 62. In dioecesi Labacensi non datur nisi unicum capitulum collegiatum in urbe Ru- dolfovo (Rudolfwert, guae etiam Novo mesto, Neostadium nominantur). Hoc ca- pitulum ab imperatore Friderico IV. eiusque successore Maximiliano I. anno 1493 fundatum, ab Alexandro papa VI. anno 1496 confirmatum fuit. Ab initio praeter praepositum adhuc decanum cum undecim canonicis habebat, tempore occupationis Gallicae anno 1810 suppressum anno 1818 gratia imperatoris Francisci I. [30] annuante Sede Apostolica restauratum fuit: ab hoc tempore non constat nisi praeposito, 4 cononici nec non 1 vicario. Huic capitulo incumbit cura animarum; praepositus est parochus parochiae Rudolfovo, canonicis onus incumbit praedicatorum atque confessariorum, schola vero atgue aegroti aliague negotia curae animarum pertinent ad officium vicarii. Canonici massam communem possident, cuius administratio ab uno canonico- rum sustinetur; reditus inter canonicos ita dividuntur, ut praeposito portio duplex tribuatur; cum vero reditus congruam non attingant, defectus e fundo religionis sol- vitur. Congrua vero portio pro praeposito annuatim ad 3200 coronarum, pro ceteris canonicis vero ad 600 coronarum determinata est. Vi constitutionum obligantur, ut e proventibus guotannis 1000 coronas ad onera patronatus separentur separatimgue administrent, ut obligationibus patronatus facilius satisfierat. Canonici talem sum- mam revera guotannis reponunt et fructuose collocant; ast fructus huius fundi scili- cet censum quolibet anno ex diuturna consuetudo inter se distribuere solent. Capitulum collegiatum proprias habet constitutiones et guidem editas prima vice anno 1775 e consensu omnium canonicorum, deinde vero anno 1819 ab imperatore Francisco I. audito ordinario Labacensi. Vigore harum constitutionum, immo vigore consuetudinis vigentis inde a fundatione a canonicis integrum officium non recitatur 286 Anton Bonaventura Jeglič in choro nisi ultimo triduo hebdomadae maioris, in die commemorationis omnium fidelium defunctorum et in sacra nocte nativitatis Domini. Religuis diebus decurren- te anno in choro recitantur solummodo horae minores ante meridiem, verspere cum completorio post meridiem; officium nunquam cantatur excepto matutino tenebrarum in hebdomada maiori. Canonici inde a fundatione incumbit onus duarum missarum conventualium: prima celebratur mane a canonicis per turnum, cui canonici non in- tersunt, secunda absolutis horis minoribus post nonam, cui omnes assistunt guae vero numguam cantatur. Si feriis quadragesimae, guatuor temporum vel in vigiliis festum duplex occurrit, missa de istis feriis nunguam legitur. Missa prima, quae mane cele- bratur, applicatur semper pro benefactoribus, secunda vero ad libitum celebrantis. [31] Canonici capituli collegiati aestimatione bona gaudent et nam de vita eorum honesta nemo dubitat; a praeposito melior observantia residentiae et minor familia- ritas cum liberalibus desideratur. Cap. VII. De parochiis, earumgue rectoribus. 63. Parochiae omnes de suo proprio pastore provisae sunt exceptis duabus valde parvis; causa est: penuria sacerdotum; ast cooperatores multi plures desiderantur, quapropter in multis parochiis cura animarum ita exerceri non potest tam studiore et intensive, prouti tempora exigunt, exempli gratia ob hanc penuriam laborat fre- guentia sacramentorum, laborant societates religiosae atgue opera socialia, immo sacerdotes propter onera nimis gravia ante tempus viribus deficiunt; guae vero penu- ria post paucos annos finem habebit, nam experientia, guae nunc habetur, fundatam praebet spem fore, ut e seminario puerorum nuper fundato sufficiens numerus statum clericalem eligat. 64. Ouaelibet provisio paroeciarum fit per concursum gui eo modo peragitur, guo vigore specialis facultatis a Sede Apostolica episcopis ditionis Austro-Hungaricae concessae (die 4. iunii 1880) in Austria peragi solet. Vi harum facultatum examen concursale datur duplex: alterum guoad scientiam, alterum guoad religuas dotes ne- cessarias vel opportunas ad parochiam providendam. Primum examen, scilicet de scientia bis in anno instituitur et guidem tempore verno mense maio et tempore au- tumnali mense octobri. Vigore facultatum de die 17. decembris 1901 pro dioecesi Labacensi materia e disciplinis theologicis in duas partes dividitur; e prima parte fit examen tempore verno, ex altera tempore autumnali. Concurrentes ad examen responsa tum scriptotenus tum oretenus coram examinatoribus synodalibus dare debent. Qui examen felici cum successu superavit, infra sex seguentes annos ad guamlibet parochiam concurrere poterit. Examen vero de religuis dotilem concu- rentis immediate ante nominationem ad parochiam instituitur, guem ob finem tres vel quatuor examinatores synodales religuntur, ut mutuo consiliis collatis iudicium ordinario manifestent. Ordinarius vero adhibita etiam propria scientia de gualitatibus concurrentium ulterius progreditur. Relationes ad Limina 287 [32] Si parochia patronatui subiacet caesareo vel fundi religionis, competentes gubernio notificantur, ita tamen ut tres prae ceteris idonei ad praesentationem com- mendentur, primo vero loco ille ponatur, cui episcopus parochiam conferre intendit; gubernium hunc primo loco commendatum episcopo semper praesentat. Patrono pri- vato sive laico sive viro ecclesiastico elenchus competentium ex punctis non idoneis mittitur, ut pro lubitu praesentet illum, qui sibi visus fuerit. Si vero parochia liberae collationis est, ordinariatus notum facit gubernio competentem, cui episcopus pa- rochiam conferre vult, ut saltem infra mensem respondeat, num a sua parte aliguid contra illum habeat; gubernium ordinarie gratum habet sacerdotem nominatum ab episcopo; difficultates, si occurunt, iam ante privatim componuntur. 65. Rectores paroeciarum, gua parochi installati, non sunt amovibiles ad nutum. 66. Ouingue parochiae iam inde ab initio incorporatae sunt ordini teutonico; una parochia anno 1898 incorporata fuit ordini cisterciensium permittente et annuente Sede Apostolica, Fratribus ordinis s. Francisci commissa est administratio duarum parochiarum, una Labaci inde a fine saeculo XVIII., altera penes urbem ab anno 1905; utpote fundata, erecta et provisa ab ipso ordine, licet per se liberae collationis esse deberet. 67. Paroeciae, in guibus cura animarum habitualis penes capitula aliasgue personas existeret, non dantur, nisi parochia, guae ad ecclesiam cathedralem pertinet et paro- chia Rudolfovo, cuius curam capitulum collegiatum gerit (de guibus supra n. 54 et 62). 68. E parochiis liberae sunt collationis 52, patronatus episcopi Labacensis 3, patro- natus caesarei 25, patronatus fundi religionis 125, patronatus praepositurae Labacen- sis 3, patronatus capituli cathedralis 14, patronatus capituli collegiati 11, patroantus parochorum 12; religuae parochiae sunt patronatus laicalis. 69. Fundamenta, quae occasione variarum functionum ecclesiasticarum a parochis percipi solent, in variis parochiis quidem differunt, sed longo usu tacenteque ordi- nario probata sunt; ast pro foro externo ordo taxarum de die 5. aprilis 1816 [33] a gubernio Austriaco definitur et approbatas viget. Volui quidem ordinem hunc stolae conditionibus modernis adaptare; ast decani desuper interrogati responderunt, me- lius esse quieta non movere, ne populus immutatione kalarum, guas nunc libenter solvit, perturbetur atque ad oppositionem incitatur et quidem praeprimis ahominibus addictis liberalismo vel socialismo, guigue quamlibet occasionem arripiunt, ut popu- lum contra sacerdotes et contra ecclesiam impellant. Propter taxas vix unguam guerelae audiuntur; provenire vero solent ab hominibus in se perversis vel artificione ad guerelas excitatis. 288 Anton Bonaventura Jeglič 70. Parochi proventibus gaudent localibus, scilicet e praediis praebendae vel e fun- dationibus pecuniariis; defectus ad congruam portionem, guae pro parochis sum- ma 1200 vel 1400 coronarum definitur, solvitur a gubernio e fundo religionis; ut defectus probetur, parochi munus suum ingredientes de reditibus localibus, guibus vero stipendia missarum tum manualium tum fundatarum non accensentur, rationem reddere tenentur. Idem dicendum de cooperatoribus, guorum congrua determinatur summa 600 coronarum. Ouolibet guinguennio utrisgue reditus summa 100 corona- rum augentur. Ne bona praebendae dissipentur curetur obligatione inventarii, in guo omnia bona eorumgue immutationes accuratae describuntur, cavetur protocollo conficiendo in ingressu muneris, cavetur praecepto de alienatione bonorum, cavetur variis visita- tionibus. Parochi et cooperatores habent, unde honeste sustententur; nam licet portio con- grua maior desideratur, nihilominus sacerdotes suis necessitatibus, si parce vivere volunt, satisfacere possunt. Ecclesiis parochialibus sat provisum est bonis immobilibus, variis piis fundatio- nibus et [34] eleemosynis fidelium, quae quolibet die dominico et festivo colligun- tur. Eodem modo ecclesiis quoque filialibus provisum est. Verum quidem est, istos reditus propter hodiernam paupertatem populi, quae indies crescit, nec non propter maiores expensas ecclesiarum, sumptibus ecclesiarum vix sufficere. Ne vero bona ecclesiarum pessumdentur, cautum est iisdem mediis ac de bonis praebendarum nec non rationibus de reditibus et expensis ecclesiarum, quae quotannis ordinariatui re- videndae proponi debent. 71. Parochi omnes canonicam domum habent; in maiori parte parochiarum coope- ratores in eadem domo cum parochis habitant, vel habitatione separato communem saltem mensam cum parocho habent. Synodo dioecesana prohibetur, ne separatio a mensa absque permissioni ordinarii inducatur. Communem habitationem insperare in locis, ubi non est, non videtur opportunum et quidem propter expensas, quae ad canonicam domum ampliandam a populo requiri debereat. 72. De cohabitatione mulierum, quae ad famulitium necessariae sunt, leges ec- clesiae communes in nostra synodo II. iterum inculcatae fuerunt; desuper invigilare tenentur decani. De vistiatione canoncia episcopo ratio reddi debet a parocho de qualitatibus congruae aliarumquae famularum, ast fundatum est dubium, num paro- chus peccator veritatem sit dicturus. Hinc inde mandavi, ut ancilla suspecta e domo canonica amoveatur. Multis parochis serviunt personae consanguineae, de quibus nihil ordinavi, licet iuniores fuerint atque licet in domu canonica cum parochis cooperatores quoque vi- vant. Familiae consanguineorum cum filiis et nepotibus in nostris domibus parochia- libus non vivunt excepto uno casu, quem vero propter probitatem parochi toleravi. Relationes ad Limina 289 73. Libri parochiales, qui matriculae dicuntur, in omnibus parochiis tenentur, in guos parochi omnes casus baptismi, matrimonii et mortis accurate iuxta canonicas et civiles praescriptiones notarae debent. In canonica visitatione de his matriculis [35] inguiritur, num legitime conscriptae sint; parochos hac in materia vere negligentes non inveni nisi duos, guos vero comminatione poenarum ecclesiasticarum ad officia compuli. Novissima lex, gua matrimonii in libris baptismi notari debent, ab omnibus ob- servatur; urgetur etiam, ut de matrimoniis contractis inter coniuges ortis ex aliis parochiis parochi istarum certiores reddantur. Talis certioratio valde desideratur a parochis fungentibus in America, guorum pauci tantum huic legi satisfacere solent. Libri confirmatorum, status animarum, tabellae et libri missarum fundatarum et manualium fere ubique diligentissimae, prouti nostra synodus II. omnibus inculca- vit, conscribuntur; negligentiae e humana fragilitatae hinc inde occurrentes tempore visitationis corriguntur. 74, De tabulario synodus II. mandavit, guomodo disponi debeat; in plurimis paro- chiis, ast non in omnibus, tabularia ita ordinata sunt navitergue custodiuntur; diviso vero in duas partes, in publicam et secretam, nullibi invenitur utpote in nostra dioe- cesi nunguam praescripta. 75. Debitum residentiae servatur, si unus vel alter casus non imputatur. 76. Parochi omnes diebus festis missam pro populo applicant, sacrasgue functio- nes, prouti in nostra dioecesi usu venerunt atgue a synodo II. praeceptae sunt, paro- chi omens celebrant. A parochis et cooperatoribus omnibus diebus dominicis nec non festivis sermo ad populum habetur; tempore pomeridiano catechismus explicatur pro adultis; pro pueris vero instructio ope catechismi peragitur in scholis, guas ab anno 6. usque ad 12. freguentare tenentur; idem fit in scholis repetitoriis, in scholis pro progressu in variis artibus et opificiis, in scholis quoque oeconomicis; pueri et puellae absolu- ta schola usgue ad annum 16. saltem sex vicibus circa tempus quadragesimae ad examen e catechismo convocantur; iuvenes et [36] puellae aetate maiores quolibet anno semel et guidem ante communionem pascalem convocantur, ut ex uno capite catechismi examinentur, de guo prius per aliguot hebdomades sermones catechetici pronuntiati fuerunt. Ita iuxta mandata synodi II. tempore visitationes omnes fere sa- cerdotes de fructu operum praefatorum gloriantur. Negligentes guidem inveniuntur, ast non multi, 77. Plurima pars sacerdotum nullam dat causam guerelis vere fundatis relate ad exci- piendas confessiones, ad distribuendam sacram eucharistiam, ad curam aegrotorum. 78. Affirmandum collationem baptismi celebrationemgue copulationis matrimonia- lis fieri semper in ecclesia et secundum Rituale dioecesanum a Sancta Sede anno 290 Anton Bonaventura Jeglič 1844 pro nostra dioecesi confirmatum, guod vero a Romano vix discrepat si excipias interrogationes in collatione baptismi atgue in celebrando matrimonio, deinde ora- tiones in distribuenda s. eucharistia extra missam, orationes in administratione via- tici graviter decumbentibus, ad excitandos pios affectus et orationes in coemeterio post sepulturam, guae lingua vernacula peraguntur. 79. Fideles, gui seetis secretis notorie addicti essent, in nostra dioecesi non dantur, nisi his viri, illi haud numerosi accensendi sunt, qui de qua »liberi pensatores« de suo atheismo gloriantur, siguague atheismi publice gestant; casus, quo extra ecclesiae sinum viventes, sacramenta in extremis deposcerent, nullus occurrit, neque casus, quo defuncti extra sinum ecclesiae christiano sepeliri more a consanguinesi volint. Suicidis vero sepultura ecclesiastica denegatur, nisi e testimonio medici de non im- putabilitate suicidae constant, guo casu sepultura modo simplicissimo permittitur. 80. Qoad aetatem eorum, qui ad primam communionem admittuntur, decreta Pii papae X. de 8. augusti 1910 ubique et libentissime servantur et quidem iuxta instruc- tiones ab ordinario desuper publicatas. 81. Laetabundus profiteri debeo, a multo maiori parte parochorum et coopeatorum nihil omitti eorum, quae ad fideles roborandos in fide, provocandos ad frequentiam sacramentorum, etiam ad communionem quotidianam, et ad continendas eos in chri- stiano vitae more et puritate, conducunt, quem in finem non solummodo consueta sui officii munera adimplent, sed ad alia quoque media reccurrunt et quidem: a) licet physice impossibile sit praecones et confessarios extraordinarios saepe advocare, nihilominus ad nonnullis parochis in singulis casibus religiosi invi- tantur, persaepe vero [37] parochi et cooperatores vicini tum in confessionibus excipiendis, tum in praedicatione verbi Divini semet invicem adiuvare solent. missiones in omnibus parochiis quolibet septennio vel saltem quolibet decen- nio celebrantur. devotiones ab ecclesia probatae non solummodo a parochis procurantur, sed a populo quoque desiderantur; magis in usu illae sunt, quae a synodo II. prae- ceptae vel commendatae fuerunt, scilicet: tempore adventus missa »Rorate«, triduum in honorem s. Joseph, devotio Mariana mense maio, devotio novem- dialis in honorem S. Spiritus ante pentecosten, triduum in honorem s. Cordis Jesu tempore festi ss. Cordis, solemnitas ipsa S. Cordis, devotio s. rosarii men- se octobri respective decembri, cultus s. Cordis gualibet prima domenica cuiu- slibet mensis, expositione Sanctissimi per integram horam, adoratio Sanctis- simi per integrum diem a hora sexta mane usgue ad horam sexstam vesperae quotidie per turnum parochiarum, devotio viae crucis tempore quadragesimae et quatuor temporum, qualibet dominica in quadragesima concio de passione Domini, expositio Sanctissimi per totum diem vel saltem semel per aliquot horas triduo ante feriam IV. cinerum. b c Relationes ad Limina 291 d) vix datur parochia, in gua non solum maioris aetatis, sed etiam pueri et puel- lae non invitentur, ut piis unionibus, sodalitatibus vel consotiationibus nomen dent. e) Affirmandum est iterum vix dari parochum vel cooperatorem, qui non insti- tueret et foveret varia opera socialia, prouti iam in synodo nostra I. praecipiun- tur vel saltem commendantur. Cap. VIII. Art. I. De seminario dioecesano. 82. In dioecesi Labacensi duplex datur seminarium, scilicet maius et minus. Fabrica seminarii maioris magis vetusta est nimirum ultra ducentos annos; regulis disciplinaribus respondet sufficienter, minus vero regulis hygienicis, nam atria habet angusta, hortum vero nullum. Inde ab uno anno alumnis hortum desti- navi prioris seminarii minoris, gui solummodo aliguot passus a maiori distat, ut recreationis causa in illum semet conferre valeant; in hoc seminario ad summum 90 alumni [38] habitare possunt; seminarium a guibuslibet servitutibus omnino liberum est. Seminarium vero minus, situm in parochia s. Viti 6 kilometer ab urbe Ljubljana distans, aedificium omnino novum est; regulis disciplinaribus et hygienicis omni ex parte respondet, alumnos 380 facile continere potest, insuper spatium quoque suffi- ciens pro professoribus, praefectis, pro famulis et pro scholis super est; possidet atria ampla, hortumque permagnum. 83. Expensae seminarii maioris a gubernio e fundo religionis solvuntur et quidem pro quolibet alumno 460 coronarum; aere alicuo non gravatur. Seminarium vero minus cuius aedificatio pro qua 2 milliones coronarum et ultra expendi, anno 1901 inchoata, anno 1910 omnino perfecta fuit, reditus obtinet se- quentes: a) ab 348 alumnis circa 100.000 coronarum, b) de stipendiis missarum in festis suppressis circa 8000 coronarum, c) e fundationibus missarum, quae ante 50 annos iam existebant, circa 11000 coronarum, d) e bonis antiguioris seminarii mino- ris, quod anno 1848 fundatum ad summum 60 alumnos continere potuit, nunc vero ad novum seminarium translatum fuit, circa 5800 coronarum. Cum vero expensae summam 150.000 coronarum attingant, defectus redituum circa 25000 coronarum e donis cleri et populi compleri debet. Hoc seminarium aere alieno gravatur et quidem: a) 280 millia coronarum e capi- tali sorte prioris seminarii minoris obtenta facultate a S. Congregatione Concilii de die 19. februarii 1905, n.o 5478/1 sub lege tamen sortem redintegrandi annuis ratis iuxta vires expletis operibus constructionis novi seminarii; b) iterum 100 millia coro- narum ex eadem sorte expendi ad constructionem perficiendam permittente gubernio nec non Sua Sanctitate; c) circa 70 millia coronarum cassae parsimoniali populari 292 Anton Bonaventura Jeglič debentur; cassa scilicet ista omnes expensas decurrente anno curat sub conditione, ut proventur omnes in illa collocentur ita ut debitum hoc semper fluctuet. Nunc completa constructione aedificii (anno 1910) atque completo gymnasio (anno currente) stabilitisque expensis pro quolibet anno, obligatio mihi incumbit, fundum [39] colligere reditusque ita augere, ut expensis omnibus satisfaciam. Deo dante finem hunc in aliquot annis assecuturus sum. Quo fundo constituto summam quoque debitum priori seminario minori rependere potero. In seminario minori annuatim 400 coronarum qua pensio persolvi deberet, ast maior alumnorum pars propter paupertatem ad pensionem multo minorem obligatur, immo nonnulli omnino gratis aluntur atque educantur. 84. Rector seminarii maioris est Josephus Lesar, natus 13. septembris 1858, s. the- ologiae doctor, professor studii biblici novi foederis, canonicus honorarius, omnino aptus ad munus rectoris. In regimine adiuvat illum a) Franciscus Ferjančič, qua vice- rector et oeconomus, natus 1. decembris 1867; b) Aloisius Stroj qua spiritualis, natus 15. iunii 1868; c) Franciscus Grives qua studiorum praefectus, natus 19. octobris 1878. Omnes muneri suo digne satisfaciunt conanturque serio, ut alumni in scientia et pietate convenienti promoveantur. Rector seminarii minoris simulque director gymnasii est Joannes Gnidovec, natus 29. septembris 1873, doctor philosophiae promotus in universitate Viennensi, vlade pius, revera prudens, in regimine suavis et fortis. In regimine adiuvatur ab uno oeconomo et septem praefectis. In conferentiis, quas qualibet hebdomada tenent, de disciplina et educatione deliberant, consilia capiunt, resolutiones concludunt, atgue executioni dant. Successus docet, rectorem cum praefectis in promovenda educatio- ne atgue sustinenda disciplina valde esse habiles. 85. In seminario maiori director spiritualis datur, qui preces meditationesgue dirigit, eloguentiamgue sacram, liturgicam et ascesim docet, confessiones vero alumnorum numquam excipit; qua confessarii varii viri religiosi gualibet hebdomade statuto die in seminarium ad confessiones excipiendas venire solent. In seminario minore speciali director spiritualis non datur, rector et praefecti exercitia spiritualia, ut [40] orationes, s. missam, conciones, conferentias asceticas et paedagogicas curant; ad confessiones excipiendas viri religosi deputati sunt, gui statuto die hebdomadae in instituto comparent; aliis vero diebus duo professores, guibus alumni confidunt, praesto sunt. 86. Pro utrogue seminario urgente S. Congregatione ante aliguot annos deputatos a concilio tridentino praescriptos, elegi respective eligere mandavi, ast fateri debeo, excepta una vice illos in consilium numquam fuisse vocatos, eo quod de disciplina nec non de oeconomia per directionem, prouti apud nos constituta est, sat sufficien- tergue provisum mihi esse videtur. Ouia vero talis institutio deputatorum Romae semper urgetur, conabor praescriptis istis saltem tempore seguentis synodi dioece- sanae satisfacere. Relationes ad Limina 293 87. Profesores pro seminario maiori excepto rectore in aedibus privatis habitant. Professores vero, gui in seminario minori munere professorum funguntur, omnes in seminario ipso habitacula ipsis convenientia habent, sunt numero 20. Nullum habeo causam conquerendi de illis, nam omnes scientia et vita sacerdotali condecorati sunt. 88. In seminario maiori anno curente alumni dantur 93, guorum 3 extra seminarium in collegio religioso habitare coguntur; in seminario vero minori nunc studiosi 349 degunt educanturgue. Externi non dantur negue in seminario minore, in guod novi studiosi non recipiuntur nisi in primam vel secundam classem, de guibus iure teneri potest, non esse corruptos. Alumni seminarii maioris omnes, neutro excepto ad statum sacerdotalem aspi- rant. In seminario vero minore prae ceteris praeferuntur pueri, gui putant se ad sa- cerdotium esse vocatos; admittuntur autem et iam pueri, gui explicite non asserunt, se ad sacerdotium aspirare, dummodo vocationem sacerdotalem negue ipsi, negue parentes excludant. Nam, guis iuvenum in hac aetate de sua vocatione omnino certe esse possit? Extra dioecesim solummodo duo alumni instituuntur, et guidem studio- rum causa in Collegio Hungaro-Germanico Romae. 89. Aetate valde differente solummodo alumni seminarii minoris convivere debent; cautum est, ne iuniores cum illis, gui aetate provectiores sunt, nimis familiata com- municent, omnes vero prima classe usgue ad octavam paulatim progrediuntur disci- plinisgue instituuntur, quae respectivae classi convenit. [41] 90. In seminario maiore disciplinae excoluntur prouti ab episcopis Austriacis praescriptae sunt; sacramentum poenitentiae a clericis gualibet hebdomadae, vel sal- tem infra guatordecim dies percipitur; ad synaxim vero plurimi guotidie, alii pluries vel saltem semel in hebdomade accedere solent; exercitia per guingue integros dies fiunt semel in anno pro omnibus, per tres integros dies pro clericis, gui ad subdiaco- natum, per unum vero pro iis, qui ad diaconatum vel ad presbyteratum promovendi sunt. In seminario minore freguentia sacramentorum in primis post decreta Pii pa- pae X. invaluit; multi ad s. communionem pluries gualibet hebdomada, fere omnes saltem gualibet dominica accedunt; ad pietatem conferentiis, cultu s. Cordis lesu, congregatione Mariana et exercitiis spiritualibus exitantus, guae guotannis per tres completos dies et guidem seorsim pro iunioribus et seorsim pro aliis instituuntur. 91. Studia theologiae et philosophiae absolvuntur guatuor annis; philosophia tho- mistica per duos annos bis in gualibet hebdomada traditur; lingua adhibetur Latina excepta historia ecclesiastica, guae lingua Germanica et theologia pastorali, quae lingua Slovenica explicatur; explicatio ope auctorum et examen sibi invicem succe- dunt; ad finem cuiuslibet semestri examen fit de universa materia, quae pertractata fuit. 294 Anton Bonaventura Jeglič Explicationi theologiae dogmaticae tum generalis tum specialis servit synopsis auctore Tanquerey, S.I.,5 philosophiae Donat S.I."" Tongiorgi (Ethica),”* studio biblico praelectiones Rudolphi Cornely, S.I."? et commentarii auctore Klofutar" professore Labacensi; studio historiae liber auctore Marx;?°' studiis theologiae mo- ralis libri auctore Noldin, S.1.,” explicationi iuris canonici liber auctore Aichner;?“ studio theologiae pastoralis liber auctore Zupančič," professor Labacensi. Omnes libri spiritu vero ecclesiastico imbuuntur. Praeter istas disciplinas traduntur adhuc scientia socialis, ars ecclesiastica, elo- quentia sacra atque cantus gregorianus. In sacris caeremoniis et cantu liturgico cleri- ci sufficienter instituuntur. In seminario minori ea omnia studia perficiuntur, quae a gubernio pro gymnasiis praescripta sunt et quidem eodem ambitu eademque methodo, quapropter gymna- sium iure publicitatis donatum est. 92. Alumnis lectio foliorum et diariorum prohibetur prouti in Motu proprio »Sacro- rum antistitum« praescribetur. [42] 93. In seminario maiori cum singulis clericis vix unquam colloquor; bis vel ter in anno omnibus simul congregatis sermonem circumstantiis convenientem habeo; insuper neoordinatis practicos dare consuevi instructiones pro cura animarum; exa- minibus quoque in uno vel altero semestre quotannis assisto; de pietate et profectu rectores atque catalogi testantur. Seminarium minoris quotannis saepius visitare mihi proposui; plurimam rem ha- beo cum rectore et oeconomo; professores vel praefectos vel singulos vel congrega- tos alloquar; iuvenes visito per divisiones vel etiam omnes simul; de profectu vel de eventibus munus favorabilibus certiorem me reddit rector, qui de omnibus saepius mecum deliberat. 256 Adolf Tanquerey, sulpicianski pater (1854-1922), Brevis Synopsis Theologiae Dogmaticae Funda- mentalis. 257 Joseph Donat, S.J., profesor v Innsbrucku, Critica, Oeniponte 1915; Ethica specialis; Summa Philo- sophiae christianae. 258 Salvator Tongiorni, S.J. (1820-1865), /nstitutiones philosophiae, 3. vol., 1861. 29 Karl Joseph Cornely, S.J. (1830-1908), biblicist. 2% Lenart Klofutar (1819-1901), biblicist. 26! Joseph Marx, Lehrbuch der Kirchengeschichte, Trier 1913. 26? Hieronymus Noldin, S.J. (1838-1922), Summa theologiae moralis, 3. zvezki, 1902. 2 Simon A iehner, profesor cerkvenega prava v Innsbrucku, /us canonicum, Corpus luris canonici. 264 Anton Zupančič, Duhovno pastirstvo, samozaložba, Ljubljana 1885. Relationes ad Limina 295 94. In promotione alumnorum ad ordines nullum speciale scrutinium habetur; qui studia reguisita absolverunt atgue a rectore seminarii non repulsi sunt, ad ordines promoventur; ante tonsuram et ante guatuor ordines minores exercitia habentur per quinque integros dies; collationi subdiaconatus praemittuntur exercitia per integros tres dies, collationi vero diaconatus et presbyteratus per unum diem; nam iuxta usum perantiguum in nostra dioecesi observatum ordines maiores conferuntur interposito tantum uno die inter unum et alterum (ordinarie 10. 12. 14. iulii); ad sacros ordines omnes titulo fundi religionis promoventur. 95. Ultimo guinguennio in seminario nihil extraordinarii accidit. 96. Rusticationis domus nulla datur, negue spem de comparanda tali domu conci- pere possum et guidem propter defectum pecuniae ad constructionem domus et ad sustentandos alumnos per integros duos menses et amplius. Tempore feriarum clerici cum sacerdotibus freguentes conveniunt: normae guo- modo parochis ordinarium de agendi ratione alumnorum tempore, guo domi moran- tur, certiorem reddant, usgue ad tempora novissima nullos datae fuerunt; ante duos annos demum tales dedi, ast effectum optatum consecutus non sum. [43] 97. Clericos post susceptum ordinem presbyteratus aliguos misi vel Viennam in institutum ad s. Augustinum, alios duos Oenipontum?* in collegium iesuitarum, alios guatuor Romam in institutum Hungaro-Germanicum, duos in institutum dic- tum »Anima«, unum in institutum biblicum patris Fonck,’“ insuper duos misi in academiam pro musica sacra, unum in illam pro arte christiana. 98. Ut pro seminario minore sufficientem numerum professorum acguirerem, inde ab anno 1899 curavi, ut sacerdotes boni praediti dotibus publicas universitates studio- rum freguentent ibigue tentaminibus superatis publicam approbationem obtineant; undecim approbationem iam obtinerunt, sex vero brevi obtinebunt; cum in aliguo collegio recipi non potuerint, saltem id consecutus sum, ut omnes simul cohabitave- rint communemgue mensam habuerint. 99. A servitio militari clerici in Austria liberi sunt. 100. Reiecti vel dimissi ab aliis seminariis vel institutis religiosis in nostrum semi- narium non admittuntur. 26 Innsbruck. 26 Po naročilu papeža Pija X. je profesor za eksegezo Nove zaveze v Innsbrucku Joahann Christoph Leopod Fonck S.J. 7. maja 1909 ustanovil Biblični inštitut v Rimu. 296 Anton Bonaventura Jeglič Art. II. De seminario interdioecesano. 101. Tale seminarium pro dioecesi Labacensi non existit. Cap. IX. De institutis religiosis virorum. 102. Religiosi omnes, quos iam supra cap. I. recensui, in suis conventibus habitant, habitu sibi praescripto incedunt alunturgue sumptibus proprii conventus; eiecti a suis superioribus nulli in dioecesi Labacensi commorantur; sunt vero nonnulli legitime dimissi, qui in cura animarum exceptis duobus vitam sacerdotalem ducunt obligatio- nibusque suis satisfacere satagunt. 103. Religiosi munera obeunt sui ordini propria, scholas, quas p. franciscani et sale- siani habent, episcopus invigilare pro lubitu potest; qui curam animarum exercent, nempe franciscani et cistercienses, visitationem episcopi canonicam libenter admit- tunt in omnibus, guae ad curam animarum pertinent. 104. Eleemosynas a populo non guaerunt nisi patres capucini in parochiis, in guibus parochos adiuvat nec non fratres misericordiae in tota provincia; querelae fundatae tantummodo [44] contra unum fratrem misericordiae ad me pervenerunt, gui vero admonitus a superioribus in Americam aufugit. 105. In exercitio iurisdictionis cum regularibus nullum offendiculum habeo. 106. Congregatio dioecesana nulla adest. Cap. X. De institutis religiosis mulierum. 107. Mulieres religiosae omnes pie vivunt, scandala fidelibus nulla data sunt, licet hinc inde rumores de religiosa, guae non obedit, rixas parat vel conventum perturbat, in populo spargantur; causae rumoris sunt paucae religiosae, guarum vocatio dubia sit, vel guae aliguo morbo laborant corporis vel animae. Monasteria, guae praelatis subiecta essent, in dioecesi Labacensi non dantur. So- rores misericordiae e domo matrici Graecensi respective Parisiensi a iurisdictione ordinarii exemptae a lazaristis diriguntur atque invigilantur. 108. Circa clausuram leges canonicae omnino servantur. 109. In omnibus domibus religiosarum reditus pro indigentiis guotidianis expendun- tur, sortes capitales vel in cassis parsimonialibus vel in titulis debiti publici investitae sunt; ad guamlibet alienationem licentia petitur ab ordinario vel a Sede apostolica. Relationes ad Limina 297 Ursulinae et carmelitanae rationem administrationis ordinario guolibet tertio anno ante electionem priorissae reddere solent; ab aliis talem rationem numguam reguisivi. 110. Pro confessione monialium decreta apostolica ubigue accurate servantur. 111. Ursulinae scholas habent pro puellis elementares et civiles, duo paedagogia, duo infantilia, ter scholas oeconomicas, immo etiam industriales. Sorores caritatis schola puellarum occupantur inserviuntque in nosocomiis, or- phanotrophio, morodocheo, valetudinario nec non publicis carceribus. Sorores scholarum III. ordinis s. Francisci praesunt orphanotrophio societatis s. Vincentii pro pueris atque tribus scholis oeconomicis puellarum. [45] Sorores scholarum pauperes de Notre — Dame dirigunt duo instituta pro puellis atgue scholas guae a puellis freguentantur. Sorores misericordiae a s. Cruce commissum habent asylum puellarum. Praefatae sorores omnes tum a populo, tum a civili potestate valde laudantur, magnaque honore habentur. E visitatione canonica mihi compertum est, eas omnes exceptis guibusdam casibus humanae fragilitatis in obedientia, paupertate, mutua caritate et vera pietate erga Deum cum magna populi aedificatione vivere. 112. Sorores misericordiae a s. Cruce ad servitia infirmorum in domibus privatis vo- cari solent; cautelae adhibentur, prouti a statutis praecipiuntur. Id valet de sic dictis »virginibus«, guae a sororibus caritatis s. Vincentii utpote ab illis dependentes, ad servitia infirmorum mittantur. Sorores scholasticae s. Francisci rem domesticam in asylo puerorum nec non in instituto adiacente pro discipulis gymnasii publici administrant; scholam quoque elementarem puerorum tenent; rector instituti curat, ne guid inconveniens accidat et revera tale guid nunguam accidit. Sorores caritatis s. Vincentii e domo matrici Zagrabiensi in seminario minore rem domesticam opitulantibus nonnullis famulabus et famulis curant; cum clausu- ram habeant, guae omnibus alumnis severe prohibita est et cum rector atgue oeco- nomus seminarii desuper invigilent, periculum peccati omnino remotus est, negue praeteritis octo iam annis ullus casus, qui deplorandus foret, accidit. Sorores guaestuantes hinc inde per dioecesim eleemosynam quaerunt; guod nunc id raro accidint, eo guod animarum pastores propter molestias id aegre ferant, de aliguo accidente inconveniente mihi nihil innotuit. 113. Instituta vere dioecesana non habentur. Est autem guaedam virgo nobilis (con- tessa), vere pia et devota, quae inde ab octo annis puellas congregat, ut infantes ne- glectos in privata domo, quam sibi comparavit, nec non infirmos per domos curent. Praeter domum [46] propriam in Šiška penes Ljubljana, cuigue nomen »Asylum angelorum« imposuit, iam tres filiales possidet: in una filiali puellae aegrotis per do- 298 Anton Bonaventura Jeglič mum inserviunt atgue infantes neglectos educant; in altera praeter curam aegrotorum infantile dirigunt; in tertia curam gerunt puellarum, guae in fabrica loci occupatae sunt. Tum a populo, tum a civili potestate magni habentur [sic!]. A me gua ordinario nondum sunt confirmatae qua religiosae, sed tantummodo qua privata societas »so- rorum ab angelo custode« admissae. Puellae ad praefatam societatem, cui fundatrix praesidet undeguague confluunt, recipiuntur qua candidatae a patre franciscano in tertium ordinem s. Francisci ad- mittuntur formula, quae pro tertiariis valet, fiuntgue tertiariae. Fundatrix vota non postulat, sed proprio arbitrio singularum relinguit, num coram confessario vota emit- tere velint. Plures votum castitatis perpetuum vel temporarium, immo votum guogue paupertatis et obedientia ad tempus commorationis in hoc asylo emiserunt. Expleta tempore candidaturae, quod a 6-12 menses perdurat, novo habitu, qui illi congrega- tionum religiosarum omnino similis est. Cum haec vestis aliis religiosis, guibusdam sacerdotibus et mihi displacuerit, interpellavi fundatricem, cur talem habitum ele- gerit? Respondit, guia in servitio infirmorum tali habitu a rebus inconvenientibus securius praeservantur, et apud infantes maiori auctoritate gaudent. Ducunt vitam vere piam et pauperem, obedientia et mutua caritas revera praesta- tur, etiam ardo praefinitus adamussim servatur imprimis ultimis mensibus, cum gua- edam virgo magis adulta et guae per sedecim annos congregationi cuidam religiosae in America adscripta fuerat, munus magistrae candidatarum demandatum exercet. Sustentantur autem proventus sortis capitalis, guam fundatrix adhuc possidet, e parva pensione soluta pro cura infantium, ex eleemosynis infirmorum, guibus soro- res inserviunt atgue collectis a populo per sorores guaestuantes. Ego usque nunc magis passive opera harum virginum observabam, nunc demum visitationem peregi, unde compertem habeo, guae supra retuli. [47] Cap. XI. De populo generatim. 114. Populus generatim vitam ducit christianam, vitia publica, quae in guibusdam locis invaluerunt, sunt: perpetuae rixe, unde maledictiones, sed rarissimae blasphe- mae, odia et lites in foro iudiciali oriuntur; excessus in potu vini, vel crematorum; vagationes nocturnae iuvenum, unde colloguia, immo actiones guogue obscoenae et alia inconvenientia originem ducunt. 115. Dominicis et diebus festis fideles generatim ab operibus servilibus abstinent et missam audiunt, guod etiam de festis nuper abrogatis valet, quae iuxta instructiones Suae Sanetitatis ea cum solemnitate celebrantur, gua prius celebrata fuerunt. Excep- tiones, guae fundatas non essent, raro obveniunt. 116. Eadem conscientiosa observantia etiam circa abstinentiam, ieiunia et praecep- tum paschale ubigue viget. Relationes ad Limina 299 117. Cum in dioecesi Labacensi ab initio saeculi undevigesimi per guinguaginta annos iansenismus a sacerdotibus fere omnibus propagatus fuerit, guid mirem, si circa sacramenta usus pessimus invaluerit. Fideles praecipue viri et iuvenes raro, et guidem semel vel ad summum bis in anno, ad sanctam communionem accedere solebant. Qui usus pessimus, licet inde a 30 annis sacerdotes plurimi omne conatum adhibuerint, ut tolleretur, ultimis demum temporibus fere ubigue et omnino evulsus fuit. Nunc de frequentia sacramentorum dicendum est: Viri pro maiori parte guater vel guinguies per annum ad s. communionem ac- cedunt; augetur vero numerus eorum, gui saepius immo guolibet mense id faciunt. De iuvenibus idem fatendum est; saepius vero accedere assuefiunt iuvenes, gui nostris associationibus nomen dant. Feminae uxortae fere ubigue et omnes guolibet mense, plures etiam saepius in mense, guaedam fere guotidie ad synaxim veniunt. [48] Puellae, praeprimis illae, quae congregationi Marianae adscriptae sunt, pro maiori parte saltem guolibet mense semel vel bis, multae etiam gualibet heb- domada semel vel pluries ad s. communionem accedere solent. Infantes utriusgue sexus freguentem communionem valde amant et desiderant; primo anno scholastico vel saltem secundo ad sacramenta iam admittuntur; postea vero fere omnes guolibet mense, multi gualibet secunda hebdomada, vel etiam gualibet dominica, immo pluries guogue in hebdomade veniunt. Obstacula frequentioris usus sunt: itineris ad ecclesiam longitudo vel difficultas, parentes assueti usui temporis iansenistici, immo pluries etiam sacerdotes ipsi negli- gentes. 118. Parentes omnes solliciti sunt, ut recentes natis baptismus statim conferatur; oppositio contra collationem baptismi raro occurrit; tempore mei muneris non obve- nerunt nisi tres vel guatuor casus. Non baptizati non dantur, eo guod baptismus etiam lex civilis praecipiat. 119. Matrimonia civilia nulla dantur. Concubinatus ruri rarissimi sunt, freguentio- res vero in urbibus, in guibus augetur numerus hominum, gui christianam vitam non curant, vel gui liberalismo vel socialismo nomen dederunt. 120. In dioecesi Labacensi, guae fere exclusive nonnisi catholicos complectitur, ma- trimonia mixta raro occurrunt. Occurrunt vero magis in urbibus vel in locis fabri- carum, cum in urbes et talia loca homines diversae confessionis confluant. Fideles a tali matrimonio parochi avertere student. Num vero conditiones de educatione prolis et aliae serventur, num pars catholica fidelis permanserit, mihi nonest notum. 121. Parentes curant filios suos christianis moribus instituere tam diu, guamdiu sub eorum potestate manent; si vero fili derelicta domu paterna alias regiones, Germa- 300 Anton Bonaventura Jeglič niam vel Americam, petunt, persaepe omnis contactus eorum cum parentibus dissol- vitur, guapropter permulti omnino prolabuntur. 122. Fideles graviter decumbentes extrema sacramenta deposcunt. Funera civilia usgue adhuc nulla contigerunt. [49] 123. Plurima pars fidelium ad comitia eligit viros Deo et ecclesiae devotos; alii fi- delium ab agentibus liberalibus, gui mendaciis et calumniis utuntur, decepti vota sua hominibus dant, qui religioni et libertati ecclesiae minime favent. 124. Sectae secretae, praesertim massonicae, in Austria prohibitae sunt. Ast non obstante hac prohibitione certum est, plures viros melioris conditionis talibus sectis nomen dedisse. Socialismus a dioecesi Labacensi fere omnino exulat; non datur nisi in guatuor vel guingue locis, ubi operarii in fabricis et fodinis occupantur; propagationi eorum organisatio opponitur operariorum christiano socialis, guae catholico folio »Naša luč« continetur et dirigitur. Praxis spiritismi non habetur. Cap. XII. De iuventutis institutione et educatione. 125. In dioecesi Labacensi dantur scholae elementares, scholae civiles, scholae, qui- bus scholis elementaribus absolutis iuventus uberius instruitur in materia et dexte- ritate requisita pro speciali vocatione, scholae industriales, scholae mediae, scilicet gymnasiales, reales et paedagogium. Omnes scholae variis consiliis diriguntur: consilio provinciali, consilio circuli politici et consilio locali. Cum inde a sex annis pars catholica maioritate gaudet in comitiis provincialibus, lex scholaris ita reformata fuit, ut in omnibus fere consiliis viri catholici liberalibus praevaleant; fere ubique sacerdotes primus in his consiliis partes tenent. Libri adhibiti in scholis, praecipue illi in scholis elementaribus veritati catholi- cae non repugnant; catechismus ruri a pastoribus animarum, in urbibus vero a ca- techetis, quorum electio ab ordinario dependet, traditur; oratio ante et post scholam communis ab omnibus peragitur, magistri unius vel alterius negligentia vel oppositio a consilio scholarum non toleratur; susceptio sacramentorum ter per annum omni- bus discipulis praecipitur, item [50] assistentia missae et concioni; sunt quidem in scholis elementaribus plures magistri omnino liberales, immo athei, ast a consilio scholarum provinciali severe puniuntur, si innotescit eos in schola contra fidem vel religionem in genere aliquid dixisse vel fecisse; id valet etiam de professoribus me- diarum scholarum, qui doctrinas contra veritatem catholicam saltem aperte tradere minime audent; legibus cautum est de inspectione ecclesiastica quoad explicationem doctrinae catholicae et exercitia religiosa. Relationes ad Limina 301 Scholae elementares rurales non sunt distinctae guoad sexum, ast non auditur mala inde evenisse; scholae vero elementares in maioribus urbibus atgue religuae scholae omnes quoad sexum distinctae sunt. 126. lam e responso praecedente patet scholas elementares sat bonas esse; catechi- smus ubigue a sacerdotibus traditur; magistri, qui catholice sentiunt vivuntque, in propriam coadunati sunt associationem, proprium folium paedagogicum edunt, plu- resgue ex illis exercitia spiritualia peragunt. 