Ocene, zapiski, poročila - Reviews, Notes, Reports
temveč tudi v mednarodnem merilu. Njen pomen izhaja iz prispevka k metodologiji literarne vede, eksemplarične interpretacije z empiričnimi metodami pridobljenega materiala in uporabne razsežnosti.
Dejan Kos
Univerza v Mariboru, Filozofska fakulteta dejan.kos@uni-mb.si
PRZEKLADYLITERATUR SLO-WIANSKICH. Tom 1, cz^sč 1, Wy-bory translatorskie 1990-2006. Pod redakcj^: Bozeny Tokarz. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Sl^skie-go, 2009. 336 s.
Wydana w ubieglym roku nakladem Wydawnictwa Uniwersytetu Sl^skiego pierwsza cz^sc pierwszego tomu Prze-kiadow Literatur Siowianskich liczy 312 stron. To 21 prac naukowych doty-cz^cych zagadnien zwi^zanych przede wszystkim z literackim przekladem artystycznym, nie tylko badanych z punktu widzenia teorii translacji, ale rowniež z perspektywy historii litera-tury z oczywistym uwzgl^dnieniem slowianskiej przestrzeni historyczno-kulturowej.
Rok 1990, poprzedzony cezur^ 1989 roku, ktory w Europie Srodkowo--Wschodniej rozpocz^l szereg zmian na arenie politycznej i spolecznej, przy-nosz^c upadek komunizmu byl bezpo-sredni^ przyczyn^ powstania szeregu nowych organizmow panstwowych, wylonionych w procesie zjednoczenia Niemiec, rozpadu Czechoslowacji, Ju-goslawii i Zwi^zku Radzieckiego. Na-
stal koniec hegemonii tego ostatniego w krajach Europy Srodkowej i Wschod-niej, likwidacja cenzury przynosz^ca powrot swobod politycznych, spolecz-nych, a przede wszystkim tworczych, sprzyjaj^cych wymianie kulturowej. Wybory translatorskie 1990-2006 do-tycz^ wlasnie pierwszych szesnastu lat przežywanej tam swobodzie mysli, wol-nosci slowa pisanego i tlumaczonego na inne j^zyki slowianskie, swoistego wy-ražania wieloglosowosci artystycznej, z jednej strony tworcow - nadawcow prymarnych, z drugiej zas tlumaczy, b^d^cych medium przekazuj^cym od-biorcy sekundarnemu tresc komunikatu literackiego.
Niezwykle wažne s^ dla wspolcze-snego przekladoznastwa inicjatywy te-go rodzaju, bowiem „calosciow^ reflek-sj^ badawcz^ nie zostaly dot^d objete przeklady mi^dzy poszczegolnymi literaturami slowianskimi, poza literatur^ rosyjsk^ i polsk^" (s.9). St^d glown^ przyczyn^ „stworzenia niniejszej serii jest ch§c uzupelnienia polskich badan nad przekladem o brakuj^ce literatury slowianskie" (s.9). Precyzja w doborze tematyki prezentowanych w tomie ar-tykulach, a zarazem jej rožnorodnosc po raz kolejny dowodz^ wirtuozerii warsztatu naukowego redaktor tomu, wybitnej slawistki, przekladoznawczy-ni i komparatystki prof. dr hab. Bo-ženy Tokarz, jej podopiecznych oraz wspolpracownikow. „Projekt obejmuje zarowno rejestraj wydan i recepcji przekladow, jak rowniež problematyk^ szczegolow^, dotycz^c^: 1) specyfiki przekladu w granicach j^zykow blisko spokrewnionych, 2) przekladu jednej kultury na drug^ oraz 3) roli przekladu w badaniach komparatystycznych." (s.7) - czytamy we wst^pie ksi^žki. Z pierw-szej cz^sci opublikowanego tomu wyni-ka, iž Wybory translatorskie 1990-2006
- 138 --Slavia Centralis 1/2011
Ocene, zapiski, poročila - Reviews, Notes, Reports
dotycz^ wybranych zagadnien transla-tologicznych, druga natomiast zawierac bjdzie bibliografij przekladow. „Tom adresowany jest do literaturoznawcow i przekladoznawcow (naukowcow, kry-tykow i studentow) oraz do slawistow komparatystow" (s.7) - pisze we wstj-pie redaktorka publikacji.
