KRALJEVINA SRBA, HRVATA l SLOVENACA
UPRAVA ZA ZAŠTITU
KLASA 12 (3)
1NDUSTRISKE SVOJINE
IZDAN 1. JULA 1926.
PATENTNI SPIS BR. 3701.
Naamlooze Vennootschap Philips’ Gloeilampenfabrieken, Eindhoven,
Holandija.
Postupak za rastavljanje od hafniuma i cirkoniuma.
Prijavo od 8. januara 1924,	Važi od 1. juna 1925.
Pravo prvenstva od 28. aprila 1923, (Holandija).
Izum se odnosi na rastavljanje od elementa, čijeg je atomna brojka 72, imenovan hafnium i cirkonium. Ovi elementi nalaze se često skupno u rudačama i posjeduju jedan drugom veoma slična kemična svojstva.
U smislu izuma usljedjuje rastavljanje time pomalo i frakcionirano, da se iskoristi različitost baziciteta hafniumovog oksida i cirko-niumovog oksida, pošto se je ustanovil, da je hafniumov oksid više bazičan nego cirko-nov oksid.
Zadnje svojstvo može se iskoristiti, time da se doda jedna baza ili sol, koja djeluje hidrolizom ili bilo kojim drugim rastavljanjem kao baza. Dodatak usljeduje k rastopini od hafniumovih i cirkoniumovih soli u takovom količinskom razmjeru, da se metali obore djelomično u obliku njihovih hidroksida. Dobivena oborina sadrži razmjerno manje hafniuma i više cirkoniuma nego prvobitna mje šavina.
Osim toga može se rastopina jedne kiseline pridodati k mješavini hafniumovih i cirkoniumovih hidroksida ili oksida u takovoj množini, da se jedan dio metala dovede u rasto-pinu, u obliku soli. Dobivena rastopina biti će razmjerno bogatija na hafniumu nego prvobitna mješavina
U smislu izuma mogu se takodjer sjediniti oba navedena postupka
Za sva tri postupka od velike je važnosti, da je rastopina soli ili mešavina hidroksida ili oksida slobodna od primjesa drugih metala kao litana, nioba, tantala, aluminiuma
željeza i si. Ako se nalaze zadnji metali u mješavini kao primjese k hafniumu i cirko-niumu, to prouzrokuju prije spomenuti postupci velike poteškoće, pošto imenovani metali posjeduju takodje medjusobno različite bazicitete. Stoga je preporučivo najprije otstra-niti bilo koje primjese ovih metala, što se može dogoditi ma na koji poznati način, na pr. na prikladan poznati način za odstranjenje takovih primjesa iz jedinjenja cirkonovih.
Za bolje razumevanje neka se u slijedećem šire opišu tri radna načina u smislu izuma.
Kod izvedbe prvog postupka prevede se netopivi mineral u mješavinu rastopljivih soli time da se na primjer rastopina sa prikladnim srestvom, kao kaliumbifluoridom, usljed čega se mogu cirkonium i hafnium prevesti u rastopljive dvostruke fiuoride. Rudača se može^ staliti takodje sa natriumbisulfatom, usljed čega se cirkonium i hafninium pretvore u rastopljive sulfate.
Pošto se je iz mješavine na bilo koji prikladan način odstranila svaka nečistoća, prouzročena prisućem drugih metala, pridoda se ili jedna baza, kao na pr. amoniakova voda, natrium hidroksid ili bazički reagirajuća sol, kao nalriumacetat ili jedna sol, koja rastavljanjem djeluje kao baza, kao na pr. na-triumth.osulfat. Dodatak k rastopini usljedjuje u takovoj količini, da se jedan dio prisutnih metalo obori kao mješavina njihovih hidroksida. Hafnium, čiji je oksid više bazičan, koncentrira se tako u rastopini, do-
Din. IO.—
čim oborina sadrži razmjerno manje hafniuma nego li prvobitna mješavina. Oborina hidrok-sidra odijeli se filtriranjem i iznova se prevede u rastopljivu solnu mješavinu, našto se opet pridoda rastopini jedna baza ili odgovarajuće jedinjenje. Ovo preradjivanje opetuje se dok je rastavljanje dostiglo željeni stepen.
S druge strane može se lakodje k matičnoj lužini pridoda opet jedna baza ili odgovarajuće reagirajuće jedinjenje, tako da se metali opet . djelomično obore. Na taj način može se stalno povisivati sadržina hafniuma u matičnoj lužini. Iz konačno dobivene matične lužine, koja sadrži maleni ili u opće nikakov procenat cirkoniuma, može se oboriti hidroksid hafniuma dodatkom suviška baze ili odgovarajućeg jedinjenja ili hidrolizom usljcd preradbe pregrijanom parom time da se hidroksid zagrije na prikladnu ternpe-raluru, prevede se u oksid i time da se zad: nji reducira na pr. na poznati način za redukciju cirkonovog oksida, dobiva se metal hafnium ili u čistom stanju ili sa malom primjesom cirkoniuma.
Ima se na pr. spomenuti, da, ako se polazi od čiste mješavine rastopljivih soli hafniuma i cirkoniuma, kako se mogu neposredno dobiti iz nekojih mineralija, tako da mješavina sadrži na primer 5o/n hafniuma, cirko-nium se može u bitno čistom stanju oborili pomoću dvanaest izamance slijedećih prerad-jivanja sa natriumhidroksidom, i tako dobivene hidroksidne oborine svaki put se prevedu u rastopljivu solnu mješavinu. Iz usporedbe rečenih oborina je proizašlo, da je četvrta oborina na pola tako bogata na hafni-umu kao prvobitna mješavina, dočim osma oborina ima samo četvrtinu prvobilne sadr-žine hafniuma.