127. et 128. Dioecesim Labacensem minime attingunt. 129. Scholae mediae per se religioni christianae non sunt hostiles, ast plures profes- sores, utpote liberales vel athei, scilicet publice non audeant, tamen variis aliis modis discipulos perturabare atgue ad errores modernos pertrahere conantur et guidem non absque successu; guos inter eminent professores scholae realis in urbe Idria. Ut discipulli a talibus erroribus nec non a vita immorali praeserventur, congrega- tio Mariana inter illos propagatur, cui discipulorum magna pars immo pars guoad scientiam melior adhaeret; diarium quoque his scholis conveniens editur et guidem a professoribus in seminario dioecesano minori, guod folium ab octingentis discipulis tenetur. Supra iam de seminario minore cum gymnasio dioecesano retuli; in hoc institutio tum scientia tum educatio optimos conseguitur fructus, prouti a tota dioecesi iam agnoscitur. Pars maior sacramenta saepius gualibet hebdomada sucipit, nemo autem susceptionem ultra quatuor decim dies differt. [51] 130. Opera post — scholaria rarissima sunt, moniales s. Ursulae et associatio s. Vincetii a Paulo sic dicta recreatorias, salesiani vero oratoria sustinunt atque dirigunt. Cap. XIII. De piis sodalitatibus aliisque consociationibus. 131. Sodalitates et consociationes religiosae a prima synodo (anno 1903) valde commendatae, quarum erectionem etiam in canonica visitatione urgeo, sunt: a) Consociatio a sacra familia, diffusa per totam dioecesim, cuique multo ma- ior pars familiarum adhaeret; b) Confraternitas a ss. Corde lesu, valde propagata atgue omnibus grata; c) Apostolatus orationis, quae a me et sacerdotibus in ecclesia et in schola fre- quenter commendatur, cuiusque gradus primus fere ubique observatur, com- munio vero expiatoria paulatim progreditur; d) Confraternitas a ss. Sacramento, quae iam ante 60 annos erecta in omnibus parochiis multos asseclas numerat; e) Confraternitas a ss. rosario, in multis parochiis inducta, quae vero facile latius propagari posset, nam ss. rosarium in omnibus fere familiis quotidie recitatur; 302 Anton Bonaventura Jeglič f) Congregatio Mariana pro puellis fere in omnibus parochiis (ultra 30.000 adhaerentium), pro iuvenibus in [?] parochiis?" illa pro viris et mulieribus paulatim augetur; pro studiosa iuventute in omnibus scholis gimnasialibus [sic!]; pro viris, qui studia in universitate absolverunt, congregatio academica. Hortulus Marianus inde a nonnullis annis fundatus in scholis elementaribus pro pueris et puellis et guidem cum uberrimo successu qua praeparatio ad con- gregationem Marianam atgue efficax invitatio ad freguentem communionem. [52] Consociatio a temperantia, quae non obstante indefesso labore guorumdam sacerdotum valde lente progreditur, licet die 6. aprilis 1908 a Pio papa X. multis indulgentiis ditata fuerit; ante duos vel tres annos huius consociationis nomen mutatum fuerit in nomen »Bellum sacrum« (Sveta vojska), sub guo nomine praecipue in scholis elementaribus eximio cum successu propagatur. Rogo solutionem dubii, num mutato nomine indulgentiae amissae fuerint? j) Aliae guogue dantur confraternitates, e. gr. B. V. Mariae a monte Carmelo, s. Josephi pro animabus in purgatorio, guae vero magis locales sunt, atgue a me non foventur ex officio. Consotiationem a christiana doctrina in synodo II. (1908) explicui et valde inculcavi, ast omnes fere parochi affirmant, apud nos illam non esse necessa- riam, cum infantes omnes in schola scientia religiosa imbuantur. 8 h k 132. Nulla consociationum propriam habet ecelesiam, nam omnes in ecclesiis pa- rochialibus erectae sunt. Nulla sodalitas virorum erecta invenitur in aligua ecclesia monialium. 133. Omnes praefatae consociationes canonice erectae sunt, atgue a parochis nec non ab episcopo omnino dependent. 134. Tertiarii in maiori parte parochiarum inveniuntur; foventur a franciscanis, etiam a capucinis, diriguntur vero a propriis parochis, a guibus saepius per annum congre- gantur, omnibus invigilat pater franciscanus. 135. Notorii sectarii vel apostatae vel infames in religiosis consociationibus non tollerantur, sed inde pelluntur. Cap. XIV. De piis legatis et eleemosynarum collectionibus. [53] 136. In dioecesi Labacensi pia legata missarum in omnibus parochiis dantur et guidem multa, pauca vero aliorum religiosorum onerum. Litterae erectionis in curia 2” V kopiji, ki jo hrani NŠAL, število župnij ni navedeno. Relationes ad Limina 303 dioecesana habentur. Insuper iam antiguitus, praeprimis in synodo II. mandatum fuit, ut ab omnibus parochis omnes fundationes consignetur addito numero missarum atgue assignato die persolutionis; guem ob finem speciale formulare editum prae- scriptumque fuit. In quam plurimis parochiis ita factum est, negligentiores in visita- tione suaviter corripiuntur excitanturque, ut obligationen impleant. 137. Administratio fundationum religiosarum ubique ad parochum pertinet; sors collocatur aut in praediis aut in titulis debiti publici; de administratione, de fructuum perceptione et distributione ratio quot annis redditur; invigilantiam supremam fun- dationum status civilis sibi vindicat. 138. Visitatio demonstrat, obligationibus fundationis fere ubique conscientiose satisfactum fuisse; negligentes corripiuntur; redditus missarum, quae in parochiali ecclesia peragi non possunt, ad ordinarium mittuntur, qui persolutionem procurat. 139. Puto, collectiones a Sancta Sede praescriptas fieri omnes, scilicet pro fidei propagatione, pro sancta infantia in scholis, pro redemptione captivorum in festo epiphaniae, pro obolo s. Petri tempore adventus, pro Terra sancta feria VI. in para- sceve Domini. Collectiones bono gaudent successu; ast propter penuriam annonae, propter magna pretia omnium rerum pro vita quotidiana, propter paupertatem indies maiorem, summae collectae minuuntur. 140. Quater per annum fiunt collectiones pro seminario minore, ut sustentari possit; item fiunt collectiones pro damna ex incendiis, ad tutamen infantium neglectorum et pro similibus necessitatibus; populus licet pauper eleemosynas libenter largitur. 141. Religiosi vel religiosae quaeritantes in dioecesi Labacensi non dantur, exceptis associationis virginum III. ordinis, de quibus supra retuli, quae per totam dioece- sim quaeritant, [54] et capucinis, qui solummodo in iis parochiis eleemosynam pe- tunt, quibus opem in cura animarum praebent. Veniunt autem sorores quaeritantes aliunde, quos pellere non possum, sed licet difficultates tamen licentiam necessariam concedere solitus sum. Parochi saepius de molestia conqueruntur, quem sorores qua- eritantes illis parant; populus vero raro conqueritur. Cap. XV. De operibus piis et socialibus. 142. E recensione variarum congregationem, quae supra facta est, patet in dioecesi Labacensi hospitalia, orphanotrophia et similia ins[ti]tuta plura fundata esse, eaque ab auctoritatae ecclesiastica omnino dependere. 304 Anton Bonaventura Jeglič 143. Opera socialia dantur guam plurima et guidem late per totam dioecesim diffusa. Consociatio Leonina ad fovendum scientiam catholicam, eonsociationes pro excolendo populo in luce veritatis christianae habentur 208; fere omnes in varias sectiones divisae sunt, habetur sectio pro cantu et musica, pro propagatione bonorum librorum et foliorum, contra alcoholismum, pro parsimonia, pro praesentationibus scenicis; anno 1912 sermones instructivi de rebus profanis, politicis, apologeticis habiti sunt numero 926, ad guos sermones clerus et laici concurrerunt; ad conventus celebrandos domus plures constructae sunt, guae multitudinem maiorem capiunt et guidem habentur iam numero 53. Consociatio iuvenum gymnastica, quae non solummodo exercitia gymnastica, sed prae ceteris cultura iuvenum religiosam et moralem intendit; in dioecesi La- bacensi consociationes huius nominis dantur 107 cum 2758 membris; anno 1912 sermones instructivi 696 habiti sunt, omnes a sacerdotibus diriguntur. Cassae rurales dantur 169; multo maior pars valde bene prosperatur; paucae ob incuriam et negligentiam praesidum collapsae sunt; guibus cassis populus ab usura- riis et ab aliis hominibus praepotentibus et irreligiosis liberatus est; populus nemini confidit nisi suo clero. Consociationes ad hac utiliter vendendum dantur 79, ad comparandas varias ma- chinas pro communi servitio 28, in favorem agricolarum ad fovenda pecora 58, ad divendendos fructus 25 et aliae guaedam. [55] Consociatio agricolorum politica, quae praecipue tempore electionum pro comitiis summi momenti est, quaeque per totam dioecesim diffunditur. Consociatio academica, quae viris constat, qui in muneribus publicis occupati sunt, guigue in studiosos academicos sensu morali influere eorumgue iura tueri intendunt. Associationes operariae pro utrogue sexu in omnibus locis erectae sunt, ubi fa- bricae et fodinae habentur, ut operarii a socialismo praeserventur; sacerdotes nullo parcunt labori, ut operarios in talibus associationibus collectos continent; fructus magnus exinde colligitur, nam socialismus valde coarctetur et plurimus obtinere par- tes non potest. Associatio pro discipulis et adiutoribus in variorum generum industriae pra- eprimis Labaci, ubi nunc domus magna ad illos continendos errigitur; quae associa- tio varios cursus ad perficiendos iuvenes in sua arte procurat. Associatio Caeciliana ad fovendum cantum ecclesiasticum instruendosgue orga- nooedos per dioecesim in schola, guae Labaci ultra 30 annos consistit. Scholae oeconomicae pro puellis, guae a gubernio provinciali feminis religiosis committuntur. Associatio sacerdotum typografica, guae amplam domum cum machinis typo- graficis systematis novissimo propriam habet. Omnes variae associationes dispersae per dioecesim unitae sunt in associationi- bus centralibus, guae pro diversis Labaci constitutae habentur. Florent nec prolabun- tur praeprimis propterea, guia a sacerdotibus foventur atgue diriguntur, prout illis duce Leone papa XIII., synodus I. inculcavit. Relationes ad Limina 305 144. Omnes associationes ordinario et pontifici debitam obedientiam praestant obe- diuntgue directionibus summi pontificis. Associationes guidem operariae infectae aliguantum fuerunt erroribus Miinchen — Gladbach, nunc vero damnato illo errore a Sua Sanctitatae omnino catholice sentirae sibi proposuerunt. 145. Praefatae associationes fere omnes a sacerdotibus vel a viris diriguntur, gui corde catholici sunt. Experientia docente affirmari potest, omnes illos, qui his asso- ciationibus adscripti sunt, in dies evadere meliores, devotos esse erga sacerdotes et ecclesiam, officiague christiana adimplere; quatuor congressus catholici (anno 1892, 1900, 1906, 1913) guod organisationem populi religiosam, politicam et socialem et guidem spiritu vere ecclesiastico guam plurimum contulerunt. 146. Increduli, impii, religionis adversarii nostras associationes odio perseguuntur illasgue propterea fugiunt. Cap. XVI. De editione et lectione librorum et diariorum. [56] 147. Libri, ephemerides, diaria religioni bonisgue moribus noxia dantur guidem, immo et illustrationes obscoene, ast ruri rarissime inveniuntur, tenentur legunturgue autem in urbibus a familiis magis excultis atque a iuventute scholari; detrimentum, guod causant, valde deplorandum est; lectores enim odio imbuuntur in clerum, in religionem, in ecclesiam immo in ipsum Deum ita ut vix aut ne vix guidem ad me- liorem frugem revocari possit. 148. Libri impii, diaria obscoena ingrediuntur guidem in dioecesim aliunde, ast cum in lingua Germanica scripta sint, a populo non intelliguntur manentque tantum in manibus iuventutis scholaris, licet illis severe prohibita sint, et familiarum, quae magis excultae sunt. 149. Civilis auctoritas contra talia pericula fere nihil facere potest, nam leges li- bertatem typis tuentur. Ruri sunt casus, in quibus civilis auctoritas meas preces de supprimendo aliquo diario vel libro exaudire potuit. Ego autem et parochi et cooperatores pro viribus insistimus, ut libri perversi atque folia impia a populo arceantur. Meae pastorales litterae, conciones sacerdo- tum, missiones, denegatio absolutionis, pastoralis agitatio sacerdotum, denegatio of- ficio patrini multum contulerunt, ut populus sciens lectionem talium diariorum esse peccatum, ea perhorrescat et lectorem qua hominem perversum iudicet. 150. Folia religiosa et honesta, quae irreligosi opponuntur sunt: Slovenee, folium politicum, quod quotidie in 4000, sabbatis in 7000 exempla- rium apparet; 306 Anton Bonaventura Jeglič Domoljub, folium politicum et sociale pro populo, apparet gualibet hebdomada, habet 28.000 lectorum; Gorenjec, folium politicum pro populo in parte septentrionali dioecesis, iam lec- tores ad 1000 numerat; Dolenjske Novice, folium politicum et oeconomicum pro parte dioecesis meri- dionali, lectores circa 1000 numerat. Narodni gospodar, apparet guolibet mense pro instructione agricolarum in agri- cultura aliisgue rebus; Občinska uprava, apparet guolibet mense cum instructionibus pro administran- da communitatae; Čas, folium scientificum, apparet decies per annum, habet lectores circa 1500; in illo moderni errores omnes magna cum scientia refutantur; [57] Dom in svet, folium belletristicum, apparet quolibet mense, habet lectores circa 2500; Mentor, folium scientificum pro scholis gymnasialibus, apparet quolibet mense, habet 800 adnumeratos inter studiosos, circa 1000 ex aliis vocationibus; Slovenski učitelj, folium paedagogicum pro catechetis et magistris, apparet quo- libet mense, lectorem numeraty?" Vrtec in’ Angeljček, duo folia pro iuventute scholae elementaris, apparent quo- libet mense habentque adscriptos ultra 2000 lectoreum; Cerkveni glasbenik, folium pro muscia sacra, apparet quolibet mense, habet adscriptos;?” Bogoljub, folium religiosum pro populo, apparet quolibet mense, adscripta nu- merat 25,000 lectorum; Zlata doba, folium antialcoholicum, apparet guolibet mense, habetque adscrip- tos ultra 1000 lectores; Vzajemnost, apparet quolibet mense, in quo casus practici pro sacerdotibus di- scutiuntur; Naša moč, pro operariis. Quae folia omnia, excepto uno vel altro, a sacerdotibus diriguntur, qui nec labori nec expensis parcunt, ut omnia genera culturae promoveant atque populum a lectio- ne foliorum, quae noxia sunt, avertant. Alii quoque libri tum pro populo, tum pro hominibus magis excultis coluntur, qui narrationes vel historiam vel instructiones morales continent. Hanc relationem de statu ecclesiae secundum omnimodam veritatem composui. Subsignabitur vero a me et a meo secretario, qui universam dioecesim pluries iam mecum permeavit. 2 Število naročnikov v kopiji, ki jo hrani NŠAL, ni navedeno. 269 Namesto »et«. 2° Število naročnikov v kopiji, ki jo hrani NŠAL, ni navedeno. Relationes ad Limina 307 Labaci in festo Omnium sanctorum die 1. novembris 1913 Antonius Bonaventura, episcopus Josephus Dostal, secretarius Dokument št. 142 1919, avgust 13. Anton Bonaventura Jeglič Relatio de statu ecelesiae Labacensis, guae iam anno 1918 exibenda fuisset. NŠAL, ŠAL, Škofje, Jeglič, šk. 4, Relatio 1919, str. 1-8. [1] In prima relatione secundum ordinem praescriptum decreto de die 31. decembris 1909 ad singula quaesita distincte respondere conatus sum. Responsum ad praefatam relationem mihi datum non fuit. Nunc vero in hac secunda relatione ea solummodo referre obligatus sum, quae nova habentur (can. III § 2). Proemium. 1. In persona ordinarii mutatio facta non est. 2. Tempore belli praecipue ultimo anno status moralis in nostra dioecesi aliquantum in peius mutatus est. Vita christiana quidem publica fede eadem permansit, ast iu- ventus ab anno aetatis 14. usgue ad annum 18. paulatim inobediens atque sui iuris evadebat, frequentiam sacramentorum e parte negligebat saevosque mores paulatim induebat. Deploranda imprimis est ea pars iuvenum militum, qui per plures annos mili- tiae servientes odio imbuti sunt contra ecclesiam, contra sacerdotes, contra vitam christianam, atque assuefacti sermonibus valde obscoenis, nec non maledictionibus immo horribilibus blasphemiis. Puellae, licet durante bello a militibus variarum nationum frequenter seduceban- tur, nihilominus maxima e parte castitatem servabant, inter quas puellae eminent adscriptae Congregationi Marianae. A mulieribus vix una vel altera marito fidem non servavit. Mulieres vero et puellae e classibus, quae urbibus degunt, quoad fidem et mores maximum detrimentum passae sunt. [2] Ast firmiter persuasus sum fore, ut ope missionum popularium, quae nunc per parochias instituuntur, detrimenta omnia reparentur. Nam, Deo sint gratiae, vix unus vel alius in singulis inventiur parochiis, qui missionem despicit, conciones negligit, nec cum Deo reconciliari vult. Cap. I. Generalia de statu materiali. 308 Anton Bonaventura Jeglič 3. In hoc capite paucissimae mutationes obvenerunt et guidem:?! b. Extensio dioecesis iure guidem eadem mansit, ast facto imminuta est per occu- pationem factam ab Italia; in territorio occupato 29 parochiae existunt. c. Numerus clericorum in seminario maiori valde fuit imminutus propter bellum, cuius servitio mancipati fuerunt fere omnes scholares gymnasiales; in cursu II., III., IV. anno 1918/1919 non fuerunt nisi 20 clerici, in cursu autem I. bello finito 47 alum- ni studiis vacebant. In seminario minori ad finem anni 1918/19 habuimus alumnos 320. h. Hospitium franciscanorum in Brezje in conventum immutatum est; in Šiška vero prope Ljubljana nuper novum hospitium fundatum fuit. Domus congregationis missionis s. Vincentii a Paulo caracterem obtinuit domus provincialis pro omnibus domibus sitis in regno Serborum, Croatorum et Sloveno- rum (Jugoslavia). i. Ursulinae consentiente priorissa generali 1) domum filialem in urbe Idrija ven- diderunt sororibus scholarum III. ordinis s. Francisci et 2) domum novitiarum e loco Mekinje in conventum in urbe Škofja Loka transtulerunt. Sorores caritatis congregationis s. Vincentii a Paulo pro nova earum provincia Jugoslavica [3] Labaci domum »Marianum« pro novitiatu nec non pro provincialatu destinaverunt. Cap. III. [De iis, quae ad ordinarium pertinent]. 18. Praedium Gornji Grad (Oberburg) oneratum manet debito hypothecario per 400 millia coronarum; debitum vero per 600 millia coronarum extinguere omnino potui. Nunc vero nescio quomodo gubernium Beogradense de bonis ecclesiasticis dispo- nere intendit. Episcopi huius regni nuper Zagrabiae coadunati varias propositiones conformes instructioni a Sancta Sede datis de alienatione bonorum ecclesiasticorum gubernio notificaverunt. Summam collocatam in titulis debiti publici, scilicet in obligationibus, fere om- nem dare coactus fui pro sustentando bello et collocare in titulis debiti bellici. Gu- bernium Austriacum nimirum affirmabat, istos titulos debiti bellici maiorem prae an- tiquis titulis securitatem praebere. Nunc vero, monarchia Austriaca prolapsa, timeo quominus pecunia in his titulis collocata magna saltem e parte pereat. Administrationem praedii Gornji Grad ego personaliter gero ope duorum perito- rum, qui valde honesti atque satis experti esse videntur. 25. Casus reservati episcopo nulli dantur. 2 Črka a) je v kopiji izpuščena. Relationes ad Limina 309 30. Anno 1914 tertium synodum dioecesanum congregare volui; sed bello praepedi- tus materiam iam praeparatam in libro: »Instructio pastoralis dioecesis Labacensis« clero promulgavi.”” Cap. IV. [De curia dioecesana]. 33. Vicarius generalis ante aliguot menses defunctus est. Novum nondum nominavi, ast iam elegi et remotis aliguibus impedimentis nominare guogue intendo. [4] Cap. V. De clero generatim. 40. Mores, doctrinam et cultum cleri guod attinet, affirmo, guod in ultima relatione affirmavi. Clerus Sanctae Sedi devotus nec non obediens mansit. Propter politica ecelesiasticas commotiones anno 1917-1919 plures e clero episcopum secuti non sunt, inde inter clerum guogue ortae sunt sat graves dissentiones, immo etiam in po- pulo fiducia et obedientia minuebatur erga parochos, gui episcopum segui noluerunt. Quae discordiae multum quidem, sed nondum ex integro reparatae sunt. 44. 45. Inde a publicatione »Codicis« adlaboro, ut in praxin deducantur praescripta canonis 130 et 131. 49. Ab ultima relatione aliguot sacerdotes suspecti erant de vita inhonesta, de duobus autem publice innotuit, eos coelibatum non servare. Missarum stipendia tempore belli numerosa a populo dabantur, sacerdotes coacti acceptare illa debuerunt. Quae, cum illis satisfacere minime valuent, ordinariatui committebant. Apud guem numerus missarum nondum peractarum in infinitum cre- vit, guia propter bellum stipendia in alias dioecesis vel ad Sanctam Sedem mittere non potuit. Ut conscientiae consuleret, ordinariatus ad Sanctam Sedem percurrit, quae rem perbenigne ordinando sanavit. 50. Unum monitis, privatione proventuum et exercitiis spiritualibus ad meliorem frugem revocavi; alterum ad renuntiationem beneficii curati invitavi illigue pensio- nem a gubernio procuravi. Tertium suspectum de inhonesta vita via administrativa de beneficio amovi, qui nuper ad Sanctam Sedem recurrit. Recursum via nuntiaturae Viennensis Romam expedivi. 51. Apud gubernium Beogradense nunc serie tractatur quaestio de augenda congrua cleri, prouti a tempore pessimo exigitur. 22 Ljubljana 1915. 310 Anton Bonaventura Jeglič [5] Cap. VII. De parochiis earumgue rectoribus. 68. Plures parochiae sunt patronatus caesarei vel titulo privilegii vel titulo fundi religionis. Prolapsa Austria nostro gubernio Labacensi meam persuasionem aperui, nunc omnia privilegia cessasse, ergo parochias praefatas esse liberae collationis. Viri autem apud gubernium affirmaverunt in valore esse omnem priorem statum guoad leges et guoad privilegia illague novo gubernio obvenisse. Ad praecavendas dissensiones meam notam revocavi Sanctamgue Sedem rogavi, ut meam agendi rationem usgue ad regulationem harum guaestionum per conventio- nem inter nostrum gubernium et Sanctam Sedem initam comprobaret. Responsum non obtinui. Cap. VIII. De seminario dioecesano. In seminario maiore propter universitatem, guae a gubernio Labaci erecta fuit, sua- sque praelectiones proximo anno scholastico inchoare poterit, nunc tum guoad rec- tores et professores, tum quoad ordinem studiorum aliguae mutationes necessariae fient, guapropter in proxima demum relatione de statu ecclesiae ad guaestiones de seminario uberius respondere potero. Observo, guod pro seminario maiori nec non minori coetum deputatorum pro disciplina et pro re oeconomica constitui et guod seminario guogue minori specialem directorem spiritualem praeposui. Cap. X. De institutis religiosis mulierum. 108. Clausura in omnibus institutis servatur, prouti in codice praescribitur exceptis monialibus s. Ursulae, pro quibus mandata de clausura contenta can. 600, n. 4 et [6] can. 601, § 1. Tres conventus monialium s. Ursulae instituta habent pro instituendis nec non educandis puellis omnium conditionem. Praeter puellas, quae in instituto degunt, puellae quoque externae scholas ursulinarum frequentare solent. Loca destinata pro monialibus et illa determinata pro instituto et scholis idem constituunt aedificium sub eodem tecto. In parte domus, ubi moniales habitant, viget clausura perfecta; in alia parte viget sic dicta semi-clausura, cuius aditus patere debet monialibus, puellis, parentibus, cognatis, praecipuae visitatoribus scholarum civili- bus. Estne haec praxis, quae propter scholam, mutari non potest, permissa can. 600, n. 4? Ob easdem causas moniales extra clausuram exire coguntur saepius, ac canone 601, § 1 provisum est. Exire tenentur ad varia examina subeunda, sine quibus ma- gistrae in scholam non admittuntur; exire tenentur studiorum causa ad inspicienda alia similia instituta eorumque modum et profectum in tractandis disciplinis, exire quoque licitum erat in domum situm rure ad eandam debilem salutem corporis. Relationes ad Limina 311 Insuper aegrotae a medicis coguntur relinquere clausuram, ire in nosocomium ibique propter medicos curamque corporalem commorari usque ad tempus a medicis praescriptum. Alii quoque casus urgentes, vel saltem ob temporum exigentias neces- sarii occurunt, in quibus ordinario facultas concedatur permittendi exitum e clausura papali. A Pio papa X. generalem obtinui facultatem in istis et similibus casibus providen- ti secundum prudens iudicium meum, qua facultate etiam Pio papa X. defuncto et co- dice promulgato usus sum. Rogo, ut hac in re sacra congregatio providere dignetur. [7] 109. De administratione redituum haud sufficienter instructus sum, eaque perfec- tam rationem de administratione redituum usque ad praesentem diem numquam ri- gorose postulavi. Scio autem, tempore belli omnes domus religiosas magna laboras- se penuria praeprimis conventum ursulinarum in urbe Ljubljana. Alimenta sibi com- parare non potuerunt nisi contrahendo magna debita. Cum neque ego sufficienter illis succurere potuerim, consensum ad contrahenda debita denegare minime potui. 113. Iuris dioecesani sunt religiosae scholares III. ordinis s. Francisci, guarum matrix Marburgi dioecesis Lavantinae sita est. Elapso anno rogaverunt, ut sacra congrega- tio nova statuta probare iisque agnitionem Sanctae Sedis procurare dignetur. Quos preces quam maxime commendo rogoque, ut responsum favorabile quo citius expe- diatur. Institutum vero, de guo in ultima relatione sub numero 113. retuli, ob iniguitatem belli omnino cessavit. Cap. XL-XV. Iniquo bello vita populi quoad omnes relationes valde perturbata fuit. Constituto novo regno Serborum, Croatarum et Slovenorum omnis vita populi variis influxibus turbatur et movetur. Cum constitutionem definitam nondum habemus, sed a conven- tu constituante exspectatur, partes omnes: catholica, liberalis et socialista omnem lapidem movent, ut per populum sibi adhaerentem maioritatem obtineant suisque principiis omnem vitam populi imbuant. Ignoramus adhuc, quaenam pars palmam reportatura sit. Pars catholica, cui permulti viri iuniores Sloveni et Croatae cordetenus adhaerent, omni vi nititur, ut organizatis agricolis in »Unione agricolarum vel in fractione po- pulari«, operariis in »Unione Jugoslavica sociali«, iuvenibus in associatione gymna- stica »Orel«, studiosis in »Unione scholarium Jugoslavica«, magistris in »Unione Slomšek« permagnam et valde potentem [8] congerat partem, guae in nostro regno democratico religionem et ecelesiam cum successu tueri possit. 312 Anton Bonaventura Jeglič Cap. XVI. De lectione et editione librorum et diariorum. 147. Ouaelibet pars politico socialis, scilicet catholica, liberalis et socialista sua ha- bet diaria tum pro classe cultiori tum pro agricolis et operariis, guae tempore belli ad lucta religiosa abstinebant, nunc vero iterum illam in dies vehementius incipiunt. 148. Libri et diaria aliarum civitatum tempore belli prohibita fuerunt, guae prohibitio in nostro regno adhuc perdurat. 150. Folia honesta et religiosa sunt eadem, guae in ultima relatione sub hoc numero memorata sunt, numerus vero lectorum valde crevit, praecipue tempore belli. Hanc relationem secundum omnimodum veritatem exarare conatus sum. Subsigna- bitur a me et a meo cancellario, qui dioecesim pluries mecum permeavit cui perinde status totius dioecesis valde notus est. Labaci die 13. augusti 1919 Antonius Bonaventura, episcopus Josephus Dostal, director cancellariae Dokument št. 143 1923, oktober 11. Anton Bonaventura Jeglič Relatio de statu dioecesis Labacensis iuxta formulam praescriptam a S. Con- gregatione Consistoriali die 4. novembris 1918.” NŠAL, ŠAL, Škofje, Jeglič, šk. 4, Relatio 1923, str. 1-47. [1] Cap. I. Generalia de statu materiali, personarum et locorum. 1. Infrascriptus Antonius Bonaventura Jeglič fui natus die 29. maii 1850 in loco Begunje dioecesis Labacensis, consecratus fui Sarajevi in archidioecesi Vrhbosnensi die 12. septembris 1897 in festo nominis Mariae gua episcopus titularis Siuniensis; ad dioecesim Labacensem translatus in consistorio die 24. martii 1898, regimen vero istius dioecesis suscepi per inthronisationem die 22. mai 1898. Sacra Congregatio Consistorialis, De relationibus dioecesanis. Formula a primo anno guinguennii IIL, hoc est ab anno 1921 servanda in relationibus ipsis conficiendis, Romae 1918. Relationes ad Limina 313 2. Dioecesis Labacensis originem ducit a Pio papa II., qui bulla edita VIII. idus sep- tembris" 1462 ratam habuit fundationem factam ab imperatore Friderico III. litteris de die 6. decembris 1461. Privilegia dioecesis guod attinet dicendum, eam ab origine usgue ad annum 1830 Sedi Apostolicae immediate fuisse subiectam, hoc vero anno adiunctam archidioe- cesi Goritiensi. Dioecesis Labacensis a Pio papa VI. annuente votis imperatoris Jo- sephi II. anno 1787 dignitate archidioecesis condecorata fuit; sed hac dignitate Pius papa VII. anno 1807 instante imperatore Francisco I. illam privavit. Titulus civilis »princeps« concessus episcopis Labacensibus a fundatore Friderico I. nunc omnino inanis est." [2] Dioecesis Labacensis de iure adhuc ad archidioecesim Goritiensem pertinet. Cum vero archidioecesis Goritiensis nunc ad regnum Italicum, dioecesis vero La- bacensis exceptis 4 decanatibus ad regnum Serborum, Croatarum et Slovenorum (SHS) pertinent, communicatio officialis cum archiepiscopo omnino impossibilis evasit. Necessarium est, ut dioecesis Labacensis ab archidiocesi separetur ita, ut fines dioecesis cum finibus regni SHS coincidant. Excipi vero debent 4 decanatus, gui ad regnum Italicum pertinent, scilicet decanatus Idria, Vipava, Postoj[n]a et Trnovo cum 32 parochiis et duabus indipendentibus capellaniis. Id valet de parochia Bela pet?” in decanatu Radoljica [sic!], quae etiam ab Italis occupata est. Duae vero pa- rochiae dioecesis Gurcensis sitae in Jezersko et subditae regno SHS propter situatio- nem geograficam dioecesi Labacensis subiici debebunt. Desidero, ut loco provinciae ecclesiasticae Goritiensis provincia ecclesiastica Slovenorum fundetur constans e dioecesibus Labacensi et Lavantina, atgue ut prop- terea dioecesis Labacensis in archidioecesim elevetur. 3. a) Locus residentiae est urbs Ljubljana (Labacum) sita in Slovenija, guae provin- cia est regni SHS. b) Dioecesis Labacensis extenditur per 10 millia km? sita est in parte occidentali — septentrionali regni SHS ad fines regni Italici et reipublicae Austriacae; dio- ecesis valde montuosa est, ačr temperatus et sat saluber; lingua est Slovenica exceptis 5 % incolarum, gui Germanice loguuntur. Summa incolarum computatur circa 530 millia, a guo numero detrahi debe- bunt 69 millia animarum, utpote habitantes in parte ab Italis occupata, guae pars de iure guidem adhuc ad dioecesim Labacensem, de facto autem ad archi- dioecesim Goritiensem pertinet. c 2 6, september. 275 Naslov kneza je dejansko podelil šele kralj Ferdinand I. leta 1533 škofu Krištofu Ravbarju in njego- vim naslednikom. 2% Prvotno napisano Radeče in nato nadpisano Bela peč. 314 Anton Bonaventura Jeglič [3] Urbs principalis est Ljubljana cum 50 millibus incolarum. Dantur pra- eterea adhuc 15 sat parvae urbes, e quibus nominari merentur: Kranj, Novo mesto et Idria. Fere omnes incolae fidem catholicam profintentur et guidem ritus latinis exceptis 360 incolis ad fines Croatiae ritus graeco-orientalis. Insuper per dio- ecesim disparsi inveniuntur circa 600 addicti confessioni Augustanae et Hel- veticae, circa 200 Graeci non uniti et circa 150 Judaici. Numerus sacerdotum saecularium est 630; numerus clericorum 50 et numerus iuvenum in seminario minore 348. Adest capitulum cathedralae cum 12 praebendis, inter quas duae dignitates scilicet praepositura et decanatus; nunc 2 praebendae vacant. Datur quoque capitulum collegiatum in urbe Novo mesto cum praeposito et 4 praebendis canonicalibus. f) Dioecesis divisa est in 5 archidiaconatus et 22 decanatus; parochiae dantur 300, vicariatus 1, veteres capellaniae independentes 2, expositurae subiectae parocho 17, cooperaturae 235. Maximum numerum parochianorum continet parochia ad. S. Petrum Labaci, scilicet circa 19.500, accedit parochia ad An- nuntiationem B.V.M. cum 15.000 fidelium, a qua tamen duae novae parochiae separantur; religuae parochiae numerant fidelium 4, 3, 2 millia; parochia mi- nima in montibus sita complectitur tantummodo circa 100 animae. In omnibus parochiis viget lingua Slovenica, exceptis 12 parochiis cum lingua Germanica. Dioecesis numerat ecclesias curatas 325, filiales 1001, conventuales 11, capellas et sacella 230. Locus celeberimus est Brezje cum sanctuario B.V. Mariae sub titulo »Au- xilium christianorum«, cuius imaginem facultate obtenta a summo pontifice anno 1908 [4] solemniter coronavi. Populus noster magna cum fiducia pro auxilio a B.V. Maria obtinendo illuc confluere, devotionem peragere nec non sacramenta percipere solet. g) Religiones virorum habentur sequentes: 1. Abbatia ordinis cisterciensis cum parochia incorporata, habet 8 sacerdotes, 3 clericos, 14 fratres laicos et circa 30 studiosos. 2. Monasterium ordinis carthusiensis cum 21 sacerdotes, 3 clericis et 24 laicis. 3. Ordo fratrum minorum s. Francisci Seraphici; possidet 4 monasteria, unum hospitium, atque unam residentiam cum 49 sacerdotibus, 27 fratribus laicis, 11 clerieis. 4. Ordo fratrum minorum s. Francisci Seraphici capucinorum cum 2 conventi- bus, in quibus sacerdotes 11, clerici 3 et fratres laici 7 degunt. 5. Fratres misericordiae cum uno conventu, cui sat magnum nosocomium adiunctum est et altera parva domu pro cura infirmorum. Fratres misericor- diae pertinebat ad provinciam Germanicam cum sede in urbe Gratz in Styria. Sed propter circumstantias politicas coacti anno 1920 facultatem propriae d e Relationes ad Limina 315 provinciae Jugoslavicae obtinuerunt. Nunc novitias licite admittunt, haben- tque in persona patri Leopoldi a Lancu delegatum pro Jugoslavia, qui supe- riobus Romae immediate subiectus est. Hic ordo numerat 2 sacerdotes, 14 fratres laicos et 8 novitios. . Collegium Societatis lesu Labaci cum 11 sacerdotibus, 30 novitiis et 2 laicis. Hoc collegium ad viceprovinciam Jugoslavicam conditam anno 1919 perti- net. P. provincialis residet Zagrabiae. . Congregatio missionis s. Vincentii a Paulo cum 2 domibus, in quibus 20 sa- cerdotes, 10 clerici et 31 frater laicus habitant. Una harum domum educandis missionariis [5] destinata est. Quae congregatio anno 1919 propter circum- stantias politicas separata fuit a domo provinciali Germanica in urbe Gratz in Styria, est vero immediate subiecta domui principali in urbe Paris. Pracest illi vicevisitator constitutus a visitatore generali, cui immediate subiectus est. . Militaris ordo teutonicus cum priore, 12 sacerdotibus, 2 clericis et 1 laico. Cui ordini 5 parochiae incorporatae sunt. . Congregatio religiosa salesiana cum duo domibus nec non uno oratorio fe- stivo. Sacerdotes numerat 10, novitios 30, laicos 7. Pertinebat ad provinciam Polonensem; currente vero anno ab hac provincia separata fuit, eritgue brevi propria provincia independens a Polonensi. h) Religiones vero mulierum habentur seguentes: Ordo s. Ursulae cum 2 conventibus atgue una domo filiali, in guibus edu- cationi operam dant 130 religiosae de choro et 40 sorores laicae. Omnes ad unionem Romanam pertinent. Ab anno currente vota habebunt simplicia cum clausura episcopali. . Carmelitanae discalceatae in uno conventu cum 14 sororibus de choro et 4 sororibus laicis. Subiectae sunt ordinario loci. . Societas puellarum charitati s. Vincentii a Paulo cum 20 domibus et 454 sororibus, quae in valetudinario, in nosocomiis, in orphanotrophio, moro- docheo et carcere mulierum servitia praestant. Ab anno 1919 separatae sunt a domo provinciali Germanica in urbe Gratz, nec non immediate subiectae domi matrici Parisiensi. Insuper in territorio occupato ab Italis duas domus cum 12 sororibus possident. . Sorores charitatis s. Vincencii a Paulo cum domo matrice Zagrabiae. Curam gerunt aegrotorum in 2 parvis nosocomiis, educationis puellarum et infan- tium etiam in 2 domibus, insuper economiam administrant in seminario mi- nore, in quo omnino separatae in stricta clausura morantur. [6] . Sorores scholares III. ordinis s. Francisci cum 6 domibus pertinentibus ad provinciam Maribor, ubi domus matrix sita est. Educatione et institutioni operam dant 64 sorores. . Sorores scholarum pauperes de Nötre-Dame cum 3 domibus, ubi educationi navant circa 50 sorores. Una harum domuum sita est in territorio occupato ab Italis. 316 Anton Bonaventura Jeglič 7. Sorores misericordiae a sancta Cruce numero 25, quae in 3 domibus infirmis et feminis aetate provectis curam dant. 8. Sorores scholarum III. ordinis s. Francisci e domo provinciali ad s. Petrum penes Maribor cum 10 sororibus in uno nosocomio. Domum matricem ha- bent in Eggenburg dioecesis Secoviensis. Cap. II. De administratione temporalium bonorum, de inventariis et archivis. 4. In regno SHS ecelesia facultate gaudet possidenti, aguirendi nec non libere admi- nistrandi bona propria; solummodo per sic dictam »reformam agrariam« administra- tio nunc aliguantum coarctatur; ego cum episcopis Jugoslaviae postulavi, ut bona ecclesiastica ab hac reformatione eximantur, guae autem guestio adhuc pendet non soluta. 5. Negative, eo guod dioecesis ipsa bona nulla possident. 6. Affirmative; in casu negligentiae ad rationem reddendam ab ordinariatu compel- luntur. 7. Praescripta canonum 1523, 1526 et 1527 conscientiose observantur. Libri accepti et expensi, archivum quoque cum documentis, quibus iura ecclesiae et bona eius nituntur, obiectum constituunt visitationis canonicae. Idem valet de can. 1544 relate ad fundationes. Propter incertum pecuniae valorem fundationes nunc minime acceptantur. Obligationes vero missarum ortae ex funda- tionibus [7] interim non implentur, et quidem propter defectum dotis, eo quod census pecuniae in titulis publicis collecturae a publica potestate non solvuntur. Implentur vero missarum obligationes provenientes e fundatione constante in bonis immobili- bus. 8. Apud nos bona fiduciaria ad pias causas non dantur singulis personis, sed admini- strationi bonorum, quam ordinarius invigilare solet. 9. Affirmative. Tempore belli, quo communicatio cum Sede Apostolica impossibilis fuit, innixus generali facultate concessa a papa permisi, ut pecunia collocata in titulis publicis collocetur in titulis destinatis pro bello, quia gubernium solemniter promisit fore, ut omnibus aliis titulis prolapsis illi consignati pro bello in valore maneant. Sed, proh dolor, isti quoque valorem omnem amisserunt, quapropter tot fundationes perierunt. Locationem quod attinet semper secundum leges ecclesiasticas peragitur. Relationes ad Limina 317 10. Decimae et primitiae in nostra dioecesi omnino ignotae sunt. 11. Oualibet dominica et guolibet festo collectae, guae omnino voluntariae sunt, pro cultu divino et pro ornamento ecelesiae fiunt. Idem valet de collectis pro seminario minore, atgue de illis, gua a Sancta Sede praeceptae sunt. Secus collectae stabiles non dantur. Proclamantur vero collectae pro gualibet necessitate emergente, e. gr. nune pro comparandis novis campanis. Omnes collectae in libro accepti adnotantur. 12. Taxa missarum a 2 coronis ad 10 dinar augeri debuit; immo permissum est sacer- dotibus maiorem guogue taxam exigere, guam fideles libenter porigunt; sciunt enim sacerdotes esse pauperes. Ouod a can. 835, 841, 843 et 844 praescribitur, fere ab omnibus sacerdotibus conscientiose observantur, nam occasione visitationis canonicae de istis rebus ratio reddi debet. 13. Praescripta de inventariis, utpote iam a nostra synodo II. anno 1908 ordianta, fere sine exceptione adimplentur. Ne morte rectoris ecclesiae aliquid disperdatur, curare debet decanus, gui statim notitia obtenta de morto rectoris ad parochiam [8] accede- re, atgue bona ecclesiae in tuto ponere tenetur. 14. Episcopus habet archivum perfecte ordinatum, in quo scripta currrentia repo- nuntur. Documenta vero antigua nunc inde ab uno anno ordinantur atque in archivo separato et bene clauso custodiuntur. Documenta incipiunt ab anno 1226, pergamena adsunt numero supra 800; catalogus nondum confectus est. In archivo, guod nunc in usu est, reponuntur copiae librorum parochialium (can. 470, § 3), consignationes ordinum collatorum (can. 1010), atgue dispensationes oc- cultas (can. 1047). Matrimonia conscientiae (can. 1107) non dantur. Archivum secretum episcopus non habet. 15. Archiva cum documentis, seriptis nec non protocollis in omnibus parochiis de- tinentur et quidem fere in omnibus secundum ordinem praescriptum in synodo II. anno 1908. Catalogus vero documentorum non ubigue, sed minori tantum parte pa- rochiarum confectus invenitur. Exemplaria catalogorum curiae episcopali mitti non solent. Cap. III. De fide et cultu divino. 16. In dioecesi, praeprimis in urbibus, dantur viri et feminae erga fidem omnino in- differentes, immo fidei adversantes; dantur, qui in libris et foliis ecclesiam impetunt, qui fidem omnem abiecerunt. Numerus harum non est magnus, ast paulatim crescit, ruri quoque hinc inde athei inveniuntur. 318 Anton Bonaventura Jeglič Clam serpit lues spiritismi; in una vel altera parochia incipitur, sed brevi evane- scit, in urbe Ljubljana vero saepius rumores de spiritismo exercito audiantur. In con- cionibus vel etiam in conventibus variarum organizationum hinc inde impugnatur"? Modernismus a dioecesi omnino exulat. [9] Consilium a vigilantia uno canonico honorario, duobus catechetis, duobus religiosis et omnibus decanis dioecesis constat. Officio suo numquam functum est, quia in nostris foliis errores aperti non propagantur. Professio fidei cum iuramento antimodernistico exigitur et praestatur ab omnibus, ad quos iuxta can. 1406 spectat. Professores in facultate theologica occupati initio muneris illud praestiterunt; initio cuiuslibet anni scholastici illud haud exigo, nam omnes professores perfecte cum ecclesia sentiunt, usgue ullam erroris suspicionem suscitant. 17. Cultus divinus omnino libere absgue ullo impedimento exerceri potest. 18. Ouoad coemeteria nullam opponitur difficultas. Solummodo de iure proprietatis, scilicet num ad ecclesia vel communitatis proprietatem pertineant, hinc inde lites exortae sunt. Si acatholicus in loco moritur, in guo coemeterium solummodo catho- licum existit, sepultura acatholici in coemeterio medios inter catholicos praepediri non potest, ast tales casus raro occurunt. 19. Affirmative quoad omnia puncta; singulares consuetudines non dantur, picturae et statuae a sanctitate loci alienae nullibi reperiuntur; profani conventio vel nundinae in ecclesiis non celebrantur. Solummodo oratorium religiosum et artificiose com- positum quater vel quinquies in cathedrali ecclesia et in ecclesia franciscanorum decantatum fuit, quo tempore populus, qui pro admissione pecuniam solvit, omnino tacebat in decentique statu permanebat. 20. Affirmative; numerus ecclesiarum ubique sufficit; hinc inde ecclesiae nimis par- vae evaserunt, quapropter ab anno 1900 usque ad annum 1914 circa 30 ecclesiae de novo aedificatae vel saltem notabiliter amplificatae fuerunt. In suburbio Ljubljana, nomine Šiška, ecclesia desideratur, quapropter [10] fratres franciscani de mediis pro aedificatione novae ecclesiae desudant. 