Ksi^žka dzieli sij na siedem roz-dzialow: Przekiady buigarsko-polskie i polsko-buigarskie, Przekiady chor-wacko-polskie i polsko-chorwackie, Przekiady czesko-polskie, Przekiady macedonsko-polskie, Przekiady serb-sko-polskie i polsko-serbskie, Przekiady siowacko-polskie, Przekiady siowen-sko-polskie i polsko-siowenskie oraz Przekiady siowensko-czesko-polskie.
Autorki artykulow dotycz^cych przekladow bulgarsko-polskich i pol-sko-bulgarskich zwracaj^ uwagj na zasadnicze zmiany w polityce wydaw-niczej i strategiach popularyzatorskich (koncentrowanie sij przede wszystkim na walorach artystycznych zarowno oryginalu jak i tlumaczenia, a nie na ilosci przekladanych tekstow). Podkre-slaj^ takže wagj trudnosci, z jakimi sty-kaj^ sij tlumacze literatur slowianskich, nalež^cych do kultur malo znanych i niezbyt ciesz^cych sij szczegoln^ po-pularnosci^. W obliczu takiej sytuacji tlumacz „deklaruje rolj odgrywania roli kuratora i animatora dialogu in-terkulturowego" (s.17) - czytamy w artykule Celiny Judy p.t. Rozrachunki po przeiomie. Polskie przekiady z lite-ratury buigarskiej po 1989 r. Diagnozy i prognozy. Wspoiczesnosc i tradycja. Slusznie autorki trzech pierwszych tek-stow (oprocz artykulu C. Judy, mam na mysli nastjpuj^ce publikacje: K. Bahneva: Literatura polska w przekiadach na jfzyk buigarski. Czasopisma literac-kie w latach 1990-2007, I. Likomanova: Buigarskie wybory z literatury polskiej
(na materiale z prasy literackiej)) pod-kreslaj^, že wlasciwy wybor tlumacza, pocz^wszy od podjjcia decyzji, ktory utwor przetlumaczyc, na strategiach stricte translatorskich skonczywszy, gwarantuje sukces wydawniczo - czy-telniczy. Niemniej, w Bulgarii poza kil-koma antologiami poezji (te tytuly na pocz^tku swojego artykulu przywoluje K. Bahneva: przygotowana przez B. Penewa antologij z 1921r. - Poeci polscy, wybor z 1996 P. Karagyozowa - Pol-ska poezja mifdzywojenna i Antologij nowej poezji polskiej, w tlumaczeniu i wyborze B. Dankowa), publikowanie polskich utworow literackich w glownej mierze odbywa sij na stronach czaso-pism literackich. Kalina Bahneva i Iskra Likomanowa w pierwszym rzjdzie wy-mieniaj^ „Literaturen vestnik", po nim wspomniane zostaj^ „Teatyr", „Panorama" oraz „Kultura", gdzie czytelnik nie tylko ma okazjj zetkn^c sij przeklada-mi ze wspolczesnej literatury polskiej, ale rowniež može dowiedziec sij o bie-ž^cych wydarzeniach kulturalnych. Au -torki podkreslaj^ znaczenie wysilkow bulgarskich polonistow - nauczycieli i studentow. Ich dociekliwosc i zaanga-žowanie w badaniu polskiej literatury zaowocowaly na przyklad szeregiem przekladow i naukowych tekstow filolo-gicznych opublikowanych w 8 numerze „Slowianskich dialozach" - periodyku Uniwersytetu w Plowdiwie.
Natomiast przekladowi bulgarsko--polskiemu poswijcony jest artykul Joanny Mleczko: Transformacje trans-latorskie w przekiadzie buigarskiej bajki magicznej Trzej bracia i zlote jablko (kod estetyczny). Zawarta w tytule bajka zostala opublikowana w zbiorze: Ziota moneta za siowo. Buigarskie bajki i legendy ludowe w 2006 nakladem Wydawnictwa Uniwersytetu Lodzkiego. Autorka docenia wartosc
— 139 —
Ocene, zapiski, poročila - Reviews, Notes, Reports
przedsi?wzi?cia. Po pierwsze wi?kszosc zawartych w antologii tekstow wcze-sniej nie byla publikowana, po drugie s^ to utwory o rožnym profilu gatun-kowym (bajka, legenda, podanie), po trzecie zas wszystkie stanowi^ bardzo bogate zrodlo informacji o folklorze bulgarskim. Jednak, jak twierdzi Joanna Mleczko, tlumaczka poczynila da-leko id^ce transformacje translatorskie, ktore prymarnie ustny przekaz ludowy, z typowymi dlan cechami j?zykowo--stylistycznymi, przeksztalcily w tekst pisany, pozbawiony „wlasciwosci wyni-kaj^cych z charakteru tworczosci oral-nej" (s.67).