U Smislu drugog radnog načina polazi se od mješavine hidroksida ili oksida. Iz cirkonovog minerala, koji sadrži hafniuma, može se napraviti na prije opisani način čista ra-stopljiva solna mješavina. Iz rastopine ove mješavine napravi se mješavina hidroksida, ili time, da se iz rastopine solne mješavine sav hafnium i cirkonium obori dodatkom suviška jedne baze, ili time, da se soli hidro-liziraju preradjivanjem pomoću pregrijane pare K ovako dobivenoj oborini hidroksida doda se količina kiseline, koja nije dostatna, da rastopi potpuno hidrokside. Rastopina će stoga sadržati razmjerno više hafniuma nego li prvobitna mješavina. Tako se može na pr. nešto klorovodikove kiseline dodati k mješavini hidroksida. U tom slučaju sadrži djelna rastopina oksiklorida razmjerno više hafniuma nego li prvobitna. Ostatak se može opet pre-radjisati kiselinzm, tako da se iz njega otstra-njuje uvijek više hafniuma.
S druge straue može se k rastopini opet dodati jedan suvišak baze, tako da se održi mječavina hidroksida od cirkoniuma i hafniuma, koja je bogatija na hafniumu nego li prvobitna mešavina. Ova mješavina može se opet preradjivati sa kiselinom, tako da se hafnium opet umnoži u rastopini, i time da se na jednaki način postupa, može se dobiti željena koncentracija.
Konačno dobivena rastopina, koja posjeduje visoku sadržinu na hafniumu, nože se u svrhu proizvodnje metaličkog hafniuma ili legure od hafniuma i cirkoniuma, posjedujuće visoku sadržinu na hafniumu, preradjivati na već poznati način.
Vrlo dobri rezultati dobiju se takodjer pomoću trećeg postupka, koji prestavlja kombinaciju oba prvo opisana.
Može se najprije napraviti čista rastopina hefniumovih i cirkoniumovih soli, na pr, iz .cirkonovog minerala, koji sadrži hafniuma. K ovoj rastopini doda se baza ili odgovarajuće reagirajuće jedinjenje, tako da se djelomično obori mješavina hidroksida.
K matičnoj lužini, koja sadrži razmjerno više hafniuma nego Ii prvobitna mješavina doda se suvišak baze, tako da se metali potpuno obore kao hidroksidi. Dobivena mješavina hidroksida preradjuje se onda kiselinom, tako da se metali dovedu djelomično u n.stopinu. Ostatak hidroksida odvoji se filtriranjem i matična lužina, koja je opet bogatija na hafniuma nego li mješavina hidroksida, obradjuje se iznova sa bazom ili odgovarajućim jedinjeniem. Ova se operacija nastavi dok se dobije željena koncentracija u hafniumu.
Mješavina sa visokom sadržinom cirkoniuma može se dobiti na ogovarajući način i nastavljanjem postupka dobiti će se cirkoni-umov hidroksid, od kojeg se mogu dobiti na poznati način metalički cirkonium ili željeno cirkoniumovo jedinjenje.
Dobiveno hafniumovo jedinjenje, koje posjeduje maleni postotak cirkoniuma ili u opće ne posjeduje cirkoniuma, može se prevesti na već opisani način u hafniumov oksid ili metalički hafnium. Druga hafniumova jedinjenja mogu se dobiti isto tako primjenom postupka, poznatog za cirkonium.
Patentni zahtevi:
1.	Postupak za rastavljanje hafniuma i cirkoniuma, naznačen time, da rastavljanje us-ledjuje po malo i frakcionirano i poluči se primjenom različite bazicitete oksida i hafni-umovog i cirkoniumovog.
2.	Postupak po zahtjevu 1, naznačen time, da se k rastopini mješavine hefniumovih i cirkoniumovih soli doda baza ili sol, koja hidrolizom ili inim rastovljanjcm djeluje ba-
žički, i to u takovoj množini, da se metali obore djelomično kao hidroksidi.
3.	Postupak po zahtjevu 1, naznačen time da se k jednoj mješavini hidioksida ili oksida hafniuma i cirkoniuma pridoda rastopina kiseline u takovoj množini, da se jedan dio metala rastopi u obliku soli.
4.	Postupak po zahtjevu 1, naznačen time, da se k rastopini mješavine hafniumovih i cirkoniumovih soli doda baza ili sol koja hidrolizom ili inim rastavljanjem djeluje ba-zički, i to u takovoj množini, da se metali obore djelimično kao hidroksidi, našto se tim hidroksidom pridoda rastopina kiseline u ta-
kovoj množini, da se jedan dio metala rastopi u obliku soli,
5.	Postupak po zahtjevu 2, 3 ili 4, naznačen time, da se cirkoniumovi minerali, koji sadže hafniuma stope skupa sa talnim sre-stvom i prevedu u rastopljivu solnu mješavinu, koja se oslobodi od eventualno prisutnih primjesa, i da čistoj rastopini solne mje-čavine biva pridodan suvišak na bazi i dobivena hidroksidna mješavina bude prera-djena sa kiselinom u smislu zahtjeva 3 ili bude pridodana n smislu zahtjeva 2 jedna baza ili jedna sol, koja hidrolizdom ili inim rastavljanjem djeluje bazički.
i
n	: :q ii •
1 ,	; ■ ive-, .-i i
■ :>;	,{■> i.:	I	;
.


i ...........:	r.	: ■	'	n	■ '	'	"
-•mil n*>5bfi.t>»rt	,1 uvnlHsi.	I'	•	X
.niqo; • ■!»!'.	■ i.im- : m 1 uinl:
. '!> y r.!i	iu /•'»li i u	-
»« ib	.litiSonm o	>Ib)	u	i	, i-iiv
.	m;;-, n ,ibi ■ >' :.i(;
,