21. Affirmative quoad munditiem et sufficientiam supellectilis, negative quoad squaliditatem. Solummodo baptisteria atque chori cantorum saepius negliguntur, ad quem defectum visitatio canonica rectores attentos reddit. Ast timeo tempus, quo variae ecclesiae reparari, a ruina praeservari, ad nova tecta illis procurari debebunt; nam unde tanta summa pro expensis colligi poterit? 2” § svinčnikom na dnu strani pripisano: Križ, Ogenj. Relationes ad Limina 319 Ecclesiae antiquiores, scilicet saeculi XV. et XVI. stylo gotico, posteriores, prae- primis sec. XVIII. stylo baroco aedificatae fuerunt; in multis ecclesiis altaria eminent arte confecta, e. gr. stylo barocco; in pluribus ecclesiis, e. gr. in cathedrali picturae, sculpturae, calices, ostensoria pretiosa servantur. Synodo I. 1903 cautum fuit, ne ista obiecta pretiosa alienentur, sed si guotidiano usui amplius servire non possunt, in museum expediantur. Mandatum guogue fuit, ut omnes res pretiosae in inventario communi cum adiectione pretii describantur. 22. Omnino affermative. 23. Furta in ecclesiis nunc saepius contingunt, quare quidem rectores ecclesiarum illos excepto mane per totum diem clausas tenent, praeprimis in locis, in quibus ecelesia parochialis a domo parochialis iusto plus distat. Secus ecclesiae parochilaes semper apertae manent. Sanctissimum in omnibus ecclesiis parochialibus nec non conventualibus in uno tantum loco et guidem in altari maiore in tabernaculo decenter ornato et caute clauso asservatur. Excipitur tantummodo ecelesia cathedralis, in qua Sanctissimum non in altari maiore, sed in alio arte confecti detinetur. Excipitur guogue seminarium maius et seminarium minus, in guibus sorores oeconomae in clausura proprio gaudent sa- cello, in quo Sanctissimum pro adoratione et communione decenter custoditur. Propter paupertatem plurium ecclesiarum lumen coram [11] Sanctissimo nutritur oleo sic dicto »petroleum«; in paucis lux adhibetur lux electrica. Cap. IV. De iis, guae ad ordinarium pertinent. 24. Reditus percipio e praedio mensae episcopalis, guod circa 10 millia ha exten- sionis habet et guod praeprimis silvis, sed pratis guogue et agris constat. Annuales proventus de mercatura et pretio lignorum dependent. Nunc administratorem inveni valde conscientiosum, rei peritum atgue agilem. Detractis expensis pro salario officialium et operariorum detractis vectigalibus ete. percipio 30 millia dinar guolibet mense, guae autem summa non sufficit ple- ne pro omnibus meis indigentiis et obligationibus, quibus coarctor, quapropter hinc inde decursu anni augeri debet. Mensa episcopalis publicos possidebat titulos, qui vero nunc mellius sunt valoris, multosque praebunt proventus. Domus episcopalis sita in medio urbis immediate ad ecclesiam cathedralem pulchra est atque satis ampla pro omnibus meis indigentiis. Curo, ut semper in optimo con- servetur statu. In ista domu meus cancellarius, tres secretarii, tres famuli nec non tres famulae mecum habitant. Habitacula pro famulabus a reliquis omnino separata sunt. Nec cathedraticum exigo, nec alias exactiones imposui. Tantummodo pro susten- tando seminario minore quater in anno collectiones in omnibus ecclesiis parochiali- bus fiunt. 320 Anton Bonaventura Jeglič Mensa episcopalis debito dinarorum 95 millium gravata est. Hoc debitum facul- tate obtenta a nuntio apostolico in subsidium aedificandi seminarii minoris contrahe- re coactus fui. Vi amortizationis debitum in 60 [12] annis delibitur, nisi pars propter circumstantias politicas coactus ero totam summam tempore proximo solvere; nam institutum, guod summam debiti mihi praebuit, Viennae domicilium habet. Oua per- sona nullo oneratus sum debito. 25. Bona mensae episcopalis, quae una vice in magno fuerunt discrimine, nunc om- nino in tuto posita sunt, administraturque accurate, prout a legibus tum ecclesiasticis, tum civilibus praescribitur. In omnibus aedificiis sarta tecta servantur, immo in meliori nune inveniuntur sta- tu, ac fuerunt tempore, guo tradita mihi fuerunt. Id ipsum de praediis guogue valet. Nec untensilia nec bona mobilia — exceptis titulis publicis supra nominatis et aliguot sedilibus — ulla in domibus inveni. Ego vero statui, guod omnia utensilia, omnes currus et equos atgue, guodcungue mihi comparare debui, successori meo relinguam. Bona omnia immobilia in libris publicis descripta sunt, copiae apud me conser- vantur (can. 483). De sacra supellice tradita mihi fuerunt obiecta pro missa celebrata absolute ne- cessaria. Res istae in inventario guod nunc a me compleri debebit, numeratae inve- niuntur (can. 1299, 1302). 26. Translato episcopo Missia Goriziam sedes Labacensis non vacabat, eo guod ego in eodem concistorio 24. martii 1897 translatus fui Labacum utgue aliguot tantum- modo dies post profectum Missiae Goritiam ego Labaci inthronizatus fui. 27. Residentiam observo; Labacum non relinguo nisi propter negotia ecelesiastica pe- ragenda Romae vel Beogradii, propter conferentias episcoporum Zagrabiae, propter varias manifestationes, solemnitates et deliberationes organizationum catholicarum in variis, dissitis guogue regionibus et proter administrationem [13] bonorum mensae episcopalis guae in dioecesi Lavantina immediate ad fines dioecesi Labacensis sita sunt. Vix per unam vel duas hebdomades perfecta guiete guotannis frui possum. Pontificalia in omnibus fere festis principalioribus peragere soleo. Conciones ha- beo in ecclesia cathedrali guotannis saltem tres, deinde in gualibet parochia, in quam visitationis et confirmationis causa venio — guotannis circa in 60 parochiis — aliisgue pluribus occasionibus. Litteras pastorales ampliores cum ad populum, tum ad clerum guotannis initio anni edere soleo; decursu guogue anni semel, bis vel pluries, prouti a circumstantiis exigitur, populum atgue clerum litteris instruere assuetus sum. Ecelesiasticas leges, guae ad populum vel ad clerum attingunt, per folium dioece- sanum notas facio. De impletione referunt decani, gui decanatum proprium guotan- nis visitant et ego ipse occasione visitationis in id inquirere soleo (can. 336). Relationes ad Limina 321 28. Sacramentum confirmationis administro in cathedrali guolibet anno in festo pen- tecostes et seguenti feria II., per parochias vero, guarum ultra 300 dantur, illud quo- libet guinti anno administravi. Regulae de aetate et de patrinis, guantum fieri potest, semper servatur. 29. In ultimo quinquennio ordinavi sacerdotes 87,7" qui omnes nostrae dioecesi fue- runt necessarii, ast quinque vel sex alumos non debuissem ordinare, si de eorumdem defectibus instructus fuissem. In nostra dioecesi omnes theologi per integros quatuor annos in seminario maiori commorari tenentur. Unus solummmodo excipitur, qui ob peculiares circumstantias Friburgi in Helvetia extra seminarium degens studia theo- logica peregit; fuit autem sub custodia et tutela directoris seminarii, qui saepius mihi de illo referebat (can. 969, 972 $ 1). Propter sequelas funesti belli numerus clericorum per paucos [14] annos suf- ficiens non fuit, ita ut penuria sacerdotum sentiretur; nunc vero sufficientem iam habemus numerum. Hoc quiquennio dioecesi meae quatuor incardinavi sacerdotes profugos e dio- ecesi Gurcensi, qui absque periculo vitae redire non potuerunt; peregi vero hanc incardinationem iuxta legem can. 112. 30. Licentiam audiendi confessiones sacramentales concessi omnibus neopresbyte- ris absque ullo novo examine, quia studiis theologicis absolutis et examinibus su- peratis certe sufficienter instructi iudicari potuerunt. Sacerdotibus vero, praeprimis religiosis aliunde venientibus facultatem concessi talem, quali in dioecesi propria instructi fuerunt (can. 877). Casus reservati episcopales in nostra dioecesi iam per plures annos abrogati sunt. 31. Facultatem concionandi omnibus neopresbyteris et omnibus alis sacerdotibus meae dioecesis absque ulteriori examine concessi, nam illos post tanta studia suffi- cienter esse instructos iudico. Idem iudicavi de missionariis vel aliis sacerdotibus, qui propter missiones vel alias solemnitates in meam dioecesim vocati fuerunt, atque iam in propria dioecesi ius concionandi possidebant. De argumento concionum, prouti can. 1347 determinatur sacerdotes in folio dio- ecesano et iam prius in synodo I. 1903 monui, nihilominus hinc inde transgressores vituperare debui. Fuerunt aliquot scandalosi sacerdotes, quibus vero propter fidelem populum ius concionandi non revocavi, donec de cura animarum eos amoverim. In nostra dioecesi mos est, ut in omnibus missis festivis diebus dominicis et festis de praecepto concio ad populum pronuntietur (can. 1345). 7% § svinčnikom brez pojasnila nadpisna številka 35, prvotna številka pa ni prečrtana. 322 Anton Bonaventura Jeglič 32. Matrimonia cum acatholico, impiis guod attinet, [15] fideles meos solummodo de periculis matrimonii cum schismaticis in litteris pastoralibus serio monui. An cum effectu? Nescio. A nuptiis vero cum infidelibus et impiis ineundis parochi in singulis casibus fideles avertere conantur, ast proh dolor, rarissime cum efectu. 33. Visitationem quolibet quinquennio per totam dioecesim absolvi. Usgue nunc to- tam dioecesim nec non singulas parochias iam guinguies permeavi, guapropter guo- libet anno circa 65 parochias perlustrare debeo. Comites habeo unum secretarium et decanum; expensas superfluas fugio. Cum visitatione coniungitur semper administratio confirmationis. Qua occasione fideles a tempore immemorabili voluntarie parvas oblationes offerunt, guas partim pro expensis parochorum adhibeo, partim ad bonos fines expendo. Licetne hunc usum retinere? Obiectum visitationis sunt ecclesia, sacristia, inventarium, cancellaria cum libris et seriptis parochialibus et archivum. Sacerdotes guogue fere semper singulos brevi- ter examinare eosque de obligationibus boni sacerdotis monere soleo. Praescripta can. 824-844 de eleemosynis et stipendio missarum in dioecesi no- stra satis observantur, in guantum mihi notum est. Occurrit guidem rarus casus, quo post mortem sacerdotis maior numerus missarum invenitur, guae inde a pluribus annis persolutae non fuerunt. Negligentiam refero Romam, unde sanationem eiusgue conditiones postulo. Secus vero missae simul cum stipendio et die persolutionis in speciali libro fere ab omnibus accurate notantur. Numerus missarum superfluus ordi- nariatui mittitur, gui sacerdotibus indigentibus persolvandas expedit. 34. Dioecesanam synodum anno 1903 et 1908 celebravi. Pro synodo tertia omnia praeparavi, ast propter bellum inchoatum anno 1914 convocari illam non potui. Loco synodi edidi librum »Instructio pastoralis dioecesi Labacensis«,’” in qua mandata et resolutiones [16] destinatas pro synodo tertia clero pomulgavi. Nunc vero praeparo necessaria pro synodo celebranda anno seguenti, id est anno 1924. 35. Ultimo guinguennio omnibus conferentiis interfui, guae ab omnibus episcopis vel a parte earum Zagrabiae celebratae fuerunt. 36. Cum civili potestate locali in pace et sat bono consensu vivo, utpote guae in ad- ministratione dioecesis nullas mihi difficultates parare solet, immo vota mea magni habet. Actiones difficiliores pro tutandis iuribus ecclesiae relate ad bona ecclesiasti- ca, ad scholas et varias ecclesiasticas coadunationes semper una cum reliquis epi- scopis instituebam, atque pro posse exitum exoptatum prosequebar. Verum est, quod desiderata non obtinuimus semper, ast mala plura certe praepedivimus. 79 Instructio Pastoralis Labacensis auctore +Antonio Bonaventura episcopo Labacensi, Labaci 1915. Relationes ad Limina 323 Cap. V. De curia dioecesana. 37. Curia dioecesana proprias aedes non habet, sed in locis, gui in aedibus episcopi pro cancellaria destinati sunt, negotia sua pertractare potest et solet. In curia episcopalis occupantur: a. Vicarius generalis, qui nuper praepositus capituli cathedralis a Sua Sanctitate nominatus fuit, cuius vero vires paulatim debilitantur atque propterea de alio nominado cogitare debeo.?8° b. Cancellarius Josephus Dostal, cubicularius Suae Sanctitatis, qui cum tribus secretariis et uno cursore omnia negotia cancellariae expedire debet. c. Officialis dr. Rožman, professor iuris canonici in facultate theologica, qui qua praeses iudicii negotia matrimonialia praeprimis atque alia, quae raro occur- runt, pertractat. Assessores iudicii sunt: canonici Ignatius Nadrah et Aloisius Stroj, catechetae gymnasiales, dr. Alfonsus Levičnik et dr. Gregorius Pečjak, referens gu- bernii Victor Steska atque p. Guido [17] Rant O.F.M. Promotor iustitiae est dr. Joannes Fabian, professor theologiae sistematicae in facultate theologica. Defensores vinculi sunt: dr. Aloisius Nastran, C. miss. et dr. Josephus Lesar, protonotarius apostolicus. d. Examinatores prosynodales cum consensu capituli nominati anno 1920 sunt: Andreas Kalan, vicarius generalis, qua praeses; dein professores theologiae: dr. Franciscus Ušeničnik, dr. Alexius Ušeničnik, dr. Joannes Zore, dr. Franci- scus Lukman, dr. Josephus Ujčič atque dr. Gregorius?"' Rožman. e. Parochi consultores nominati guidem fuerunt, sed tantummodo una vice mu- nere suo functi sunt, guapropter valor nominationis per se cessasse videtur. f. Censores librorum et foliorum dantur novem, qui excepta clausura librorum, haud nullum negotium solvendum habent, guod de consilio guogue a vigilan- tia dicendum est. 38. De vicario generali iam supra retuli, de omnibus religuis officialibus fateri de- beo, omnes sat peritos esse atgue assiduos in omnibus difficillimis guogue negotiis pertractandis. 39. Proventus curiae constant taxis, quae partibus solventur, prouti S. Congregatione confirmatae fuerunt. Erigantur vero pro expensis cancellariae et remunerationibus personarum. 2° Andrej Kalan (1858-1933), generalni vikar 1919-1929. 28! V besedilu napačno zapisano Georgius (Jurij) namesto Gregorius (Gregorij). 324 Anton Bonaventura Jeglič Cap. VI. De seminario. 40. Transeat. 41. De seminario maiore et minore separatim referre debeo: In seminario maiore curam generalem gerit rector seminarii, disciplinam et oeco- nomiam curat vicerector, exercitia [18] vero spiritualia nec ascesim tum theoretice tum practice dirigit director spiritualis. Oeconomiam administrant sorores e congre- gatione sororum scholarium III. ordinis s. Francisci; sufficiens pars seminarii cum duobus cubiculis et oratorio omnino separata est a religua domu, ita ut vera clausura gaudeant. Aedificium in bono statu conservatur; theologi bini in guolibet cubiculo habitant. Statuta nuper emendata guotannis praeleguntur, comungue observatio a rectore fir- miter simul et suaviter urgetur. Rector spiritualis in conferentiis vitam spiritualem docet curatque, ut theologi quotidie am audiant, meditationem peragant atque reliqua pietatis exercitia adimpleant. Singulis hebdomadibus peccata confitentur et quidem confessariis, qui semel in hebdomade in domo ipsa praesto sunt. Ad s. syna- xim fere omnes quotidie accedunt. Domus et theologi sustentantur a gubernio, quod summam necessariam quotan- nis porrigere solet, excepto uno anno scilicet 1921/22, quo aliunde sustentationem quaerere debui, immo ad populum pro subsidio recurri. Deputatos pro disciplina et pro administratione bonorum constitui. Illos pro disciplina una solummodo vice consulere debui, scilicet pro emendatione statutorum; illos vero pro administratione nunquam adhibui, cum bona propria seminarium non possideat. Theologi omnes praelectiones ex omnibus materiis in facultate theologica ex- cipiunt. Studium protrahitur ad quinque annos. Facultas die?" 1922 a Sancta Sede agnita fuit, eiusque ratio studiorum approbata cum permissione conferendi gradus academicos. Professores non admittuntur nisi obtento praevio consensu ordinarii. Numerantur 12 professores atque 5 magistri honorarii pro homiletica, paedagogica, arte christiana, cantu gregoriano et lingua paleoslavica. Omnes professores tum vita sacerdotali, cum scientia [19] theologica eminent. Edunt folium scientificum »Bo- goslovski vestnik«, quod ab omnibus theologis, immo et laicis laudibus extollitur. Omnes omnino cum ecclesia sentiunt. Ego guotannis bis vel ter in seminario comparere soleo, et guidem initio ad prae- lectionem statutorum et circa festum epiphaniae occasione exercitiorum, gua singuli ad me veniunt, ut cum iis de eorum vocatione conferam. Non vocati et malecontenti propria voluntate a seminario discedunt. Seminarium minus distat circa 6 km a Ljubljana. Habetgue proprium gymna- sium privatum cum iure publicitatis, eo quod omnes professores completo curriculo 2 Dan v besedilu ni naveden, je pa puščen prazen prostor za naknaden vpis. Relationes ad Limina 325 theologico in universitate Viennensi vel Grätziensi studia necessaria professoribus compleverenut. Praeter directorem gymnasii adhuc 15 professores cum plena gua- lificatione constituti sunt. Gymnasium a gubernio non dependet, obligatur vero ut eaedem disciplinae atque in eadem extensione docentur, sicut in gymnasiis publicis, quaproter inspector civilis quolibet anno institutionem visitare solet. Inspectores ci- viles aperte profitentur nostrum gymnasium omnium optimum esse. Gymnasium inservit instituto pro educanda iuventute spiritu verae pietatis. In hoc institutum, recte in hoc seminarium minus iuvenes admittuntur complecta schola elementaris. Inservit vero hoc seminarium praecipue ad excitandam et fovendam vocationem ad statum clericalem, quam nullus admissus saltem excludere debet. Instituto praeest ductor pro educatione cum 5 vel 6 praefectis sacerdotibus et sacerdote spirituali. Statuta pro praefectis et pro alumnis exarata, emendata a me et a deputatis pro disciplina probata sunt. Tempore belli disciplina satis prolapsa est, nunc vero iterum restituta. Pia exercitia bene ordinata sunt, semel in hebdomade con- fessarii veniunt; interim vero duo e professoribus parati sunt excipere confessiones eorum, qui petunt. Alumni in inferioribus classibus quotidie vel fere quotidie com- munionem accipiunt; illi vero in classibus superioribus [20] rarius ad mensam eu- charisticam accedunt, scilicet bis vel semel in hebdomade, vel saltem semel qualibet secunda hebdomade. Quotannis per tres integros dies exercitiis spiritualibus operam dant. Ego ad hoc seminarium saepius pergo. Pluries variae difficultates exortae sunt atque perturbatio ordinis tum in collegio professorum, tum inter scholares, quam Deo dante semper compescere potui. Hoc seminarium cum gymnasio aedificatum fuit per partes ab anno 1902-1910, ita ut iam anno 1905 studia cum educatione inchoari potuerint. Anno 1913 primi theologi ex hoc seminario in maius recepti sunt. Ad aedificationem contulit episco- pus, clerus et populus. Nullo vere alieno oneratum est. Expensae pro sustentatione nune quasi in immensum auctae sunt, cum praeter scholares, famulitiam quoque, professores et praefectis sustentari debeant. Pro sustentatione summa coronarum sex millionum exigitur. Scholares ipsi pensionem solvunt, quae pro maxima parte immi- nuitur, cum praecipue agricolae, unde vocationes clericales quam plurimae, vel fere unice habentur, pensionem necessariam solvere non possint. Quare intentio semi- narii, ne in illud nisi vocati ad sacerdotium admittantur, servari perfecte non potest, sed scholares etiam dubiae vocationis recipi et in seminario tolerari debent, quia filii parentum magis divitum notam pensionem solvunt. Pensio vero minime sufficit ad sustentationem, sed summa circa 1 % millionem aliunde quaeri debet. Ideo collectas ordinavi in parochialibus ecelesiis omnibus qua- tuor temporibus. Ego ipse de meis proventibus contribuere soleo guotannis circa % millionem . Ab initio intentionem habui procurandi maiorem summam, cuius pro- ventus sustentandis iuvenibus cum certa vocatione inservire debuissent. Ast bellum cum consequelis intentionem omnino frustravit. [21] Oeconomiam curat sacerdos oeconomus, qui famulitio praesidet ac alimenta necessaria comparat. Praeter famu- los, et qui sacerdotibus et mensae inserviunt et praeter famulas, quae in horto et 326 Anton Bonaventura Jeglič in cucina adhibentur, sorores misericordiae Zagrabienses artem domesticam gerunt. Sorores, circa 20, in propria clausura a religuis partibus domus omnino separata commorantur, in guam nullus nec sacerdos nec discipulus unguam ingreditur. 44. Ego semper curavi, ut alumni ingenio et pietate praestantes ulterius perficarentur. Quare semper theologos habeo vel Romae in Collegio Germanico vel Oeniponti?" in Collegio Cassiano. Anno currente unus theologus in Collegio Germanico, duo vero in Collegio Cassiano studiis vacant. Cap. VII. De clero generatim. 45. Clerus vivit e fructu praediorum et praecipue e congrua iam prius ab Austria soluta, nunc etiam a gubernio nostri regni agnita. Ast haec congrua minime sufficit, eo guod in eadem mensura solvitur, sicut tempore ante bellum, guo pecunia valorem bonum habuit. Gubernium post iteratam instantiam episcoporum et deputatorum sin- gulis sacerdotibus additamentum ad congruam concessit solvitgue, sed vix vel hinc inde ne vix guidem sufficiens pro honesta sacerdotum sustentatione, inprimis in tran- slatione ad alias parochias et ad comparanda vestimenta proventus non sufficiunt. Fors ad populum provocare debebo, sed timeo provocationem futuram inanem, et guidem ob paupertatem maioris partis nostri populi. Pro senibus et infirmis non sufficienter provisum est. Verum est, guod antecessor meus unam partem nosocomii dicti »Leoninum« pro sacerdotibus infirmis reservavit, [22] ast propter permagnas expensas pro victu, pro medico et pro medicinis, guibus solvendis sacerdotes impares sunt, sacerdotes infirmi fere nunguam illuc veniunt. Sa- cerdotibus talibus parvam opem offere solet »associatio sacerdotum pro adiuvandis sacerdotibus«. Insuper anno elapso taxam imposui singulis ecelesiis, guam rectores ordinariatui mittunt, gui inde subsidium sacerdotibus morbo laborantibus procurare possit. Ast successus nondum videtur. Alii varii conatus frustrati fuerunt. 46. Exercitia clerus peragit in seminario minore, in quo tempore feriarum spatium sufficiens praesto est, ita ut fere omnes separati in propriis habitaculis orationi et meditationi vacare possint. Propria domus, in gua poenitentes recipiuntur, non datur. 47. Sacramentalem confessionem et alia pietatis officia praeprimis tempore visitatio- nis fere semper commendare soleo (can. 121). Ad spiritualia exercitia sacerdotes quotannis invitantur, quibus ductor exercitio- rum procuratur; nomina eorum, qui exercitia peregerunt, in folio dioecesano publi- cantur (can. 126). 28 Innsbruck. Relationes ad Limina 327 Examina annualia novorum sacerdotum continuanda per tres annos instituuntur mense septembre; gua examinatores professores theologiae funguntur, gui de scien- tia iudicium proferunt et in protocollo deponunt. Materia pro singularis accurate determinatur, atgue in folio dioecesano publicatur. In collatione beneficiorum ratio habebitur eorum, gui magis praestiterant. Conferentiae cleri pastorales, pro guibus materia ab episcopo proponitur, guo- tannis bis praeceptae sunt; nam in dioecesi fere omnes sacerdotes nomen dederunt »Sodalitati ss. Cordis Iesu« et vi statutorum fere omnibus mensibus conveniunt re- sgue theologicas et guaestiones occurrentes pertractant. In omnibus conferentiis am- pla [23] protocolla conficiuntur, guae simul cum solutione guaestionum scriptotenus facta ad ordinariatum mittantur. De protocollo et opere conferentiarum pastoralium episcopus iudicium profert atgue via decanatus sacerdotibus communicat. Dicen- dum, guod omnes vel fere omnes sacerdotes, gui obligati sunt, ad conferentias tam pastorales tam ad illas »Associationis« libenter et cum gaudio advolant atgue in disceptationibus cooperantur (can. 131). Ouantum possum, curam habeo, ut sacerdotes regulas de cohabitatione cum mu- lieribus observent. Si cohabitatio suspecta est vel si peccata contra coelibatum vero- similiter commituntur, ego respectivis sacerdotibus demissionem mulieris praecipio; si post plura monita non obediunt, ast rumores de inhonesta vita perseverant, demis- sionem sub poena suspensionis, immo sub poena privationis beneficii praecipio. Ast tales casus rarissime obveniunt, fors tres in guinguiennio nunc elapso (can. 133). In nostra dioecesi in plurimis parochiis cooperatores in eadem domo cum paro- cho habitant. Ego cohabitationem et communem mensam urgeo, guam vix unus vel alter dissolvere conatur (can. 134). Divinum officium, in guantum iudicare possum, omnes recitant. Dantur vero duo vel tres sacerdotes, guibus propter infirmitatem oculorum obligatio recitandi officii in obligationem recitandi ss. rosarii transmutata fuit. Uni sacerdoti declaratum fuit, illum nulla obligatione teneri, eo guod propter vehementissima scrupula neque ro- sarium tranguile recitare valeat. Duo vel tres sacerdotes ob nimiam occupationem in sua vocatione petunt absolutionem a recitatione breviarii et transmutationem in recitationem ss. rosarii pro diebus, guibus ob defectum temporis officium recitare non possunt. Ouoad habitum ecelesiasticum generali usus in synodo I. probatus est, ut sacer- dos habitum habeant nigri, seu saltem subobscu[ro] coloris pertingentem usque ad genua. In missae sacrificio praecipitur usus talaris; sacerdotibus vero, gui celebrare debent in [24] pagis dissitis et montanis conceditur usus cinctorii nigri usgue ad talos putingentis. Plures vero sacerdotes usum inducere conantur habitus brevioris, prouti deferri vident a sacerdotibus aliarum dioecesium. Hinc inde colorem guogue vestium nimis album eligunt. In itineribus dantur, gui vestibus omnino laicalibus induuntur. Ego in folio dioecesano hinc inde talera usum reprobo atgue ad mandata synodi provoco. Ast monita mea, guae revera raro dantur, non observabatur, nam exempla trahunt. Tonsura non defertur nisi a clericis seminarii et ab ordinario, prout 328 Anton Bonaventura Jeglič ab immemorabili mos inductus fuit. Monita episcoporum nihil prosunt (can. 236, 811). Fideiiussiones raro et solummodo in casibus urgentioribus et periculum non im- portantibus permittuntur (can. 137). 48. De dispositionibus can. 139 $ 3 et can. 142 ultimam discussionem habui in conferentia decanorum die 29. martii 1921. Omnes decani seguentem sententiam protulerunt: »Cooperatio sacerdotum in institutis indolis temporalis vel nummariae necessaria est, praecipue hoc tempore, quo adversarii ecclesiae illa ad se trahere conantur hunc in finem, ut populus quoque ad se alliciant. Negue laici pro istis negotiis idonei habentur, guare post recessum sacerdotum instituta paulatim pro- luberentur. Populus guogue confidentiam ammiteret in instituta et in clerum, a quo in necessitate illa relingueretur. Quae cooperatio multo guidem tempore sacerdotes occupat, ast auctoritatem non minuit nisi apud nonnullas mercatores, qui talibus institutis in genere adversantur. Ast sacerdotes obligari debent, ut normas pro ad- ministratione editas observent, neque ipsi personaliter cum damno auctoritatis mer- caturam gerant. His argumentis innixus permisi a) ut sacerdotes cassas parsimoniales provide ge- runt, b) ut in associationibus oeconomicis cum deputatis populi cooperuntur et c) ut partes habere possint in omnibus negotiis, in quibus expensae et proventus normis definiuntur, quae publice probatae sunt (can. 189, $ 3). Quoad mercaturam seguens doctrinas canonistarum in eadem conferentia statui: »Negotiatio oeconomica nunquam prohibita [25] est. Mercatura politica per se pro- hibetur, nisi urgens causa pietatis vel caritatis aliter suadeat. Nunc declaro, in nostra dioecesi talem causam existere, quapropter negotiationem politicam sacerdotibus permissam esse pronuntio. Nam associationes cooperative lucrum appetentes, pra- ecipue illas ad procuranda, quae populo necessaria sunt ad vitam sustentandam; ad utilitatem populi atque ex caritate erga illum administrantur. Associationibus enim huius generis populus e manibus usurariorum liberatus vitam faciliorem invenit. Ne- gotiatio vera lucrativa, id est unice ad propriam lucrum suscepta, omnino prohibitur. Si vero in favorem causae piae urgens necessitas eveniret, talem negotiationem in casu permitterem«. In »Instructione dioecesana« adhortatus sum sacerdotes, ut ubicungue fieri po- test, viros vel iuvenes idoneos et honestos seligant curentgue, ut isti in omnibus, guae ad talia instituta administranda necessaria sunt, rite excolantur et postea in pra- xi sufficienter probantur. Ouibus praemissis ad num. 48 respondeo: Licentiam praestandi operam in arcis nummulariis, parsimonialibus, cooperativis ruralibus dedi in genere pro omnibus institutis nostrae partis popularis, guae principiis catholicis nititur. Perdurante causa licentia guogue perdurat. Cassae parsimoniales in guibusdam maioribus parochiis proprium iam secretarium sustentat ita, ut sacerdos solummodo consilio et inspec- tione institutum adiuvare pergat. In locis vero minoribus proventus ad sustentandum Relationes ad Limina 329 proprium secretarium non sufficiunt, guare sacerdos ex pura caritate instituto ope- ram praestat. Ne vero sacerdotes leves sint in negotiis susceptis, mandavi decanis, ut occasione canonicae visitationis et occasione rumoris de periculo administrationem inspiciant. Ast hoc mandatum raro observatur et guidem ideo, [26] guia ab associatione centrali fere guotannis revisores ad filiales mittuntur, gui leviores defectus statim corrigunt. Sacerdotes his negotiis occupati congueruntur, se orationi atgue curae animarum vacare non posse tam intensive, ac ipsi desiderant. Casus aliguantum scandalosus elapso anno evenit, sed per amotionem sacerdotis in aliam dissitam parochiam ru- moribus finem imposui. Ast in genere sacerdotes a vita clericali non deflectunt. 49. Clerus absgue exceptione Sedi Apostolicae ex corde et intima persuasione adha- eret. Cum ordinario autem inde a perturbationibus ad finem belli, ab anno 1918, pars sat magna in quaestionibus politico — ecclesiasticis non consentiebat; num vero numerus talium sacerdotum valde imminutus est. Audio autem saepius guerelas de mea administratione, de guibus puto, non esse sufficienter fundatas. In dioecesi sacerdotes 12 sunt originis Germanicae, et guidem in parochiis, in guibus populus originis Germanicae commoratur. Exceptis nonnullis singularibus casibus, sacerdotes Sloveni cum istis in pace et amore vivunt. 50. Officia ab ordinario commissa sacerdotes libenter suscipiunt; tantummodo occa- sione translationis cooperatorum saepius murmurationes contra episcopum audiun- tur. Otiosi in dioecesi Labacesi non dantur, negue tales, gui universitatem laicam freguentarent. 51. In dioecesi Labacensi plurimi sacerdotes cum consensu ordinarii in diariis et libellis periodicis seribunt: apud diarium Slovenec redactor principalis est sacerdos, item apud folium politicum Domoljub, guapropter in speciali cura animarum neuter occupatur. Professores facultatis theologicae scientificum periodicum libellum »Bo- goslovni vestnik« cum disserationibus theologicis edunt. Redactor libelli scientifici »Čas« usgue nunc professor dr. Srebrnič?" fuit. Redactor folii periodici »Mladika« [27] cum articulis belletristicis et instructivis destinatis pro familiis est guidam pa- rochus Labacensis. Folium guogue magis religiosum »Bogoljub«, folium pro can- tu gregoriano et in genere cantu ecclesiastico fovendo »Cerkveni glasnik«, folium »Mladost« et »Orliček« iuventuti destinatum, folium »Preporod« pro propaganda abstinentia a potu alcoholico a sacerdotibus redigitur. Sunt vero lites relate ad folium belletristicum »Dom in svet«, guod magis excul- tis, intelligentibus destinatum est atque articulos publicat conscriptos tum a laicis, 3 Dr. Josip Srebrnič (1876, Solkan-1966, Krk) je bil v letih 1919-1923 prof. cerkvene zgodovine, zgodovine grškoslovanskih Cerkva in starokrščanske književnosti na ljubljanski Teološki fakulteti. Leta 1923 je bil imenovan za škofa na Krku. 330 Anton Bonaventura Jeglič tum a sacerdotibus. Lites exortae sunt circa guestionem, nonne hoc folium stylo et conceptioni modernae nimis indulgeat. Curo autem apertos et certos errores non pro- pugnet, cum in belletristica recti fines difficile determinentur, cum illud amotis foliis valde immoralibus etiam ab intelligentibus liberalismum profitentibus legantur, ego taceo, immo magis pro folio, guam contra illus dispositus sum. 52. De clero mihi haud ullus notus est, gui cum scandalo publicationes nobis adver- santes legeret. Sunt, gui studiorem causa facultatem petunt legendi libros prohibitos. Rogatus talem facultatem uno sacerdoti in guolibet decanatu dedi, ut in conferentiis omnes religuos de erroribus adversariorem informare posset, gui ita instructi curam animarum maiori cum fructu gerere valeant. Iudicium, an sacerdotes factionibus municipalibus vel politicis indebite se im- misceant, formare non audeo. Nam in omni vita publica sacerdotes primas partes habere debemus, guia secus adversarii partem catholicam facilius vincerent et guia populus non confidit organizationibus, in guibus sacerdotes non cooperarentur. Vi- dentur vero sacerdotes guidam modum excessisse. Ad statum saecularem unus sacerdos facultate legitima obtenta regressus est. Fa- cultate autem non obtenta sacerdotium 5 sacerdotes reiecerunt, e quibus 2 matrimo- nium contraxerunt. Sunt autem incorrigibiles, ast populum non perturbant. [28] 53. Ex poenis recensitis in can. 2298 irrogavi sequentes: a. ter prohibui missam praeterquam indeterminata ecclesia propter periculum peccati contra VI. decalogi praeceptum; b. Suspensio nam ab omni officio irrogavi semel propter cohabitationem cum muliere valde suspecta, quam vero saepius admonitus relinquere noluit; c. unum sacerdotem via administrativa amovi a beneficio sat bono ad aliud ve- rosimiliter deterius propter scandalum, quod non obstante iterata monitione et iteratis minis poenarum ecclesiasticarum frequentem et suspectam visitatio- nem mulieris coniugatae dimittere noluit; d. bis vel ter prohibui sacerdotibus commorandi in determinatis parochiis et qui- dem propter coversationem cum suspectis mulieribus; e. in omnibus recensitis casibus, si non plenum, saltem aliquem fructum obtinui. Cap. VIII. De capitulis. 55. Capitulum cathedrale constat duabus dignitatibus et decem canonicis. Praebenda theologalis et poenitentiaria in capitulo non datur; conamini tales pra- ebendas creandi resistebant canonici timentes, ne eorum iura limitantur. Canonicum theologum non nominavi, nam omnino nescio, quomodo muneri suo fungi posset, quia in ecclesia cathedrali de concionibus ante et post meridiem suf- ficienter provisum est. Nominavi vero canonicum poenitentiarium, qui libentissimo quovis tempore et magno cum fructus confessiones excipere solet. Relationes ad Limina 331 In capitulo guatuor vicarii praevidentur, gui vero sustentationem sufficientem non percipiunt, nisi in aliis muneribus occupati essent. [29] 56. Dotatio canonicorum vix sufficit. Exceptis duobus patronatus privati pro- prias domus habent; bonum commune tempore belli prolapsum est; percipiunt autem a gubernio congruam. Disciplina distributionum non observatur. 57. Sex praebendae canonicales sunt patronatus privati, sed de patronatu dimittendo cum nullo egi, quia valde dubito, quod illi iuri praesentandi abdicere vellent. In dioecesi alia guogue beneficia curata patronatus privati dantur. Negue his de patronatu dimittendo vel commutando in preces tractavi, nam, cum patronus ad re- stauranda aedificia ecclesiastica quintam partem expensarum solvere teneatur, popu- lus parochialis obstacula poneret. 58. Statuta a S. Congregatione probata habent, sed obsecundans mandata S. Congre- gationis Concilii de die 25. iulii 1923? provocavi canonicos, ut infra sex menses statuta nova conformiter praescriptionibus codicis proponant. 59. Canonici honorarii ex antigua consuetudine? fuerunt sex, ast nunc ex istis qua- tuor vivunt, guintum nominavi ad normam can. 406.257 60. Sede vacante eligitur vicarius capitularis; pro administratione bonorum mensa- lium eligitur canonicus, cui a gubernio officialis civilis adiungitur. Proventus inter- calares in fundum religionis mitti debent. 61. Capitulum adimplet obligationem recitandi horas minores ante missam conven- tualem, vesperas cum completorio autem determinato tempore postmeridiano. Ad recitandum matutinum non obligantur nisi festis maioribus. In functionibus pontifi- calibus episcopo libenter assistentiam praestant; ad consultationes vocati voluntate comparent. Alia guogue onera, ad guae non obligantur, cum gaudio [30] suscipiunt et sustinent. Unus adiuvat in schola pro educandis organoedis, alter praesidet as- sociationi Kolpinginianae et confraternitati de ss. sacramento, alter praeest institu- to pro educatione puerorum, alter est concionator et quidem valde desideratus in cathedrali, alter laborat in cancellaria pro revidendis rationibus ecclesiasticis, alter rectoris munere in seminario maiore fungitur, unus est canonicus poenitentiarius et 25 Besedilo v kurzivi je nadpisano s svinčnikom. 2% Besedilo v kurzivi je nadpisano s svinčnikom. 297 Besedilo v kurzivi je nadpisano s svinčnikom nad prečrtanim besedilom: »Solummodo tres vivunt, quia a longo iam tempore novum non nominavi.« 332 Anton Bonaventura Jeglič unus parochus parochiae cathedralis. Sed mihi videtur, guod unus vel alter absgue sufficienti causa hinc inde chorum negligat. De vita eorum sacerdotali nullae ad me perveniunt guerelae. 62. In dioecesi et guidem in urbe Novo mesto existit capitulum collegiatum, guod una dignitate et guatuor canonicis constat. Praepositus munere fungitur parochi et decani, religui autem canonici curam parochiae gerunt per modum cooperatorum. In adiuto- rium datur illis vicarius, qui in schola catechismum docet atgue cancellariam providet. Proventus illis e vinea obveniunt, insuper a gubernio guogue congruam valde parvam et insufficientem percipiunt. Habitant guidem in eadem domo, mensam vero communem non habent. Ad hos canonicatus viri aetate maiori promoventur. Qua tales confessiones sat libenter et cum fructu excipiunt, conciones proferunt, sed cum populo nullum fere commercium, et perinde in vitam eius socialem influxum parvum habent. Obligationes de choro et missa conventuali adamussim et libenter implent. In me cogitatio in dies vivacior apparet, curare, ut hoc capitulum supprimeretur, loco eiusdem parochia cum parocho atgue duobus cooperatoribus erigeretur. Nam talis clerus e bonis et congrua facilius decenter vivere, atque maiorem contactum et influxum in populum habere posset. Cap. IX. De vicariis foraneis et parochis. [31] 63. Vicarii foranei in nostra dioecesi decani vocantur, qui officium de vigilantia in ecclesiasticos bene adimplere conantur. Nam obsecundantes mandato synodi I. proprium decanatum vel singulis annis vel quolibet secundo anno visitare et de statu decanatus ad ordinarium referre solent. Exceptiones et negligentiae raro occurrunt. 64. Nunc paroeciae omnes excepta una parvissima de suo pastore provisae sunt. 65. Paroeciae amovibiles non dantur. Capitulum cathedralem coniunctam habet parochiam, ad quam vi statutorum episcopus unum e canonicis parochum constituit, cui in cura animarum duo vicarii opem ferunt. Capitulum quoque collegiatum parochiam administrat. Praepositus vi statutorum munere parochi fungitur in qua a 4 canonicis adiuvatur. Franciscani duas parochias per suum vicarium administrant. Ordini teutonico 5 parochiae incorporatae sunt, ordini vero cisterciensium una. In omnibus praedictis casibus praescripta can. 415, 471 et 609 $ 1 semper stricte observantur. Id valet de observatione can. 630, 631. Remotio vicarii cuiusdam usque ad praesentem diem non fuit necessaria, nam in casibus difficilioribus religiosi supe- riores ipsi providere solent. 66. Patronatus caesarei sunt parochiae 25, fundi religonis 125, privati sex praeben- dae canonicales, 52 parochiae et 4 beneficia. Usgue nunc cum nullo patronorum Relationes ad Limina 333 privatorum de dimittendo patronatu agere conatus sum persuasus, guod iussi suo non abdicabunt et populus non consentiet, eo guod ad reparanda aedificia in eorum patronatibus guintam partem expensarum ferre teneantur. In praesentatione canones observatur et patroni vota [32] ordinarii fere semper implere student. Praesentatio vel electio popularis in dioecesi Labacensi non datur. 67. In dioecesi Labacensi guaelibet parochia per concursum providetur et guidem hunc in modum: facultate data a S. Congregatione iam inde ab immemorabili tem- pore episcopi imperii Austriaci sacerdotes suos guotannis ad examen concursale invitant. Si eam in hoc de sufficiente scientia cum bono successu finivit, valorem habuit per sex annos. Parochia vacante sacerdotes, gui ad illam aspirarent, provo- cantur, ut tempore statuto preces porrigant, guas porrigendi ii sacerdotes ius habent, qui examen de doctrina bono successu subierunt. Ex iis, qui preces porrexerunt, episcopus parochiam libere collationis confert sacerdoti, guem prae ceteris idoneum putat. Si parochia est iuris patronatus privati, episcopus e competentibus designat tres, guos prae ceteris patrono commendat. Si paroecia est patronatus publici, cum Austria prolapsa sit, patronatus guogue cessavit. Cum vero nostrum gubernium illud omnino dimittere non vult, ego e concurrentibus ad talem parochiam unum eligo, atgue gubernio communico, me istum ad parochiam patronatus publici promoturum esse, ut pandat, si contra illum aliguid opponat. Addo vero, me hoc usu nullo modo iuri Sedes Apostolicae praeiudicare velle, guae iura illaesa maneant. Ouem agendi modu S. Congregatio probavit, prouti e litteris nuntiaturae regni SHS de 4. 4. 1923 nr. 1031 patet. 68. Reditus obveniunt parochis partim e praediis praebendae, partim ab aerario. Pro- ventus vix sufficiunt, guem ob rem augmentum postulamus. Revera augmentum iam concessum fuit, sed crescente praetio rerum pro vitu necessariarum iterum non suf- ficit. In omnibus parochiis domus parochiales cum aedificiis oeconomicis praesto sunt. Reparationes per concursum populi et patronorum fiunt. 69. Confirmare, guod obligationes, ad guas [33] guaestio praesens respicit, parochi nostrae dioecesis generatim accurate implere solent prouti synodi nostrae praeci- piunt. Ouerelae desuper rarissime oridiuntur. Vigilant enim desuper cum ordinarius tum decanis occasione visitationis canonicae. 70. Quaelibet ecclesia fonte baptismali instructa est. De mandato can. 775 in dio- ecesi nostra numguam sermo fuit, negue parentes talem exceptionem petunt, sed absgue murmuratione infantes ad ecelesiam parochialem per patrinos mittunt. Exci- pitur enitem una vel alia magis delicata familia in urbibus, guae tunc baptismus domi conferendum petit. 