Kroatysci koncentruj^ si? na sto-sunkowo rožnorodnych zagadnieniach. Leszek Malczak pisze O polskich prze-kladach chorwackiej literatury wojen-nej... na przykladzie wiersza Dragutina Tudijanovicia Molba munji nebeskoj. Tlumaczenia dokonala Muriel Kor-dowicz, wczesniej Julian Kornhauser. Autor publikacji stworzyl bardzo do-kladn^ analiz? porownawcz^ obydwu powyžszych tlumaczen, podaj^c przy-klady rožnorodnych rozwi^zan transla-torskich, podyktowanych odmiennymi strategiami translatorskimi, w konse-kwencji doprowadzaj^cych do modyfi-kacji tekstu oryginalu.
Ponadto Leszek Malczak zwrocil uwag? na poziom chorwackiej poezji wojennej, ktora može i nie posiada szczegolnej wartosci artystycznej, jed-nakowož jest form^ ekspresji, co zatem dowodzi wielowymiarowosci poezji postmodernistycznej, b?d^cej czasami przede wszystkim komentarzem histo-rycznym.
Rowniež strategii translatorskich do-tyczy kolejny artykul poswi?cony lite-raturze chorwackiej. Anita Gostomska pisze O strategii tiumaczenia na przykladzie Ministerstwo bolu Dubravki
Ugrešic - jednej z najbardziej rozpozna-walnych w Polsce pisarek poludniowo-slowianskich. Autorka zwraca uwag? na trudnosci, z jakimi zetkn?la si? Dorota Jovanka Cirlic. „Calosc buduje zrožni-cowana w zaležnosci od tematyki danego fragmentu pierwszoosobowa nar-racja; dominuj^cy jest ton eseistyczny, autobiograficznie nacechowany" (s.85). Ponadto, „innych trudnosci nastr?cza interekstualna polifonicznosc tekstu, w ktorym až roi si? od jawnych i ukrytych dialogow z autorami i utworami nieko-niecznie znanymi przeci?tnemu czytel-nikowi" (s.86), j?zyk bohaterow, ktory niejednokrotnie obfituje we wtr^cenia angielskie lub holenderskie, tworz^c jedyny w swoim rodzaju styl. Autorka usprawiedliwia niejako tlumaczk?, kto-ra zmuszona byla dokonac niezb?dnych modyfikacji tekstowych; bowiem ich celem bylo „odtworzenie autentycznego kontekstu kulturowego, bezcennego z punktu widzenia odbiorcy komunikatu" (s.90).
Zagadnieniu muzycznosci w proce-sie tlumaczenia poswi?cony jest arty-kul Anny Ruttar (Tlumaczenie wiersza klišej kiše Josipa Severa a zagadnienie muzycznosci), wedlug ktorego pewne niedostateczne skoncentrowanie si? na wszystkich przejawach muzycznosci poezji Josipa Severa nie tylko pozba-wia odbiorc? przekladu sporych mož-liwosci interpretacyjnych, zreszt^ sam poeta zaznacza, iž to „dzwi?k dyktuje sens" (s.100). Podaj^c szereg argumen-tow, autorka artykulu dowodzi, iž Anna Szymanska - tlumaczka utworu, temu zadaniu nie podolala.
Ostatnia publikacja tej cz?sci prze-kracza o rok ramy czasowe Wyborow translatorskich 1990-2006. Tym razem mamy do czynienia z relaj chorwackich wyborow z literatury polskiej, jej recepj oraz miejscem w chorwackiej
- 140 --Slavia Centralis 1/2011
Ocene, zapiski, poročila - Reviews, Notes, Reports
przestrzeni kulturowej. Burdica Čilic Škeljo i Ivana Vidovic Bolt w swoim artykule Literatura polska w chorwackich przekiadach od 1990 r. do 2007 analizuj^ wydania ksi^žkowe i publikacje w czasopismach cz?sciowo b^dz calosciowo poswi?cone polskiej tworczošci (np. „Književna revija"). Na polkach ksi?garskich dominuje klasy-ka literatury polskiej (Czeslaw Milosz, Wislawa Szymborska; ze wspolcze-snych autorow najcz?sciej tlumaczo-na jest proza Olgi Tokarczuk, potem Andrzeja Stasiuka). Zdarzaj^ si? takže publikacje naukowe i popularnonau-kowe (autorstwa m.in.: Jan Kotta, Ma-rii Janion, Jerzego Lojka). Nie možna jednoznacznie stwierdzic, iž literatura polska cieszy si? jakims szczegolnym zainteresowaniem, niemniej dzi?ki od-powiedniej promocji, jak chocby co-roczny od 2002 r. Mi?dzynarodowy Festiwal Europejskiego Krotkiego Opo-wiadania, wi?kszosc tytulow polskich autorow cieszy si? dobrym przyj?ciem chorwackich czytelnikow.