334 Anton Bonaventura Jeglič 71. Fervor parochorum in excitandis fidelibus ad freguentem communionem in uno vel altero decanatu imminutus est. Puellae guidem et feminae guam plurimae ad communionem saltem bis vel ter in mense, pauciores gualibet dominica vel etiam quotidie accedunt. Ast iuvenes et viri generatim bis in anno accedunt, multi quolibet tempore quadragesimali, pauciores quolibet mense, fere nullus saepius. Sacrum viaticum infirmis iusto tempore defertur; hoc sum respectu negligentiae rarissime occurunt. Fideles saepius excitantur, ut missae sacrificio etiam diebus ferialibus adsint. Qualibet prima feria VI. mensis missa coram sanctissimo celebratur et quidem sal- tem in permultis parochiis. Qualibet prima domenica in mensis Sanctissimum per unam horam postmeridianam publice exponitur, atque a fidelibus per preces cho- raliter recitatus adoratur, quod qualibet dominica Sanctissimo non exposito coram clauso tabernaculo exercetur. Qualibet die in una parochiarum, guae decursu anni sibi succedent, Sanctissimum per 12 horas exponitur, concio una vel duae pronun- tiatur, fideles ad sacramenta percipienda et adorationem invitantur, qui dies a populo ita celebratur sicuti festa I. classis celebrari solent, atque maior pars virorum guogue et iuvenum ad s. synaxim accedit. [34] Cum in nostris regionibus omnes infantes scholam publicam vel privatam frequentent, in qua a sacerdotibus in doctrina christiana instruuntur, isti sacerdotes prae ceteris de dispositione infantium ad primam communionem verum iudicium sibi formare possunt, guapropter negue parentes, negue confessarii desuper interro- gantur. Cautum est autem in nostra synodo II., ut infantes iam primo, vel secundo anno scholastico ad primam communionem admittantur, utpote satis instructi. Annis, quibus scholam frequentant, omnes infantes vel fere omnes ad communionem sal- tem semel in mense, multi pluries, ad s. communionem accedunt. Quem usum puel- lae etiam postea retinent, pueri vero exemplo aliorum seducti, negligentiores fiunt. 72. Ouoad extremam unetionem respondeo: affirmative. 73. Ouae in codice de matrimonio praecipiuntur parochi omnes semper observant. 74. Catechismum quod attinet, in nostris partibus catechismus in schola gualibet hebdomada per 2 horas traditur, guo tempore praeparatio guogue pro prima con- fessione et communione atque pro confirmatione commode fieri potest, dantur vero multi catechetae, gui hunc in finem infantes saepius ad catechesim convocant. Diebus dominicis tantummodo adultis convocatis in ecclesiam tempore postme- ridiano catechismus per omnes occurrentes guaestiones sistematice explanatur. Cum vero iuvenes et viri venire non solent, cautum est, ut guolibet anno per tres menses infra missarum solemnia conciones habeantur catecheticae. Insuper gua praeparatio ad confessionem tempore paschali tum pueri tum puellae seorsim convocati de doc- trinis prouti in catechismo occurrunt, interogantur. Relationes ad Limina 335 75. In dioecesi Labacensi gualibet dominica atgue guolibet die festo conciones ha- bentur et guidem tum a parocho inter missam pro populo, tum a cooperatore, si parochus talem habet. [35] In nostra dioecesi tempore guadragesimali tum in ecclesia cathedrali tum in ecclesiis parochialibus conciones habentur tempori congruentes de passione Domi- ni, vel de peccato vel alio serio argumento. In cathedrali ecclesia conciones quadra- gesimales bis in hebdomade pronuntiantur; ruri vero semel et guidem die dominica inter missam vel tempore postmeridiano. Conciones quoque haberi solent in triduo praecedente guadragesimam, in diebus destinatis pro adoratione Sanctissimi sacramenti, atque in aliis opportunis occasioni- bus. Decurrente mense maio Labaci guotidie conciones, ruri autem in omnibus fere parochiis lectiones pie relate ad B. V. Mariam instituuntur. Missiones populares in omnibus fere parochiis ita ordinantur, ut infra septennium locum habeant. De lucto exitu tum parochi, tum missionarii referre solent. Vacante parochia statim administrator constituitur et guidem unus tum pro admi- nistratione in spiritualibus, cum pro illa in temporalibus, cui a decano bona admi- nistranda, prouti in inventario designata sunt, traduntur. Administratione finita ad- ministrator rationem reddere tenetur ordinariatui diiudicandum. Novo vero parocho iterum a decano bona cum ecclesiastica tum praebendalia committuntur. Cap. X. De religiosis. 77. In domibus religiosarum omnium visitatione usgue nunc infra tres annos pe- ragere solitus sum. Sed non inveni nisi defectus minoris momenti, guos cum satis bono effectu amovere conatus sum. De administratione bonorum temporalium non ita inguirebam, sicuti in codice praescribitur, solummo[do] generaliter monui, ut in tali administratione caute procedant. [36] Congregationes vero clericales (can. 512, $ 2.2"), guibus congregatio missio- nis s. Vincentii a Paulo, nec non pia societas salesiana adnumerari debent, nunguam visitavi. 67. Religiosi omnes, sive viri, sive mulieres vitam communem ducunt, atgue fama optima gaudent, suisgue operibus in cura animarum, in scholis, in nosocomiis ad vitam religiosam in dioecesi promovendam multum conferunt. Ad opem facendam in cathechetica populi insitutione religiosi, numguam regui- siti fuerunt. Funguntur vero plures franciscani munere catechetae in variis scholis et guidem magno cum fervore et amore ita, ut revera omnem laudem mereantur. 79. Capucini, franciscani atgue fratres misericordiae eleemosynas guotannis inde ab immemorabilibus temporibus absgue offensione populi guaerunt, ex aliis dioecesi- bus viri religiosi guaestulantes non venerunt. 336 Anton Bonaventura Jeglič Venerunt autem bis vel tres religiosae e Bosnia et guidem cum consensu et com- mendatione proprii ordinarii, quapropte[r] etiam ego licentiam dedi. 80. Congregatio iuris dioecesani in mea dioecesi non datur, nec societas ulla virorum sive mulierum sine votis in communi viventium. 81. Omnia negative. 82. In dioecesi guatuor sacerdotes vivunt, qui legitime saecularizati fuerunt; duo in cura animarum occupati vitam clericalem ducunt, duo vero saepius monebantur et guidem unus propter suspectam familiaritatem cum feminis, alter propter freguen- tiorem ebrietatem. 83. a) De praescripto can. 512 et 513 iam superius retuli. Praescripta can. 520-521 de confesariis religiosarum accurate observantur. Praescripta tamen can. 533-535 a me observata non fuerunt. Nam relate ad col- locationem pecuniae, de quo in can. 533, $ 1 et 2 sermo est, consensum praevium ordinarii numguam postulavi. [37] De alienatione, de gua in can. 534 statuitur, nunguam agebatur. Ast debita varia singulae domus religiosarum contrahere debuerunt. Licentiam petebant ursuli- nae et filiae caritatis, guam iure dabam vel propter maiorem summam a S. Congre- gatione expectebam. Sorores vero a s. Croce debitum contraxerunt affirmantes, se id de consensu et licentia superiorissae generalis fecisse. Administrationis vero rationem a nulla domu religiosa expetii, negue recepi (can. 535). Ouoad dotam monalium vel in religionibus votorum simplicium praescripta can. 547 observantur. Non observabam, guae de collatione atgue administratione dotis religiosarum a can. 549 et 550 praescribitur, sed tantummodo hic inde monebam, ut de dotibus cura habeatur, ne dissipentur. Monita can. 552 de agendis ante admissionem ad novitiatum et ad professionem conscientiose adimplentur. Clausuram quod attinet omnia praescripta can. 600-605 in genere observantur. Cum vero a monialibus s. Ursulae propter varias scholas, in quibus laudabiliter occu- pantur, clausurae papalis observari minime potuerit, provocatus a S. Congregatione curavi, ut vota solemnia a Sede Apostolica in simplicia mutentur, guod decreti de 23. junii 1923, n. 7261/22 revera factum est. Religiosae votorum simplicium, in guantum mihi notum est, clausuram obser- vant. Excipitur vero una vel altera domus, e gua religiosae gualibet diei hora absgue comite in plateis apparent. Relationes ad Limina 337 b) Monasteria monialium subiecta superioribus regularibus in mea dioecesi non dantur, nam etiam carmelitae a meo praecessore huc vocatae episcopum superiorem digerunt. c) Praeter moniales carmelitas religuae omnes religiosae vitam [38] activam ge- runt. Occupantur vero qua magistrae in scholis vel in variis nosocomiis vel qua oe- conomae in variis institutis. Qua magistrae a inspectoribus civilibus publicae laudantur, quod de cura quoque in nosocomiis valet. d) Occupatae in seminario minore et maiore in parte a reliqua domu separata sub stricta clausura vivunt. De clausura sororum, quae in monasterio cisterciensium qua coquae inserviunt, nihil mihi compertum est, ast procul dubio sub hac respectu om- nia secundum canones ordinata sunt. Infirmis in privatis domibus inserviunt sorores e congregatione s. Crucis, de qui- bus vero nihil audivi nec occasione visitationis rescivi, quod deplorandum esset. Cap. XI. De populo fideli. 84. Mores populi generatim laudandi sunt. In familiis ruri christiana persuasio firma adhuc et omnis vita spiritu christiano imbuta est. In nonnullis partibus dioecesis sae- pius rixae, immo et maledictiones inter membra familiae audiuntur. In omnibus urbibus, etiam in urbe Ljubljana, multae familiae vitam cristianam ducunt, quod praecipue de feminis et puellis, nec non de iis viribus et iuvenibus di- cendum est, qui organizationibus catholicis adhaerent. Instituuntur quidem saepius variae pompae et solemnitates, sed tamen puto, pietatem intensam [39] bene funda- tam esse. Nocent vero vitae christianae valde frequentes saltationes, quae praecipuae tempore hiemali ab omnibus partibus instruuntur. Boni catholici curant, ut a salta- tionibus, quas ipisi instruunt, pericula immoralitatis pro posse vitentur; saltationes vero aliarum partium, ad quas etiam iuvenes et puellae secus sat bonae seducuntur, immoralitatem promovent. Ne vero professio vitae christianae deficiat, conciones, ephemerides, praeprimis organizationes catholicae curamque conventus curare solent. 85. Quoad reverentiam erga sacerdotes dicendum est, quod populus noster sacerdo- tes, praecipue episcopum, valde veneratur atque externis signis aestimationis prose- quitur. Fuerunt quidem viri, praeprimis iuvenes, qui finito bello aversionem, immo odium adversus sacerdotes publice monstrabant; sed numerus talium quotidie minu- itur. Erga summum pontificem populus summa reverentia, prouti catholicum decet, imbutum est, guam reverentiam sacerdotes gualibet occasione promovere student. Audiantur guidem ab intelligentibus guerelae de neglectu Slovenorum in partibus occupatis ab Italis, quod a Vaticano nihil fit contra iniurias a gubernio Italico illa- tas catholicis, gui sacerdotibus propriis privantur, guibusgue sacerdotes Itali linguae 338 Anton Bonaventura Jeglič Slovenicae omnino ignari Sancta Sede sciente introduntur. Ast alii Sanctam Sedem excusare conantur affirmantes, illam terroristico gubernio Italico oppressam esse, nec ea libertate gaudere, quae pro regiminae ecclesiae illi omnino necessaria est. 86. Populus gualibet dominica et gualibet die festo de praecepto, immo etiam abro- gato ad audiendum sacrum cum concione in ecclesias confluere atque ab operibus servilibus abstinere solet. Peccata sub hoc respectu raro commitantur. Etiam in urbe Ljubljana, nec non in aliis minoribus urbibus ecclesiae praefatis diebus ad quodlibet sacrum refertae inveniuntur, licet in urbibus frequentiores casus de neglecto sacro occurunt (can. 1248). [40] Ieiunium praescriptum, nec non abstinentia qualibet feria VI. religiosae ob- servantur, transgressiores occurunt quidem, sed raro (cann. 1252 et 1254). Apud nos viget mos deferendi infantes ad baptismum statim, si possibile, adhuc eodem die, quo nati fuerunt. Ultimis temporibus casus singulares occurrunt, quod baptismus infantium a parentibus omnino negligitur, praeprimis ab eo tempore, a quo leges civiles baptismum infantium non urget (can. 770). Quoad communionem pascalem dicendum, populum omnem quotannis illam percipere, negligentias valde raras esse. Occasione visitationis canonice parochi af- firmant, a communione pascali parvum numerum abstinere, non dari plures ac duos, tres, quinque casus. In urbe Ljubljana atque in locis industrialibus cum magno nu- mero operariorum, neglectus dantur multo frequentiores. Propositionem vero pro singulis centenis indicare non possum (can. 859). De frequenti communione iam retuli: viros et iuvenes illi assuefieri nondum po- tuisse, quorum maxima pars contenta est, si bis vel quater per annum illam percipit. Feminae et puellae maiorem praestant obedientiam, atque maxima ex parte commu- nionem saltem semel in mense, multae qualibet secunda hebdomade, pauciores quo- libet dominica vel etiam pluries accedunt. Id valet de scholaribus in scholis elemen- taribus. Solummodo in nostris institutis tum pueri tum puellae fere quotidie sacram synaxim percipere solent (can. 863). Extrema sacramenta noster populus iusto tempore percipere solet, non exceptis personis, quae vitam valde peccaminosam ducebant. Immo etiam e numero intelli- gentium casus de repudiatis extremis sacramentis rarissime, saepius autem casus de dilatione usque ad extremum tempus audiuntur (cann. 865, 944). Proportionem pro centenis indicare non possum. [41] Casus cremationis corporam in dioecesi Labacensi usque ad praesentem diem nullus occurit. 87. Matrimonium civile inter catholicos nullum celebratum fuit, evenit autem in nonnullis casibus apostasiae.°® Ruri concubinatus raro occurrunt et regulariter non 2 Besedilo v kurzivi je dopisano z drugo roko. Relationes ad Limina 339 permanent diu. Dantur vero concubinatus in Ljubljana atgue in locis industrialibus. Ast numerus compertus mihi non est, nam quis scire potest, num unus vel alter in concubinatu vivat, cum singuli vitium tale occultare conentur. Divortia guoad thorum et mensam nunc proh dolor multo freguentiora sunt, ac temporibus ante funestum bellum. Praeprimis e matrimoniis iunctis tempore belli multa infelicia sunt. Divortium regulariter a iudicio civili conceditur, guae concessio ordinariatui a iudicio communicantur. Conamina reconciliationis e parte parochi raro succesum habent. In ultimo guinguennio divortiorum numerus est circa 331. Tempore post belum matrimonia saepius onania maculantur. Ruri causam ona- niae regulariter timore provenit, guomodo maior numerus infantium sustentari pos- sit, et guidem propter inauditam caritatem rerum omnium, guae ad vitam necessaria sunt. Ruri onanismus sistematice non propagatur nisi ab illis, qui ex America domum revertuntur, inter operaris autem a socialistis. In urbe Ljubljana evitatio prolis sat freguens est et guidem etiam in familiis, guae catholicae apparere volunt. Quod vi- tium in libris, in conferentiis, in concionibus, saepius etiam in litteris pastoralibus impugnatur. Ruri in sacramento poenitentiae evitatio prolis ordinarie cum effectu coarcetur, in urbe vero admonitio confessaria fere semper despicitur. 88. Ex guo maior numerus schismaticorum variis e causis apud nos domicilium ha- bere coepit, matrimonia mixta plura contrahuntur. In matrimoniis eorum, gui apud nos manent, periculum fidei non datur, sed cautelae ante dispensationem datae regu- lariter servantur. Si vero coniuges matrimonii mixti in regionem populi schismatici proficiscuntur, pars catholica paulatim [42] in fide catholica indifferens evadit, cul- tum schismaticum freguentat, prolemque in scholis schismaticis educari solet. Cura de re anno elapso in conferentiis pastoralibus disceptatum fuit, ego vero in litteris pastoralibus fusius locutus sum. Proposui, gue dispensationem de impedimento mi- xtae religionis denegaturum iis, qui in regiones schismaticas profecturi sunt. Difficultates saepius oriuntur e matrimoniis contractis in Russia, ubi nostri mili- tes in bello capti per plures annos vivebant et matrimonia cum schismaticis coram ministro schismatico inierunt. De valore in guolibet casu specialis inguisitio fieri debet. Dantur guogue puellae, guae in Serbia apud familias schismaticas servitia prae- stant et absgue ulla dispensatione matrimonia cum schismatico coram ministro schi- smatico inierunt. Tales vix unguam ad vitam catholicam redibunt. Matrimonia mixta contracta in ultimo guinguennio ordinariatui circa 65 innotue- runt, sed numerus iste accuratus non est, nam de matrimoniis mixtis initis in regioni- bus schismaticis certas notitias nullas possidemus. 89. Obligationes gravissimae de christiana educatione prolis ubigue adimplentur. Sacerdotibus in synodo I. iniunctum fuit, ut quolibet anno matres guatuor vicibus convocent, illasgue de educatione prolis christiana sistematice instruant. Ego ipse duos libellos desuper confeci (can. 1113). 340 Anton Bonaventura Jeglič 90. In scholis elementaribus omnibus institutio religiosa traditur. Ultimis duobus annis periculum emergebat de institutione religiosa e scholis pellenda. Multiplici actione episcoporum, deputatorum et protestatione totius populi periculum cessa- vit. Praeterea a ministro pro institutione magistris clam mandatum fuit, ut scholares inde a primis annis spiritu imbuant associationis »Sokol«, guae odium erga reli- gionem, ecelesiam et sacerdotes spirat. Damnum sat magnum in aliguibus locis iu- ventuti illatum fuit. Episcopi verbo et scripto a gubernio revocationem talis decreti postulavimus. Decretum [43] guidem non fuit revocatum, sed educatio scholarum in spiritu associationis »Orel« (aquila), quae catholica est, admittetur. Insuper nobis contigit, approbationem statutorum associationis catholicorum pro deferenda schola catholica a gubernio obtinere. Adiuvamus guogue magistros adunatos in associa- tione »Slomšek« (episcopus Lavantinus optimus educator), gui aperte educationem catholicam proseguuntur. 91. Scholae stricte confessionales non dantur. Ast cum in dioecesi Labacensi fere soli catholici habitant, ex hac parte periculum fidei et morum iuventuti nullam im- minet. A ppetimus vero scholas stricte confessionales pro casu, si institutio religiosa e scholis exulare deberet. Nunc populus necessitatem scholarum confessionalium nondum sentit; sentiret vero, si sacerdotes a scholis arcerentur, quo casu demum actio nostra possibilis erit. 92. Tertius ordo s. Francisci ferventi actione franciscanorum in omnibus fere paro- chiis constitutus est, ast pro dolor minor pars virorum illi adhaeret. Pro viris »apo- stolatum virorum« commendavi, sed viri commoveri non potuerunt; demum anno curente in uno decanatu apostolatus virorum magno cum fructu inductus fuit. Con- fraternitas ss. sacramenti ubique viget, a qua omnes fere ecclesiae paramentis decen- tibus provisae sunt. Confraternitas christianae doctrinae a synodo II. valde commen- data fuit. Conamina vero singolorum parochorum effectum nullum habuerunt. Per omnes fere parochias propagata est congregatio Mariana pro puellis, in tertia circiter parte earum pro iuvenibus, atgue inde a tribus annis matres guogue huic congregatio- ni nomen dant. Congregationes multum prosunt ad vitam christianam iuventutis, ad bonam educationem e parte matrum et ad freguentem communionem. Datur guogue congregatio Mariana academica pro studiosis, cui multi nomen dederunt. Pro pueris et puellis erectus fuit »hortulus Marianus«. Associationi a sacra familia omnes fere familiae adhaerent; valde propagata est fraternitas a ss. rosario, ss. Cordis lesu, apo- stolatus orationis et similia. 93. Praefatae congregationes et III. ordo ordinario subiectae sunt. Cum vero bona temporalia non possideant, sed solummodo e collectis hinc inde institutis sustenten- tur, de administratione sermo haberi non potest. Relationes ad Limina 341 94. In nostra dioecesi associationes sociales ete. multae fundatae sunt. Adsunt vero seguentes: Unio agricolorum, [44] opificum et operariorum, guae a parte politica populari diriguntur. Pars popularis est catholica atgue ubigue in tota dioecesi omnes alias partes simul sumptas numero, intelligentia atgue agilitate multum superat. Pro cultura populi multum confert unio socialis christiana cum filialibus ultra 150 tributis per omnem dioecesim, guae variis conferentiis populum de guaestioni- bus publice agitatis informat. Cui idem duobus annis adiuncta est unio feminarum catholicarum pro excolendis puellis in re oeconomica, pro defendenda educatione christiana et asserendis iuribus feminarum. Sed nondum radices profundas vel late protentas egit. In omnibus fere parochiis dantur cassae parsimoniales de sistemate Raiffeisen, guae populo multum prosunt. In maxima parte dioecesis associationes cooperative vigent, guae curam habent pro variis indigentiis populi, scilicet pro comparandis vel vendendis alimentis, pro cultura agrorum, silvarum, animalium. Omnes istae unitae sunt in Unione centrali oeconomica atgue in Unione centrali associationum coopera- tivarum, guae instituto »Banca oeconomica cooperativa« innituntur. Associatio »Orel« (aguila) pro iuvenibus et »Orlice« pro puellis rapidos facit progressus; in maiori parte parochiarum fundata est, iam 25 millia iuvenum et puel- larum numerat. Finis huius associationis est guidem gymnastica, quae vero iuventu- tem alliciunt, ut vi conferentiarum, guae praeprimis tempore hiemnali quaquaversas sistematice institui solent, ad vitam vere catholicam permoventur, atgue ab ebrietate, luxuria et rusticitate arceretur. Cui associationi adhaerent iuvenes et puellae agrico- larum, operariorum, opificum, studiosi guogue et academici. Praesidentes, gui nuper electi fuerunt, academice exculti sunt et vere cum ecclesia sentiunt. Labaci et in tribus aliis locis erecta est associatio Kolpingiana pro iuvenibus opi- ficibus, guae vero hisce didius in magna crisi versatur. Praesidem habet unum e canonicis. [45] In urbe Ljubljana et in tribus aliis locis conferentiae operatur s. Vincentii et s. Elisabet, guae magna cum pauperum utilitate opera caritativa proseguuntur. Solummodo in Ljubljana guaedam asyla pro infantibus dantur. Curam pro iuven- tute gerit gubernium, atgue separatim associatio guogue dioecesana, guae pecuniis collectis sat magno numero infantium pauperum providet. Fundatae sunt etiam duae scholae oeconomicae, guales puellae agriculturam et aliorum civium in re familiari administranda instruuntur. Scholis iste religiosae pra- esunt. Varii cursus guogue oeconomici tum pro iuvenibus, cum pro puellis guagua- versus per dioecesim habentur, qui ad culturam iuventutis multum conferunt. 93. Associationes recensitae omnes catholicae sunt, episcopo adhaerent, in omnibus sacerdotes primas partes habent, atgue in omnibus vita christiana promovetur. 96. Diaria propria gualibet pars edit: catholica, christiano socialis, liberalis, demo- cratica, socialista et communistica. Diaria catholica maiori numero imprimuntur, ac 342 Anton Bonaventura Jeglič ea singularum partium. Folium »Domoljub« in omnes, et maxime remotos pagos in pluribus exemplaribus mittitur, cum affectu legitur atgue foliis adversariorum domus claudit. Diaria partium adversariorum fidem impugnant, immoralitatem atgue aver- sionem ab ecclesia propagant; leguntur vero a propriis asseclis, qui in urbibus atgue in locis industrialibus habitant. Libri guogue obsceni, atheismum defendente et alii huiusmodi imprimuntur, qui in urbibus et apud partem studiosae iuventutis magna damna in fide et moribus effi- eiunt. Ad malum hoc coercendum inserviunt diaria catholica, libri cum doctrina fidei et morum consentientes, praeprimis vero variae catholicae associationes, de guibus sermo erat, nec non unio iuvenum in scholis mediis, guae circa 600 adscriptos nume- rat. [46] 97. Notum est, dari homines massonicae sectae addictos, praeprimis in urbe Ljubljana, in gua sectarii Slovenici conventus suos celebrant. Frustra vero laboravi, ut de eorum conventibus atgue eorum operibus et influxu in vitam publicam certas notitias obtinerem, nam secta masonica omnem vitam suam adhuc occultat. 98. Societates socialismi, immo etiam communismi habentur. In guantum mihi no- tum est, una tantummodo organisatio cuiuslibet sectae existit, cui viri degentes in Ljubljana praesunt. Asseclas praecipuae ex operibus omnium generum sibi adsci- scunt. Folium guogue guaelibet pars propria habet. Ne influxum expandat, inservit organizatio catholica operariorum, guae in urbe Ljubljana et in locis industrialibus coligendis operariis cum successu operam dat. Numerum harum organizationum, gui in his mutatus, mihi non est notus. Audivi vero, numerum operariorum, qui in organizatione catholica collecti propriumque fo- lium adunt, superare numerum organizationum adversariorum. 99. Affirmative. Pars enim politica, quae principia catholica ubique profitetur, quo- libet periculo fidei exorto, adunatione populi in variis partibus dioecesis convocare populumque instruere atque ad gressus necessarios vel proficuos excitare solet. Cap. XII. [Iudieium sintheticum Ordinarii circa dioecesis status]. 100. Quibus praemisis de conditione dioeces materiali et morali iudicio prouti se- guitur: Cum populus sat pauper sit, cumgue subsidia ex aerario pro sustentatione semi- narii atgue sacerdotum, subsidia pro ecclesiis nec non reliquis aedificiis in statu bono conservandis valde incerta sint, atgue a mutabili voluntate singulorum ministrorum dependeat, timeo futurum, ut clerus denegatis fors subsidiis ab aerario tum a populo necessariam sustentationem vix obtinent atgue sarta tecta relate ad ecclesias et reli- gua aedificia tantummodo [47] difficulte curet. Relationes ad Limina 343 Moralis status dioecesis bonus est, prouti e relatione patet. Pro futuro fundata spe imbutus sum, fore ut adhuc melior evadat eo guod organizationes religiosae et sociales, praeprimis illae pro iuventute in dies incrementa capiant et guidem ferventi cooperatione sacerdotum et laicorum. Ad finem profiteor »Monitum ad locorum ordinarios« guod ex aedibus S. Officii 15. martii 1923 editum fuit, nostram dioecesim non attingere. Labaci die 11. octobris 1923 Antonius Bonaventura, episcopus Dostal cancellarius Dokument št. 144 1928, september 12. Anton Bonaventura Jeglič Relatio de statu Labacensis et guidem secunda iuxta formulam ex anno 1918 NŠAL, ŠAL, Škofje, Jeglič, šk. 4, Relatio 1928, str. 1—14. [1] Cap. I. Generalia de statu materiali personarum et locorum. Omnia sicut in relatione anni 1923 exceptis seguentibus parvis immutationibus: Ad 2. Rescripto S. Congregationis Consistorialis de die 14. februarii 1924 decanatus Idria, Vipava, Postojna et Trnovo administrationi archiepiscopi Goritiensis subiectae fuerunt, guod et de parochia Bela peč valet. A decanatu Trnovo parochiae Trnovo, Prem, Knežak cum vicariatu Zagorje per constitutionem Apostolicam de die 25. Aprilis 1925 separatae et novae dioecesi Flu- minensi subiectae fuerunt. Parochiae vero Jezersko et s. Andreae, guae ad dioecesim Gurcensem pertinent, decreto nunciaturae apostolicae Belgradi de die 1. novembris 1923 n. 1885 admini- strationi episcopi Labacensis commissae fuerunt. Ad conferentias episcopales Zagrabiam me conferre soleo, guae praeside archie- piscopo Zagrabiense semel vel bis guolibet anno convocantur. [2] Ad 3 c) Secundum recentissimam computationem in dioecesi numerantur incolae 521.249; in partibus vero subditis regno Italico 50.317. d) Numerus sacerdotum saecularium 560, regularium 138, numerus clericorum 70, alumnorum in seminario minori 300. e) Dioecesis numerat nunc ecclesias curatas 385, filiales 896, conventuales 12, capellas et sacella 250. 344 Anton Bonaventura Jeglič f) Numerus religiosorum et religiosarum fere idem est sicuti anno 1923; advene- runt 1) una domus congregationis sororum tertii ordinis s. Francisci, in qua 7 sorores operam dant instructioni oeconomicae puellarum et primae educationi infantium; 2) una domus ordinis sororum franciscalium destinata praeparatio- ni puellarum ad missiones externas. Cap. II. De administratione temporalium bonorum, de inventariis et archivis. Quod relatum fuit anno 1923, etiam nunc viget. Praescripta ecclesiae desuper lata ab omnibus fere curatis conscientiose observantur. Cap. III. De fide et cultu divino. Quae in hoc capite aguntur, omnia observantur ita perfecte, sicuti in relatione ante- cedente affirmare potui. [3] Duae solummodo observationes addantur: a. In iuventute academica quidam periculosi errores serpere inventi sunt, qui folio »Kriz na gori« (Crux in monte) per tres fere annos propagabantur. Ego modo magis paterno et amicabili quam auctoritativo agebam; ore et scripto ad errores illos attentos reddebam. Monita mea sat libenti animo excipere so- lebant. Cum nihilominus ab erroribus semet liberare non potuerint, mandavi, ut editio folii cesset. Obedierunt mense julio anni 1927. Nunc vero sub alia redactione novum folium »Križ« (Crux) me permittente edunt, in quo errores non occurrunt. Id valet de folio »Ogenj« (Ignis), quod a catholica iuventute operariorum editur. Saepius in varia scopula impingunt, sed me insistente correcte sentire operam dant, prouti dux eorum nuper iterum mihi promisit. b. Patres franciscani magnis cum sacrificiis et expensis valde pulchram et am- plam ecclesiam in suburbio Labacensi Šiška aedificaverunt, quam die 4. octo- bris 1927 consecravi nec non novam parochiam erectam proclamavi. Cap. IV. De iis quae ad ordinarium pertinent. 24. Mensa episcopalis non fruitur bonis mobilibus, sed solummodo immobilibus, scilicet praedio, quod maxime e parte silvis constat. Proventus habui e mercatura cum ligno, quapropter magnam seram aedificavi. [4] Hoc quinquennio varia infortuna passus sum. Primo pretium lignorum semper variebatur atque valde dimminutum est, dum salaria pro operariis et officialibus non minuebantur. Insuper per inundationes exortas ante duos et tres annos ingens mihi illatum fuit damnum. Ne ultra 100 personae omni proventu privarentur, permittente Sancta Sede rescripto S. Congregationis Consistorialis de die 1. iulii 1927, n. 489/27 debitum Relationes ad Limina 345 contraxi summa dinariorum duo millia millium, qua summa omnia, guae diruta fue- runt restitui, immo novum praedium circa 200 ha emere potui. Nunc spes fundata est fore ut praedium salvetur et decursu aliguot annorum debitum solvatur. Alia debita non dantur. Administrationem bonorum mensae omnino independentem concedere debui capitulo cathedrali, guod ad obtinendam sanationem nulli labori parcit. Ouolibet mense tribuit mihi dinarios 10 millia. Insuper a gubernio guogue mensualiter din 6300 percipio. Qui vero proventus necessitatibus meis non sufficiunt, cum in variis universitatibus sustentare debeo alumnos et sacerdotes, gui ad obeundum munus professorum in facultate theologica et in seminario minore praeparari debent. Qua persona aere alieno gravatus non sum. Ad num. 25-28 nihil novi, quapropter affirmationes ultimae relationis repeto. 29. In hoc guinguennio solummodo 35 alumnos ordinavi, guapropter penuriam cleri iam sentio eo magis, guia duobus sacerdotibus permittere debui ita ad missiones in America et tribus in [5] septentrionali Gallia, ubi Sloveni ab omnibus derelicti vivebant. Hoc guinguennio duos sacerdotes incardinavi, gui ex Italiae parte Slovenica a gubernio pulsi fuerunt. Ad 30-33. Omnia observantur, prouti in ultima relatione notavi. Ad 34. Synodum tertiam celebravi anno 1924 omnino conformiter canonibus 356— 362." Nunc sacerdotes in variis conferentiis resolutiones pertractant indagantes, guomodo impleri possint. Insuper omnes istae resolutiones obiectum constituunt examinis concursalis. Professor guogue theologiae pastoralis illas applicat et expli- cat. Ad 35 et 36. Affirmationes in ultima etiam nunc verae sunt. Cap. 7. De Curia dioecesana. Quae ad quaestiones 37-39 in relatione anni 1923 retuli, adhuc in vigore sunt ex- ceptis aliquot personis, quae loco priorum munus susceperunt. Loco examinatorum prosynodalium fere iidem in ultima synodo electi fuerunt. 29 Sklepe sinode je škof Jeglič objavil pod naslovom: Potek in sklepi III. ljubljanske sinode, Ljubljana 1924. 346 Anton Bonaventura Jeglič Cap. VI. De Seminariis. Ad 40—44. Ouae de seminariis maiore et minore in relatione anni 1923 explanavi, generatim etiam nunc confirmare debeo. [6] Addo solummodo, guod sustentatio seminarii minoris, ex guo tempore ego propter calamitates elementares pauper factus nihil contribuere possum, multo diffi- cilior evasit. Proventus non sufficiunt, ast, Deo dante, pecunias necessarias a variis benefactoribus donatas percepimus, guibus »deficit« guotannis sanatum fuit. Cap. VII. De clero generatim. Ad 45. Conditiones cleri externae aliguantulum melioratae sunt ita, ut plurimi vitam ducere possint, quin debita contrahere cogantur. Pro aegrotis et pauperibus cassam constituimus communem, in quam singuli sa- cerdotes in bonum commune conferre tenentur. Ad 46. Patres e societate Jesu domum exercitiorum pro sacerdotibus, viris et iuveni- bus aedificaverunt, in gua personae 28 simul exercitia spiritualia agere possunt. Om- nes, praecipue sacerdotes in hanc domum libenter confluunt. Hoc anno prima vice exercitia per integrum octiduum durabant, guibus 15 sacerdotes nomen dederunt. Interim etiam seminarium minus tempore feriarum scholasticarum pro exercitiis sacerdotum inservit. Mense iulio 80 sacerdotes exercitia ibi peregerunt. Ad 47. Ordinationes, guae hoc numero attinguntur, conscientiose adimplentur. [7] Luctum solummodo habeo de forma et colore vestium sacerdotum. Alienis exemplis seducti sacerdotes vehementer inclinant ad vestes in dies breviores et co- loris minus obscuri. Monita parvum prosunt. Dantur, gui iter facientes, praeprimis illi, qui montes ascendere amant, vestem omnino civilem praeferunt. Monita saltem nimium excessum retinent. Ad 48. Circumstantiae in rebus, de guibus in numero 48 agitur, perinde et licentiae nunc eaedem sunt, ac tempore ultimae relationis. Confiteor, cassae parsimoniales in guatuor casibus culpa sacerdotum in periculum venisse et guidem in tribus casibus propter nimiam benignitatem et misericordiam sacerdotum, propter guam statuta observata non fuerunt. Ast, omnes istae cassae, excepta fortasse una sanabuntur. Ad 49. Clerus Sedi Apostolicae ex intima persuasione adhaeret, eiusque mandata et vota adimplere paratus est. Etiam cum ordinario consentiunt illique obedientiam libenter exhibent, etiam illi guingue vel sex, gui ordinarium secus minus aestimant. Relationes ad Limina 347 Originis Germanicae non dantur nisi novem sacerdotes, cum guibus sacerdotes originis Slovenicae semper in bona pace vivunt. Ad 50 et 51. Ouae de guaestionibus horum numerorum ultima vice retuli, iterum assevero. [8] Ad 52. His guaestionibus nihil novi respondendum duco nisi guod uni sacer- doti propter varia peccata contra VI. decalogi praeceptum a S. Congregatione ipsa guaelibet functio sacerdotalis prohibita fuit. Nunc Beogradii munere civili fungitur vitamque christianam ducit. Alter vero sacerdos post multa monita parochiam et sta- tum clericalem proprio marte reliquit et nunc Vindobonae studiis occupatur. Tertius, professor artis in facultate philosophica, relicto sacerdotio semet absgue confessione esse declaravit matrimonium gue civile contraxit. Cap. VII. De capitulis. Ad 54-62 nihil novi occurrit exceptis statutis, quae nunc a S. Congregatione appro- bata sunt. Canonicum honorarium hoc quinquennio nullum nominavi. Cap. IX. De vicariis foraneis et parochis. Ad 63-65 circumstantiae permanserunt eadem, solummodo franciscanis parochia in Šiška eorum cura et expensis fundata facultate accepta a superioribus ante 8 menses incorporata fuit. Ad 66. Patronatus caesareus nec non ille fundi religionis omnino cessavit, unde pa- rochiae 150 liberae collationis Ordinarii subsunt. Gubernium omnes sacerdotes, cui unam ex his parochiis contuli, libenter agnovit iisque congruam cum supplemento ob caritatem nimiam solvit. [9] Patronatus privati permanserunt. In conferendis beneficiis praescripta iuris canonici observantur. Ad 67. Omnia ita observantur, prouti in ultima relatione expositum fuit. Cum vero gubernium amissionem patronatus publici agnoverit, omittitur modus agendi cum gubernio. Ad 68-70. Nulla imminutio fervoris. Ad 71. Exposita in ultima relatione vigent adhuc. Solummodo in freguentiori com- munione virorum et iuvenum magnus progressus cura sacerdotum observatur. Ad talem progressum contulit in iuvenibus associatio »Orel«, in viris vero »A postolatus virorum«, cui a duobus annis virorum in dies maior numerus nomen dat. 348 Anton Bonaventura Jeglič Ad 72—76. Res in his guaestionibus propositae perseverant, fervorem sacerdotum omnium laudibus extollere oportet. Cap. X. De religiosis. Ad 77. Visitationem praescriptam personaliter peregi in omnibus domibus religiosis exceptis: a. Conventu carmelitarum, pro guarum visitatione provinciali carmelitorum e Vienna facultatem concessi. Visitatione bis peracta retulit, conventum hunc ad optimos pertinere. b. Domibus filiarum caritatis a s. Vincentio, utpote guae in omnibus a sacerdoti- bus missionariis a s. Vincentio dependent. [10] Ad 78-81 nihil novi accidit. Ad 82. In dioecesi nunc tres sacerdotes exclaustrati degunt, de quibus in hoc quin- guennio nullas audivi guerelas. Immo unus valde fervet in cura animarum; alter ca- techismum tradit in instituto pro mutosurdis; tertius pensiono donatus in una domo religiosa vivit resgue sacras peragit estgue vita exemplari. Ad 83. De praescripto can. 512, 513 retuli superius. Quae can. 520-527 de confessariis determinatur accurate observantur. Can. 533-535 etc. Religiosae capitalia non possident, sed de proventibus obve- nientibus illis ex munere vivunt. Debita maiora contrahere debuerunt carmelitae atgue congregatio filiarum caritatis, ast guaesito et obtento beneplacito apostolico. De restitutione cautum est. Dotes monialium in cassis parsimonialibus tuto colloca- tae sunt. Carmelitae pro amplianda domu partem dotis licentia a Sancta Sede data expendere debuerunt, sed summa iam restituta est. In administratione proventuum religiosae propria statuta observant. Ex rationi- bus, guas inspexi, patet magna cura, ne proventus ad res superfluas proiiciantur. Can. 552 semper observatur; ego ipse scrutinia praescripta absolvere soleo. Clausura, de qua in can. 600-605 agitur, ab omnibus religiosis perfecte observa- tur. b. Nullum monasterium superioribus regularibus subiectum est. [11] c. Praeter carmelitas, quae vitam ducunt contemplativam, omnes religiosae ad vitam obligantur activam. Pars incumbit educationi iuventutis in scholibus ele- mentaribus, praeparandis ad statum magistrarum, scholis oeconomicis et aliae. Pars occupatur cura aegrotorum tum in nosocomiis tum in privatis domibus, guae omnes multum aestimantur, nullamque de iis audivi guerelam. Etiam in seminario maiore et minore rem domesticam curant. In utrogue partem domus inhabitant, guae a religua domu separata est ita, ut clausura perfecte observari possit. Relationes ad Limina 349 Cap. XI. De populo fideli. Ad 84. Idem dicendum est sicuti in priore relatione. Addo: forma vestium apud femi- nas, apud puellas, praeprimis apud infantes verecundia laeditur. Formam usitatam in urbibus puellae ruri, praecipue operariorum, imitantur. Monita nihil prosunt. Nuper litteris pastoralibus omnes revocare ad verecundiam conatus sum. Vituperavi etiam abusum balneorum in fluminibus, ubi utergue se promiscue balneis utitur. 87 et 88. Matrimonium civile contractum fuit unum et guidem a sacerdote, de guo superius?” pg. 8. Matrimonia mixta hoc quinquennio contracta sunt 70.2"! Ad 89-90 nihil innovatum est. Ad 91. Pro iuventute retinenda in vita christiana, postguam scholam elementarem absolverit inservit catechesis per aliguot hebdomades tempore hiemali, iuvant con- gregationes Marianae propagatae per parochias dioecesis, associatio Orel pro iuve- nibus atgue cura [12] sacerdotum pro vita christiana familiarum. Ad 92-99. Status descriptus in ultima relatione remansit, immo status associationum inter iuvenes, inter operarios et inter intellectuales multo melior evasit ob agilitatem et fortem animum nostrae iuventutis. Actionem catholicam in nostra dioecesi conformiter cum statutis a Sancta Sede pro Italis confirmatis induxi. Ouae actio a centro Labaci constituto paulatim per om- nes parochias propagatur. Spero fore ut decursu unius anni totam dioecesim occupet. Cap. XII. Iudicium sintheticum ordinarii circa dioecesis statum. Status populi religiosus elapso guinguennio multo melior evasit. Tum verbo, tum scripto et in variis conferentiis matres de educanda prole instru- untur. Infantes, qui scholam freguentant, primo vel secundo anno scholastico ad sacra- menta admittuntur. Fere omnes nomen dant sic dicto »hortulo Mariano«, libentergue ad intentionem operis a s. Infantia lesu conferunt. Iuvenes provectioris aetatis congregantur in gimnastica associatione Orel, quae praeter curam corporis praeprimis culturam animi fovet. Pars eorum congregationi Marianae*” adhaeret. 2 St. 55. Dopisano s svinčnikom: »E concessa a civili iudice.« > Dvojni »n« je v nekaterih primerih prečrtan z roko, torej Marianae namesto Mariannae. 350 Anton Bonaventura Jeglič Puellarum maior pars in congregatione Mariana, guae per [13] omnes parochias propagata est, adunantur, ubi ad vitam verae christianam et freguentiorem usum sa- cramentorum assuefiunt. Ultimis duobus annis »apostolatus virorum« celeriter crescit, quo viri quolibet mense ad sacram communionem simul accedunt. Insuper cursibus pro maiori cultura libenter participant. Matres vel in tertio ordine S. Francisci vel in Congregatione Mariana ad pietatem educantur. Quaquaversus per dioecesim propagatae sunt variae associationes cooperativae, industriales et oeconomicae, unde populus varia emolumenta percipit. Nostri fideles libentissime confluunt convocati ad congressus locales catholicos et eucharisticos, qui quotannis in variis decanatibus celebrantur. Operarii guogue in catholica associatione sat numerosi inveniuntur, hinc inde nu- merum operariorum in associationibus communisticis et socialisticis superant. Valde agilis est consociatio operariorum iuvenum sub nomine »Krekova mladina«, gui ut patrem actionis socialis sacerdotem Krek celebrant. Ast isti iuvenes in perpetuo pe- riculo prolabendi in varios errores in quaestionibus socialibus versantur, guapropter magna diligentia omnis actio eorum a me observatur et pro necessitate monita salu- taria iis impenduntur. Apud iuventutem in mediis scholis fervor observatur adunationis in catholicis as- sociationibus. Dantur in tali associatione, [14] guae cum associatione »Pax Romana« unita est, circa mille studiosi. Magis adhuc magna pars academicorum, gui in variis organisationibus uniti sunt, ad interiorem et perfectiorem vitam christianam aspirat. Datur etiam congregatio Mariana academica. Permagna pars populi associationi politicae, guae principia catholica ubigue pro- fitetur, firmiter adhaeret ita ut partes religioni et ecclesiae inimicae omnes simul sumptae numerum eius non asseguantur. Inde patet, statum dioecesis morales sat bonum esse. Clerus omni vi conatur; ut vitium ebrietatis, guod nimis freguens est, atgue onanismi pro vitanda prole saltem pro posse coerceant. Status materialis paupertati appropinguat. Multi in Americana emigrare coguntur. Pro indigentiis vero religiosis libenter conferunt. Hoc quinquennio quatuor novae sat amplae ecclesiae consecrari potuerunt. Item abundanter conferunt pro variis missio- nibus, unde sensus populi religiosus profundus colligitur. Ad finem addo, me ad ultimam relationem nullum responsum obtinuisse. Ljubljana, die 12. septembris 1928. Gregorij Rožman 1883, Dolinčiče pri Šmihelu pri Pliberku-1959, Cleveland 1929—1930 naslovni semtenski in ljubljanski škof koadjutor 1930-1959 devetindvajseti ljubljanski škof (od 1945 v inozemstvu) Dokument št. 145 1933, september 21. Gregorij Rožman Relatio ad limina NŠAL, ŠAL, Škofje, Rožman, šk. 3, Relatio 1933, str. 1-46. Cap. I. Generalia de statu materiali personarum et locorum. 1. Dr. theol. Gregorius Rožman, natus 9. Martii 1883 in paroecia sancti Michaelis penes Bleiburg dioecesis Gurcensis (Austria); consecratus 14. iulii 1929, regimen dioecesis suscepit 1. augusti 1930. 2. Dioecesis Labacensis dotata est munificentia imperatoris Friderici III. die 6. de- cembris 1461, canonice erecta a papa Pio II., bula data 6. septembris 1462. Pri- vilegiis nullis gaudet. Suffraganea est sedi metropolitanae Goritiensi, guacum vix ullae relationes habentur, cum extra fines regni Jugoslavici sita est. Quare decreto S. Congregationis Consistorialis de die 6. novembris 1926 No. 768/26 pro appellationi- bus judicialibus Curia episcopalis Lavantina Maribori constituta est, episcopus vero Conferentiis episcopalibus apud metropolitam Zagrabiensem convenit. 3. a. Residentia Ordinarii est Labaci — Ljubljana, Pred škofijo Nr. 4. b. Amplitudo dioecesis: 8.740 km’, tota sita in regno Jugoslaviae (banovina dra- vska); caeli temperies moderata est exceptis nonnullis partibus in montibus, ubi hiems longa et dura esse solet; maior pars dioecesis montuosa est, altitudo supra mare [2] paroeciarum maxima 996 m, minima 156 m est. Lingua fide- lium est Slovenica, linguae Germanicae sunt circiter 15.000 fidelium. c. Summa incolarum: 518.196 (iuxta officialem censum anno 1931) Summa catholicorum: 514.187 Summa acatholicorum: 4.019 (Serbi-ortodoxi 2725, protestantes 479, Hebraei 92, diversi 723) Praecipuum oppidum Labacum (Ljubljana) cum 57.076 catholicorum, 2.692 acatholicorum (Serbo-ortodoxi 1917, protestantes 272, Hebraei 65, diversi 438). 352 Gregorij Rožman d. Numerus sacerdotum saecularium: 571, " clericorum Seminarii: 87, Seminarii minoris: 340. e. Adest Capitulum cathedrale, quod continet duas dignitates (praepositus, deca- nus) et decem canonicatus, quorum hodie tres vacant. Capitulum collegiatum adest in Novo mesto, ex praeposito et quattuor ca- nonicis constans; duo canonicatus hoc tempore vacant. f. Dioecesis post constitutionem »Quo christifideles« de die 10. februarii 1933, qua 30 paroeciae a dioecesi Labacensi dismembratae sunt, divisa est in 18 decanatus. Paroeciae sunt 272 et 8 expositurae. Numero fidelium maxima est paroecia 28.590 (Sancti Petri Labaci, quae mox in tres paroecias dividetur), [3] minima 160 (Sv. Planina). Paroeciae per linguas vel familias divisae non adsunt. Praeter ecclesias paroeciales in dioecesi adhuc inveniuntur 897 eccle- siae filiales, 12 ecclesiae religiosorum et 255 oratoria publica et semipublica. Celeberrimus locus sacer in dioecesi est ecclesia B.M.V. Auxiliatricis in Brezje paroeciae Mošnje, ad quam fideles numerosissimi etiam ex dioecesi vicina Lavantina confluunt. g. Religiones virorum habentur seguentes: . Ordo Cisterciensis: 2 domus, 17 sacerdotes . Ordo Carthusiensis: 1 domus, 19 sacerdotes . Ordo Fratrum Minorum: 8 domus, 47 sacerdotes . Ordo Minorum Capucinorum: 2 domus, 11 sacerdotes . Ordo Teutonicus: | domus, 10 sacerdotes . Ordo Fratrum Misericordiae: 2 domus, 2 sacerdotes - Societas Jesu: 1 domus, 7 sacerdotes . Congregatio Missionis s. Vincentii a Paulo: 3 domus, 27 sacerdotes . Societas Salesiana: 3 domus, 20 sacerdotes.?? Summa: 21 domus, 160 sacerdotes. h. Religiones mulierum habentur sequentes: 1. Ordo s. Ursulae: 3 domus, 197 religiosae 2. Carmelitanae discalceatae: 1 domus, 18 religiosae 3. Sorores Charitatis Congregationis s. Vincentii a Paulo (domus matricis Pa- risiensis): 20 domus, 602 religiose 4. Sorores Charitatis Congregationis s. Vincentii a Paulo [4] (domus matricis Zagrabiensis): 3 domus, 28 religiosae 5. Sorores Mariae a Sacro Numismate: 3 domus, 166 religiosae 6. Sorores Scholares III. Ordinis s. Francisci (domus matricis Maribor): 11 domus, 118 religiosae v o n a u P r u n - 2% § svinčnikom pripisano: »Misijonarji (Knobleharjev zavod).« Relationes ad Limina 353 7. Sorores Scholares III. Ordinis s. Francisci (domus matricis Eggenberg — Austria): 2 domus, 35 religiosae 8. Sorores Scholares pauperes de Nötre-Dame: 4 domus, 44 religiosae 9. Sorores Misericordiae a Sancta Cruce: 3 domus, 29 religiosae 10. Sorores Franciscalium Missionariarum Mariae: | domus, 13 religiosae 11. Sorores Ordinis Teutonici: 2 domus, 7 religiosae?”* Summa: 50 domus, 1257 religiosae Cap. II. De administratione temporalium bonorum, de inventariis et archivis. 4. Leges civiles Ecclesiam (i. e. mensam episcopalem, ecclesias, beneficia et alia in- stituta ecelesiastica) tamquam personam iuridicam considerant eigue tribuunt prouti aliis personis facultatem possidendi, acguirendi et administrandi bona temporalia. Iuxta legem de 7. maii 1874 olim Austriaca, quae in Jugoslavia vigere pergit, po- testas civilis inspectionem administrationis bonorum ecclesiasticorum habet, guae inspectio libertatem Ecclesiae parum coarctat. 5. Loco Consilii administrationis adest ex consuetudine antiqua [5] »Consistorium episcopale« constans ex canonicis Capituli cathedralis et nonnullis aliis peritis viris ecclesiasticis (hoc tempore sunt tres), quibus episcopus utitur ad mentem can. 1520 33. 6. Praescripta can. 1525 guoad rationes reddendas fere ab omnibus administratoribus ecelesiarum rite observantur, terminum rationes reddendi negligentes a decanis guot annis occasione visitationis canonicae compelluntur. 7. Praescripta can. 1523 observantur, libri accepti et expensi revisuntur a decanis guot annis, ab episcopo guovis guinguennio occasione visitationis canonicae. Pro inchoandis litibus administratores petunt licentiam Ordinarii secundum can. 1526, praeterea existit peculiare officium iuxta legem civilem pro defendendis iuri- bus personarum juridicarum etiam ecclesiasticarum, quo administratores in revindi- candis juribus possessionis ecclesiasticae utuntur. Serventur normae canonis 1527. Ouoad pias fundationes canones 1544 et seguentes diligenter observantur. Fun- dationes Missarum ex tempore ante bellum devalorizatione pecuniae Austriacae om- nem vel maiorem partem dotis amiserunt nec ulla spes efulget, eas restituendi, guare omnes fundationes antiguae, guorum dos non in immobilibus bonis constat, facultate Sedis Apostolicae partim reductae ad minorem obligationem partim dos insufficiens in stipendia Missarum [6] manualium conversa eogue modo fundationes extinctae sunt. 94 S svinčnikom pripisano: »/2. Hčere Marije Pomočnice.« 354 Gregorij Rožman 8. Unicus tantum casus bonorum fiduciarium Ordinario notus factus est occasione visitationis, sacerdotem can. 1516 ignorantem opportuno modo commonui. 9. Normae canonum 1530-1533, 1538—1542 servantur eo potius, cum etiam leges civiles fere eadem praescripta pro valore contractuum habeant. Negotia maioris mo- menti ultimo triennio his de rebus acta non sunt. 10. Decimae et primitiae (can. 1502) in dioecesi Labacensi non existunt. Aliguam analogiam cum his habet collectura — uti vocatur — i. e. collectio fructuum (e. g. fru- menti, vini, faeni etc.) in partem sustentationis congruae cleri curati, quos fructus in nonnullis paroeciis fideles obligantur dare, in aliis voluntariae dant. Querelae de dura exactione non audiuntur. 11. Transgressimes praescriptorum can. 1182 episcopo nullae notae sunt, nec tales invenit in visitationibus canonicis hoc triennio (1930-1933) peractis. 12. Ouoad stipendia Missarum seguentia notanda sunt: Hoc triennio stipendia Missarum ita defecerunt, ut nec dimidia pars sacerdotum saecu- larium sufficientem numerum stipendiorum habeat et vera penuria materiali prematur. Manualis Missarum stipes in diocesi definitus est, sed necessitate pressi multis in lo- cis, in guibus fideles pauperes [7] sunt, sacerdotes accipiunt etiam minorem stipem. Casus, de guibus canones 835 et 841, in dioecesi Labacensi hodie non adsunt, guod ex supra dictis elucet. Singuli sacerdotes habent »librum intentionum«, guem visitatori canonico (epi- scopo vel decano) guot annis ostendere debent. Librum, de guo can. 843, habent ecclesiae religiosorum, saecularis una tantum, guem hoc anno prima vice recognovi, libros ecclesiarum religiosorum adhuc non recognovi. 13. Normae Synodi dioecesanae annorum 1908 et 1924 necnon can. 1522 de inven- tariis observantur, praesertim decanorum cura est, ut novo parocho aut vicario oe- conomo bona ecclesiastica mobilia et immobilia tradantur secundum inventarium et de traditione accurate protocollum conficiatur in tribus exemplaribus, guorum unum manet in archivo paroeciae, alterum ad Curiam episcopalem, tertium ad officium decanale transmittatur. Inventaria in triplici exemplari exaranda sunt guovis decen- nio, nisi decanus causam habuerit dispensandi ab hac obligatione, eo guod decursu decennii vix ullae mutationes in bonis locum habuerint et additamentis in inventariis facile dignoscantur. Obligatio conficiendi nova inventaria inchoato novo decennio non urgebatur, guia valor syngrapharum olim Austriae (»valori«), guae magnam partem bonorum (pecuniarum) ecclesiarum constituebant, hodie nullus, pro futuro incertus est. [8] Rectore ecclesiae defuncto statim decanus interveniente notario pu- blico (officiali reipublicae) bona ecclesiae a bonis privatis defuncti discernit, quare periculum, ne bona ecclesiastica disperdantur, fere omnino excluditur. Relationes ad Limina 355 14. Archivum triplex adesse dici potest. Pars antiguior archivi in loco tuto posita et observata est. Licentiam ingrediendi praeter Cancellarium habet parochus vicinor r. d. Pokorn Franciscus, peritus in historia dioecesana, gui documenta archivi noviter ordinat et paulatim novum catalogum conficit. Altera pars, guae documenta recentiora, in administratione dioecesis saepius ne- cessaria vel desiderata continet, reposita est in armariis cancellariae ipsae. Tertia pars continet authentica exemplaria librorum paroecialium (can. 470 $ 3), quae in separato, tuto loco conservantur. Libri ordinationum (can. 1010) custodiuntur. Documenta custodita in archivo incipiunt ab anno 1226 i. e. iam ante erectionem dioecesis. Pergamenae habentur, incunabula non adsunt. Archivum secretum adest armarium observatum duabus diversis clavibus, guae custodiuntur ad normam can. 379, In hoc archivo continetur liber dispensationum (can. 1047), in quo unicus casus tantum ex ultimo quinquennio inscriptus est. Liber, de guo can. 1107 vacat, guia nullum matrimonium conscientiae unguam contractum est. [9] 15. Ecclesiae et confraternitates et pia loca archiva habent, quae objectum sunt visitationis canonicae. Pro archivis paroecialibus Synodus dioecesana anno 1908 de- cretum de ordinatione et usu archivi edidit, quod fere ab omnibus parochis observa- tur. Catalogi omnium documentorum confecti non sunt praeprimis propter defectum apti temporis, cum ob insufficientem numerum sacerdotum saecularium clerus cura- tus otium ad conficiendum catalogum invenire non potest. Cap. III. De fide et cultu divino. 16. Errores graves inter fideles non grassantur. Spiritismi asseclae inveniuntur sed non tam numerosi, ut de lue spiritismi sermo esse possit. Secta Adventistarum et Scrutatorum Bibliae in tres paroeciis inter operarios serpere coepit, sed praedicatio- nibus in ecclesiis necnon scriptis diffusio huius veneni iam desinit. Consilium vigilantiae adest, constans quinque personis in sede episcopali, quibus adlecti sunt omnes decani. Ut munus suum expeditius explere possit, alias idoneas personas in Consilium adlegere intendo. Professio fidei cum iuramento antimodernistico iuxta praescripta canonum exigi- tur et nemine reluctante fideliter praestatur. [10] 17. Cultus divinus etiam publicus ubique in dioecesi libere exercetur. 18. Maior pars coemeteriorum est in libero dominio ecclesiarum, alia pars pertinet ad communitates civiles, sed iura ecclesiae etiam in his sarta tectaque sint. 356 Gregorij Rožman 19. Generatim in cultu divino, in Sanctorum, sacrarum imaginum et religuiarum veneratione, in sacramentorum administratione, necnon in sacris functionibus leges canonicae et liturgicae accurate et diligenter observantur. Consuetudines contrarias in visitationibus, triennio elapso peractis, nullibi inve- ni. Picturae statuaeque in ecclesiis et oratoriis dioecesis dici possunt sanctitati loci aptae et consonae. Opera artis »modernae« uti appellant, guae pium fidelium sensum offendant, non inveniuntur. Profani conventus et nundinae utpote prohibiti, in ecclesiis non habentur nec ut habeantur umguam petitum est. 20. Numerus ecclesiarum in singulis oppidibus et paroeciis sufficiens est. Labaci in paroecia amplissima Sancti Petri in parte Moste nominata aedificatio novae ecclesiae desideratur et iam praeparatur; adsunt ibi guidem duo oratoria publica, guae numero fidelium non sufficiunt. 21. Generatim ecclesiae mundae sunt et decenter ornatae ac necesaria supellectili dotatae. [11] Nonnullae ecclesiae filiales egentes sunt hoc sensu, ut nullam dotem habeant, sed munificentia fidelium conservantur. Ecelesiae structurae arte, picturis aut pretiosa supellectili insignes non sunt, guae recenseantur. 22. Ingressus in ecclesias omnibus fidelibus semper prorsus absolute gratuitus est. 23. Ecelesiae ita custodiuntur, ut furta etiam hoc tempore inediae et inopiae rarissima sunt. Ecclesiae, in guibus SS. Eucharistia asservatur, per totam diem fidelibus patent, exceptis circiter tribus ecclesiis paroecialibus, quae magis distant a vicis et loco so- litario positae sunt, quae mane tantum apertae sunt. Canones 1267 et 1268 circa custodiam Sanctissimi Sacramenti in omnibus eccle- siis, ad quas pertinet, accurate observantur. Item dicendum de can. 1269. Praescriptum can. 1271 adhuc observari potuit, ut oleum saltem vegetabile ad lucem coram Sanctissimo adhibitum sit. Perdurante penuria proventuum multae ec- clesiae cogentur adhibere »petroleum«. Cap. IV. De iis guae ad Ordinarium pertinent. 24. Redditus, guibus Episcopus fruitur sunt: [12] a. salarium a re publica solvendum, guod constat 10.000 Dinariorum per annum cum additamento variabili; b. proventus ex bonis immobilibus mensae episcopalis, guae praesertim silvis constant; Relationes ad Limina 357 c. incerta Curiae. »Reforma agraria« — uti vocant — mensae episcopali maior pars agrorum, prato- rum ac pascuorum adempta est et nunc istud periculum silvis imminet, quare mensa episcopalis valde imminuta et deteriorata est, ita ut redditus episcopo non sufficiunt et obligationibus hucusque vigentibus relate ad Seminarium minus satisfacere am- plius non potest. Praeterea aes alienum duo millia millium Din. gravat episcopum contractum ex licentia S. Congregationis Consistorialis de die 1. julii 1927 Nr. 489/27. Domus episcopalis congruit dignitati et numeri episcopi, est sat ampla et bene conservata. Praeter consuetos famulos (3) et famulas (2) (in culina et lavatione linteaminum) cum episcopo vivunt tres sacerdotes, officiales Curiae episcopalis. Cathedraticum non exigitur. Exactiones nullae impositae sunt (can. 1505, 1506). Uti supra dictum est, Ordi- narium gravat aes alienum duorum millionum Din. Extinctioni consulere nunc per- difficile est, cum [13] pretium lignorum nimie diminutum et commercium lignorum vix possibile sit. Qua persona privata aere alieno non sum gravatus. 25. Inventarium occasione introductionis in possessionem die 1. augusti 1930 con- fectum est, sed modo definitivo nondum exaratum nec subscriptum est, quia exitum reformae agrariae, quae ad finem nondum deducta est, expectandum esse puto. 26. Sedes episcopalis vacua non erat, quia uti coadjutor cum iure successionis prae- decessorem statim successi. 27. Praeter tempus brevissimum 10-15 dierum continuo in residentia episcopali commorari consuesco. Pontificalia perago iuxta Calendarium dioecesanum; concio- nes habeo in festis maioribus anni necnon tempore Quadragesimae quavis feria sex- ta. Litteras pastorales ordinariae inchoante Quadragesima mitto, extraordinarie vero, quando eas circumstantiae exigunt vel suadent. Leges ecclesiasticae promulgantur folio periodico dioecesano (Skofijski list). 28. Sacramentum confirmationis administro in ecclesia cathedrali diebus festivis Pentecostes: in ecclesiis paroecialibus vero occasione visitationis canonicae, quae quovis quinquennio in singulis paroeciis peragitur. Alio tempore anni in oratorio domus episcopalis, quando quis petit. Regulae de aetate et patrinis servantur. 29. A die 1. augusti 1930 ad ordines sacros promovi 40 saeculares [14] ex dioecesi Labacensi, 9 ex aliis dioecesibus; 46 regulares omnes ad utilitatem Ecclesiae utiles. Saeculares omnes in Seminario studia theologica et philosophica peregerunt. 358 Gregorij Rožman Numerus ordinatorum non est omnino par necessitati dioecesis; adhuc nonnulla of- ficia ecelesiastica vacant. 1295 A Kalendis augusti?" 1930 incardinavi tres sacerdotes, excardinavi autem unum. 30. Regulae can. 877 et seguentes in concedenda facultate vel licentia sacramentales confessiones audiendi servatae sunt. Examen instituitur in facultate theologica ex theologia morali, pastorali et iure canonico. Sacerdotes ex alienis dioecesibus et re- gulares obtinent jurisdictionem, si repraesentari possunt instrumentum jurisdictionis recens a suis respectivis superioribus. Casus episcopus nullos sibi reservavit praeter eos, qui ex iure canonico illi reser- vati sunt. 31. Circa sacras praedicationes constituta sunt, uti seguitur: a. in cursu theologico specialis magister sacrae eloguentiae omnes alumnos exercet non solum guoad eloguentiam externam sed etiam guoad materiam concionum; b. praescriptus est liber concionum, in quem concionator argumentum concionis inscribere tenetur. Liber proponi debet inspectionis causa visitatori canonico. Hoc modo episcopus (et decani) noscit, quae veritates fidei et morum fidelibus declaratae [15] sunt et quae non, ita ut, si necesse videtur, opportuna praecepta ad mentem can. 1347 dare potest. Votum can. 1345 expressum in ecclesiis saecularibus fere ubique iam in effectum deductum est. Cleri religioso praeceptum tale nondum dedi, sed desiderium tantum manifestavi, quod nonnulli implent. 32. Matrimonia mixta frequentiora eveniunt, ex qua tempore cum Serbis-orthodoxis in isto regno vivimus. Institutione catechetica in scholis, concionibus in ecclesiis atque scriptis (in foliis periodicis) fideles de praescriptis Ecclesiae catholicae in- struuntur et absterrentur a matrimoniis mixtis praesertim coram ministro acatholico contrahendis. 33. Decani quot annis vel saltem biennio omnes paroecias visitant et de visitatione relationem accuratam ad Ordinarium mittunt. Episcopus in quinquennio totam dioe- cesim per se ipsum visitat et de visitatione parochis decretum in scriptis tradit. Personas quoque quoad vitam et actionem (canones 125, 126, 136 etc.) ad nor- mam can. 344 visito. Item valet de inspectione missarum manualium et fundatarum. Abusus triennio elapso, in quo visitavi iam 3/5 dioeceseos, nullos hac in re detexi. 295 1. avgust. Relationes ad Limina 359 34. Novissima synodus congregata fuit anno 1924 a die 25. usgue ad 29. augusti. Ego nullam adhuc synodum celebravi. [16] 35. Conferentiis episcoporum Jugoslaviae a die 1. augusti 1930 quavis vice interfui. 36. Civilis loci auctoritas dignitatem episcopalem agnoscit et externa aligua reve- rentia proseguitur. Generatim jurisdictio episcopalis coarctata non est. Quoad insti- tutionem religiosam in scholis nonullae difficultates exortae sunt. Auctoritas civilis plures vicarios cooperatores deposuit uti catechetas eisgue ingressum in scholam interdicit nisa lege civili de scholis et guidem ex causis vel non existentibus vel non verificatis. His in casibus praecepi illis sacerdotibus, ut pueros extra scholam insti- tuerent in veritatibus fidei, guod auctoritas civilis frustrare conata est, sed adhuc sine effectu notabili. Cap. V. De Curia dioecesana. 37. Curia dioecesana aedes proprias non habet, sed in aedibus episcopalibus in con- taginatione prima sufficientia et convenientia spatia habet. Prospectus officialium Curiae episcopalis: Vicarius generalis: Ignatius Nadrah, praepositus capituli cathedralis Cancellarius: Joseph Jagodic Secretarii: Franciscus Mervec, Aloysius Zitko [17] Judices synodales (et prosynodales): Ignatius Nadrah, praepositus Aloysius Stroj, canonicus Dr. Thomas Klinar, canonicus Joseph Vole, canonicus Dr. Gregorius Pečjak, sacerdos Msgre Victor Steska, sacerdos Dr. Alphonsus Levičnik sacerdos Msgre dr. Joseph Ujčič, prof. theologiae Dr. Josephus Turk, prof. theologiae Promotor iustitiae: dr. Cyrillus Potočnik Vicegerens: dr. Andreas Snoj, prof. theologiae Defender vinculi: dr. Aloysius Odar, prof. theologiae Examinatores synodales (et prosynodales): Ignatius Nadrah, praeses Dr. Joannes Fabijan, prof. theologiae dogmaticae Dr. Franciscus Lukman, prof. theologiae dogmaticae Dr. Alexius Ušeničnik, prof. theologiae dogmaticae Dr. Joseph Ujčič, prof. theologiae moralis 360 Dr. Andreas Snoj, prof. theologiae biblicae Dr. Franciscus Ušeničnik, prof. theologiae pastoralis Dr. Thomas Klinar, canonicus et parochus ecclesiae cathedralis Dr. Aloysius Odar, prof. juris canonici Parochi consultores: Franciscus Avsec, parochus in Lesce Joseph Eppich, parochus in Stara cerkev Franciscus Finžgar, parochus in Ljubljana Franciscus Lakmayer, parochus in Preddvor Joannes Müller, parochus in Devica Marija v Polju Jacobus Ramovš, parochus in Velike Lašče Joannes Rihtaršič, parochus in Bukovščica Censores librorum: 38. Vicarius generalis Ignatius Nadrah est ex optimis sacerdotibus dioecesis, eximie peritus rerum agendarum, indefesus in labore — et episcopo perutilis. [19] Cancellarius et secretarii diligentissime et fidelissime munera sua exercent. Ignatius Nadrah, praepositus capituli cathedralis Aloysius Stroj, canonicus Dr. Thomas Klinar, canonicus Joseph Vole, canonicus Dr. Joannes Fabijan, prof. theologiae Dr. Franciscus Grivec, prof. theologiae Dr. Matthias Slavič, prof. theologiae, praelatus domesticus Dr. Andreas Snoj, prof. theologiae Dr. Alexius USeniénik, prof. theologiae Dr. Aloysius Odar, prof. theologiae Dr. Josephus Turk, prof. theologiae Dr. Gregorius Pečjak, prof. religionis scholae mediae Dr. Alphonsus Leviénik, prof. religionis scholae mediae Dr. Cyrillus Potoénik, spiritualis Seminarii maioris 39.Curiae proventus sunt: a. subsidium ex aerario publico 7200 din per annum b. taxae. Utrumque vix sufficit pro expensis cancellariae (cartae, lumen, calefaciendum ete.) Cap. VI. De Seminario. 40. Dioecesis habet Seminarium minus et Seminarium maius. Gregorij Rožman Relationes ad Limina 361 41. a. Seminarium maius dirigunt: Rector, cui est canonicus capituli cathedralis; oeconomus, sacerdos; mode- rator pietatis, sacerdos. Alumni praelectiones philosophicas et theologicas frequentant in facultate theologica, quae adjuncta est Universitati civili; in facultate docent undecim professores et sex lectores honorarii (catecheticam, historiam artis ecelesiasti- cae, eloquentiam, cantum liturgicum, linguam paleoslavicam). Numerus alumnorum anno currenti est 87. b. Aedes in statu bono sunt, domus rusticationis non habetur nec in posterum ha- beri poterit, cum omnino deficiunt subsidia ad exstruendam et conservandam talem domum. c. Redditus seminarii maioris sunt: [20] 1. Dotatio annua gubernii 2. Merces locorum in pede plano seminarii mercatoribus locatorum. 3. Locatio unius domus in civitate Seminario donatae. 4. Pensio minima, quam quivis theologus solvere debet Seminario (i. e. 1000 Din per annum). Redditus et expensae usque huc in aequilibro sunt, ita ut Seminarium nullo aere alieno gravatum est, sed nec pecuniam superfluam habet. d. Necessarium videtur, ut aedes Seminarii amplificentur, cum numerus alum- norum crescit eo, quod alii episcopi, qui in dioecesi sua facultatem theologi- cam non habent, nonnullos alumnos mittere vellent Labacum ad adipiscendos grados academicos. Proh dolor, aedes Seminarii sita est in tali loco oppidi, ut ampliari nullo modo possit. Ad aedificandas novas aedes hoc tempore subsidia non adsunt. 42. Seminarium maius et minus distincta sunt. Seminarium minus situm est apud Sanctum Vitum penes Labacum (5 km). Moderatores sunt: director gymnasii, rector Seminarii, moderator pietatis, oeconomus. Praetera 19 professores sacerdotes et 7 praefecti. 43. Tributum seminaristicum non est inductum (can. 1356). Episcopus saepissime visitat utrumque Seminarium; cum alumnis Seminarii ma- ioris saltem ante ordinationes colloquia habet, cum unoquoque seorsim (scrutinium). Regulae externae aptae et approbatae sunt iam ex prioribus annis (can. 1357). [21] Regulae canonum 1358, 1360, 1361 observatae sunt. Ouovis sabbato alum- nis tres confessarii religiosi in Seminario praesto sunt, et etiam accessus ad alios confessarios extra Seminarium liber est. Binus coetus deputatorum cum pro disciplina tum pro administratione bonorum temporalium constitutus est; primus constans duobus, alter tribus peritis sacerdoti- bus (can. 1359). 362 Gregorij Rožman Canones 1363 et 1371 accurate observantur, ita ut spiritus disciplinae et pietatis revera optimus dici potest. Quoad institutionem litterariam et scientificam haec notanda videntur: a. Seminario minori adjunctum est gymnasium, guod omnino conformari debet legibus civilibus de scholis mediis, ut testimonia scholae et diplomata valorem habeant etiam in foro civili. b. Alumni seminarii maioris freguentant, uti jam dictum est, praelectiones in facultate theologica, utpote guae approbata a Sancta Sede institutionem philo- sophicam et theologicam conformavit praescriptis iuris canonici. Can. 1367 de pietatis exercitiis diligenter observatur. Rector Seminarii et Moderator pietatis satagunt, ut alumni spiritu vere ecelesia- stico imbuantur. Episcopus saltem in initio anni scholaris exhortationem in isto sen- su habet coram omnibus alumnis. In exercitiis spiritualibus sacram ordinationem an- tecedentibus ordinandis exhortationes habet. Leges urbanitatis [22] christianae ipse rector semel in hebdomada explicat. 44. In Pontificio Collegio Germanico — Romae duo alumni commorantur, unus Oeni- ponte? in Collegio Canisiano S.J., unus Parisiis in Instituto catholico, et unus Stra- sbourgi in Seminario pro clero externo. Duo ultimi stipendiis gaudent et Ordinarium non onerant. Plures mitti ad Collegia urbana non possunt, cum mensa episcopali pauperizata adjumenta desunt. Cap. VII. De clero generatim. 45. Clerus generatim valde pauper existit. Proventus crisi oeconomica tam diminuti sunt, ut multi vix honeste vivere possint. Plura sunt beneficia et officia ecclesiastica, guae congruam sustentationem amplius non praebent. Pro senibus et infirmis domus non habetur, sed adest associatio sacerdotum, guae finem habet congerendi fundum, ex quo senes et infirmi subsidia iuxta leges associa- tionis accipiunt. 46. Domus propria pro spiritualibus cleri tantum exercitiis non habetur. Exercitia spiritualia cleri communia guot annis habentur in Seminario minori. Societas Jesu Labaci habet domum exercitiorum, in qua clerus exercitia spiritualia obire solet. Domus aperta est etiam laicis. 47. Omnes causae, de guibus in hoc numero agitur, sunt objectum visitationis cano- nicae decanorum et episcopi. Graviores abusos [23] non inveni. Segniores sacerdo- tes admonentur ad explenda officia. Speciatim adnotatur: 29 Innsbruck. Relationes ad Limina 363 Can. 130. Folio dioecesano terminus et materia examinum novorum sacerdotum apto tempore promulgatur. Oui in examine non apparuit, debet causas excusantes Ordinario communicare et alio termino periculum subire. Can. 131 et 448: Conferentiae in omnibus decanatibus diligenter convocantur ea- sgue sacerdotes libentissime freguentant. Relationes conferentiarum deferri debent ad episcopum, gui eas perlegit necnon rescriptum cum adnotationibus decano remit- tit. Ouot annis episcopus etiam omnes decanos convocat ad conferentiam specialem. Can. 136. Decretum de habitu ecclesiastico ad mentem Instructionis S. Congre- gationis Concilii de 28. julii 1931 emisi die 7. septembris 1931, guo vestis brevis more laicorum extra domum prohibita est. Doleo, guod hoc decretum non servatur ab omnibus et timeo, ne consuetudo vestium brevium more Americano, non obstante vetito, paulatim generalis evasura sit. Ouam consuetudinem inducendam adjuvat, quod sacerdotes ex dioecesibus etiam Italiae et Franciae, ubi leges de habitu eccle- siastico rigorosiores vigent, in nostra dioecesi peregrinantes vestibus omnino brevi- bus more laicorum in itinere utuntur. Can. 811. Ut haec praescriptio observari possit, decrevi in guavis ecclesia pro sacerdotibus externis parata debet esse vestis talaris vel saltem cinctorium; quod paulatim in usum deducitur. [24] Pro canone 137 omnes sacerdotes gratias agunt. 48. Ouoad licentiam, de gua in can. 139 $ 3 nihil innovavi, guod a praedecessore meo ante Kalendas augusti 1930 constitutum est. Plures sacerdotes, praesertim in cura animarum laborantes simul cooperantur in arcis parsimonialibus ruralibus, deficientibus laicis idoneis. In visitatione canonica hi sacerdotes referre debent de modo agendi, praesertim num diligenter observent leges administrationis. Ratione communis boni necnon utilitatis religionis clericis licentia prolongata est. Declarare possum, clericos cooperari tantum in mensis num- mulariis, guae honestate personarum et principiorum nihil dedecoris sacerdotibus affere possunt. Una mensa nummularia Labaci, cum gua mensae rurales a sacerdotibus ductae conjunetae erant, in periculum venit sed sine ulla sacerdotum culpa. Modo mensae nummulariae omnes difficultatibus implicatae sunt, cum pecuniae deficiunt et suf- ficientes inter populum non circulantur, guare periculum superius enarratum minus evadit et sanationem possibilem fore sperare licet. Nullus sacerdos, hisce arcis applicatus a praxi vitae sacerdotalis deflexit. 49. Quoad obedientiam et reverentiam erga Ordinarium et erga Sedem A postolicam sacerdotibus dioeceseos optimum possum dare testimonium. [25] Inter sacerdotes linguae Slovenae sunt tantum octo sacerdotes linguae Ger- manicae, gui etiam lingua Slovena perfecte utuntur; nulla discordia existit inter eos. 364 Gregorij Rožman 50. Sacerdotes saeculares et regulares generatim omnes libenter et prompte susci- piunt officia ab Ordinario eis commisa, cum ipsi videant »regiones, quia albae sunt jam ad messem«. Nullus, gui viribus pollet, otiosus vivere malit. Universitatem laicam (facultatem philosophicam) Labacensem freguentant iussu et voluntate episcopi tres sacerdotes, gui ad munus docendi in gymnasio episcopali se praeparent; omnes in domo religiosa habitant. 51. Libella periodica, quae fidem et pietatem fovent, moderantur sacerdotes saecula- res et regulares cum optimo fructu. Diaria moderantur duo sacerdotes: unus diarium politicum »Slovenec«, alter fo- lium politicum hebdomadarium »Domoljub«. Utergue facultatem obtinuerunt a pra- edecessore meo et magna utilitate id peragunt. 52. Non adsunt de clero qui cum scandalo diaria et ephemerides vel libros legant guae dedecent. Factionibus politicis sacerdotes generatim indebite sese non immiscent studiis partium politicarum in regno interruptis. Unus tantum erat, gui munus deputati su- scepit magno cum scandalo maxime partis fidelium, gui vero a me commonitus mu- nus dimisit. Ad statum laicalem rescriptis S. Congregationis de Sacramentis [26] anno 1930 sedente adhuc praedecessore meo reducti sunt duo sacerdotes: Jacobus Miglič et Joannes Jovan. 53. Nullam ex poenis recensitis in can. 2298 irrogavi, deficientibus causis. Cap. VIII. De Capitulis. 54. Nihil respondendum. 55. Capitulum cathedrale constat duobus dignitatibus (praepositus, decanus) et de- cem canonicis, de quibus duo vacant, guia gubernium salarium pro eis exstinxit in »bilancio« statali. Praebende theologalis et poenitentiaris (can. 399) non existunt; officium poeni- tentiarii exercet unus ex canonicis, alter vero, gui simul in facultate theologica docet sacram eloguentiam, munus concionatoris in ecclesia cathedrali exercuit per 13 an- nos. Ultimis annis canonici per turnum breves conciones habent inter Missam hora undecima cum dimidio celebrata, guae valde freguentatur sed concionem prius non habuit. Beneficiati minores non habentur, guia non sunt fundati. Relationes ad Limina 365 56. Dotatio Capituli existit solummodo in habitatione gratuita in domibus, guae ad sic dictum fundum religionis a Gubernio administratum pertinent et ex salario, guod ex aerario publico [27] (a Gubernio) solvitur. Ouare distributiones guotidianae pos- sibiles non sunt. 58. Statuta adsunt. 59. Canonici ad honorem sunt guingue, inter guos nullus sacerdos alienae dioecesis. 60. Ultima sedisvacantia erat anno 1884. 61. Capitulum in ecclesia cathedrali officium divinum quotidie persolvit, missae conventuali adest, diebus dominicis per turnum missam sollemnem celebrat necnon episcopo iuxta normas Codicis et consuetudinem assistit. Erga Ordinarium recte se gerit et cum Capitulum tum canonici singuli libenter mandata episcopi explent. Singuli sunt sacerdotes eximiae pietatis et exempli, ex- cepto uno, gui anno 1930 residentiam relinguere debuit, ne ex eius modo agendi scandalum oriretur; nunc degit — sanitatis causa — in dioecesi vicina Lavantina. Pen- sione donari non potest, quia Gubernium illi pensionem solvere non vult, salarium vero ei dare pergit. Nihil aliud restat, guam exspectare, cum causa ad infligendam poenam depositionis non adest. 62. Adest unum Capitulum collegiatum in Novo mesto, guod una dignitate (prae- positura) et guattuor canonicis constat, ex guibus in praesenti duo vacant. Canonici praeter officium divinum in cura animarum laborant concionando, confessiones au- diendo, aegrotos providendo. [28] Cap. IX. De Vicariis foraneis et parochis. 63. Vicarii foranei seu decani nunc existentes vigilantiam aliasgue obligationes, guae eis a Codice luris Canonici et lege dioecesana injunctae sunt, diligenter adimplent. Quot annis ordinarie omnes paroecias visitant, nonnunguam ex speciali licentia episcopi unus vel alter secundo guogue anno. Relationes praeter protocolla visitatio- nis non mittunt, nisi extraordinaria guaedam acciderunt. 64. Paroeciae omnes de suo proprio pastore provisae sunt. Plures pastores in una eademque paroecia nunguam exstiterunt. 65. Paroeciae amovibiles non adsunt. Paroeciae unitae domui religiosae sunt: Ordini Fratrum Minorum: una Ordini Teutonico: guingue 366 : Gregorij Rožman Ordini Cisterciensi: una Ordinarius parochos religiosos visitat prouti parochos saeculares excepta obser- vantia regulari. 66. In dioecesi existunt tantummodo patronatus privati; patronatus publicus (ex parte Gubernii) amplius non exercetur, nec onera adimplentur, etsi de iure hic patronatus nondum exstinctus est. Votum can. 1451 $ 1, Ordinarius explere non potest, cum [29] lege, olim Austria- ca in dioecesis adhuc vigente, patroni oneribus renuntiare non possunt, guare nec iuribus suis renuntiare volunt. Leges cann. 1457 et seguentibus patroni generatim servant. Ellectiones populares in dioecesi non habentur. Patronatui obnoxiae sunt paroeciae: Patronatui ecelesiastico: 43 Patronatui laico privato: 37 67. Provisio omnium paroeciarum fit per concursum generalem iuxta consuetudinem antiguissimam lege civili Austriaca probatam. 68. Reditus parochorum sunt: Fructus praedii beneficialis; Salarium (supplementum congruae dictum) ex publico aerario (a Gubernio), guod summam 400-600 Din in mense attingit; incerta stolae; in nonnullis paroeciis etiam »collectura« i. e. donationes »in natura« fidelium. Faenus ex syngraphis publicis (statalibus) (»rendita«) bello totaliter periit, quo reditus multarum paroeciarum ex parte maiore defecerunt. Generatim parochi vivunt valde tenuiter, etiam egestate laborent plures. Ordinari- us eos adjuvaret libentissime, si stipendia Missarum, guae in dioecesi omnino deficiunt, ex aliis dioecesibus haberi posset, sed omnes conatus frustrati sunt (conf. Nr. 12). [30] Unaguaegue paroecia domum propriam paroecialem habet. 69. Generatim parochi fideliter satisfaciunt iis quae praescribuntur canones 463 $ 4, 465—470, 735. Speciatim mentionem facio: Parochi statim denuntiant Ordinario errores contra fidem vel vitia peiora, ut re- media opportuna eis suggerantur. Ad sublevandos egenos et infirmos ex decreto Ordinarii unaguaegue paroecia commisionem (uti dicunt) habere debet, quae adjumenta colligat et iuste divi- dat, nisi speciale Opus caritatis (e. gr. Conferentia s. Vincentii a Paulo) erec- tum est. Relationes ad Limina 367 70. Ouaelibet ecelesia paroecialis habet fontem baptismalem, guem visitator canoni- cus quot annis inspicit. Nullus casus can. 775 mihi notus est. 71. Circa Sanctissimam Eucharistiam parochi revera studio indefesso fideles exci- tant ad saepius accedendum ad Sanctam Synaxin, ita numerus eorum, gui saepius et etiam guotidie Eucharisticum panem sumant, guovis anno, Deo dante, augetur. Pueri in scholis elementaribus fere omnibus saltem quovis mense omnes, plures etiam saepius ad s. Communionem accedant; juventus utriusgue sexus Congregationibus Marianis et »Apostolatu virorum« ad mensam eucharisticam ducitur. Infirmi ordinarie tempore recto S. Viaticum suscipiunt, praesertim in paroeciis ruralibus. In urbibus nonnunguam aceidit, ut susceptionem S. Viatici nimis differant. [31] Cultus Sanctissimi Sacramenti augetur: a. expositione, brevi adoratione Sanctissimi et benedictione cum Eodem, quam decrevi post Missam paroecialem diebus dominicis et festivis ea intentione, ut fideles hac occasione contritis cordibus Sanctissimo Cordi Jesu satisfacerent pro injuriis et peccatis praesertim publicis. b. Adoratione per totam diem in omnibus ecclesiis et oratoriis publicis; guae ita ordinata est, ut omni die alio in loco dioecesis Sanctissimum Sacramentum publice adoratur. c. Quavis feria quinta in ecclesia cathedrali vespere Sanctissimum per unam ho- ram ad adorationem exponitur, guae adoratio bene freguentatur. d. Nocte ante primam feriam sextam uniuscuiusque mensis Sanctissimum Sacra- mentum expositum in altare maiori ecclesiae cathedralis a viris, per singulas horas distributi, adoratur. Can. 854 $ 4 generatim etiam a parentibus observatur. Rarissime fit, ut parentes resistant judicio confessarii vel catechetae de sufficienti dispositione parvulorum ad primam communionem. 72. Parochi et fideles guoad Extremam Unetionem solliciti sunt. 73. Parochi fideliter observant praescripta ecclesiastica circa matrimonium eo magis, quod agitur etiam de valore matrimonii in foro civili. Jus civile de matrimonio maio- ri ex parte concordat cum iure canonico. 74, In omnibus scholis elementaribus et mediis catechesis est [32] obligatoria. Scho- lae in paroeciis tam numerosae sunt, ut parochi et cooperatores magnum habeant laborem, ut fideliter per duas horas in hebdomada catechismum singulis in classibus tradant. Ouia horae a gubernio catechismo destinatae non sufficiunt, praeparatio ad primam confessionem et communionem etiam extra scholam fit. Diebus dominicis postmeridie in ecelesiis paroecialibus catechismus traditur om- nibus fidelibus, gui adveniunt. Speciatim pueris non impartitur. 368 Gregorij Rožman 75. Explanatio evangelii ad normam can. 1844 a parochis fit iuxta antiguissimum usum omnibus diebus dominicis et festis praeceptis, immo et in festis non praeceptis, si maior multitudo fidelium advenire solet. In dioecesi Labacensi mense maii sollemnis devotio B. V. Mariae celebratur, ad guam fideles maximo numero confluunt. Ouotidie fit vel concio vel lectio sacra. Tempore quadragesimae in ecclesia cathedrali et in ecclesiis paroecialibus conciones speciales habentur, nisi fideles nimie distant ab ecclesia, ita ut bis eadem die advenire non possunt. Sacrae missiones ordinarie saltem decimo guogue anno habentur. Sicubi parochi hanc curam negligunt, occasione visitationis canonicae, in gua relationem de ultima s. missione proponere debent, iis s. missio curanda injungitur. 76. De vicariis cooperatoribus dicere possum et debeo, eos generatim laudabiliter officiis suis fungi nec fuisse ultimo triennio causam compellendi eos ad munera obeunda. [33] Cap. X. De religiosis. 77. Me sedente (a Kalendis augusti 1930) visitationem domorum religiosarum non- dum peregi. 78. Solum unus sacerdos religiosus Labacensis (O.F.M.) cum licentia Ministri Or- dinis Generalis in suburbio extra monasterium apud ecclesiam Sancti Christophori curam animarum exercet cum successu maximo et omnia praeparavit, ut ibi mox nova paroecia erigatur. Optima gaudet aestimatione apud omnes fideles. Ad catecheticam populi institutionem religiosi auxilium non recusant. Habitu sui ordinis incedunt etiam in publico. 79. In stipo guaeritanda praescriptiones canonum 621, 622, 624 servantur. Regulares in dioecesi ipsa ordinarie guaeritant stipem tantum in regione domui religiosae vici- niori. Ex aliis dioecesibus veniunt praesertim ex Bosna et Dalmatia, ubi necessitas maior esse solet. 80. Nulla congregatio dioecesani iuris existit. 81. In suae iurisdictionis exercitio Ordinarium nullum offendiculum cum religiosis habuit. 82. Sacerdotes religiosi saecularizati in dioecesi sex degentes bonae sunt famae, of- ficia sua diligenter explent et nulla guerela exorta est. Ultimo triennio saecularizati sunt duo [34] (1 Ordinis Cisterciensis, alter Ordinis Fratrum Minorum), ambo tran- sierunt in dioecesim Zagrabiensem. Relationes ad Limina 369 83. a. Quantum mihi sine visitatione canonica notum est, leges ecclesiasticae circa admissionem ad novitiatum, professionem, clausuram ac bonorum tempora- lium administrationem tam accurate observantur, ut de nullo abusu guidguam audivi. Quod attinet confessarios, praescripta canonum 520-527 adamussim servare conor. b. Nullum monasterium superioribus regularibus subjectum est. c. Praeter Carmelitas discalceatas omnes religiosae vitae activae addictae sunt. Opera educationis juventutis in scholis elementaribus et mediis coarctata sunt, cum lex civilis scholaris erectionem novarum scholarum confessiona- lium non admittat. Ideo magis assistentiae infirmorum et orphanorum se addi- cunt necnon scholis et cursibus oeconomicis pro mulieribus. d. Sunt etiam, guae infirmis adsistunt in domibus privatis, de guibus tantum lau- dabilia audivi, nec ullus casus deplorandus accidit. Quae in Seminario maiori et minori rem domesticam gerunt necnon in nonnullis aliis institutis etiam profanis, habent cubicula et etiam culinam separatam, quo pericula remota sunt. Cap. XI. De populo fideli. 84. Generatim mores populi boni dici possunt. Quod iam ultima [35] relatione a pra- edecessore meo deploratum est, hodie iterum et magis deplorandum, nempe usus vel potius abusus balneorum communium in fluminibus ab utrogue sexu indiscrimina- tim. Aspectus corporum nudorum certe verecundiam imminuit. Etiam ruri laborant viri et juvenes saepe corporis superiore parte nuda, necnon montes ita ascendunt sub praetextu sanitatis nudum corpus solis radiis exponentes. Hic abusus ita grassari coepit, ut monita fere nihil prosunt. Maior pars familiarum vitam christianam ducit, sed inter cives oppidorum et ope- rarios sat numerosae sunt, quae vitam christianam negligunt, pueros vere fere omnes ad officia pietatis communia in ecclesias mittunt. In oppidibus maioribus magna pars populi in processionibus publicis solummodo spectatores sunt, magis curiositatis quam pietatis causa, sed signa externae reveren- tiae erga Sanctissimum vel crucem omnes exhibent. Consuetudo detecto capite incedendi tempore, quo campanis signum datur ad orandum »Angelus Domini« in oppidibus fere omnino cessavit. 