Rozdzial Przekiady czesko-polskie dotyczy oceny i recepcji prozy czeskiej w Polsce. Jozef Zarek bada przekla-dy nowej czeskiej „powiesci praskiej" (s.113), autorstwa Michala Ajvaza, Danieli Hodrovej i Jachyma Topola, w tlumaczeniu Leszka Engelkinga, ktory „przyj^l postaw? pragmatyczn^" (s.129), co oznacza, že z jednej strony wzbogaca literatur? polsk^, z drugiej zas ta wlasnie literatura rodzima stano-wi dlan glowne zrodlo oparcia.
Izabela Mroczek natomiast pisze O recepcji tiumaczen czeskiej literatury bestesellerowej w Polsce (na przykia-dach tiumaczen ksiqžek Michala Vie-wegha, Ireny Obermanovej i Haliny Pawlovskiej) - powiesci ciesz^cych si? wsrod polskich kr?gow czytelniczo-wy-dawniczych umiarkowan^ popularno-
sci^, a wymienieni w tytule artykulu pisarze zdolali wypracowac sobie od-powiedni^ pozycj?.
W rozdziale o przekladach macedon-sko-polskich znajduje si? tylko jeden tekst autorstwa Magdaleny Blaszak do-tycz^cy ciekawego zjawiska konceptu-alno-translatorycznego, a mianowicie „kategorii swiadka" w prozie mace-donskiej. Autorka zauwažyla ciekawe sposoby rozwi^zan tego problemu w procesie tlumaczenia, wsrod ktorych dominuje „typ tlumaczenia ukrytego" (s.150).
Z artykulow Jadwigi Sobczak (Polski dramat w Serbii w latach 1990-2006) i Malgorzaty Filipek (Miloš Crnjanski w krfgu polskich odbiorcöw literatury. Powiesc o Londynie, czyli obcosc ory-ginaiu a obcošč przekiadu) wynika, iž wymiana kulturowa pomi?dzy Polsk^ a Serbin na poziomie literatury nie na-ležy do zbyt intensywnych. Možna by stwierdzic, že specyfika polskich dziel tlumaczonych w Serbii i odwrotnie, w zasadzie zaležy od sytuacji socjalno--politycznej obydwu krajow. Napisana ponad trzydziesci lat temu przez Miloša Crnjanskiego Powiesc o Londynie, mimo, že dose nieudolnie przetlumaczona na j?zyk polski, dzi?ki poruszanej pro-blematyce w czasach nam wspolcze-snych staje si? jak najbardziej aktualna; tak jak polskie dramaty autorstwa Ta-deusza Rožewicza i Slawomira Mrož-ka dotykaj^ce tych samych problemow, rownolegle n?kaj^cych spoleczenstwo polskie i serbskie.
Trudnosci gospodarcze, emigracja polityczna i ekonomiczna, kryzys za-ufania publicznego relacjonowany w sztukach wyžej wymienionych auto-row zdawaly si? stanowic wspolny mianownik problemowy. Tlumaczenia Biserki Rajčič dramatow Janusza Glo-wackiego, Krzysztofa Zanussiego czy
— 141 —
Ocene, zapiski, poročila - Reviews, Notes, Reports
Edwarda Zebrowskiego, wystawianych na deskach teatrów w Nowym Sadzie i Belgradzie doczekaly si§ wznowien i cieplego przyj^cia serbskiej publicz-nosci. Natomiast polska dramaturgia wspólczesna promowana jest dzi^ki tlumaczeniom Zorana Djericia publi-kowanym na lamach elitarnego czaso-pisma nowosadzkiego „Polja" (s.162). Jadwiga Sobczak podkresla znaczenie przedsi^wzi^c tego rodzaju, motywo-wanych subiektywnymi preferencjami serbskich reÉyserów, cz^sto po prostu wynikaj^cych z osobistych kontaktów z polskimi artystami.