85. Reverentia clericis et episcopo ultimis temporibus maior exhibetur quam pri- us, ita ut sat rare verbum aliquod offensivum audiatur. Filialem reverentiam erga Summum Pontificem omni modo augere conamur, quod eo urgentius est, quo ve- hementius contra Summum Pontificem nationalistae agunt propter tristia et iniqua, quae fidelibus Slovenis in finitimis Italiae [36] regionibus etiam in ecclesiis et vita religiosa accidunt. 370 Gregorij Rožman 86. Praeceptum sanctificandi diem Domini sat fideliter observatur. Labacum ab ex- ternis non immerito »urbs catholicissima« nominatur propter magnum numerum fidelium, qui in diversis ecclesiis sacrificio Missae intersunt non solum diebus do- minicis, sed etiam feriis. Pro iis, qui recreationis et sanitatis causa diebus festivis ex urbe in regiones rurales et montanas efluunt, prope stationem ferroviariam hoc anno oratorium erectum est, in quo mane apta hora Missa celebratur. Frequentatio huius Missae valde numerosa est. In montibus dioecesis guingue capellae erectae sunt, in guibus tempore aestivo diebus dominicis Missa celebratur pro »alpinistis«. Sexta capella mox erigetur. Influxu belli, quo durante opera servilia deficientibus operariis etiam diebus do- minicis saepius permissa erant, pluribus in regionibus etiam nunc sine causa suffi- ciente opera servilia diebus dominicis exercentur. Ouapropter iam prima epistola pastorali de hoc defectu seripsi; necnon in visitatione canonica saepius de sanctifica- tione Dominicae ad populum sermonem habui. Abstinentia et ieiunium multis fidelibus negliguntur, etiam a ruricolis. Verum est, quod operarii in silvis et vineis laborantes cum aligua difficultate aliam aptam escam praeter carnes habere possunt. Sed difficultas mihi non videtur tanta, ut esset causa excusans. Collatio baptismi infantibus numguam negligitur. [37] Relate ad communionem paschalem impossibile est indicare, guot sunt, gui eam negligant. Parochi hunc numerum eruere non possunt, quia multi parochiani confessionis et communionis paschalis causa in oppida ad confessarios religiosos se transferunt vel ad loca pia peregrinantur, praesertim ii, gui una vel altera tantum vice in anno sacramenta suscipere solent. Constat vero, in paroeciis ruralibus paucissimi sunt, gui communionem pascalem negligerent; in oppidis numerus eorum maior est. Communio freguens in dioecesi semper ab anno ad annum crescit et adhuc magis cresceret, si copia confessariorum in omnibus paroeciis adesset. In multis paroeciis unus tantum adest sacerdos, qui non solum confessiones audire sed etiam concionem habere et Missam celebrare debet, quo tempus deficit, ne plures ad confessionem venire possint. Rarissime fit, ut quis extremam unctionem negligat vel recuset, ad articulum mortis nonumquam in oppidibus differtur. Triennio, quo regimen dioecesis teneo, nullus catholicus cadaver suum crematio- ni destinavit, nec ullus funeribus mere civilibus sepultus est, nisi ei sepultura eccle- siastica ad normam canonum deneganda erat propter suicidium. 87. Matrimonium mere civile a catholicis ultimo guinguennio non est contractum. Concubinatus habentur, ruri rarissimi, plures autem in [38] oppidibus et inter operarios. Numerum erui non erat possibile. Ut removeantur concubinatus parochi si aliter sanare non possunt petunt etiam brachium saeculare, guod saepe tribuitur. Separatio a thoro et mensa occurrit ultimo guinguennio in 470 casibus. Vitium onanismi conjugalis semper magis irrepit, post bellum etiam in familias rurales, guibus prius hoc vitium ignotum fuit. Diffusionem huius vitii maxime pro- Relationes ad Limina 371 movet crisis oeconomica, gua permulti patres familiae omne negotium amiserunt, omnibus autem proventus valde imminuti sunt. Ad removendum hoc malum in con- ferentiis pastoralibus de hac re saepius deliberatum est ac iussu episcopi conciones elaboratae et typis editae sunt secundum encyclicam »Casti connubii«. 88. Mixta matrimonia, guae coram ministro catholico observatis clausulis can. 1061, contracta sunt ultimo guinguennio 75; cum dispensatione impedimenti disparitas cultus 7. Numerus matrimoniorum, guae a parte catholica coram ministro acatholico spre- tis praescriptis ecelesiasticis contracta sunt, erui non potest. 89. Parentes in familiis ruralibus generatim prolem suam saltem formulas orationum docent et orationem guotidianam communem consuefaciunt. In oppidibus multae familiae christianam vitam ducunt et pueros cura maxima catechismum instruunt sed sunt etiam numerosae familiae, guae totam educationem christianam relinguunt sacerdoti — catechetae, gui duabus horis [39] in hebdomada defectum educationis in sinu familiae supplere non potest. — Actio catholica curam gerit, ut familiae spiritu pietatis et evangelii iterum imbuantur. 90. In scholis publicis elementaribus et mediis per duas horas in hebdomada a sacer- dotibus instructio religiosa traditur. Ultimo decreto Ministri instructionis pro prima et secunda classe scholarum elementarium hanc instructionem ad unam solam horam reduxit, cui decreto episcopi intercesserunt. Quo efectu, nescitur. 91. Scholae confessionales in dioecesi sunt scholae, quae a religiosis diriguntur et privatae tantum sunt sed gaudent iure publicitatis i. e. testimonia aequiparantur iis ex scholis publicis (statalibus). Erectio novarum scholarum confessionalium lege interdicta est. Sustentari debent ab iis, qui eas erexerunt, i. e. a congregationibus religiosarum vel a monialibus, vel ab aliqua societate pia. Omnes scholae frequentantur a multis alumnis. Plura opera scholaria et post-scholaria existunt, quibus instructio religiosa com- pleatur et praxis vitae christianae inducetur: a. pro pueris et puellis scholarum existit »hortulus Marianus« i. e. tirocinium quoddam Congregationis Marianae. Hic hortulus existit fere in guavis paroe- cia et pueris valde carus est. — Praeterea paulatim diffunditur inter pueros Ar- chiconfraternitas cordae sancti Francisci sub nomine: »Cruciferi sancti Fran- cisci« [40] et »sororculae sanctae Clarae«. Insuper folio periodico »Lučka z neba« (Lux de coelo), praesertim educatio eucharistica adjuvatur. Pro juventute studiosa scholarum mediarum existunt 23 Congregationes Marianae cum 2030 sodalibus. 372 Gregorij Rožman b. Inter opera post-scholaria primum locum tenent Congregationes Marianae pro juvenibus et virginibus. Pro virginibus Congregationes existunt in omnibus paroeciis paucissimis tantum exceptis, in guibus propter distantiam vel par- vum numerum puellarum Congeratio inutilis evaderet. Pro iuvenibus ultimo guinguennio decem Congregationes Marianae noviter canonice erectae sunt. Aliae associationes (sportivae, culturales etc.), quae nomen et finem religiosum (ca- tholicum) haberent, lege civili interdictae sunt; guae autem existerunt, suppressae sunt. Nuperrime in Actione catholica uniones separatim pro juvenibus, puellis, viris et feminis erigere incipimus. 92. In dioecesi adsunt plures associationes piae laicorum, ex guibus memoratu di- gnae sunt: a. tertius Ordo saecularis Sancti Francisci, in quo mulieres multo praevalent; b. Confraternitas Sanctissimi Sacramenti, guae pro scopo habet etiam suppedi- tandi ecelesiis pauperibus suppelectilem sacram; c. Confraternitas Sanctae Familiae. [41] Praetera existunt: a. Apostolatus Sancti Cyrilli et Methodii pro unione ecclesiarum; b. Pontificium Opus a propagatione fidei. c. »Schola Christiana« — associatio etiam a Gubernio approbata, quae iura eccle- siae catholicae relate ad scholas et educationem puerorum tuetur. d. Actio catholica. Omnes haec associationes existunt in omnibus fere paroeciis. 93. Associationes piae, quae adsunt, cann. 690 et 691 observant. 94. Maior pars associationum catholicarum, quae culturam christianam promove- bant, decretis Gubernii suppressa est, nempe: Unio sportiva et gymnastica »Orel« (Aquila) suppressa est anno 1929, Unio operariorum »Krekova mladina« (juventus sacerdotis dr. Krek) anno 1932, Unio associationum culturalium »Prosvetna zveza«, quae locatam tenuit etiam stationem radiophonicam, anno 1933. Nonnullae associationes iterum restitutae sunt, sed maior pars cum Unione ipsa suppressae sunt definitive. Nunc existit tantummodo Jugoslovanska strokovna zveza (unio syndicalis jugo- slavica), guae principia catholica in guestionibus operariorum nominat. Sacerdotes Societatis Salesianae (beatus Don Bosco) sustentant [42] tria oratoria pro pueris. Adest etiam associatio Kolpingiana pro artificibus. Ouae ex olim florentibus as- sociationibus restant, pro viribus in circumstantiis adversariis optimum effectum consegui conantur et directioni Ordinarii et Apostolicae Sedis subsunt. Relationes ad Limina 373 95. Excepta unione operariorum syndicali in omnibus associationibus curatur, ut so- cii adscripti in fidei doctrina instituantur in iis praesertim capitibus, quae in praesenti maxime necessaria videntur. 96. Existunt ephemerides liberales, quibus varia vitia huius temporis propagantur uti e. gr. malthusianismus, eugenica et similia. Diaria directe obscoena non existunt. Libri diffunduntur, qui in versione ex aliis linguis historias amatorias, minus hone- stas continent, etiam tales, quae iam ab Ecclesia reprobatae et in Indicem librorum prohibitorum relatae sunt. Ad tantum malum coercendum conamur diffundere libros bonos et diaria religiosa et honesta, quod fit sufficienti effectu e. gr. Societate Sancti Hermagorae, quae sociis adscriptis quot annis saltem sex libros optimos mittit, anno 1932 in dioecesi 28.336 socios numeravit, anno 1930: 31.453, propter defectum pe- cuniae numerus imminutus est. 97. Massonicae sectae addicti habentur, sed non multi. Anno elapso Labaci erecta est »coronula massonica«. Numerum addictorum eruere nondum potui. Moliuntur praesertim contra scholas [43] confessionales et ordines religiosos, praeprimis So- cietatem Jesu. 98. Societates socialismi habentur et sat crebras. Maior pars operariorum pertinet ad socialistas. Operarii juniores catholici nimis inclinant ad »marxismum« volentes principia socialia (non philosophica) Marxi componere cum principiis catholicis. Ideo socialismo nimis indulgent eigue fere non opponunt. Timendum est, ne hoc modo agendo multi »catholici« operarii sensim ad socialismum vel potius communi- smum appellantur. Juventus catholica universitaria studio guaestionis socialis dedita est et principiis communistarum nimis infecta periculosa via — uti puto — incedit. Ad avertendum hoc malum imminens constitui Juventuti universitariae specialem curatum animarum professorem theologiae dr. Lambertum Ehrlich, qui actionem ca- tholicam inter universitarios constituit et principia encyclicae »Quadragesimo anno« dilucidare incepit, ex guo boni fructus expectari possunt. — Praeterea ex sodalibus Congregationum studiosae iuventutis electi sunt »Adulescentes Christi Regis«, qui studio et freguenti Communioni et speciali oboedientia erga Summum Pontificem et episcopum se praeparant, ut gua Apostoli actionis catholicae haec pericula a juven- tute universitaria amoveant. Duo folia de rebus socialibus agentia: »Beseda« (Verbum) magis scientificam, et »Mladi plamen« (Flamma nova) pro pueris, proxime publicae damnare uti ecclesiae catholicae inimica debebo. [44] Ut operariis specialem sacerdotem idoneum et ab eis libenter acceptandum deputem, nondum successi. 99. Ad hanc guaestionem seguentia asserere possum: Usgue ad annum 1929 factio politica Slovenska ljudska stranka (factio popularis Slovenica) principia catholica propugnabat. Suppressis omnibus factionibus politicis 374 Gregorij Rožman fideles ex maiori parte iura politica non excercent, ita unici, qui iuribus ecclesiae consulant, episcopi remanserunt. Regimen hodiernum repraesentantes pluries iam declaraverunt, se non esse contrarios fidei et ecclesiae, sed facta aliter loguuntur. Difficultas maxima est in eo, guod fideles usgue ad hoc tempus consueti agere factione politica prineipiis christianis expresse nisa, nunc alio modo et aliis mediis Ecclesiae iuribus et libertati consulere deberent. Talis transitio semper difficilis est et certam moram reguirit, gua inimici utuntur, ut fines suos guo citius asseguantur. Cap. XII. Iudicium sintheticum Ordinarii circa dioecesis statum. 100. 1. Materialis conditio dioecesis valde est deteriorata. Primo ob devaloriza- tionem pecuniae post bellum, qua pecuniae beneficiorum et fabricarum ecclesiae variis in arcis collocatae usgue ad % diminute sunt: secundo faenus ex syngraphis aerarii publici (»praestito pubblico«), in quibus fere cuncta bona mobilia ecclesia- stica collocata erant, a Gubernio nostro [45] non amplius solvitur, guo cum reditus parochorum et ecclesiarum non excepta mensa episcopali tum stipendia Missarum fundatarum omnino exstincta sunt: tertio crisis eoconomica fideles inopes reddidit, quo donationes ordinariae pro ecclesiae et sacerdotum necessitatibus diminutae sunt et nonnullis locis omnino defecerunt. Nihilo setius fideles ad fines religiosos liben- ter donant, guantum his circumstantiis possunt e. gr. dona pro Opere Pontificio de propagatione fidei dioecesis Labacenensis superant omnes alias dioeceses regni, etsi fideles ibi forsan divitiores sint. 2. Moralis conditio dioecesis sat bona est. Vita christiana ex Sanctissima Eucha- ristia semper pulcherior ac uberior crescit etiam in juventute. Congressi locales eu- charistici ultimis annis celebrati semper ingentem multitudinem fidelium congrega- verunt, devotionem sinceram et profundam demonstraverunt. Sed inimici Dei etiam operam dant juventuti, ut eam ad suos fines trahant. Ratio futura juventutis nunc in diserimine est. Si ecclesia libertate sufficiente gaudebit, nihil timendum erit pro futuro. Econtra, si ecclesia in operibus educationis religiosae et moralis impedire- tur, genus proximum hominus facile a vita christiana decideret. Hodie evolutionem futuram, nemo est, gui praevidere posset. Spes semper melioris evolutionis adest in actione catholica, quae paulatim et gradatim augetur, et in vita ex Sanctissima [46] Eucharistia, guae omnibus viris promovetur. Ljubljana (Labaci) 21. septembris 1933 Dr. Gregorius Rožman, episcopus Labacensis. Relationes ad Limina 375 Dokument št. 146 1938, junij 5. Gregorij Rožman Relatio de statu dioecesis Labacensis 1938 pro II. guinguennio (1933—1938) NŠAL, ŠAL, Škofje, Rožman, šk. 3, Relatio 1938, str. 1-27. [1] Cap. I. Generalia de statu materiali personarum et locorum. 1. Dr. theologiae Gregorius Rožman, natus die 9. martii 1883 in paroecia Sancti Michaelis penes Bleiburg dioecesis Gurcensis (Austria), consecratus 14. julii 1929, regimen dioecesis suscepit 1. augusti 1930. 2. Dioecesis Labacensis erecta est a Papa Pio II. 6. septembris 1462. Decreto S. Con- gregationis Consistorialis de die 25. novembris 1933 excepta est ex provincia eccle- siastica Illyrica (metropolitana Goritiensi) ac immediate Sanctae Sedi subjecta est. Pro appellationibus judicialibus decreto S. Congregationis Consistorialis de die 6. novembris 1926 Curia episcopalis Lavantina — Maribori constituta est. Pro confe- rentiis episcopalibus apud metropolitam Zagrabiensem convenit. 3. a. Residentia Ordinarii est Labaci — Ljubljana, Pred škofijo 4. b. Quoad amplitudinem etc. nihil mutatum est. [2] c. Summa incolarum Summa catholicorum: 521.571 Summa acatholicorum: Serbo-schismatici: 1989 Protestantes: 582 Vetero-catholici: 509 Hebraei: 89 Mohametani: 97 Varii: SEA Praecipuum oppidum: Ljubljana cum 82.510 catholicorum, 3.090 acathol. Inter quos 2104 Serbo-schismatici. d. Numerus sacerdotum saecularium: 593 Numerus clericorum Seminarii: 112 Numerus alumnorum Seminarii minoris: 337 e. Capitulum cathedrale constat ex duabus dignitatibus (praepositus, decanus) et decem canonicatibus, guorum unus vacat (ob defectum proventuum). Capitulum collegiatum in Novo mesto constat ex praeposito et guattuor canonicis. f. Vicariatus foranei (seu decanatus) sunt: 18 Paroeciae sunt: 275 376 Gregorij Rožman Expositurae sunt: 8 Numero fidelium maxima est paroecia Sancti Petri — Labaci cum 20.000, mi- nima Sv. Planina cum 180. [3] Ecclesiae filiales sunt: 892 Ecclesiae religiosorum sunt: 12 Oratoria publica et semipublica: 285 Celeberrimus locus sacer in dioecesi est ecclesia B.M.V. Auxiliatricis in Brezje paroecia Mošnje. g. Religiones virorum habentur seguentes: 1. Ordo Cisterciensis: 2 domus, 22 sacerdotes (paroecia incorporata 1) 2. Ordo Carthusiensis: 1 domus, 20 sacerdotes""? 3. Ordo Fratrum minorum: 9 domus, 45 sacerdotes (paroecia incorporata 1) 4. Ordo Fratrum Minorum Capucinorum: 2 domus, 11 sacerdotes 5. Ordo Teutonicus: 4 domus, 10 sacerdotes (paroeciae incorporatae 5) 6. Ordo Fratrum Misericordiae: 2 domus, 1 sacerdotes 7. Societas Jesu: 1 domus, 9 sacerdotes 8. Congregatio Missionis Sancti Vincencii a Paulo: 3 domus, 29 sacerdotes 9. Societas Salesiana: 3 domus, 29 sacerdotes 10. Congregatio Missionaria Filiorum Sanctissimi Cordis: 1 domus., 2 sacer- dotes Summa: 28 domus, 178 sacerdotes. h. Religiones mulierum habentur sequentes: 1. Ordo S. Ursulae (Unio Romana): 3 domus, 196 religiosae 2. Ordo Carmelitarum discalceatarum: domus, 20 religiosae [4] 3. Sorores Charitatis Congregationis S. Vincentii a Paulo (domus matricis Parisiensis): 21 domus, 697 religiosae 4. Sorores Charitatis Congregationis S. Vincentii a Paulo (domus matricis Zagrabiensis): 4 domus, 37 religiosae 5. Sorores Mariae a Sacro Numismate: 6 domus, 112 religiosae 6. Sorores Scholarum III. Ordinis S. Francisci (domus matricis Maribor): 15 domus, 134 religiosae 7. Sorores Scholares III. Ordinis S. Francisci (domus matricis Eggenberg, dioecis Secoviensis, Austria): 4 domus, 68 religiosae 8. Sorores Scholares Pauperes De Notre Dame (domus matricis Monacensis Germania): 6 domus, 66 religiosae 9. Sorores Misericordiae a Sancta Cruce (domus matricis Djakovo, Jugosla- via): 4 domus, 46 religiosae 10. Franciscanae Missionariae Mariae: 1 domus, 15 religiosae 11. Sorores ordinis Teutonici: 4 domus, 17 religiosae ®? Pripisano s svinčnikom: »/8-2 odsotna, Nikolaj ima dovoljenje Rima za absentia; eden vojak (sani- tetni — Nemec).« Relationes ad Limina 377 12. Filiae Mariae Auxiliatricis: 2 domus, 8 religiosae Summa: 71 domus, 1416 religiosae. Cap. II. De administratione temporalium bonorum, de inventariis et archivis. 4. Iuxta leges civiles Ecclesia ius habet bona temporalia acguirendi, possidendi et administrandi. Administratio bonorum temporalium Ecclesiae invigilantiae potesta- tis civilis subjacet. 3. Consilium administrationis constat ex tribus viris [5] in rebus oeconomicis peri- tis: sacerdos Dr. Franciscus Ušeničnik, professor theologiae pastoralis; Msgre Victor Steska, cancellarius curiae episcopalis emeritus; sacerdos Aloysius Markež, oecono- mus in Seminario minori. Episcopus consilio administrationis semper utitur ad mentem can. 1520. 6. Omnes, gui debent, rationes administrationis guotannis redunt Ordinario, exceptis administratoribus confraternitatum, cum nulla exsistat confraternitas, guae possideat bona temporalia praeter oblationes voluntarias. 7, Praescripta can. 1523 observantur. Libri accepti et expensi ab episcopo guovis quinquennio occasione visitationis canonicae, a decanis altero saltem anno — nisi guotannis — revisuntur. Normae canonis 1527 fideliter serventur. Circa fundationes pias canones 1544 et seguentes observantur. Notatu dignum est, ultimo guinguennio fere nullae novae fundationes erectas esse, cum post bellum ultimum fideles fiduciam in valorem stabilem pecuniarum non habeant. 8. Bona fiduciaria ad pias causas hoc guinguennio accepta non sunt. 9. Normae cann. 1530-1533, 1538—1542 fideliter ab omnibus servantur invigilante Capitulo cathedrali. Venditio bonorum immobilium (agrorum) fundationis piae Mariae Svetina pro qua Congregatione S. Concilii rescripto de die [6] 12. januarii 1938 num. 2144/37 O.A. licentiam dedit, nondum in effectum deducta est. 10. Decimae et primitiae in dioecesi Labacensi non existunt. 11. Collectio fructum, quae in nonnullis paroeciis adhuc viget, ubique modo mitissi- mo ac humano sine guacungue odiosa vexatione fit. 378 Gregorij Rožman 12. Taxa sinodalis stipendiarum Missarum praescribetur in synodo futura, guae nunc praeparatur. Hucusgue vigens taxa ob egestatem fidelium non in omnibus paroeci- is solvitur, transgressiones impossibiles evadunt. Numerus stipendiarum Missarum tam deficit, ut in paucissimis paroeciis numerus stipendiarum sufficiens inveniatur, quare non sunt Missae exuberantes, quae ad Ordinarium mittantur. Unusquisque sacerdos personalem habet librum pro missis adnotandis; Ecclesiae saeculares talem librum non habent, non enim eo indigent ob parvum numerum Mis- sarum. 13. Normae can. 1296 et 1522 observantur et synodo, guae modo praeparatur, nor- mae particulares perficientur. Decanorum cura est, ut novo parocho aut vicario oe- conomo bona ecelesiastica et beneficialia tradantur secundum inventarium. De tra- ditione protocollum conficitur in triplo pro archivo paroeciali, decanali et pro Curia episcopali. Inventaria nova quovis decennio conficienda sunt, nisi decanus dispen- sat. Dispensatum autem, si fere nullae mutationes factae sunt. [7] Rectore ecclesiae defuncto statim decanus interveniente notario publico bona ecclesiae a bonis privatis defuncti discernit, quo periculum, ne bona ecclesiastica disperdantur, fere omnino excluditur. 14. Archivum in Curia episcopali triplex est: a. archivum antiguius, cuius documenta historicum habent valorem. Archivarius huius partis est sacerdos Maximilianus Miklavčič, professor historiae in Se- minario dioecesano minori, qui magna industria documente ordinat et catalo- gum conficere incepit. Hoc archivum in loco tuto despositum est. b. archivum recens, cuius documenta saepius in administratione dioecesis desi- derantur, in armariis cancellariae custodiuntur; c. archivum continens authentica exemplaria librorum paroecialium (can. 470 $ 3) totius dioecesis. Libri ordinationum (can. 1010) custodiuntur. Documenta in archivo custodita incipiuntur ab anno 1226. Pergamenae habentur, incunabula non adsunt. Pro archivo secreto armarium duabus diversis clavibus obserratum inservit. Hoc quinquennio unicus tantum casus matrimonii conscientiae inscriptus fuit, quod inte- rim cessante causa publicatum est. 15. Ecclesiae paroeciales archiva habent, item confraternitates [8] ac pia loca. Cata- logi omnium documentorum confecti non sunt. In parvis paroeciis recentioris fun- dationis archivum non continent multa documenta; in paroeciis cum magno numero fidelium sacerdotes tam occupati sunt laboribus guotidianis, ut tempus ad catalogum conficiendum non inveniant. Relationes ad Limina 379 Cap. II. De fide et cultu divino. 16. Graves errores contra fidem inter dioecesis fideles non grassantur, nec supersti- tiones graviores inveniuntur. Secta Baptistarum ex Croatia (dioecis Segnensis) ante nonullos annos propagari coepit, ita ut magnum periculum perversionis adesse vide- atur. Sed Dei Genitrice adjuvante hoc periculum fere omnino destitit. Baptistae enim venerationem B. Mariae Virginis rejiciunt, quo fideles nostri, fervidi veneratores Dei Genitricis, falsitatem sectae cognoverunt eamgue spreverunt. Consilium vigilantiae adest; in votis est, ut in synodo futura omnino reformetur. Professio fidei cum iuramento antimodernistico iuxta praescripta canonum exigi- tur, nemine reluctante, fideliter praestatur. 17. Cultus divinus etiam publicus ubique in dioecesi libere exercetur. 18. De 477 coemeteriis in dioecesi existentibus 32 sunt [9] in dominio communita- tum civilium; iura et leges Ecclesiae in his laesae non sunt. 19. In cultu divino, in Sanctorum, sacrarum imaginum et reliquiarum veneratione, in sacramentorum administratione necnon in sacris functionibus leges canonicae et liturgicae accuratae et diligenter observantur. Nonnullis in locis reliquias dubias (e. gr. ex velo B.M.V.; Sanctae Annae) submovi et pro iis authentica reliquia sacra sub- stitui. Opera artis »modernae« in ecclesiis non existunt. Profani conventus et nundinae in ecclesiis nunquam habentur. 20. Numerus ecclesiarum generatim sufficiens est. Ecclesiae filiales fere in singulis vicis existunt eorumgue numerus — 892. Eccle- siae paroeciales in nonnullus locis non sunt sat amplae ac ampliari deberent, quod ob egestatem fidelium pro nunc impossibile evadit. Facultate binationis sacerdotibus concessa, guantum in me est, curavi, ut fideles omnes sacrificio Missae interesse possint. In suburbio Labacensi desideratur nova ecclesia, pro cuius aedificatione pe- cunia colligitur. 21. Ecclesiae paroeciales mundae sunt et suppellectili necessaria sufficienter dotatae. In visitatione canonica ecclesias ac suppellectilem sacram diligentissime perguiro. [10] Ecclesiae structurae arte, picturis aut pretiosa suppellectili insignes notatu dignae non sunt. 22. Ingressus in ecclesias omnibus fidelibus semper prorsus absolute gratuitus est. 23. Furta in ecclesiis rarissima sunt. Ultimis annis binae ecclesiae profanatae sunt furto sacrarum specierum. Profanatio publicis precationibus frequentissimo fidelium 380 Gregorij Rožman concursu reparata est. Ciboria seu tabernacula in ecclesiis ordinarie lignea sunt et instrumentis furum facile effringi possunt. Ecclesiae in guibus sanctissima Eucharistia asservatur, regulariter per totam diem fidelibus apertae sunt, praeter nonullas ecclesias, quae a dominus remotae mane tan- tum tempore Missae apertae sunt. Lumen coram Santissimo nutritur cera apum vel oleis vegetabilibus; oleum oliva- rum ob magnam pretium ab omnibus ecelesiis emi non potest. Cap. IV. De iis guae Ordinarium pertinent. 24. Redditus, guibus Ordinarius fruitur, sunt: a. salarium a re publica distinatum, guod 10.000 dinar Jugoslavo per annum cum additamento variabili constat; b. proventus ex bonis immobilius mensae episcopalis, guae [11] praesertim sil- vis constant; c. incerta Curiae i. e. taxae cancellariae. Expropriatio silvarum Mensae episcopalis lege sic dicta reformae agrariae non- dum in effectum deducta est, quotidie vero imminet. Redditus episcopo pro persona sufficiunt; sed Seminaria in temporalibus suffi- cienter adjuvare non potest. Quoad domum episcopalem et cohabitantes ultimo quinquennio nihil mutatum est. Cathedraticum non exigitur. Aes alienum duorum millionum dinarorum Jugoslavorum (S. Congregationis Consistorialis 1. julii 1927 num. 489/27) die 31. decembris 1937 1,729.100 dinaro- rum Jugoslavorum effecit. 25. Inventaria nova exarantur. 27. Continuo resideo in dioecesi, exceptis quattuor mensibus anni 1935, cum in Sta- tibus Unitis Americae emigratos ex dioecesi Labacensi visitavi, non sine fructu, pro animis et Ecclesia; quo itinere 166 conciones habui. Conciones ordinarie habeo tempore Quadragesimae et festis maioribus in Ec- clesia cathedrali; in visitatione canonica quovis anno circiter in 45 paroeciis et in casibus extraordinariis i. e. saltem 70 conciones singulis annis. Saltem semel in anno litteras pastorales edere consuesco, ultimo quinquennio undecim edidi. 28. Sacramentum confirmationis administro occasione [12] visitationis canonicae, quam eo modo institutuo, ut sexto saltem anno, quaevis paroecia a me visitetur. Die- bus Pentecostes in Ecclesia cathedrali Sacramentum confirmationis administratur. Relationes ad Limina 381 29. A die 1. januarii 1934 ad sacros ordines promovi 72 e dioecesi Labacensis serva- tis legibus Codicis Iuris Canonici. Numerus ordinatorum non omnino par et neces- sitatibus dioecesis. Ad normam can. 111 et seguentibus incardinavi quattuor, excardinavi tres clericos. 30. Regulae can. 877 et seguentibus adamussim observantur. Ordinarius nullum ca- sum sibi reservavit nisi qui in Codice Iuris Canonici ipsi reservati sunt. 31. Praescripta circa praedicationem fideliter observantur. 32. Cum periculum matrimoniorum mixtorum in dies auctum esset, omni occasione fideles ab eis absterreantur concionibus sacris, instructione religiosa puerorum et foliis periodicis, quo malum hoc aliguo modo saltem minuatur. 33. Episcopus omnes paroecias per se visitat guovis sextennio; vicarii foranei autem guotannis vel, si numerus paroeciarum in vicariatu maior est, saltem guovis biennio. Objectum visitationis eficiunt personae, loca ac res, de quibus in Codice Iuris Cano- nici et in Statutis synodalibus. [13] 34. Ultima synodus dioecesana celebrata est anno 1924; nova synodus est in praeparatione pro anno 1940. 35. Conferentiis episcoporum Jugoslaviae semper interfui. 36. Civilis loci auctoritas dignitatem episcopalem agnoscit, et jurisdictionem episco- pi ultimo triennio non coarctat. Cap. V. De Curia dioecesana. 37. Curia dioecesana in aedibus episcopalibus spatia sufficientia habet. Prospectus officialium Curiae episcopalis: Vicarius generalis: Ignatius Nadrah Cancellarius: Josephus Jagodic Secretarii: Franciscus Mervec Josephus Prešeren Director tabulariae: mons. Victor Steska Archivista: Maximilianus Miklavčič Tribunal ecelesiasticus: Officialis: Ignatius Nadrah Vice-officialis: Josephus Volc Judices: Canonicus Aloysius Stroj 382 Gregorij Rožman Canonicus dr. Thomas Klinar Canonicus dr. Gregorius Žerjav [14] Canonicus dr. Aloysius Zupan Prof. dr. Josephus Turk Mons. Victor Steska Prof. dr. Gregorius Pečjak Prof. dr. Alphonsius Levičnik Promotores Justitiae: Prof. dr. Cyrillus Potočnik Prof. dr. Andreas Snoj Defensor Vinculi matrimonialis: Prof. dr. Aloysius Odar Notarii: Cancelarius Josephus Jagodic Secretarius Josephus Prešeren Examinatores prosynodales: Ignatius Nadrah, Canonicus dr. Thomas Klinar, Prof. dr. Joannes Fabijan, Prof. dr. Franciscus Lukman, Prof. dr. Andreas Snoj, Prof. dr. Alexius Ušeničnik, Prof. dr. Franciscus Ušeničnik, Prof. dr. Aloysius Odar, Prof. dr. Josephus Demšar, (Prof. dr. Ignatius Lenček). Coetus deputatorum pro Seminariis: pro disciplina: Canonicus Josephus Volc, Prof. dr. Andreas Snoj pro admininistratione bonorum: Prof. dr. Franciscus Ušeničnik, sacerdos dr. Franciscus Kulovec, catecheta Ignatius Zaplotnik Concilium administrationis: Prof. dr. Franciscus Ušeničnik, Mons. Victor Ste- ska, oeconomus Aloysius Markež. [15] Parochi consultores: Henricus Bukowitz, Josephus Eppich, Franciscus Finžgar, Jacobus Ramovš. Censores librorum: Canonicus Aloysius Stroj, Canonicus dr. Thomas Klinar, Canonicus Josephus Volc, Prof. dr. Joannes Fabijan, Prof. dr. Franciscus Gri- vec, Prof. dr. Mathias Slavič, Prof. dr. Andreas Snoj, Prof. dr. Josephus Turk, Prof. dr. Alexius Ušeničnik, Prof. dr. Franciscus Ušeničnik, Prof. dr. Aloysius Odar, Prof. dr. Gregorius Pečjak, Prof. dr. Alphonsus Levičnik, Prof. dr. Cyril- lus Potočnik, Canonicus dr. Gregorius Žerjav, Canonicus dr. Aloysius Zupan, Spiritualis Seminarii Majoris Dr. Joannes Kraljič. 38. Vicarius generalis rerum agendarum eximie peritus, optimus sacerdos et episco- po perutilis est. Etiam alii ministri Curiae dioecesanae diligentissimi ac fidelissimi sunt. 39. Curiae proventus sunt: a. subsidium ex aerario publico 4.800 dinarorum Jugoslavorum per annum. b. taxae. Pro expensis cancellariae non sufficiunt. Relationes ad Limina 383 Cap. VI. De Seminario. 41. Seminarium maius dirigunt: [16] a. rector, qui est canonicus capituli cathedralis, b. oeconomus, c. moderator pietatis, Redditus Seminarii maioris sunt: a. dotatio annua a gubernio praestita, b. merces locorum in pede plano aedium Seminarii, c. locatio unius domus in civitate Labacensi sitae, d. pensio, quam alumni solvere debent (i. e. 100 dinarorum Jugoslavorum in anno). Redditus et expensae in aequilibrio sunt. In votis est aedificatio novi Seminarii maioris. Ad guem finem pecuniae colligun- tur. Cum expensae novi aedificii summam 20 millionum dinarorum Jugoslavorum attingent, collectio summae necesariae saltem unum decennium durabit. 42. Seminarium maius in civitate Labacensi prope ecclesiam cathedralem situm est. Seminarium minus autem in suburbio, 5 km distat a cathedrali. Seminarium minus habet domum rusticationis anno 1937 aedificatam in monti- bus salubribus prope lacum sitam. 43. Regulae omnes de educatione et institutione scientifica alumnorum sub inspec- tione episcopi observatur. Tributum seminaristicum non exigitur. 44. In Pontificio Collegio Germanico — Romae — unus est alumnus, Parisiis in Insti- tuto catholico unus, et in Collegio [17] Canisiano S.J. Oeniponte unus. Cap. VII. De clero generatim. 45. Egestas, qua clerus dioecesos Labacensis pressus erat, paulatim ultimo biennio, minuitur. Infirmi sacerdotes et senes pensionem a gubernio accipiunt, guae post 35 annos in officio peractos 700 dinarorum Jugoslavorum in mense attingit. Associatio pro adjuvandis sacerdotibus in dioecesi erecta addit 250-300 din. in mense. 46. Domus pro spiritualibus cleri exercitiis habetur Labaci et a Societate Jesu diri- gitur. In hac domo etiam viri laici obeunt exercitia spiritualia. Exercitia spiritualia generalia pro sacerdotibus saecularibus guotannis habentur in aedibus Seminarii mi- noris. 47. Circa sacramentalem confessionem et pietatis exercitia, et alia de guibus cano- nibus 125, 133, 134, 135, 136, 811, 137, 138-140 et 142 Ordinarius et vicarii fora- 384 Gregorij Rožman nei in visitatione canonica sacerdotes invigilant. Circa spiritualia exercitia, examina annualia et conferentias in cancellaria Curiae dioecesanae catalogus existit. Circa vestem sacerdotalem usus ultimo triennio in peius mutatus non est. Synodus, guae praeparatur, de hac re praescripta et sanctiones constituet. [18] 48. Quod licentiam, de qua in can. 139 $ 3 nihil de eo, quod a praedecessore meo constitutum est, innovatum est. 49. Clerus dioecesos obedientiam ac reverentiam sincerrime exhibet episcopo suo. 50. Clerus industria et assiduitate eximius est et praeter vires laborat. Multi sunt parochi et vicarii, qui praeter ordinaria parochorum officia viginti et etiam plures ho- ras in hebdomade pueris religiosam tribuunt institutionem in scholis publicis, saepe valde dissitis. Universitatem laicam freguentant tres sacerdotes, gui se ad munus professorum in Seminario minore praeparant. Omnes in Seminario degunt et cum aliis professo- ribus et praefectis vitam communem agunt. 51. Tres sacerdotes ex licentia episcopi moderantur diaria, magna utilitate pro Ec- clesia. 52. Unus sacerdos anno currente porrexit libellum supplex, ut eius ordinatio ex ca- pite vis et metus declaretur invalida. Processus ex licentia S. Congregationis de Sa- cramentis modo conficitur. Cap. VIII. De capitulis. 54-62. Ultimo quinquennio circa Capitula et Canonicos nihil mutatum vel innovatum est. Canonici capituli cathedralis [19] sunt undecim. Canonici honorarii quinque. Ad normam can. 406 $ 2 nominavi canonicum honorarium sacerdotem Johannem Oman ex dioecesi Clevelandensi U.S.A. ob merita eximia in pastoratione emigratorum ex dioecesi Labacensi. Hic unicus extradioecesanus canonicus ad honorem nominatus est. Cap. IX. De vicariis foraneis et parochis. 63.Vicarii foranei obligationes iure generali et particulari impositas diligenter ex- plent, excepto uno, cui ob senectutem coadiutor nominabitur. 64. quattuor paroeciae proprium pastorem non habent, sed a parochis vicinioribus administrantur partim propter penuriam sacerdotum partim ob insufficientes proven- tus, qui ita tenui sunt, ut parochus honeste sustentari nequeat. Relationes ad Limina 385 65-70. Ad ea, quae anno 1933 retuli, nihil notatu dignum addere possum. 71. Freguens sacra communio omni modo et fervore promovetur et numerus eo- rum, gui freguenter immo guotidie pane Eucharistico reficiuntur guotannis augetur. Numerus sacrorum Communionum cum numero fidelium (infantulis ante septimum aetatis annum simul sumptis) comparatus ascendit usgue ad 48 communiones pro anima in anno, in omnibus fere paroeciis saltem decem attingit. [20] Devotio erga Sanctissimam Eucharistiam valde aucta est Congressu eucha- ristico pro Jugoslavia 26.-29. juni 1935 Labaci celebrato praesidente Legato a latere Suae Sanctitatis Augusto Cardinalis Hlond Archiepiscopo Poznanensi, cui 150.000 fideles fervida pietate aderant. Aliae pietatis erga Sanctissimam Eucharistiam opera, de guibus in relatione anni 1933, eodem modo continuantur. 72-73 — nihil innovatum. 74-75. Institutio religiosa diligentissime a sacerdotibus tribuitur pueris; diebus do- minicis etiam adultis in devotione pomeridiana. Sacrae conciones habentur guavis die Dominica et festo de praecepto, ita ut fideles occasionem freguentissimam habe- ant audiendi verbum Dei. Plures paroeciae freguentius guam guovis decennio sacras missiones habent; negligentes rarissimi mediis aptis compelluntur. Cap. X. De reli, 77. Anno elapso visitationem trium monasteriorum Ordinis S. Ursulae peregi. Perti- nent ad Unionem Romanam. Generatim regulae et dispositiones Codicis Iuris Cano- nici guoad disciplinam, guoad clausuram, administrationem impleantur. In educatione puellarum cum sacerdotibus, gui institutionem religiosam alumna- rum dirigunt non cooperantur uti [21] deberent. Ouare effectus educationis optimi non sunt. Ouantum iudicare possum, mulieres solae semper satis prudentes nec in educatione nec in administratione bonorum sunt ac consilia benevola a sacerdotibus non accipiunt libenter. Alias religiosarum domus visitabo anno sequenti et tune relationem proponam si notabiliora adnotanda habebuntur. 82. Ultimo guinguennio unus sacerdos Ordinis Fratrum Minorum saecularizatus est, qui dioecesi utilis evenit. Cap. XI. De populo fideli. 84. Populi mores ultimo quinquennio in peius mutati non sunt et adhuc boni dici possunt. Onanismus conjugalis in nonnullis regionibus progressus est. Concionibus, scrip- 386 Gregorij Rožman tis ac praesertim instructione in confessionali ab omnibus sacerdotibus contra hanc pestem pugnatur non sine effectu, ut malum saltem ulterius non propagetur. 85. Reverentia erga Summum Pontificem Actione catholica operante aucta est. 86. Praeceptum abstinendi ab operibus servilibus diebus festis aliguoties laeditur ur- gente causa non existente. Freguens communio augetur. Praeprimis pueri ex scholis ad freguentem communionem educantur iisgue occasio freguens [22] datur susci- piendi sacramenta. Apostolatus virorum fere in omnibus paroecis iam introductum etiam viros et juvenes prima cuiusvis mensis dominica die ad mensem Domini ducit guod spiritum pietatis in familiis valde foret. Communionem paschalem fere omnes fideles suscipiunt; negligentes inveniuntur tantum in paroeciis, in quibus operarii socialistae vel intellectuales liberales habitant, in paroeciis ruralibus paucissimi ac rarissimi sunt, gui communionem paschalem negligant. 87. Concubinatus impugnatur etiam a civili potestate, existunt autem pluri concubi- natus in dioecesi ob adulterium, cum nempe vir (vel uxor) relicta uxore transiisset ad sectam veterocatholicam vel schismaticam et in ea »matrimonium mixtum« cum persona catholica attentasset. 88. Matrimonia mixta de licentia ecclesiastica observatis clausulis can. 1061 ultimo guinguennio contracta sunt: 80, cum dispensatione super impedimento disparitatis cultus: 10, separatio a thoro et mensa occurit in casibus: 561. Nullitas matrimonii a judicio dioecesano declarata est in casibus 5. 89. Educatio christiana in familiis non attingit gradum, gui desideratur. Actio ca- tholica feminilis specialiter pro scopo habet, ut parentes praesertim juniores melius praeparentur ad munus educationis christianae domesticae. Hunc in [23] finem edidi litteras pastorales anno 1938. 90. In omnibus scholis elementaribus et mediis religiosa institutio traditur a sacerdo- tibus — 2 horas in guavis classe per hebdomadam. 91. Scholae confessionales sensu stricto non existunt, sunt sollummodo scholae pri- vatae cum jure publicitatis, quae a religiosis sustentantur sed quoad libros et metho- dum institutionis legibus civilibus obligantur. Opera post — scholaria dioecesi sunt praeprimis Congregationes Marianae; ab anno 1933 noviter canonice erectae sunt 32. Opus exercitiorum spiritualium pro lai- cis prospero procedit. Etiamsi ultimo quinquennio fideles egestate valde pressi sint, tamen ab 1. 1. 1934 usque ad 1. 1. 1938 interfuerunt 837 viri et 2190 mulieres. Relationes ad Limina 387 Praeterea anno praeterito associationes sportivae pro juvenibus et puellis erectae sunt, guae antea lege civili interdictae erant, ne juventus nostra catholica cogeretur, ut nomen daret associationi lege privilegiatae »Sokol««, guae principiis fidei catho- licae alienis nisa magnum damnum fidelibus inferre posset. 92. Nulla nova associatio pia in dioecesim introducta est. 93. Quae sunt praescripta canonum 690, 691 observant. 94. Associationes sociales, memoratu dignae sunt: [24] a. Associatio sancti Raphaelis pro cura emigratorum, cuius praefectus pro tem- pore ipse episcopus est, b. Conferentiae sancti Vincentii de Paolo et Associationes sancti Elisabeth pro adjuvandis pauperibus. 96. Diaria liberalia (obscoena non existunt) et irreligiosa ultimo quinquennio latius diffusa non sunt, immo diariis catholicis optime moderatis et propagatione syste- matica diffusis notabiliter coarctatae sunt. Folium hebdomadarium »Domoljub« in dioecesi maxime diffusum est, et fere in omnibus domibus libentissime legitur. 97. Ouoad sectas massonicas nihil mutatum est. 98. Socialismi societates ultimo guinguennio auctae non sunt. Existunt duo societates christianae syndicalisticae ad iura operariorum tuenda, quae sibi adversantur et etiam publice in foliis, guae edunt, sese impugnant. Frustra usgue huc conatus sum eas componere. 99. In dioecesi libertas Ecclesiae et religionis bonum satis servatur, cum tres optimi viri catholici res politicas gerunt: sacerdos Dr. Antonius Korošec, minister rerum in- ternarum; minister dr. Michael Krek, olim praefectus Actionis catholicae, et dr. Mar- cus Natlačen, praefectus provinciae, cuius filius primogenitus sacerdos est. Merito horum virorum status Ecclesiae catholicae in dioeesi multo melior et liberior quam [25] in aliis regni ditionibus. Cap. XII. Iudicium sintheticum circa dioecesis statum. Status moralis bonus dici potest. Vita cum privata tum publica generatim christiana esse videtur. In dies magis spiritus et animae disjunguntur in duos exercitus. Ex una parte vita christiana influxu pietatis erga Sanctissimam Eucharistiam perfectior evadit; altera ex parte indifferentismus religiosus, immo et atheismus crescit non tam numero as- seclarum quam infenso animo. Alacritate et invigilantia juventutis Actioni catholicae 388 Gregorij Rožman addictae verus animus communistarum denudatus est, ita ut consilia eorum insidiosa amplius tam periculosa non sunt. Actio catholica novis regulis anno elapso editis et novo praesidio cum nationali (pro dioecesibus Lavantina et Labacensi) tum dioecesano constituto aciem bene or- dinatam et praeparatam efformat, ita ut in dies maior spes melioris status affulgeat. Maxime desideratur maior ac strictior unitas inter catholicos, praeprimis opera- rios et intellectuales. Contentiones enim sunt inter operarios: una pars magis ad mar- xismum inclinare videtur et de encyclica »Quadragesimo anno« ambigue locuta est, etiamsi se principiis evangelicis [26] stare affirment; altera pars vero novam associa- tionem syndicalisticam constituit ex oppositione contra primam, principia catholica et encyclicae »Quadragesimo anno« indubie et intrepide affirmat propugnatque. Etiam inter intellectuales, qui culturam christianam promovent, dissensio facta est, cum una pars plus aeguo principia liberalia artis et culturae fovere coepisset. Ar- ticulum in folio mensili Dom in svet inscriptum: »Meditatio de Hispania« damnare debui, gua damnatione multi errorem suum relinguerunt. Spero fore, ut actione ca- tholica nunc optime ordinata et indeffesse laborante dissensiones paulatim charitate christiana componantur. Conditio materialis dioecesi nec peior nec melior facta est. Ouod mandata S. Congregationis Consistorialis de die 14. februarii 1935 num. 840/33 attinet, maxima est episcopi et sacerdotum saecularium cura, ut pueris reli- giosa institutio guam efficaciter tradatur, praesertim ut discant sacramenta poeniten- tiae et Sanctissimae Eucharistiae fructuose et freguenter suscipere. Quantum pos- sum, omnibus quorum interest, incubo, educationem puerorum luce Sanctissimae Eucharistiae illuminatam esse debere. Ouod non sine effectu fieri guotidie videre possum. Educationem ad Sanctissimam Eucharistiam fovent Congregationes Ma- rianae, Apostolatus virorum, Hortulus Marianus i. e. Congregationes Marianae [27] puerorum ex schola elementari, associationes Actionis catholicae, et etiam associa- tiones sportivae et culturales catholicae juventutis, quae inde ab anno 1937 iterum restitutae sunt et suis regulis asseclis Communiones generales pluries in anno prae- seribunt. De cleri disciplina (quoad habitum ete.) et de aliis vitam cleri et populi fidelis respicientia in Synodo futura anno 1940, accurata praescripta, sana remedia atgue aptissima adjumenta Deo dante condentur. Ljubljana (Labaci), die 5. junii 1938. Dr. Gregorius Rožman Episcopus Labacensis Relationes ad Limina 389 Dokument St. 147 1943, junij 30. Gregorij Rožman Relatio de statu dioecesis Labacensis 1943 pro III. quinquennio (1938-1943) NŠAL, ŠAL, škofje, Rožman, šk. 3, Relatio 1943, str. 1-45. [1] Cap. I. Generalia de statu materiali personarum et locorum. 1. Gregorius ROŽMAN, natus die 9. martii 1883 in paroecia Sancti Michaelis penes Bleiburg (dioecesis Gurcensis), consecratus die 14. julii 1929, regimen dioecesis die 1. augusti 1930 suscepit. 2. Dioecesis Labacensis a Papa Pio II. die 6. septembris 1462 erecta est. Decreto S. Congregationis Consistorialis de die 25. novembris 1933 e provincia Illyrica (metro- polia Goritiensis) excepta immediate Sanctae Sedi subjecta est. Pro appellationibus judicialibus decreto S. Congregationis Consistorialis de die 6. novembris 1926 curia Episcopalis Lavantina constituta est, sed a mense aprili 1941 communicatio cum sede Lavantina omnino interrupta est. Pro conferentiis episcopali- bus apud Metropolitam Zagrabiensem convenit. Statu independente Croatico procla- mato Ordinarius Labacensis conferentiis Episcoporum Zagrabiae interesse non potest. 3. a. Residentia Ordinarii est Labaci (Ljubljana — Lubiana) Pred škofijo 4 (pro- vincia di Lubiana). b. Ouod amplitudinem de jure nihil immutatum est. Sed 143 paroeciae cum fidelibus circa 185.000 a Germanicis occupata est. [2] Lingua fidelium est Slovena; fideles linguae Germanicae (circa 13.000) anno 1941 et 1942 in Germaniam emigraverunt cum parochis suae linguae. c. Summa incolarum catholicorum 521.571 in provincia di Lubiana 323.279 acatholicorum | % Praecipuum oppidum: Ljubljana cum 91.612 incolis. d. Numerus sacerdotum saecularium 614 a Germanicis expulsi sunt sacerdotes 239 de cuibus in Croatia et in Serbia vivunt 24 E dioecesi Lavantina expulsi in Labacensem vivunt 75 Numerus clericorum Seminarii majoris 105 Numerus alumnorum Seminarii minoris 138 e. Capitulum cathedrale ex duabus dignitatibus constat (praepositus, decanus) et decem canonicatibus, guorum unus vaca[t] (ob defectum proventuum). Capitulum collegiatum in Novo mesto constat ex praeposito et guattuor canonicis. 390 Gregorij Rožman f. Vicariatus foranei (seu decanatus) sunt 19. Parochiae sunt 277. Expositurae sunt 8. Numero fidelium maxima est paroecia Sancti Petri in urbe Ljubljana cum 20.000 incolarum, minima Sv. Planina cum 180 incolarum. Ecclesiae filiales sunt 892. Ecclesiae religiosorum 12. Oratoria publica et semipublica 296. Celeberrimus locus sacer in dioecesi est ecclesia B.M.V. Auxiliatricis in Brezje parochia Mošnje. Ecclesia B.[3]M.V. Septem Dolorum Ordinis Ci- sterciensis in Stična anno 1936 Basilica Minor pronunciata est. g. Religiones virorum habentur sequentes domus Religiosi 1. Ordo Cisterciensis 2 16 2. Ordo Carthusiensis 1 18 3. Ordo Fratrum Minorum 6 49 4. Ordo Fratrum Minorum Capuc. 1 3 5. Ordo Fratrum Minorum Convent. 1 3 6. Ordo Teutonicus 6 13 7. Societas Jesu 1 8 8. Ordo Fratrum Misericordiae 1 - 9. Societas Salesiana S 43 1 10. Congregatio Missionis S. Vinc. a Paulo 11. Congregatio Mission. Filiorum Sacratissimi Cordis Jesu 1 4 h. Religiones mulierum habentur sequentes: domus Religiosae 1. Ordo Carmelitarum discalceatarum 1 18 2. Ordo S. Ursulae 3 153 3. Sorores III. ordinis s. Francisci (domus matricis Maribor) 8 118 4. Sorores III. ordinis s. Francisci (domus matricis Eggenberg) 4 51 5. Sorores Scholarum pauperum De Notre Dame (domus matricis Monaci) 5 74 6. Sorores Misericordiae a S. Cruce (domus matricis Djakovo) 6 60 7. Franciscanae Missionariae Mariae 1 12 8. Sorores Ordinis Teutonici a 25 [4] 9. Sorores Charitatis Congregationis S. Vincencii a Paulo (domus matricis Parisii) 18 658 10. Sorores Mariae a S. Numismate 4 110 Relationes ad Limina 391 wo 11. Filiae Mariae Auxiliatricis 12. Sorores a Visitatione B.M.V 13. Sorores Charitatis (Verona) 14. Sorores Sodalitatis S. Petri Claver C O N ) n o n Cap. II. De administratione temporalium bonorum, de inventariis et archivis. 4. Usque ad annum 1941 in Jugoslavia Ecclesia jus habuit bona temporalia acqui- rendi, possidendi et administrandi sub invigilantia potestatis civilis. Post mensem aprilem 1941 in ea parte dioecesis, quae provinciam Italicam »di Lubiana« constituit nihil immutatum est; in altera parte ad Germanos nunc pertinente omnia bona eccle- siastica immobilia cum beneficiorum tum fabricarum a potestate civili publicata sunt et dominium reipublicae transierunt; in dominio Ecclesiae remanserunt solummodo ea bona immobilia (ecclesiae) et mobilia (sacra supellex), quae cultui divino sensu strictissimo inserviunt; Ecclesiae jus bona temporalia acquirendi omnino denegatur. 5. Concilium administrationis sex sacerdotibus in administratione bonorum tempo- ralium ac lege ecclesiastica et civili peritis constet, quorum nomina sunt: Dr. Gregorius Žerjav, canonicus cathedralis — revisor rationum dioecesis, [5] Antonius Vovk, canonicus cathedralis, Joannes Gogala, canonicus cathedralis, Franciscus Koretič, canonicus cathedralis, Msgr. Dr. Aloysius Odar, professor juris canonici, Sacerdos Franciscus Gabrovšek. Huic Consilio omnia acta Curiae bona temporalia spectantia proponuntur ad consilium ferendum non solum ea, de guibus in can. 1520. 6. Generatim administratores juxta can. 1525 et particulares leges Synodi dioecesani rationem administrationis usque ad 1. martii pro anno praeterito reddunt. Negligen- tes secundum consilium revisoris supra memorati ab Ordinario admonentur. Semper aligui nimis tardi sunt, gui urgeri debeant. 7. Ouod in ultima relatione dixi de accurata observantia omnium, guae in canonis 1523, 1526, 1527, 1544 et seguentes praescripta sunt, valet etiam pro hac relatione. 8. Nihil novi. 9. Ouoad venditiones, oppignorationes, permutationes ete Synodus dioecesana ad normam canonum accuratum procedendi modum in administratorum commodum exaravit, Ordinarii et vicariorum foraneorum est in visitatione invigilare, ut omnia juxta praescripta fiant. Negotio his de rebus notatu dignum est: 392 Gregorij Rožman In una paroecia (Devica Marija Polje) praedia uti area pro aedificiis extruendis vendita sunt summa Lit 215.428, [6] quo expensae pro amplificatione ecclesiae pa- rochialis solutae sunt et alia praedia empta sunt, ita ut fabrica ecclesiae et beneficium paroeciale nihil detrimenti ceperint. 10.-11. Nihil novi. 12. Synodus dioecesana 1940 (art. 294) taxam pro Missarum stipendiis constituit, guae brevi tantum tempore viguit. Dioecesi occupata valor monetae Jugoslavicae mutatus est in Italicam et Germanicam ac omnibus pretiis magnopere auctis anno currenti etiam missarum stipem ad tempus augere debui. Ultimis duobis annis nul- la dantur stipendia missarum, exuberantia parochi ad ordinarium mittunt, guae pro magno numero sacerdotum, gui expulsi ex suis paroeciis et beneficiis de missarum stipendiis tantum vivunt, sufficiunt. Nullus sacerdos, in guantum scio, missa collec- tas habet, guibus intra annum ipse satisfacere negueat. Libri personales pro missis adnotandis in visitatione semper inspiciuntur. 13. Inventaria habentur uti in ultima relatione anno 1938 relatum est. Bello finito et pace restituta inventaria ecclesiarum, paroeciarum etc nova confici debebunt, cum multa bona actionibus militaribus destructa raptaque sint. Morte rectoris ecclesiae mobilia et supellectilia ecclesiastica non sunt disperdita, cum vicarius foraneus interveniente civili potestate (judice) statim bona privata de- functi a bonis ecclesiasticis juxta inventarium et, si casus fert, testium depositione separat et vicario oeconomo [7] tradit. 14. Catalogi archivi episcopalis antiquioris (vide relationem ex anno 1938) confi- ciuntur a sacerdote ad hoc specialiter deputato, ad quam operam finiendam spatium plurium annorum requiretur. Archivum secretum in armario obserato ad normam canonum servatur. In hoc quinquennio nullum documentum in archivo secreto deponendum erat. 15. De archivis ecclesiarum cathedralis et paroecialium sub num. 13 jam dicta sunt. Catalogi conficiendi sunt tantum in iis ecclesiiis, quae documenta antiquiora habent; catalogi lente, lente conficiuntur, sacerdotes enim labore in cura animarum jam ni- mis onerati sunt. In aliquibus paroeciis sacerdotes a Germanicis in provinciam »di Lubiana« expulsi, parochis documenta in archivo ordinant catalogosque conficiunt. Cap. III. De fide et cultu divino. 16. Errores graviores contra fidem in dioecesi non conspiciuntur. Sectae Baptistarum et Adventistarum invanuerunt, et paucissimas asseclas habent, ut fidei grave pericu- Relationes ad Limina 393 lum non faciant. Spiritismo in oppidis aligui dediti sunt, sed magis in occulto et in circulis parvis, palam autem non propagatur. Consilium a vigilantia adest et guingue viris in theologica dogmatica et morali peritis constat. [8] 17. Cultus divinus in Jugoslavia libere exercebatur. Post occupationem dioecesis ab exercitio partim Italico partim Germanico distinguendum est: In parte dioecesis ab exercitu Italico occupata cultus divinus publicus omnino libere exercetur — nisi ad tempus breve propter operationes militares in aliguibus paroeciis cohibitus erat. In parte ab exercitu Germanico occupata cultus divinus publicus valde impeditus est: a. Ob defectum sacerdotum; 116 paroeciae sine sacerdote remanserunt, in 26 pa- roeciis sunt sacerdotes, sed septem exceptis, omnes senes et aegrotantes sunt, qui jam prius ob infirmam valetudinem officiis ecclesiasticis renunciaverunt; b. In lingua vulgari fidelium (Slovena) sacerdotes in ecclesiis nec sermones ha- bere nec orationes recitare possunt, id enim prohibitum est et contravenientes severissime punirentur (Campo di concentramento); c. Officium publicae securitatis (Gestapo) licentiam missam celebrandi, confes- siones audiendi ete. sacerdotibus dat aut denegat ad beneplacitum suum; d. Instructio religiosa puerorum sacerdotibus omnino prohibita est. 18. Circa coemeteria nihil novi referre possum. An ab Auctoritatibus civilibus Ger- manicis quid contra Ecclesiae jura circa coemeteria actum sit, comperire nondum potui, cum fines Germanici omnino clausi sint. 19. Leges canonicae et liturgicae satis diligenter observantur, guia clerus, praesertim inter juventutem studiosam et in Associationibus piis multum contendit, ut fideles liturgiam [9] profundius intelligant ac intelligendo melius cum Ecclesia orent. Populus guoad artem sensum ecelesiasticum conservat, guo novas formas artis a sanctitate loci alienas ipse repudiret, si quis eas introducere auderet. 20. Generatim numerus ecclesiarum in dioecesi sufficit. Hoc guinguennio una nova ecelesia paroecialis aedificata et consecrata est; una, nimis angusta, apte amplificata est, altera mox perficietur; duae novae ecclesiae et una amplificanda jam a perito architecto delineatae fuerunt, earum aedificatio ob bellum differerri debuit. Labaci una ecclesia paroecialis ex lignis extructa est provisorie, praeter hanc adhuc duae ecclesiae exstruendae et item duae paroeciae novae constituendae erunt temporibus minus adversis. 21. Generatim fideles libenter et sufficienter necessaria ad decentem ornatum et su- pellectilem sacram ecclesiarum offerunt. Ecclesia collegialis in Novo mesto arte in- signior nunc perite renovatur expensis Alti Commissariatus di Lubiana. 394 Gregorij Rožman 22. Ingressus in eccclesias omnibus fidelibus prorsus absolute sempergue gratuitus est. 23. In condicionibus regularibus ecclesiae contra furta satis custoditae sunt, ut furta et profanationes rarissime accidant. Ecclesiae in quibus Sanctissima Eucharistia asservatur, per totam diem fidelibus apertae sunt, exceptis paucis, guae a domibus [10] fidelium aliguantum distant et mane tantum apertae manent. Sanctissimum Sacramentum ubigue in uno tantum loco custoditur; sacerdotes et fideles — devotione erga Sanctisimum Sacramentum in dies aucta — diligenter deco- rem et ornamenta tabernaculi curant. Tabernacula in omnibus ecelesiis decora dici possunt. Ouoad lumen coram Sanctissimo: tempore belli, cum oleum omnino desit, luce electrica uti coacti sumus. Cap. IV. De iis quae ad Ordinarium pertinent. 24. Ordinarius hinc et nunc solummodo ex publico aerario redditus habet, bona men- sae episcopalis occupata sunt a potestate civili Germanica, eorum fructus ad causas profanas — partim etiam antichristianas — adhibentur. Incerti redditus Curiae ad ex- pensas cancellariae non sufficiunt. Redditus praesentes Ordinario non sufficiunt. Domus episcopalis — pars antiguior ex initio saec. XVI, recentior pars ex saec. XVIII (1733), dignitati et muneri episcopi congruit. Cum Ordinario convivunt: sex sacerdotes et famulatus: guattuor viri et guattuor mulieres valde honestae et provec- tioris aetatis. Cathedraticum non exigitur, nec aliae exactiones impositae sunt. Aes alienum, mensam episcopalem gravans, quod die 31. [11] decembris 1937: 1,729.100 Din (monetae Jugoslavae) effecit, partim extinctum est et die 31. decem- bris 1942 adhuc Lit 649.220 effecit. 25. Inventaria asservantur. 26. Ultima sedis vacatio erat anno 1884 (25. januarii-14. decembris). 27. Resideo toto tempore in dioecesi, palatio episcopali. Pontificalia perago festis, quae in Kalendario liturgico dioecesano uti festa episcopi designantur. Conciones ad populum freguenter habeo — condicionibus ordinariis saltem 70 in anno. Pastorales litteras hoc quinquennio clero quinque, fidelibus novem edidi. Leges ecclesiasticae Codice dioecesano (articulos 641 continente) in Synodo dioecesano, promulgatae sunt et etiam in Folio dioecesano (Škofijski list), guod guovis mense in lucem prodit, promulgantur. Relationes ad Limina 395 28. Quoad sacramenti confirmationis administrationem seguens viget usus: a. Labaci in cathedrali generalis administratio confirmationis dominica Penteco- stes ante — et post meridiem, et feria II. Pentecostes post missam sollemnem fit; confirmandi ex civitate Labacensi et ex finitimis paroeciis veniunt. b. In visitatione pastorali semper etiam sacramentum confirmationis administra- tur omnibus, gui guoad aetatem et institutionem a sacerdotibus proponuntur. Cum quovis guinto vel sexto anno omnes paroeciae ab Episcopo visitantur, aetas confirmandorum inter sex et duodecim annos est. c. In sacello Episcopi guavis die et hora, nisi Episcopus [12] abest, confirmatio administrari potest, sed dioecesani rarissimi adveniunt, cum jam in paroeciis occasione visitationis pastoralis omnes confirmati fuerunt. 29. Annis 1938-1942 inclusive ad presbyteratum promovi: saeculares 80, regulares 67. Omnes isti necessarii erant dioecesi et integro philosophiae et theologiae curri- culo in Seminario peracto ordinati sunt, annis 1938, 1939 et 1940 in fine tertii anni cursus theologici seni (6) ex dispensatione S. Congregationis de Seminariis ordinati sunt. Annis 1941, 1942 et 1943 non omnes neopresbyteri officia ecclesiastica ob- tinuerunt, cum aditus ad 143 paroecias sacerdotibus praeclausus est, nihilominus eos ordinavi sperans brevi aditum ad istas paroecias liberum fore. Et tune numerus sacerdotum certo sufficiens non erit. Hoc guinguennio guingue sacerdotes incardinati fuerunt, omnes utiles dici pos- sunt; excardinati duo. 30. Omnia fiunt juxta regulas canonum 877 et 893 et seguentibus. 31. Constitutio Summi Pontificis Benedicti XV de praedicatione in linguam verna- lem versa in Synodo dioecesano promulgata et explanata est aliaegue normae secun- dum canonum praesertim can. 1347 datae sunt. Brevis homilia in omnibus missis festivis a fidelibus freguentatis jam introducta est. 32. Quae de avertendis fidelibus a nuptiis cum acatholicis in priori relatione dicta sunt, continuantur. Ab anno 1941 [13] — occupata dioecesi — acatholici fere omnes e dioecesi emigraverunt, guo periculum matrimoniorum mixtorum fere non existit. 33. Unoguogue anno vicarii foranei omnes paroecias visitant juxta normas Codicis Juris Canonici et Synodi dioecesanae, Episcopus autem in turnu sex annorum omnes paroecias per se visitat juxta easdem normas — 45—60 paroecias in anno — guae visi- tatio visitatorem valde fatigat. Propter operationes bellicas anno 1941 solum novem paroecias visitavit, anno 1942 nullam, anno currenti autem circa 20. 396 Gregorij Rožman 34. Synodus dioecesana anno 1940 a 5. usgue ad 8. augusti in aedibus Seminarii minoris habita est et Codicem dioecesanum (Codex dioecesis Labacensis) 641 ar- ticulos continentem promulgavit simulgue edidit Instructionem pastoralem conti- nentem capitula: I. De sacerdotum sanctificatione; II. Renovatio vitae religiosae per sacram liturgiam; III. De praedicatione verbi divini et religiosa institutione; IV. De missionibus et exercitiis spiritualibus; V. Normae pro confessariis; VI. Visitationes pastorales; VII. Pastor animarum et Actio catholica aliaeque associationes ecclesia- stice et catholicae; VIII. Quid contra vitia populi praecipua faciendum; IX. Diversa praecepta. — Uterque liber in lingua slovena adjungitur. 35. Usgue ad annum 1941 omnibus conferentiis Zagrabiae per se interfui. 36. Ouoad relationes cum civili loci potestate distinguendum [14] est: a. in Jugoslavia jurisdictio Episcopi non erat coarctata, b. ab anno 1941: in parte occupata ab Italica potestate Episcopus agnitus est et honore debito prosequitur, jurisdictionem libere exercere potest, sed Episco- pus caute et prudenter procedere debet, ne nimis a potestate civili vel militari in dependentiam implicaretur. c. in parte occupata a Germaniae potestate Episcopus omnino non agnoscitur; jurisdictionis exercitium omnimodo impeditur, communicatio Curiae episco- palis cum hac parte interrupta, immo fidelibus et sacerdotibus rarissimis ibi residentibus sub poenis interdicta est. Quare Vicario capitulari Gurcensi (Kla- genfurti) Episcopo titularis Andreae Rohracher jurisdictionem pro hac parte delegavi. Cap. V. De Curia dioecesana. 37. Curia dioecesana in aedibus episcopalibus spatia sufficientia habet. Prospectus officialium Curiae episcopalis: Vicarius generalis: Mons. Ignatius Nadrah Cancellarius: Mons. Josephus Jagodic Secretarii: Franciscus Mervec Stanislaus Lenič Romanus Malavašič Director tabullariae: Canonicus dr. Gregorius Zerjav Archivista: Prof. Maximilianus Miklavčič [15] Tribunal dioecesanus: Officialis: Mons. Josephus Volc viceofficialis: Mons. Aloysius Stroj Judices: Canonicus dr. Thomas Klinar Canonicus dr. Gregorius Žerjav Canonicus Antonius Vovk Relationes ad Limina 397 Canonicus dr. Joannes Kraljič Prof. dr. Josephus Turk Mons. Victor Steska Prof. dr. Gregorius Pečjak Prof. dr. Alphonsus Levičnik Promotor justitiae: Prof. dr. Cyrillus Potočnik Prof. dr. Andreas Snoj Defensor vinculi matrimonialis: Prof. dr. Aloysius Odar Notarii: Secretarius Stanislaus Lenič Secretarius Romanus Malavašič Eximinatores synodales: Mons. Ignatius Nadrah, Canonicus dr. Thomas Klinar, Prof. mons. dr. Franciscus Ušeničnik, Prof. dr. Joannes Fabijan, Prof. mons. dr. Franciscus Grivec, Prof. mons. dr. Franciscus Lukman, Prof. mons. dr. Aloysius Odar, Prof. mons. dr. Mathias Slavič, Prof. dr. Andreas Snoj, Prof. dr. Cyrillus Potočnik, Doc. dr. Ignatius Lenček, dr. Josephus Demšar. Coetus deputatorum pro seminario: Pro disciplina: Can. mons. Josephus Volc, Prof. dr. Andreas Snoj, Doc. dr. Ignatius Lenček. Pro administratione bonorum: Prof. mons. dr. Franciscus Ušeničnik, Cateche- ta: Ignatius Zaplotnik. Parochi consultores: Jacobus Ramovš, Franciscus Zabret, Josephus Kres, Jose- phus Klopčič. Censores librorum: Can. mons. Josephus Volc, Can. dr. Gregorius Žerjav, [16] Can. Josephus Šimenc, Can. Antonius Vovk, Can. dr. Joannes Kraljič, Prof. mons. dr. Alexius Ušeničnik, Prof. mons. dr. Franciscus Ušeničnik, Prof. mons. dr. Franciscus Lukman, Prof. mons. dr. Matthias Slavič, Prof. dr. An- dreas Snoj, Prof. dr. Joannes Fabijan, Prof. mons. dr. Aloysius Odar, Prof. dr. Josephus Turk, Prof. dr. Cyrillus Potočnik, Doc. dr. Joannes Janžekovič, Doc. dr. Gulielmus Fajdiga, Doc. dr. Ignatius Lenček, Prof. dr. Gregorius Pečjak, Director Spiritualis dr. Carolus Truhlar, P. dr. Guido Rant, OFM, P. Odilo Me- kinda, O.F.M.Cap., P. Ludovicus Dostal, S.J., Antonius Logar, Soc. Sal., Dr. Jacobus Kolarič, C.M. 38. Vicarius Generalis et omnes superius enumerati Curiales eximiam merentur lau- dem. Officiose, libentissime ac expedite omnia explent, guae eis injunguntur et cum Episcopo sincere collaborant. 39. Curiae proventus sunt: a. subsidium ex publico aerario (2.500 Lit in anno) b. Taxae. Hi proventus insufficientes sunt, guare guae deficiunt, aliunde haberi debent, pra- esertim ex libris precum et catechismo, gui a Curia eduntur. 398 Gregorij Rožman Cap. VI. De Seminario. 40.— 41. a. Externam disciplinam regunt rector et oeconomus. Spiritualiter dirigunt alum- nos rector spiritualis et tres confessarii ordinarii. Docent undecim professores, doctores theologiae, et guattuor sacerdotes ut magistri auxiliarii, [17] insuper duo laici, unus hygienam pastoralem, alter linguam Italicam, omnes in facul- tate theologica universitatis Labacensis. Alumnorum numerus 103. b. Seminarii aedificium in satis bono est statu, sed non sufficit omnibus indigen- tiis. Rusticationem non habet nisi hortum olitorium conductum. c. Seminarium seguentes habet reditus: 1. dotationem ex publico aerario, quotannis Lit 129.547; 2. reditus unius domus, quotannis Lit 11.145; 3. ex locis locatis (locati per traffici) Lit 38.503; 4. ex horto Lit 20.226; 5. dona Lit 4.826 (anno elapso). — Onera alia seminarium non habet nisi su- stentationem alumnorum et eorum, gui praesunt et serviunt, guae omnes re- ditus consumit. Debita Seminarium usgue nunc non habet. d. Cum Seminarium omnibus indigentiis non amplius sufficiat, iam ante bellum novum Seminarii aedificium aedificari coeptum est, guod hodie, nondum to- tum aedificatum, Seminario dioecesano Minori, e sua domo a Germanis ex- pulso, inservit. 42. Seminarium minus distinctum est a majori et proprium habet aedificium. Semi- nario minori praesunt rector, gui est canonicus capituli Cathedralis, oeconomus et moderator pietatis cum guattuor praefectis — sacerdotibus; seminario adjunctum est gymnasium proprium cum directore et 18 professoribus, inter guos duo tantum laici sunt (pro lingua Italiana) boni et persuasi viri catholici. [18] Aedificium et domus rusticationis Seminarii minoris occupavit exercitus Germanorum, gui omnia bona immobilia et mobilia, bibliothecas et alia media ad institutionem necessaria, etiam professoribus et praefectis suppellectilem privatam arripuit. Seminarium ad tempus in novo aedificio Seminarii majoris nondum omnino perfecto provisoriae collocatum est. 43. Tributum pro Seminario non est impositum. In ecclesiis parochialibus pro novo Seminario aedificando guotannis collectae fiunt. Episcopus aliguoties in anno Seminarium visitat et praesertim scrutinia Instruc- tione S. Congregationis de Sacramentis de die 27. decembris 1930 praescripta dili- genter persolvit. Insuper Superiores Seminarii ei de moribus alumnorum et de statu Seminarii saepe referunt. — Seminarium habet sua statuta, guae exacte observantur. Relationes ad Limina 399 Seminario praesunt rector, vicerector, gui simul oeconomi munere fungitur, rec- tor spiritualis et tres confessarii ordinarii. Alumnis etiam ad alios confessarios libere accedere licet. Etiam canonibus 1360 et 1361 exacte satisfit. Seminarium utrumgue habet coetum, et pro disciplina et pro administratione bo- norum temporalium. Consilium horum coetuum rite petitur. Can. 1363 accurate observatur. Priusguam novi alumni in Seminarium recipiun- tur, de moribus et vita et indole eorum diligenter fit inguisitio. Omnes petitioni, ut admittantur, [19] documenta apponere debent de nativitate, baptismo et confirmatio- ne, de studiis peractis, de vita et moribus, de firma valetudine et insuper curriculum vitae. Dimissi ex aliis seminariis vel ex aligua religione non admittuntur, nisi eorum superiores de iis bonas notitias dederint. E Seminario dimittuntur vel etiam expelluntur, de guibus sperari non potest eos bonos sacerdotes esse futuros, praesertim delinguentes contra bonos mores. Alumni Seminarii majoris omnes institutionem philosophicam et theologicam in Facultate theologica Universitatis Labacensis percipiunt, in gua omnia ordinata sunt secundum praescripta canonum 1365 et 1366. Studium philosophiae totum biennium perdurat, studium theologiae guattuor annos. Quae can. 1369 praescribit, accurate omnia fiunt. A Seminarii praepositis sedulo adlaboratur, ut in Seminario spiritus vere eccle- siasticus vigeat et statuta adamussim observentur. Per unam horam in hebdomada alumnis per totum annum scholasticum leges christianae urbanitatis exponuntur, ubi etiam de praeceptis hygienicis admonentur. Omni data occasione eis inculcatur, ut se gerant, sicuti decet clericos et futuros sacerdotes. 44. Hoc guinguennio duo sacerdotes alumni Pontificis Collegii Germanici-Hungari- ci lauream in philosophia et theologia obtinuerunt; adhuc duo alumni istius Pontifi- ci Collegii Pontificem Universitatem Gregorianam adeunt; in Pontificio Seminario Gallico tres sacerdotes studiis vacant; in Instituto Immaculatae [20] Via Mascherone 55 duo sacerdotes in theologia jam laureati sunt; unus studia biblica in Pontificio Instituto biblico, alter scholam magisterii dogmaticae adit — utergue ad munus pro- fessoris theologiae se praeparat. Cap. VII. De clero generatim. 45. Clerus generatim habet sustentationem honestam, etsi dives dici non potest. Senes et infirmi accipiunt adhuc pensionem a potestate civili, revera non omnino sufficientem. In dioecesi societas sacerdotum constituta est, guae infirmis et senibus sacerdotibus subventionem ad sustentationem confert. Anno 1941 sacerdotes a Ger- manis ex majori parte dioecesis expulsi sunt et senes pensionem statalem amplius non accipiunt: potestas civilis Germanica sacerdotibus subsidia ad sustentationem amplius non confert, Italica autem potestas subsidia solummodo istis dat, gui mense aprili 1941 jam intra fines provinciae »di Lubiana« habitaverunt. Pro his commissio 400 Gregorij Rožman specialis in Curia episcopali instituta curam habet, ut etiam in his condicionibus ad vitam necessariis non indigeant. 46. Seminario minore, ubi exercitia spiritualia pro clero saeculari quotannis habe- bantur, ab exercitu Germanico occupato, clerus exereitiis spiritualibus in domo So- cietatis Jesu et in conventu O.Cist. vacare potest. Domus, guae sacerdotes penitentes recipiatur, in dioecesi [21] non existit. In casu sacerdotes penitentes in aliguo sanatorio vel monasterio — consiliis cum majoribus compositis — degere debent. Ultimo guinguennio tres sacerdotes magis psychopa- thici guam penitentes ad tempus in sanatorio pro amentibus sub medicorum cura vivebant. 47. Ad can. 125: Ex visitatione canonica mihi constat, sacerdotes omnes freguenter et statutis temporibus sacramentalem confessionem aliasgue pietatis exercitia pera- gere, guem fervorem belli circumstantiae ac angustiae valde fovent. Ad can.126: Synodus dioecesana anno 1940 in articulo 8. postulantibus sacerdo- tibus ipse valde commendat exercitia spiritualia guovis anno omnibus sacerdotibus; tertio guogue anno sacerdotes ultro vacant sacris exercitiis; valde raro evenit, ut aliguis de hac obligatione admonendus sit. Ad can. 130: Sacerdotes novi examina annualia regulariter subeunt; dispensatio iis tantum datur, gui se ad lauream in theologia praeparant; aliis ex causis sat gravi- bus interdum dilatio maxime ad annum conceditur, non autem dispensantur. Ad cann. 131 et 448: Synodus dioecesana conferentias cleri praecisae ad normam canonum ordinavit. Conferentiae cleri in anno duae sunt, tempore verno et autum- nali. Praeter has conferentias etiam Sodalitas Sanctissimimi Cordis Jesu, cui omnes sacerdotes saeculares inscripti sunt, guovis mense, si fieri potest, sin pluries in anno conferentias convocat, guibus Ordinarius duas guaestiones solvendas proponit, aliae autem a praeside Sodalitatis de consilio membrorum proponuntur. [22] Duobus ul- timis annis conferentiae in nonnullis vicariatibus foraneis celebrari non potuerunt, cum propter operationes militares contra rebelles communistas sacerdotes convenire non potuissent. Ad can. 133. Parochi ad ministerium domesticum mulieres in domo paroeciali habent, regulariter sorores suas aut consanguineas, in guantum fieri potest. Raro de vita morali earum guerelae oriuntur; graviora scandala hoc guinguennio deprehensa non sunt. Ad can. 134: Vicarii cooperatores in dioecesi sunt 217; in 45 paroeciis proprias domus habent et cum parocho non cohabitant, fere omnes autem mensam commu- nem cum parocho habent. Ad can. 135: Persuasum mihi est, nullum esse in dioecesi sacerdotem, qui ordi- narie juxta legem officium divinum non recitaret. Ad can. 136: Tonsuram secundum morem dioecesis sacerdotes non gestant. Ouo- ad habitum ecelesiasticum Synodus dioecesana normas dedit. A fine belli ultimi Relationes ad Limina 401 (anno 1918) consuetudo »Americana« i. e. vestis exterior curta loco usgue eo usuali veste longiore inducta est, guare in synodo declaratum est, vestem »A mericanam« tolerari in vita privata tantum, in officio paroeciali et in schola etc autem longiere veste utendum esse. Ad can. 811: In missae celebratione et in functionibus liturgicis severe praescrip- ta est vestis talaris, guae praescriptio generatim fidelissime observatur. [23] Ad can. 137: Clerici in omni casu pro fide iubendo licentiam petunt Ordina- rii, sed rarissimi sunt. Ad cann. 138—140, 142: Ultimo guinguennio a clero nihil actum est, guod cor- reptionem meruisset. Ouandogue etiam sacerdotes visitant theatrum publicum La- bacense, sed semper spectacula honesta, vel etiam tenoris religiosi, ita ut usgue huc scandala non sunt orta. 48. Ad normam can. 139 § 3 synodus dioecesana in art. 67 requirit, ut quivis sacer- dos, gui gestionem bonorum ad laicos pertinentium et onus reddendarum rationum secum ferentem inire velit, allatis causis gravibus licentiam ab Ordinario petat. Ex causis gravibus sacerdotibus licentia datur, ut in mensis nummulariis parsimoniali- bus et cooperativis collaborant uti membra commisionis administrativae aut vigilan- tiae. Causa gravis censetur bonum commune deficientibus laicis peritis et fide dignis. Unum tantum sacerdos est, qui cooperative centrali praesidet, quo ita occupatus est, ut in cura animarum laborare amplius non potest. Obligationes clericales vero sem- per explet et vitam religiosam sacerdotalem agit. Caeteri autem primariae in cura animarum laborant et munus gestionis bonorum secundarium tantum est eosgue in officio sacerdotali perfecte implendo non impedit. 49. In oboedientia et reverentia Ordinario praestanda sacerdotes non deficiunt. No- vem erant sacerdotes linguae et nationis Germanicae, ex iis octo anno praeterito cum fidelibus Germanicis in Germaniam transmigraverunt, unus tantum remansit, [24] lingua Slovena omnino pollens. 50. Sacerdotes generatim non renuant munera ab Ordinario imposita. Voluntarie nul- lus sacerdos otiosus vivit. Sed necessitate coacti plures sacerdotes a potetate civili Germanica e suis paroeciis expulsi, nune plus minusve otiosi vivere debent, guia in parte dioecesis libera omnes isti sacerdotes officia ecclesiastica invenire non pos- sunt. Testimonium bonum est, guod otiositatem valde aegre ferunt. Universitatem regiam laicem freguentant guattuor sacerdotes ex licentia Ordina- rii: duo ad munus professoris in Seminario minori se praeparant; alteri duo studiis historiae artis vacant, cum periti in guaestionibus artis sacrae Curiae episcopali valde utiles sunt. 51. Tres sacerdotes ex licentia Ordinarii moderantur diaria — magna utilitate pro religione. 402 Gregorij Rožman 52. Cum scandalo nemo de clero diaria vel libros legit guae dedecent. Factiones politicae guinguennio, de guo agitur, prohibitae vel potius suppressae erant, guo lites politicae aliguantum mitigatae sunt, quare et clerus ab istis facilius se abstinuit. Duo sacerdotes ad statum laicalem redacti in dioecesi vivunt, de uno jam dudum nihil auditur, alter vero vitam valde honestam et christianam agit, guo omne scanda- lum exclusum est. 53. Nulla poena can. 2298 hoc guinguennio irrogata est. [25] Cap. VIII. De capitulis. 54-60 Circa Capitulum et canonicos hoc quinquennio nihil mutatum est. 61. Capitulum laudabiliter et prompte sacras functiones peragit, Ordinarium alacriter adjuvat in dioecesis administratione, perite, exacte et expedite collaborat praesertim in »Commissionibus«, quae a Synodo dioecesana in Curia constituta sunt. Qua de causa Capitulum omni laude dignum est. 62. Capitulum collegiale in Novo mesto praeposito et guattuor canonicis constans omnem habet curam animarum in paroecia, guae 2500 fideles numerat. Cap. IX. De Vicariis foraneis et parochis. 63. Ad ea, quae relationibus prioribus de Vicariis foraneis retuli, haec addenda sunt. In Synodo dioecesana decretum est, ut omni Vicario foraneo detur substitutor, qui prodecanus nominatur, qui Vicarii foranei guocumgue modo impediti ipso facto vices gerit, et eo defuncto, statim archivum et omnia agenda assumit. Ex mandato Vicarii foranei etiam paroecias visitant, guo facilius omnes paroeciae singulis annis visitari possunt. 64. Paroeciae omnes de suo proprio pastore provisae sunt — a mense maii 1941 de jure tantum, de facto fere dimidia pars paroeciarum pastore orbata est, cum a pote- state Germanica [26] civili parochi expulsi sint. 65. Paroeciae amovibiles in nostra dioecesi non sunt. Paroeciae unitae: Ordini Fratrum Minorum — una. Ordini Cisterciensium — una. Ordini Teutonico — guingue. Ouoad vicarium constituendum et guoad exercitium curae animarum aliague a canonibus praevisa nullae exortae sunt difficultates. Relationes ad Limina 403 66. Patronatui ecclesiastico 41, laico privato 27 paroeciae obnoxiae sunt. Ad normam Jugoslavicae de reforma agraria novem patronatus laici privati re- demti sunt eo, guod pro oneribus patroni ecelesiae paroeciali silvae datae sunt, gua- rum fructibus expensae, guas patronus portare debuit, compensatae sunt. Beneficia paroecialia hoc modo liberae collationis facta sunt. 67. Provisio paroeciarum, guae liberae collationis sunt, per concursum generalem fit. 68. Reditus parochorum sunt: a. fructus bonorum beneficialium; major pars paroeciarum bona immobilia be- neficialia habet, guae autem ad sustentationem parochi non sufficiunt. b. salarium (supplementum congruae) ex publico aerario. c. incerti reditus stolae. d. contributio fidelium in pecunia vel in fructibus (frumentum, [27] fruges, ligna et similia). Haec contributio in omnibus paroeciis non viget. Maior pars parochorum commode vivere potest, nonnullae paroeciae in montibus valde dissitae cum paucis fidelibus reditus sufficientes non praebent, ibi parochi te- nuiter vivunt, quibus Curia in quantum potest subsidia procurat. Unaquaeque paroecia domum parochialem propriam habet. In 134 paroeciis a Germanis occupatis domus paroeciales et bona beneficialia expropriata et ad usus profanos conversae sunt. 69. Deo gratias agens affirmare possum, parochos generatim diligentissime satisfa- cere praescriptis Codicis Iuris Canonici, singulatim referendum est: Ad can. 463 $ 4: Synodus dioecesana decrevit, simplices liturgicas functiones gratuitas i. e. sine praestatiobus, quae parocho cedant. Praestationes juxta taxam sy- nodalem solvendae sunt, si praeter simplicem functionem ulteriora requiruntur (e. g. quoad sollemnitatem, ecclesiam, horam tardiorem et similia). Ad can. 465: residentia generatim ab omnibus parochis diligentissime observatur. Ad can. 469: errores et vitia in visitatione pastorali Ordinario et Vicario foraneo denuntiantur, si autem periculosiores esse videntur, statim denuntiantur, sed gravio- res errores ultimo quinquennio non se exhibuerunt. Opera caritatis ut in dioecesi tota et singulis paroeciis [28] magis foveantur, offi- cium speciale in Curia episcopali institutum est, quod egregie laborat eiusque opera benefica tempore belli utilissima evadunt, etsi necessitates huius temporis tam ma- gnas sufficienter sublevare non potest. 70. Quaelibet ecclesia parochialis sacro fonte instructa est. In visitatione canonica semper instatur, ut fontes baptismatis quo nitidiores dignioresque custodiantur. In civitate Labacensi fere omnes matres partum edunt nosocomio pro mulieribus con- stituto ibique in sacello infantes baptizantur. 404 Gregorij Rožman 71. Cura studiumgue parochorum, ut fideles saepius pane eucharistico reficiantur, non est sine bono successu. Freguentatio sacrae communionis generatim satis magna est, non in omnibus paroeciis aegualis. Maxima pars huius boni successus Actioni catholicae — praesertim inter juniores — atribui debet. Cultus Sanctissimi Sacramenti iisdem mediis augetur, de quibus in prima rela- tione anno 1933 jam retuli. Ultimo guinguennio Congressus internationalis Christi Regis anno 1939 in sede episcopali Labaci habitus cultum Sanctissimae Eucharistiae iterum promovit. Adoratio sic dicta perpetua i. e. quovis die anni in alia ecclesia paroeciali vel oratorio publico seu semipublico, anno 1941 interrupta est, cum sacer- dotes ex nonnullis paroeciis expulsi sunt, guare in istis ecclesiis sanctissimum Sacra- mentum non amplius asservatur. Oui defectus, guantum possibile est, majori fervore et frequentiore expositione [29] Sanctissimi in aliis ecclesiis et oratoriis regularium utriusgue sexus compensantur. In admissione puerorum ad primam communionem parentes generatim non fa- ciunt difficultates. Septimo anno completo fere omnes pueri primam communionem accipiunt, minus maturi autem anno octavo. 72. Quoad extremam unctionem parochi curant, ut eam infirmi accipiant tempore justo. Sed in civitate Labacensi, ubi ob magnum numerum paroecianorum parochi non possunt omnes cognoscere et ubi incolae habitationem citius mutant, fit, ut paro- chi graviter decumbentes nesciant, eosgue justo tempore visitare non possint. Actio Catholica etiam in hoc apostolatu bene inservit. 73. Circa matrimonii celebrationem Synodus dioecesana iterum omnia praescripta Codicis Iuris Canonici inculcavit. Generatim parochi pro conscientia sua diligenter observant, guae de hac re decreta sunt. Graviores defectus in hoc guinguennio non sunt notati. 74. Praeparatio puerorum ad primam communionem, confessionem et confirmatio- nem regulariter in scholis fit, quia in omnibus scholis — elementaribus et mediis — guaevis classis duas in hebdomada horas pro catechismo a sacerdotibus ab Ordinario nominatis tradendo habet. Si hoc tempus non sufficit, pueri etiam extra scholam catechesi speciali instruantur. Ouoad catechismum diebus festis impartiendum Synodus [30] dioecesana con- firmavit usum usgue huc vigentem: Omnibus diebus festis et dominicis post meri- dem hora apta in ecclesiis paroecialibus catechismus traditur adultis. Sed multis in paroeciis populus freguens non advenit. In oppidis familiae integrae tempore libero fruentes deambulationem faciunt; rure autem ob distantiam locorum bis eadem die ad ecclesiam venire facile non possunt. Quare Synodus magnopere commendat pa- rochis, ut pluries in anno catechismus dominicalem etiam in locis distantibus tradant in ecelesia filiali, si adsit, sin in domo aliqua honesta aptague privata. Relationes ad Limina 405 De pio sodalitio doctrinae christianae (can. 1333 $ 1) instituendo hoc anno con- ferentiae cleri can. 131 praescriptae deliberant, cum jam Instructio pastoralis in Sy- nodo edita parochis hoc sodalitium instituendum praecepisset. In iis paroecis, a quibus jam duos annos sacerdotes abesse coguntur, membra Actionis Catholicae, praesertim mulieres, pueris catechismum tradunt eosgue cum bono successu ad primam confessionem communionemgue praeparant et ita ea fa- ciunt, guae sodalitii doctrinae christianae muneris sunt. 75. Evangelii explanatio et sacrae contiones in nostra dioecesi jam ex centenaria fere consuetudine valde freguentes sunt, ut eas freguentius exhibendas esse exigi non sit opus. Ab anno praeterito praeter ceteras etiam prima feria sexta mensis breves con- ciones de satisfactione Sacratissimo Cordi offerenda et primo Sabbato meditationes de Rosarii mysteriis [31] in omnibus paroecialibus ecclesiis habentur. 76. Vicarii cooperatores aliigue animarum curatores suis officiis laudabiliter fungun- tur; guerelae graviores non occurrebant. Cap. X. De religiosis. 77. Hoc guinguennio visitationem domorum religiosarum nondum peregi, guia visi- tationem magis ad finem quinquennii distuli, nunc ex anno 1941 ob bellum exortum et dioecesis occupationem impossibilis evasit. In casibus urgentioribus ad instantiam partium visitationem partialem vel per se vel per alium sacerdotem peregi. 78. Ex parte dioecesis a Germanicis occupata anno 1941 religiosi et religiosae omnes expulsi sunt. Remansit solus unus sacerdos O.F.M., gui ob infirmam valetudinem non est ejectus et postea a publicae securitatis administratione licentiam obtinuit curam animarum exercendi in duabus paroeciis, non licet autem ei concionari vel lingua vulgari Slovena guidguid loqui aut precari in ecclesia. Ex 19 domibus religiosae expulse fuerunt, guarum numerus 359 est. Nonnullae ad tempus redibant ad parentes aut propinguos suos ibigue habitu laicali degebant et labore manuum vivebant. Postea rebus in provincia Labacensi aliguo modo compo- sitis superiorissae potuerunt has religiosas dislocare in domos, guae intactae reman- serunt, ita ut hodie omnes [32] paucis exceptis iterum communem vitam ducant. 79. De guaestuantibus inconvenientia non acciderunt. 