Przekiady siowacko-polskie równiez dotycz^ tlumaczen twórczosci dramato -pisarskiej. Tym razem Lucyna Spyrka pisze o polskich przekladach dramatu slowackiego w latach 1990-2005, w przestrzeni scenicznej oraz literackiej. Twórczosc przekladowa tego rodzaju nie jest w Polsce zbyt cz^sto spotykana; nawet, ježeli ktokolwiek podj^l si§ tego zadania, to jego dokonania nie zostaly opublikowane, gdyž prawdopodobnie zarówno brakuje zainteresowanych czytelników, jak i twórców teatralnych. Co wi^cej, polski odbiorca ulega cz^sto swoistemu „nawykowemu utožsamia-niu [dramatu] slowackiego z czeskim" (s.194), co po pierwsze pozbawia ten pierwszy samodzielnosci, a „tym sa-mym može negatywnie wplywac na wartosciowanie slowackiego teatru i dramatu" (s.194).
Artykul Marty buczek Siowacki re-alizm magiczny w polskim przekiadzie dotyka niezmiernie ciekawego zagad-nienia w prozie postmodernistycznej. Niestety, wedle autorki tlumacz powie-sci Václava Pankovčina p.t. Marakesz Jacek Bukowski poniek^d zignorowal „wieloplaszczyznowosc realizmu ma-gicznego" (s.207) i zastosowal zbyt doslowne ekwiwalenty, doprowadzaj^c
tym samym do „znieksztalcenia makro-struktury" (s.207).
Przedostatni rozdzial tomu, zamy-kaj^cy w pewnym sensie problematyk^ dwuj^zycznych tlumaczen to Przekiady sloweñsko-polskie i polsko-sloweñskie. Otwiera go artykul autorstwa redaktor-ki tomu mówi^cy o slowenskich wy-borach z literatury polskiej w latach 1990-2006, nawi^zuj^cy do historii przekladów tego rodzaju si^gaj^cej jeszcze polowy XIX w. Oczywiscie, wybory translatorskie, jakich dokomj wspólczesni kontynuatorzy tejže trady-cji, motywowane s^ szeregiem czynni-ków, niemniej ogromn^ rol§ odgrywa, jak podkresla Božena Tokarz, stworzo-ny przez Rozk§ Štefan lektorat j^zyka polskiego - swoistej kuzni tlumaczy i tlumaczen literatury polskiej. W wy-mienionym w tytule przedziale czaso-wym przetlumaczono w Slowenii ok. 50 ksi^žek, o zr0žnicowanym profilu ga-tunkowym, wydawanych przez bardziej lub mniej znane wydawnictwa. Autorka slusznie podkresla, iž „wplyw tlumacza na miejsce publikacji i jej postac by-wa raczej znikomy. Sposób zaistnienia przekladu wyznacza kontekst i prawa rynku" (s.212) i to, naležaloby dodac, obecnie dotyczy sytuacji niemalže kaž-dego tlumaczonego i publikowanego utworu, chociaž z drugiej strony to wlasnie tlumacz rozpoznaje preferen-cje panuj^ce w srodowiskach czytelni-czych kultury przyjmuj^cej, a „granice jego swobody s^ uzaležnione [tylko albo až] mi^dzy innymi od profilu czasopi-sma lub wydawnictwa" (s.212). Autor-ka przywoluje przyklad slowenskich czasopism literackich, które ch^tniej publikuj^ przeklady najnowszej literatury polskiej („Literatura", „Dialogi", „Mladina", „Apokalipsa") i tych, które preferuj^ starsze utwory („Nova revija" i „Sodobnost"). Publikowanie tluma-
- 142 --Slavia Centralis 1/2011
Ocene, zapiski, poročila - Reviews, Notes, Reports
czen w drukach nieci^glych ma Charakter promocji - zapowiedzi przyszlego wydania ksi^žkowego. W ten sposob do Slowenii trafila proza Olgi Tokar-czuk, poezja Zbigniewa Herberta czy Adama Zagajewskiego (spodziewane jest zwi^kszone zainteresowanie twor-czosci^ Krzysztofa Vargi, Wojciecha Kuczoka i Pawla Hueelego), aczkolwiek wi^ksze wydawnictwa, zwažywszy na ustalony status dziel, nadal ch^tniej publikuj^ klasyk§ literatury polskiej (poezja Adama Mickiewicza, Konstantego Ildefonsa Galczynskiego, Leopolda Staffa, Juliana Tuwima, Tadeusza Konwickiego, Brunona Schultza, Stani-slawa Witkiewicza, Witolda Gombrowi-cza). Božena Tokarz slusznie podkresla, že przeklady literatury polskiej (jakkolwiek bardziej skierowanej do kone-serow niž do odbiorcow masowych), z jednej strony wzbogacaj^ istniej^ce w tej dziedzinie status quo, z drugiej „slu-ž^ rowniež budowaniu [wspolczesnej i dawnej] polskosci" (s.220) w oczach Slowencow, „przedstawieniu polskiego procesu historycznoliterackiego przez przybliženie czytelnikowi slowenskiemu kanonu [czyni^c przez to] polsk^ mentalnosc mu bližsz^" (s.224).