80. Dioecesani juris est Societas Sororum Mariae a Sacro Numismate seu Sororum Infirmariarum s. Vincentii a Paulo. Jam anno 1882 fundata societas adjuncta socie- tati Sororum Caritatis s. Vincentii a Paulo demum die 27. novembris 1940 formale recognitionis decretum ad normam decreti S. Congregationis de Religiosis »Circa Congregationes religiosas seu Pias societates juris dioecesani« de die 30. novembris 406 Gregorij Rožman 1922 accepit. Finis huius Societatis est: »Cura aegrotorum in domibus privatis exer- cita, necnon, si circumstantiae id expostulant, cura infirmorum et educatio infantum in institutis cum propriis tum publicis«. Numerus sororum est: 110. Sorores valde aestimantur, aerumgue operae saepissime desiderantur; modestia et caritate commendantur. Utilissimae sunt. Domus suas habent etiam in dioecesibus Lavantina et Zagrabiensi. 81. Nullum offendiculum cum religiosis habui in jurisdictionis meae exercitio, reli- giosi Episcopum et pastores saeculares in cura animarum prompte adjuvant. 82. Nihil novi referendum est. 83. a. Religiosae mulieres generatim sat diligenter leges circa clausuram, confessa- rios ac bonorum temporalium administratores observant. Circa admissionem ad novitiatum et professionem non mihi videntur omnes satis caute procedere. [33] Quavis occasione superiorissas de hac obligatione admoneo et de earum obligationibus edoceo, quo defectus graviores evitantur. b. Superioribus regularibus nullum monialium monasterium subjectum est. c. Religiosae — exceptis Carmelitis discalceatis — vitae activae addictae sunt: edu- cationi juventutis et scholis Ord. S. Ursulae, Sorores scholae III. Ord. S. Fran- cisci, Sorores pauperes scholae De Notre Dame, Sorores Caritatis s. Vincentii a Paulo, Sorores Franciscanae Missionariae Mariae, Filiae Mariae Auxiliatricis; Curae infirmorum et senectute invalidis: Sorores Caritatis s. Vincencii a Paulo, Sorores Mariae a sacro Numismate, Sorores Misericordiae a S. Cruce, Sorores Ordinis Teutonici; Rei domesticae in utrogue Seminario dioecesano, in variis Operibus cari- tatis tum ecclesiasticis tum civilibus: Sorores III. Ord. S. Francisci, Sorores scholae De Notre Dame, Sorores Misericordiae a S. Cruce, Sorores Ord. Teu- tonici. d. pro posse cautum est, ne pericula in guibus religiosae in domibus virorum et Institutis vel Operibus caritatis civilibus versantur, eis earumque vitae spiri- tuali noceant. Belli temporis plura Opera caritatis tum ecelesiastica tum civilia (a P.N.F. instituta), in quibus religiosae rem domesticam gerunt, provisorie erecta sunt. In his non omnia ita perfecta ordinata sunt uti desiderantur, sed quoad clausuram, sacellum et tempus liberum ad pietatis opera adimplenda [34] satis cautum est. Ex una parte enim haec opera hic et nunc valde uti- lia sunt et religiosae multa bona opera caritatis in proximum facere possunt, ex altera parte tam numerosae religiosae ex partibus dioecesis a Germanicis occupatis et ex viciniori dioecesi Lavantina, tota a Germanicis occupata, ex- pulsae in nostram dioecesim inopes venerunt, ut egestate coactae sint servitia assumere, guae rebus favorabilius stantibus non assumerent. Relationes ad Limina 407 Cap. XI. De populo fideli. 84. Generatim dici potest — et ab extraneis nostram dioecesim visitantibus ultro pa- lam dicitur — vitam populi christianam esse et verum pietatis spiritum manifestare, guod in freguentatione Missarum etiam diebus ferialibus cognosci potest. Sed vitia huius temporis nostrum populum non transierunt. Ultimis temporibus praesertim deprehensa sunt: a. modus se vestiendi impudens, contra guem concionibus, catechesi et seriptis pugnamus, sed non cum sufficienti effectu; b. impudicitia, praesertim in oppidis, se manifestat in balneis publicis ad flumi- num ripas et relationibus mulierum juniorum cum militibus Italis, gui fere in omnibus paroeciis dispositi sunt; c. onanismus conjugalis, de quo jam in priori relatione [35] sermo est, sed hoc quinquennio res melior facta est, juventus, quae in associationibus ecclesiasti- eis educatur, mentem rectam de vita conjugali habet et onanismum rejicit, quo correctionem morum expectari licet. d. Blasphemiae et maledictiones Dei et B. Mariae Virginis, vitium recens, prius in nostro populo ignotum, contra quod malum verbo et oratione praesertim satisfactoria agimus, quae possibilia sunt, non sine effectu bono. Christianae vitae professio partim crescit partim deficit. Separatio fidelium et in- fidelium atheorum semper clarius se manifestat. Multo major pars populi fide fortior et Ecclesiae catholicae fidelior in dies fit, minor pars autem Ecclesiae ac Deo hosti- lior se ostendit. Pars sana vero ita praevalet, ut populus generatim pius et devotus dici debeat. Haec separatio ultimis duobus annis multum progressa est, cum com- munistae sub praetextu liberationis populi ex occupatione Italiana et Germanica ma- gnum obtinuerunt influxum, gui vero valde imminutus est, dum populus intentiones antireligiosas eorum cognoverit. Consecratio dioecesis Immaculato Cordi Mariae, ad guam guingue menses fer- vidissime fideles praeparati sunt, vitam christianam maxime auxit. Quae parochi de hac consecratione retulerunt, sine dubio pulcherrima sunt, guae historia nostrae dio- ecesis usgue huc narravit. Conversiones factae sunt, guae miracula moralia attinge- re videntur. Fervor religiosus gradum maximum assecutus est, ut inimici Dei, alias navissimi, [36] obmutuerunt. Nunc clerus totas vires contendere debet, ut fideles in hoc gradu vitae christianae perseverent immo progrediantur. 85. Ex supra dictis conspici potest, guod maior pars populi Summum Pontifice ma- gna et sincera reverentia prosequitur, item Episcopum et clerum, altera pars, quae minima guidem est, sed ideas suas magna dexteritate ac experientia propagare scit, Summum Pontificem et conseguenter Episcopum ac clerum eodem modo eisdemgue verbis calumniatur, guomodo Beatissimus Pater operariis ad thronum Ejus congre- gatis Dominica Pentecostes locutus est. Haec verba Summi Pontificis in linguam nostram translata inter fideles omnes diffundemus. 408 Gregorij Rožman 86. Ad can. 1248: Praeceptum audiendi Missam satis diligenter observatur, prae- sertim rure, ubi sine causa vere sufficienti raro guis omittit missam diebus de pra- ecepto. In civitate Labacensi tertia pars (1/3) incolarum fidelissime audit missam quovis die de praecepto; altera tertia pars non ordinarie guovis die de praecepto, sed hinc et inde praesertim festis sollemnioribus; ultima tertia pars autem nun- guam vel fere nunguam. Actio Catholica in hac causa operam suam apostolicam incoepit. Praeceptum abstinendi ab operibus servilibus hinc inde transgreditur, quare pa- stores animarum omnibus viribus contra hunc abusum adlaborant, ultimis tempo- ribus cum effectu, cum in Consecratione Immaculato Cordi Mariae populus [37] ubique sollemniter declaravit, se velle hoc praeceptum Ecclesiae amore erga Beatis- simam Virginem diligentissime observare. Videbimus! Ad can. 1252, 1254: Praeceptum jejunii et abstinentiae non tam serio observatur quam a generationibus prioribus. Modus vivendi hodiernus cum sua velocitate ver- tiginosa, praesertim in oppidis et locis industrialibus — in ruricolas etiam redundans — minus favet jejunio et abstinentiae. Anno praeterito et currente Indulto S. Congre- gationis pro negotiis ecclesiasticis extraordinariis de die 19. mensis decembris 1941 (AAS XXXIII — 1941 pag. 516 sq) usus sum et legem jejunii et abstinentiae mitigavi. Occasione consecrationis Immaculato Cordi Mariae diem poenitentiae egimus, quo necessitas poenitentiae iterum valde commendata est. Juventus in associationibus Actionis Catholicae facilius necessitatem et utilitatem virtutis poenitentiae intelligit — Deo adjuvante forsitan populum ad diligentiorem observantiam jejunii et abstinen- tiae reducari succedetur. Ad can. 770: Infantes semper — sine exceptione — justo tempore i. e. paulo post nativitatem ad baptismum portantur. Ad can. 859: Circa communionem paschalem nihil immutatum est: in paroeciis ruralibus fideles omnes communionem paschalem suscipiunt, exceptis forsan 1-5 %. In oppidis et locis majoris industriae (operarii socialistae et communistae) numerus negligentium multo major est, sed mea opinione 50 % nullibi excedit. [38] Ad can. 863: Freguens communio ultimis temporibus iterum aucta est. A mense decembris 1941 usgue ad mensem septembris 1942 in omnibus ecclesiis, guae sacerdotem habent, devotio novem primorum feriarum sextarum Sacratissimo Cordi Jesu satisfactoria celebrata est magno concursu populi et continuatur ita, ut devotio nationalis dici possit. Anno currenti adjuncta est devotio guingue primorum Sabbatorum in reparationem blasphemiarum Immaculato Cordi Mariae illatarum et quidem a mense januario usque ad maium et nova series incipiet mense julii. Haec devotio nostro populo, qui semper Beatissimam Virginem speciali amore et zelo co- luit, adhuc gratior facta est. Sunt paroeciae, ubi omnes fideles, sine exceptione, qui ad annos discretionis pervenerunt, hanc devotionem participant, 70-80 % in multis paroeciis; minima participatio in una parochia est 16 %, quae paroecia per longius tempus sub potestate communistarum erat et unicus tantum sacerdos aderat, alium in adjutorium invenire non poterat propter metum communistarum. His devotionibus Relationes ad Limina 409 non solum freguentatio communionis, sed etiam pietas et recta mens in suscipienti- bus optimo modo augebitur. Ad can. 865 et 944: In oppidis sunt, gui sacramenta nimis differunt, etiam gui recusant vanis ex causis e. gr. modo jam non esse necessitas scilicet extrema, se velle posterius vocare sacerdotem et similia. Valde rari sunt, gui recusant ex odio religio- nis. Ad cann. 1203, 1239 sgg. Nullus casus cremationis cadaveris [39] in nostra dio- ecesi me sedente occurrit. Funeribus mere civilibus sepeliuntur tantummodo ii, gui- bus sepultura ecclesiastica denegari debet. 87. Omnia catholicorum matrimonia etiam ad normam legum civilium in facie Ec- clesiae celebrari debent, divortia etiam lege civili reprobata sunt et fieri possunt tan- tum post apostasiam. Nonnulli ad religionem sic dictam veterocatholicam transie- runt, ut relicto conjuge novas nuptias inire potuerint, sed anno praeterito potestas civilis ecelesiam veterochatolicam suppressit, matrimonia cum impedimento vinculi (matrimonialis) in facie huius ecclesiae contracta, nulla declaravit. Isti nunc in con- cubinatu perseverant. Circumstantiis belli media efficacia ad removenda scandala facile adhiberi non possunt. 88. Matrimonia mixta hoc guinguennio cum dispensatione super impedimento mix- tae religionis 83, cum dispensatione super impedimento disparitatis cultus 3 celebra- ta sunt. Relativus numerus tam parvus est, ut 0.5 % vix attingit. 89. Christianam educationem prolis parentes generatim curant guantum possunt; sed videtur, guod parentes juniores huic educationi minus pares sunt ex defectu debi- tae praeparationis ad statum conjugalem. Ouare majorem curam adhibere debebunt omnes, guorum interest, praesertim animarum pastores et praesides Associatiorum pro juvenibus utriusgue sexus aetatis jam nubilis, ut nupturientes rite et sufficienter edoceant de obligatione et modo educandi prolem ad vitam [40] christianam. Ut fideles admoneantur et sacerdotes debite informentur edidi litteras pastorales (gua- dragesimales) anno 1938 de christiana educatione in familia, anno 1940 de christiana educatione in schola et in operibus postscholaribus. 90. In omnibus seholis publicis elementaribus et mediis pueris a sacerdotibus institu- tio religiosa per duas horas in hebdomada datur. Generatim catechetae diligentissime munus suum explent et praeter institutionem in schola etiam extra scholam associa- tiones religiosas uti praesides dirigunt. Anno scholari currente etiam in scholis pro- fessionalibus majoribus institutio religiosa introducta est (una hora in hebdomada), guod episcopatus in Jugoslavia guindecim annis sine effectu petivit. 91. Scholae confessionales iuxta leges civiles non admittuntur. Opera postscholaria ad complementum christianae educationis in scholis haec habentur: 410 Gregorij Rožman 1. Congregationes Marianae hoc quinquennio 12 novae erectae sunt; 2. Cordigeri Sancti Francisci Seraphici, associatio erecta in ecclesiis O.F.M. 3. Oratoria Societatis Salesianae Sancti Joannis Bosco, ad tempus guattuor exi- stunt. 4. Operibus post — scholaribus merito adnumerandae sunt Associationes Actionis Catholicae pro studiosa juventute, ubi educatio religiosa profundior procuratur. [41] 92. In dioecesi adsunt: 1. Tertius Ordo Sancti Francisci in 111 paroeciis, 2. Congregationes Marianae pro adultis: viris 96, pro mulieribus i. e. matribus 130, 3. Confraternitas Sanctissimi Sacramenti, 4. Confraternitas Sanctae Familiae, 5. Confraternitas Sanctae Ursulae, 6. Confraternitas sacratissimi Rosarii, 7. Confraternitas Sacratissimi Cordis Jesu, 8. Apostolatus Sanctorum Cyrilli et Methodii, 9. Societas Sancti Raphaelis — ad adjuvandos emigratos et emigrandos, 10. Opera Pontificia pro Missionibus. 93. Praescripta de subjectione erga Ordinarium et de administrationis modo rite ob- servant. 94. Associationes catholicorum sociales pro nunc in dioecesi existunt: 1. Conferentiae Sancti Vincentii de Paulo pro viris, 2. Associationes Sanctae Elisabeth pro mulieribus, ad adjuvandos miseros in pa- rochiis, ubi constitutae sunt, 3. Associatio catholica pro artificibus (Kolpingiana), 4. Societas pro juvenibus »apprendistis«, quae Domum propriam pro his juveni- bus a sacerdotibus directam habet et valde utilis est. Omnes aliae associationes partim de jure suppressae sunt, partim conditionibus temporis adversis activitatem suspendere debuerunt. [42] 95. Quae autem activitatem suam libere exercere possunt, collaborationem sa- cerdotum ad instituendam fidei doctrinam non solum admittunt, sed potius enixe petunt. 96. Diaria obscoena et directe irreligiosa in lingua Slovena non eduntur. Sunt autem liberalia, quae modum scribendi aliquantum mitigaverunt, ut non tam hostiliter in- vehunt in religionem sed magis diariis plus minusve indifferentibus aequiparari pos- sint. Ultimo anno invitationes Episcopi loci ad devotiones publicas processionesque libenter publicaverunt. Relationes ad Limina 411 Quoad observationem legis non legendi libros et ephemerides prohibitos, Actio Ca- tholica inter juventutem studiosam cum optimo successu satagit. 97. Quoad sectae massonicae addictos nihil in peius mutatum est. 98. Socialismi societates de jure amplius non existunt, sed de facto clam activitatem exercent. Pars socialistarum jam ad comunistas transiit. Comunistae legales associa- tiones habere non possunt, eo ferventius occulte ideas suas et etiam organizationem propagant. Anno praeterito et currente periculosam activitatem armatam exercerunt et praetextu libertatis nationalis multos, qui ideis communistis non adhaeserunt, se- duxerunt, alios autem vi coegerunt participes esse eorum activitati, quo mala in- gentia populo tranquillo effecta sunt. Multi ex his, qui partem cum communistis fecerunt, paulatim ideis eorum imbuti et hostes religionis praesertim [43] catholicae facti sunt. Ordinarius et sacerdotes cum periculo propriae vitae concionibus et insti- tutionibus atheistica consilia communistarum detegere conati sunt, non sine effectu; sed etiam 17 sacerdotes a comunistis martirizati et occisi sunt — ex laicis autem circa 2000. Populus autem, ut vitam bonaque sua defenderet, arma arripuit, quo bellum civile ortum est, quod deplorandum quidem est, sed rebus sic stantibus evitari nul- latenus potuit. 99. Occupata dioecesi ab exercitu Italico et Germanico activitas politica suspensa est, sed videtur, quod major pars populi omnino parata est rebus compositis jura Ecclesiae defendere eiusque libertati consulere. Cap. XII. Iudicium sintheticum Ordinarii circa dioecesis statum. 100. Status materialis: In materialibus dioecesis damna ingentia passa est spoliatio- ne omnium bonorum Mensae episcopalis et 143 paroecialium beneficiorum. Sacer- dotes 239 expulsi omnia sua bona mobilia amiserunt. Status moralis: Separatio spiritum fidelium et infidelium (atheorum communi- starum) semper clarior evenit. Pars bonorum fidelium valde praevalet, ita ut populus dioecesis vere religiosus et catholicus dici debeat. Virtus fidei et pietatis, frequenta- tio sacramentorum, spiritus orationis (praesertim Rosarii B.M.V.) multo magis cre- verunt, quam exspectari potuisset. [44] Devotio primarum feriae VI. et primorum Sabbatorum mensium maxime frequentata est et vere nationalis evenit, cui populus totus — ita revere dici potest — participat. In vita religiosa progressus magnus factus est. Altera ex parte autem etiam inimici Dei verum ingenium suum denudaverunt, quod non sine magno periculo est, sed minus factum est hoc periculum eo, quod intentiones et consilia sua nunc omnibus manifesta sint et amplius veste ovili bonos fideles decipere non possint. 412 Gregorij Rožman In parte dioecesis, guae nunc sub potestate reipublicae Germanicae est, vita reli- giosa sat viva est, etsi sacerdotes desint; grave periculum imminet juventuti in scho- lis, guae sine religiosa institutione educationi national — socialisticae exposita est. Ouoad mandata S. Congregationis Consistorialis de die 14. novembris 1938 Num. 535/38: 1. Ut catechismus parvulis et adultis adhuc melius tradetur, Societas Christianae doctrinae constituetur. Activitas Actioni Catholicae adscriptorum spem opti- morum fructuum affert. 2. Praeter sacras missiones etiam breviores recollectiones spirituales in votis ha- bemus, guae pro singulis statibus (viris, juvenibus, matribus, virginibus — in oppidis: officialibus magistris, artificibus etc) pluries in anno habentur, guo fructus missionum magis perseverant. 3. De archivis complendis et catalogis conficiendis [45] statim pace restituta cura erit, nunc opera praeparatoria fiunt. 4. Tabernacula generatim sat firma sunt, sed iuxta praescripta novissima renovari brevi non possunt; nova fabricantur secundum has normas. Omnibus, guo- rum interest, semper inculcatur, ut omnia faciant, quibus periculum cuiusvis sacrilegae profanationis arceatur. Quae profanationes evenerunt, in activitate armata communista causam habent. Labaci, die 30. junii 1943. Gregorius Rožman Episcopus Labacensis BIBLIOGRAFIJA Arhivski viri ASV — Archivio Segreto Vaticano (Vatikanski tajni arhiv), Fond Congregazione del Concilio, Relationes ad Limina, Labacum (Labacensis). NŠAL, SAL — Nadškofijski arhiv Ljubljana, Fond Škofijski arhiv Ljubljana, seriji: Škofijski protokoli in Škofje. Literatura Appendix ad synodum dioecesanam Labacensem celebratam anno 1903, Ordinaria- tus, Labaci 1904. del Re, Niccolö, Za Curia Romana. Lineamenti storico-giuridici, (Sussidi eruditi 23), Roma 1970). Dolinar, France Martin, Poročila ljubljanskih škofov v Rim o stanju v škofiji (Rela- tiones ad Limina), I. del: 1589-1675, v: AES 33 (2011). —- Ljubljanski škofje, Družina, Ljubljana 2007. Donat, Joseph, Critica, Oeniponte 1915. Fagnani, Prosperus, //. librum Decretalium, Romae 1661. Gavanto, Bartholomaeo, Praxis exactissima dioecesanae synodi cum theoria cele- brandae, Venetiis 1634. Instructio Pastoralis Labacensis, auctore Antonio Bonaventura episcopo Labacensi, Labaci 1915. Instructio S. Congregationis Concilii pro episcopis, Romae 1725. Marx, Joseph, Lehrbuch der Kirchengeschichte, Trier 1913. Noldin, Hieronymus, Summa Theologiae Moralis, 3. zvezki, 1902. Pastoralne inštrukcije za ljubljansko škofijo. Izdal dr. Gregorij Rožman, škofljubljanski po sklepih škofijske sinode 1940, Škofijski ordinariat, Ljubljana 1940. Pasztor, Lajos, La Curia Romana. Problemi e ricerche per la sua storia nell'età moderna e contemporanea, Pontificia Università Gregoriana, Roma 1971. Potek in sklepi tretje ljubljanske sinode, ki jo je pripravil in od 25. do 29. avgusta leta 1924 vodil Anton Bonaventura, škof Ljubljanski, Škofijski ordinariat, Ljubljana 1924. Sacra Congregatio Consistorialis, De relationibus Dioecesanis. Formula a primo anno guinguennii III, hoc est ab anno 1921 servanda in relationibus ipsis conficienda, Typis Polyglottis Vaticanis, Romae 1918. 414 Acta Ecclesiastica Sloveniae 34 Synodus dioecesana Labacensis guam diebus 24.—28. mensis augusti anno 1908 ha- buit Antonius Bonavetnura Jeglič episcopus Labacensis, Ordinariatus, La- baci 1908. Synodus dioecesana Labacensis II. quam diebus 31. mensis augustii 1. 2. 3. 4. men- sis septembris 1903 habuit Antonius Bonaventura Jeglič episcopus Laba- censis, Katoliško tiskovno društvo, Labaci 1904. Turk, Josip, /z Wolfovega vizitacijskega zapisnika, v: Zbornik zimske pomoči, Lju- bljana 1944, str. 453—463. ~~ Wolfov vizitacijski zapisnik, v: BV 24 (1944), str. 140-145. Zakonik Cerkvenega prava. Sestavljen po ukazu papeža Pija X. in razglašen z obla- stjo papeža Benedikta XV. Prevedel in z novimi odloki priredil Alojzij Odar, Ljudska knjigarna, Ljubljana 1944. Zakonik ljubljanske škofije. Izdal in razglasil dr. Gregorij Rožman, škof ljubljanski na škofijski sinodi leta 1940, Ljubljana 1940. Zupančič, Anton, Duhovno pastirstvo, samozaložba, Ljubljana 1885. NAVODILA SODELAVCEM AES 1. AES objavljajo še neobjavljene ali težko dostopne vire za slovensko cerkveno zgodovino (vključno fotografije, slike in razpredelnice). 2. Objava virov v originalnem jeziku se ravna po pravilih ekdotike. Sam doku- ment ali skupino dokumentov predstavi avtor v uvodni razpravi. 3. Uredništvo si pridržuje pravico do jezikovnega lektoriranja besedil. Za vsebi- no sestavka in točnost dokumentov odgovarja avtor sam. 4. Avtor pošlje uredništvu računalniški izpis. 3. Na začetku besedila naj avtor navede svoj akademski naziv, poklic, delovno mesto in delovno organizacijo (ustanovo) ter njen polni naslov z naslovom svoje e-pošte. 6. Čistopisu naj avtor priloži izvleček in povzetek razprave. Izvleček in povzetek bosta objavljena v slovenščini in v enem od tujih jezikov. 7. Slikovnega gradiva ne lepite v besedilo, temveč označite ime in priimek av- torja, naslov dela ter zaporedno številko slike ali fotografije. Legenda slikovnega gradiva naj bo priložena na posebnem listu. 8. Opombe naj bodo pisane enotno pod črto na dnu strani po naslednjih smerni- cah: 1. Pri dobesednem navajanju literature (v narekovajih): a) Pri navajanju iz knjige navedemo podatke po naslednjem zaporedju: — Začetnica imena avtorja, priimek avtorja (naslove, npr. prof., dr., kard. itd. iz- puščamo), naslov knjige v ležečem tisku — tudi podnaslov, kraj in letnica izdaje ter stran; npr. F. Oražem, Teologija duhovnosti, Ljubljana 1993, str. 171. — Ime založbe izpustimo in ga navedemo v seznamu bibliografije pred krajem in letnico izdaje. — Lahko dodamo tudi naslov zbirke v oklepaju in v navadnem tisku; npr. F. Oražem, Teologija duhovnosti, (Teološka knjižnica, 8), Ljubljana 1993, str. 171. — Ko drugič na istem mestu navajamo isto knjigo ali članek, lahko uporabljamo izraz »prav tam« ali pa napišemo začetnico imena in priimek avtorja ter doda- mo smiselno okrajšani naslov in stran; npr. F. Oražem, Teologija duhovnosti, str. 172. Okrajšane naslove nakažemo na koncu prve navedbe knjige ali član- ka; npr. F. Oražem, Teologija duhovnosti, (Teološka knjižnica, 8), Ljubljana 1993, str. 171 (Dalje: F. Oražem, Teologija duhovnosti). — Ko drugič navajamo različne knjige istega avtorja, moramo, da se dela ločijo med seboj, začetnici imena in priimku avtorja dodati še (logično okrajšani) naslov knjige, takoj za tem pa stran. Na to opozorimo v oklepaju že pri prvem navedku; npr. F. Oražem, Leto Kristusovih skrivnosti, str. 173. 416 Acta Ecclesiastica Sloveniae 34 b) Pri navajanju iz znanstvene revije ali časopisa navedemo podatke po nasle- dnjem zaporedju: — Začetnica imena, priimek avtorja, naslov članka oziroma razprave v ležeči pisavi, nato za vejico »v:« in v ležeči pisavi naslov (kratico) revije, številka letnika, v oklepaju letnica (pri časopisu datum), vejica in številka ter stran[i]; npr. J. Krašovec, Fi/ozofsko-teološki razlogi za odpuščanje, v: Bogoslovni ve- stnik 51 (1991), št. 4, str. 273; ali J. Krašovec, Filozofsko-teoloski razlogi za odpuščanje, v: BV 51 (1991), št. 4, str. 273. — Pri ponovnem navajanju istega članka ali različnih člankov istega avtorja rav- namo kakor pri navajanju knjige. — Posamezna navedena dela v isti opombi ločujemo s podpičjem; npr. A. Nadrah, Evharistija in življenje, v: BV 36 (1976), str. 153; V. Truhlar, Pokoncilski kato- liški etos, Celje 1976, str. 125. c) Pri navajanju iz zbornika navedemo podatke po naslednjem zaporedju: — Začetnica imena, priimek avtorja, naslov razprave v ležeči pisavi, nato za ve- jico »v:« in v ležeči pisavi naslov zbornika, začetnica imena in priimek ure- dnika, kraj in letnica izdaje ter stran[i]; npr. F. M. Dolinar, Die Rolle und die Bedeutung der Jesuiten während des 17. und 18. Jahrhunderts im sloweni- schen Raum, v: Die Jesuiten in Innerosterreich. Die kulturelle und geistige Prägung einer Region im 17. und 18. Jahrhundert, ur. W. Drobesch in P. G. Tropper, Celovec-K lagenfurt 2006, str. 215-217. 2. Pri navajanju, ki ni dobesedno, dodamo pred navedkom »Prim.« (z veliko začetnico); npr. Prim. J. Krašovec, Filozofsko-teoloski razlogi za odpuščanje, v: Bogoslovni vestnik 51 (1991), št. 4, str. 273. 3. V seznamu bibliografije navajamo dela podobno kot v opombah, le da zaradi abecednega reda na prvo mesto postavimo priimek z vejico in za njim ime, nato naslov knjige v ležečem tisku — lahko tudi podnaslov, naslov zbirke v oklepaju in v navadnem tisku, ime založbe, kraj in letnico izdaje; npr. Oražem, France, Teologija duhovnosti, (Teološka knjižnica 8), Družina, Ljubljana 1993. Pri člankih in razpravah, ki so del znanstvenih revij ali zbornikov, se navedejo tudi strani in založba; npr. Krašovec, Jože, Filozofsko-teoloski razlogi za od- puščanje, v: BV 51 (1991), št. 4, str. 273-285; Dolinar, France M., Die Rolle und die Bedeutung der Jesuiten wčihrend des 17. und 18. Jahrhunderts im slowenischen Raum, v: Die Jesuiten in Innerösterreich. Die kulturelle und ge- istige Prägung einer Region im 17. und 18. Jahrhundert, ur. Werner Drobesch in Peter G. Tropper, Mohorjeva-Hermagoras, Celovec-Klagenfurt 2006, str. 215-230. 4. Številka opombe stoji vedno za ločilom, ne glede na to ali gre za piko, vejico, dvopičje, podpičje ali narekovaj. 5. Sveto pismo, cerkvene dokumente ali kako drugo pogosto navedbo lahko na- vajamo tudi med besedilom: Navodila sodelavcem AES 417 — če je besedilo v navednicah, damo navedek za navednico in pred ločilo, npr. »Baraba pa je bil razbojnik« (Jn 18, 40). — če besedilo ni v navednicah, dodamo pred navedkom »prim.« (z malo začetni- co), npr. Evangelist Janez piše, da je bil Baraba razbojnik (prim. Jn 18, 40). 9. Na kratice moramo opozoriti na začetku razprave ali v prvi opombi. Pri doma- čih kraticah se držimo določil S/ovenskega biografskega leksikona, pri tujih pa tistih, ki jih v prvem zvezku navaja Lexikon für Theologie und Kirche. 10. Kadar navajamo založbo, lahko pri slovenskih založnikih navedemo samo kratice (CZ, DZS, MK, SM). Kjer je več mest izdaje, mesta navajamo povezana z vezajem; npr. Ljubljana-Celovec-Dunaj. Ponovne izdaje knjige navedemo s števil- ko, nadpisano nad letnico; npr. Ljubljana 1979". 11. Pri navajanju prispevkov in del, ki so objavljeni na medmrežju, navedemo kratico imena in priimek avtorja, naslov prispevka ali dela v kurzivu, nato za vejico na:” medmrežni naslov in v oklepaju datum pridobljenega prispevka ali dela, npr. I. Pančevič, Pravoslavni bogoslovski fakultet Univerziteta u Beogradu, na: http:// www.sr.wikipedia.org (Pridobljeno: 22. 5. 2010). 12. Pri navajanju arhivskih virov v opombah ali v seznamu arhivskih virov ni razlike v vrstnem redu elementov ali postavljanju ločil. V opombi pod črto na dnu strani navedemo: e kratico arhiva (npr. NŠAL; AS 1211); ime fonda (npr. Fond Bogoslovno semenišče). Če je fond ali zbirka oštevil- čena, dodamo številko fonda kratici arhiva (npr. AS 1211 = Arhiv Republi- ke Slovenije, Fond Komisija Republike Slovenije za odnose z verskimi sku- pnostmi); e tehnično enoto: številka tehnične enote, številka arhivske škatle (šk.), mape (m.), fascikla (fasc.) oziroma številka ali opis arhivske enote (a. e.) ali signa- tura (sig.) (npr. t. e. 30, a. e. 761; šk. 15, m. 3; šk. 645, dok. 85/60; sig. R-69); e dokument: ime ali oznaka dokumenta z ustreznimi podatki, kakor sta številka dokumenta, kraj, datum, številka strani ali lista (f.) (npr. Poročilo Huga Skale ministru za prosveto, Ljubljana, 18. 1. 1947, f. 5) Pri razpravah, ki se sklicujejo na arhivske vire, ob koncu besedila v poglavju Arhivski viri sistematično navedemo vse vire, na katere se sklicujemo v opombah. Po potrebi ločeno navedemo tudi objavljene vire, časopise, ustne izjave idr. Arhivsko gradivo v seznamu arhivskih virov uredimo po abecednem redu arhivov. Navedemo le arhiv in fond, po potrebi tudi tehnično enoto. V abecedno urejenem seznamu arhivov razložimo kratico posameznega arhiva, uporabljeno v opombah (npr. SAK — Škofijski arhiv Koper; AS 1211 — Arhiv Republike Slovenije). Primeri navajanja arhivskega gradiva v opombah in v seznamu arhivskih virov: 418 Acta Ecclesiastica Sloveniae 34 Opomba Stop. Kratica arhiva, ime ali številka fonda ali zbirke, številka arhivske škatle ali fascikla, tehnična enota, ime dokumenta, kraj izdaje, datacija in številka. Seznam Kratica arhiva, ime fonda ali zbirke, po potrebi številka arhivske škatle ali fascikla in oznaka tehnične enote. Primer 1 Opomba 'S AS 1799, šk. 28, m. 2, Vpliv klera na mladino, november 1950. Seznam AS 1799 — Arhiv Republike Slovenije, Fond Centralni komite Ljudske mladine Slovenije. Primer 2 Opomba 's AS, Fond Gubernijski arhiv, reg. I, odd. I, fasc. 4, Ustanovna listina ljubljanskih filozofskih študij, 1704. Seznam AS — Arhiv Republike Slovenije, Fond Gubernijski arhiv, reg. I, odd. I, fase. 4. Primer 3 Opomba |! NŠAL 332, šk. 22, Birme in vizitacije, Usmiljeni Samarijan, Ljubljana, 5. 9. 1943, št. 934. Seznam NŠAL 332 — Nadškofijski arhiv Ljubljana, Fond Gregorij Rožman. Primer 4 Opomba ISNSAM, F 27, šk. 3/12, Direktorat, Maribor, 2. 12. 1831, št. 21. Seznam | NŠAM - Nadškofijski arhiv Maribor, F 27 Škofijska pisarna. Primer 5 Opomba | " ZAP, sig. R-69, Statut mesta Ptuj 1513, f. 24r. Seznam ZAP - Zgodovinski arhiv Ptuj, Fond Rokopisna zbirka. Primer 6 Opomba ! NUK, ms. 156, Historia Seminarii labacensis. Seznam NUK - Narodna in univerzitetna knjižnica, Fond Rokopisni oddelek, ms. 156. V primeru nejasnosti glede navajanja literature in arhivskih virov naj se avtor obrne na urednika AES. 13. Rokopisov in ilustracij uredništvo ne vrača. 14. Prispevke pošljite na naslov: Teološka fakulteta Univerze v Ljubljani Uredništvo AES Poljanska c. 4, p. p. 2007 SI-1001 Ljubljana PUBLIKACIJE INŠTITUTA ZA ZGODOVINO CERKVE Poljanska c. 4, p. p. 2007 SI-1001 Ljubljana ACTA ECCLESIASTICA SLOVENIAE Acta Ecclesiastica Sloveniae, št. 1, 1979, 188 strani. Miscellanea: Metod Benedik, Inštrukcija papeža Klemena VIII. za obnovo katoliške vere na Štajerskem, Koroškem in Kranjskem z dne 13. aprila 1592; France M. Dolinar, Jožefinci med Rimom in Dunajem — Škof Janez Karel Herberstein in državno cerkven- stvo; Bogo Grafenauer, Etnična vprašanja ob preureditvi lavantinske škofije na Štajerskem; Ivan Škafar, Jezuitski misijoni v krajini med Muro in Rabo za časa katoliške obnove 1609-1730; Ivan Škafar, Oda Jožefa Košiča iz leta 1813. Acta Ecclesiastica Sloveniae, št. 2, 1980, 231 strani. Maksimilijan Jezernik, Friderik Baraga (Zbirka rimskih dokumentov). Acta Ecclesiastica Sloveniae, št. 3, 1981, 172 strani. Miscellanea: Metod Benedik, Iz protokolov ljubljanskih škofov (1); France M. Dolinar, Zapisi škofa Janeza Tavčarja o stanju v ljubljanski škofiji; Ivan Škafar, Gradivo za zgodovino kalvi- nizma in luteranstva na ozemlju belmurskega in beksinskega arhidiakonata. Acta Ecclesiastica Sloveniae, št. 4, 1982, 255 strani. Jože Gregorič, Pisma Petra Pavla Glavarja Jožefu Tomlju 1761—1784. Acta Ecclesiastica Sloveniae, št. 5, 1983, 331 strani. Miscellanea: Jože Mlinarič, Prizadevanje sekovskih škofov Martina Brennerja in Jakoba Eberleina kot ge- neralnih vikarjev salzburških škofov za katoliško versko prenovo na Štajerskem v luči protokolov 1585-1614 in vizitacijskih zapisnikov iz 1607, 1608 in 1617-19; Ivan Zelko, Gradivo za prekmursko cerkveno zgodovino; Ivan Zelko, Frančiškani v Murski Soboti. Acta Ecclesiastica Sloveniae, št. 6, 1984, 225 strani. Miscellanea: Metod Benedik, Iz protokolov ljubljanskih škofov (2); Martin Jevnikar, Ivan Trinko, pokrajin- ski svetovalec v Vidmu 1902-1923; Vilko Novak, Ivanu Škafarju v spomin — Njegovo življenje in delo; Ivan Škafar, Priloge: Izvirna poročila, regesti in zapisi o delovanju luteranov (evangeličanov) na Petanjcih 1592—1637. Acta Ecclesiastica Sloveniae, št. 7, 1985, 288 strani. Sveta brata Ciril in Metod v zgodovinskih virih. Ob 1100-letnici Metodove smrti: Bogo Grafenauer, Spreobrnjenje Bavarcev in Karantancev — Conversio Bagoariorum et Carantanorum; France Perko, Italska legenda; France M. Dolinar, Pisma rim- skih papežev Hadrijana II., Janeza VIII. in Štefana V.; Metod Benedik, Zitje 420 Acta Ecclesiastica Sloveniae 34 Konstantina (Cirila) in Žitje Metoda; France M. Dolinar, Pohvala sv. Cirila in Metoda; Janez Zor, Anonimna ali Metodova homilija v Clozovem glagolitu. Aeta Ecelesiastica Sloveniae, št. 8, 1986, 395 strani. Rajko Bratož, Krščanstvo v Ogleju in na vzhodnem vplivnem območju oglejske Cerkve od začetkov do nastopa verske svobode. Acta Ecclesiastica Sloveniae, št. 9, 1987, 463 strani. Jože Mlinarič, Župnije na Slovenskem Štajerskem v okviru salzburške nadškofije v vizitacijskih zapisnikih arhidiakonata med Dravo in Muro 1656—1774. Acta Ecclesiastica Sloveniae, št. 10, 1988, 254 strani. Miscellanea: Metod Benedik, Iz protokolov ljubljanskih škofov (3); Primož Kovač, Začetki kapucinskega sa- mostana v Škofji Loki; Janez Höfler, Gradivo za historično topografijo predjože- finskih župnij na Slovenskem — Pražupniji Radovljica in Kranj. Acta Ecclesiastica Sloveniae, št. 11, 1989, 239 strani. France M. Dolinar, Slovenska cerkvena pokrajina. Acta Ecclesiastica Sloveniae, št. 12, 1990, 432 strani. Ana Lavrič, Ljubljanska škofija v vizitacijah Rinalda Scarlichija 1631—1632. Acta Ecclesiastica Sloveniae, št. 13, 1991, 116 strani. Ivanka Tadina, Ignacij Knoblehar 1819-1858. Veliki pionir krščanske civilizacije in odličen apostol čr- nih. Acta Ecclesiastica Sloveniae, št. 14, 1992, 190 strani. Miscellanea: Metod Benedik, Iz protokolov ljubljanskih škofov (4); Bogdan Kolar, K zgodovini malega seme- nišča v Kopru; Vinko Škafar, Prošnje salzburškemu nadškofu F. Schwarzenbergu za priključitev slovenskih dekanij sekovske (graške) škofije k lavantinski škofiji leta 1848; Janez Höfler, Gradivo za historično topografijo predjožefinskih župnij na Slovenskem — Pražupnija Mengeš; Marko Senica, Slovenske pridige kapuci- na p. Angelika iz Kranja iz let 1766-1771. Acta Ecclesiastica Sloveniae, št. 15, 1993, 221 strani. Matjaž Ambrožič, Zvo- narstvo na Slovenskem. Acta Ecclesiastica Sloveniae, št. 16, 1994, 726 strani. Metod Benedik — Angel Kralj, Kapucini na Slovenskem v zgodovinskih virih. Nekdanja štajerska kapu- cinska provinca. Acta Ecclesiastica Sloveniae, št. 17, 1995, 600 strani. France Baraga, Kapiteljski arhiv Novo mesto. Regesti listin in popis gradiva. Acta Ecclesiastica Sloveniae, št. 18, 1996, 363 strani. Ivan Likar, Slovenski litur- gični jezik v obrednikih s poudarkom na obredniku škofa Wolfa (1844). France Baraga, Kazalo krajevnih in osebnih imen k AES 16 — Kapucini na Slovenskem v zgodovinskih virih. Acta Ecelesiastica Sloveniae, št. 19, 1997, 537 strani. France Baraga, Arhivska zapuščina škofa Tomaža Hrena; Metod Benedik — Angel Kralj, Protokoli škofa Hrena 1614-1630; Bogdan Kolar, Sinode škofa Hrena; Edo Škulj, Bogoslužna besedila v Hrenovih kornih knjigah. Publikacije Inštituta za zgodovino Cerkve 421 Aeta Ecelesiastica Sloveniae, št. 20, 1998, 396 strani. Metod Benedik — Angel Kralj, Škofijske vizitacije Tomaža Hrena 1597—1629 in poročilo Apostolskemu sedežu o stanju škofije leta 1607; France Baraga, Arhiv Glavarjevega bene- ficija; Lojzka Bratuž, Korespondenca Attems — Glavar 1753—1772; Janez Höfler, Gradivo za historično topografijo predjožefinskih župnij na Slovenskem. Pražupniji Stara Loka in Šentpeter pri Ljubljani; Darja Mihelič, Izročilo Konverzije, ki je doseglo Valvasorja in Schönlebna. Acta Ecclesiastica Sloveniae, št. 21, 1999, 776 strani. Branko Kurnjek, Marjan Maučec, Iztok Mozetič, Dnevno časopisje o duhovniških procesih na Slovenskem 1945-1953. Acta Ecclesiastica Sloveniae, št. 22, 2000, 385 strani. Lilijana Žnidaršič Golec, Duhovniki kranjskega dela ljubljanske škofije do tridentinskega koncila. Acta Ecclesiastica Sloveniae, št. 23, 2001, 391 strani. Damjan Hančič, Konstitucije klaris v Mekinjah in Škofji Loki. Acta Ecclesiastica Sloveniae, št. 24, 2002, 712 strani. Lambert Ehrlich, Pariška mirovna konferenca in Slovenci 1919/20; Spomenica za Vatikan 14. aprila 1942 — za objavo pripravila Marija Vrečar. Metod Benedik, Lambert Ehrlich za slo- venski narod. Acta Ecclesiastica Sloveniae, št. 25, 2003, 462 strani. Matjaž Ambrožič, Ljubljanski knezoškof dr. Janez Zlatoust Pogačar. Njegova verska, kulturna in politična vloga za zgodovino Slovencev. Acta Ecclesiastica Sloveniae, št. 26, 2004, 244 strani. Metod Benedik, Pisma Janeza Evangelista Kreka; Janez Höfler, Gradivo za historično topografijo pred- jožefinskih župnij na Slovenskem. Pražupnija Cerknica; Bogdan Kolar, Začetki cerkvene organiziranosti Slovencev v Kaliforniji. Aeta Ecelesiastica Sloveniae, št. 27, 2005, 347 strani. Marko Benedik, Dokumenti p. Antona Prešerna D. J. o škofu Antonu Vovku; Sebastjan Likar, Valentin Oblak, Kronika župnije Kropa 1914-1918. Acta Ecclesiastica Sloveniae, št. 28, 2006, 300 strani. Metod Benedik, Janez Evangelist Krek v spisih sodobnikov; Bogdan Kolar, Iz kronike župnije Grahovo pri Cerknici v času župnika Alojzija Westra (1910-1928); Edo Škulj, Kronika župnije Turjak. Acta Ecclesiastica Sloveniae, št. 29, 2007, 541 strani. Edo Škulj, Jerebova kronika župnije Škocijan pri Turjaku. Acta Ecclesiastica Sloveniae, št. 30, 2008, 371 strani. Damjan Debevec, Karikature v boju proti veri in Cerkvi 1945-1960. Acta Ecclesiastica Sloveniae, št. 31, 2009, 260 strani. Edo Škulj, Kronika župnije Turjak; Edo Škulj, Iz turjaške oznanilne knjige. Acta Ecclesiastica Sloveniae, št. 32, 2010, 528 strani. Vloga teoloških izobraževal- nih ustanov v slovenski zgodovini pri oblikovanju visokošolskega izobraže- valnega sistema na Slovenskem: Matjaž Ambrožič, Srednjeveško in novoveško teološko izobraževanje v samostanskih skupnostih cistercijanov, kartuzijanov, 422 Acta Ecclesiastica Sloveniae 34 avguštincev, dominikancev in trapistov; Metod Benedik, Teološko izobraževanje od reformacije do vključno centralnih semenišč; Matjaž Ambrožič, Teološki štu- dij na Slovenskem od konca 18. stoletja do prve svetovne vojne; Bogdan Kolar, Teološka fakulteta — del Univerze v Ljubljani; Miran Špelič, Visoko šolstvo v redu manjših bratov od ustanovitve vikarije — province sv. Križa do ustanovitve Univerze v Ljubljani; Metod Benedik, Kapucinske teološke šole; Bogdan Kolar, Visoka teološka šola na Rakovniku; Matjaž Ambrožič, Prva teološka fakulteta in knezoškofijsko Bogoslovno učilišče v Ljubljani; Fanika Krajnc-Vrecko, Visoka bogoslovna šola v Mariboru 1859-1941; Fanika Krajnc-Vrečko, Bibliografija del in arhivski viri s področja teološkega izobraževanja na Slovenskem. Acta Ecclesiastica Sloveniae, št. 33, 2011, 204 strani. France M. Dolinar, Poro- čila ljubljanskih škofov v Rim o stanju v škofiji (Relationes ad Limina), I. del: 1589-1675. Acta Ecclesiastica Sloveniae, št. 34, 2012, 424 strani. France M. Dolinar, Poro- čila ljubljanskih škofov v Rim o stanju v škofiji (Relationes ad Limina), II. del: 1685-1943. Povzetki in vsebine vseh številk znanstvene publikacije AES so dostopni na medmrežju: http://www.teof.uni-lj.si/?viewPa REDOVNIŠTVO NA SLOVENSKEM Redovništvo na Slovenskem, 1. zvezek, 250 strani. Benediktinci, kartuzijani, ci- stercijani. [ Zbornik predavanj na simpoziju: Stična, Pleterje, Kostanjevica, od 23. do 25. maja 1984], Ljubljana 1984. Redovništvo na Slovenskem, 2. zvezek, 256 strani. M. Smiljana Kodrič — B. Natalija Palac, Šolske sestre svetega Frančiška Kristusa Kralja. Zgodovina, poslanstvo, življenje, Ljubljana 1986. Redovništvo na Slovenskem, 3. zvezek, 295 strani. Jezuiti. Zbornik simpozija, Ljubljana 1992. Redovništvo na Slovenskem, 4. zvezek, 306 strani. Jezuitski kolegij v Ljubljani. Zbornik razprav (Soizdajatelja: Zgodovinski inštitut Milka Kosa ZRC SAZU in Provincialat slovenske province Družbe Jezusove), Ljubljana 1998. Redovništvo na Slovenskem, 5. zvezek, 416 strani. Marija Jasna Kogoj, Uršulinke in njihovo vzgojno poslanstvo, Ljubljana 2006. Publikacije Inštituta za zgodovino Cerkve 423 RIMSKI SIMPOZIJI Inštitut za zgodovino Cerkve pri Teološki fakulteti Univerze v Ljubljani in Slo- venska teološka akademija v Rimu sta pripravila in objavila naslednje znanstvene simpozije: 01 — Slomškov simpozij v Rimu, Ljubljana 1983. 02 — Ivanocyjev simpozij v Rimu, Ljubljana 1985. 03 — Trinkov simpozij v Rimu, Ljubljana 1986. 04 — Sedejev simpozij v Rimu, Celje 1987. 05 — Missiev simpozij v Rimu, Celje 1988. 06 — Gnidovčev simpozij v Rimu, Celje 1989. 07 — Mahničev simpozij v Rimu, Celje 1990. 08 — Jegličev simpozij v Rimu, Celje 1991. 09 — Krekov simpozij v Rimu, Celje 1992. 10 — Napotnikov simpozij v Rimu, Celje 1993. 11 — Wolfov simpozij v Rimu, Celje 1994. 12 - Kleklov simpozij v Rimu, Celje 1995. 13 — Karlinov simpozij v Rimu, Celje 1996. 14 — Einspielerjev simpozij v Rimu, Celje 1997. 15 — Hrenov simpozij v Rimu, Celje 1998. 16 — Glavarjev simpozij v Rimu, Celje 1999. 17 — Baragov simpozij v Rimu, Celje 2000. 18 — Rožmanov simpozij v Rimu, Celje 2001. 19 — Ehrlichov simpozij v Rimu, Celje 2002. 20 — Grivčev simpozij v Rimu, Celje 2003. 21 - Herbersteinov simpozij v Rimu, Celje 2004. 22 — Vovkov simpozij v Rimu, Celje 2005. 23 — Ukmarjev simpozij v Rimu, Celje 2006. 24 — Torošev simpozij v Rimu, Celje 2007. 25 — Tomažičev simpozij v Rimu, Celje 2008. 26 — Trubarjev simpozij v Rimu, Celje 2009. 27 — Sklop razprav — Knezoškof Stepišnik, v: BV 70 (2010), št. 1, str. 25 sl. Acta Ecclesiastica Sloveniae Izdajatelj / Publisher: Inštitut za zgodovino Cerkve pri Teološki fakulteti Univerze v Ljubljani Naslov uredništva / Adress of Editorial: Inštitut za zgodovino Cerkve Poljanska c. 4, p. p. 2007, SI-1001 Ljubljana e-pošta: matjaz.ambrozic@teof.uni-lj.si Glavni in odgovorni urednik / Editor in Chief: dr. Matjaž Ambrožič Uredniški odbor / Editorial Board: dr. Metod Benedik mag. France Baraga dr. France M. Dolinar dr. Bogdan Kolar dr. Janez Marolt dr. Jože Mlinarič Prevodi / Translations: dr. Pavlina Bobič Lektoriranje / Language-editing: Mirjam Šemrov, prof. slovenskega jezika s književnostjo Pregled latinskega besedila / Latin text reviewed by: dr. Julijana Visočnik Oblikovanje / Cover Design: Anton Štrus Prelom / Computer Typesetting: DESIGNPRO d.o.o., Beblerjev trg 3, 1122 Ljubljana Tisk / Printed by: Littera picta d.o.o. Naklada / Number of copies printed: 300 izvodov Izvlečke prispevkov objavlja / Abstracts are included in: Historical Abstracts, America: History and Life, ABC-CLIO Library, Santa Barbara, California, USA EBSCO Publishing, Inc., 10 Estes Street, Ipswich, Massachusetts, USA Tiibinger Zeitschriften, Universitiit Tiibingen, D Založba / Publishing House: Teološka fakulteta Univerze v Ljubljani Poljanska c. 4, p. p. 2007 SI-1001 Ljubljana e-pošta: dekanat@teof.uni-lj.si Za založbo / Chief Publisher: dr. Stanko Gerjolj