Monika Gawlak w artykule Poezja Gregora Strnisy w przeMadzie Katariny Šalamun Biedrzyckiej pisze o recepcji tworczosci w Polsce jednego z najpopu-larniejszych tworcow slowenskich XX w., ktora dzi^ki przekladom wymie-nionej w tytule tlumaczki miala szans^ zaistniec w kulturze polskiej. Autorka pisze o wyborach translatorskich, ktore niejako ignoruj^ trzy ostatnie tomiki Strnišy, gromadz^ce bodaj najbardziej wyrazist^ i charakterystyczn^ twor-czosc tego poety, co jednoczesnie po-zbawia polskiego czytelnika možliwosci selektywnego jej poznania, a zwlaszcza swoistej Strnišowskiej koncepcji swia-
ta i radosti. Tym samym tworczosc polski odbiorca može dol^czyc do nurtu poezji egzystencjalnej, ktora zwažyw-szy na specyfik^ dobranych przez Šalamun- Biedrzyck^ ekwiwalentow, jawi si§ jako poezja mroczna, pokazuj^ca „pelen absurdu obraz swiata" (s.238).
Zagadnienie popularyzacji j^zyka i kultury polskiej mi^dzy innymi po-przez dzialalnosc przekladow^ konty-nuuje artykul Anny Muszynskiej: Pol-skosc w slowenskich przekladach Rozki Štefan. Ogromne zaslugi, jakie položyla dla rozwoju lektoratu j^zyka polskiego w Lublanie, ktorego adepci tak jak ich mentorka, s^ najlepszym przykladem fascynacji polskosci^. Rozka Štefan przetlumaczyla wi^kszosc polskich dziel literackich epoki romantyzmu i klasykow wspolczesnej poezji polskiej. Wszystko to po to, aby przybližyc Slo-wencom „kraj nad Wisl^". Artykul An-ny Muszynskiej na wybranych przy-kladach dokladnie analizuje strategie translatorskie slowenskiej tlumaczki, pocz^wszy od kryteriow wyboru po-szczegolnych tekstow i autorow, naj-cz^sciej bardzo mocno zakorzenionych w polskiej tradycji, a zatem silnie eks-ponuj^cych polskie motywy literackie i kulturowe (s.259), ewoluuj^ce na prze-strzeni dziejow.
O tworczosci Witolda Gombrowicza tlumaczonej na j^zyk slowenski mowi artykul Michala Kopczyka: Przyczynek do tematu: przeklad w systemie literatury. Przy okazji slowenskiej wersji Dziennika Witolda Gombrowicza. Spe-cyfika oryginalu, jak twierdzi autor ar-tykulu, dla tlumacza nie tylko stanowi nie lada wyzwanie, ale i nastr^cza mu wielu trudnosci warsztatowych (s.275). Przypuszczalnie dlatego tlumacz doko-nal swoistej selekcji materialu, w wy-niku ktorej przeklad stal si§ wyborem z oryginalu, niew^tpliwie kierowanym
— 143 —
Ocene, zapiski, poročila - Reviews, Notes, Reports
hipotetycznym zainteresowaniem od-biorcy sekundarnego, niemniej w efek-cie b^d^cym naruszeniem „regul komu-nikacji literackiej" (s.276).
Ostatni z serii artykulow poswi^co-nych przekladom slowensko-polskim i polsko-slowenskim autorstwa Andreja Šurli Cicha rozmowa ostatnich przeMadöw Tonego Pretnara, mowi o tworczosci wymienionego w tytule wybitnego tlumacza polskiej poezji. Czterdziesci dwa wiersze zawarte w tomie Tiho ti govorim (1992) pochodz^ z rožnych epok i nurtow literackich. Jak slusznie zauwaža autor publikacji. wybory translatorskie Pretnara byly po -dyktowane niew^tpliwie jego osobist^ kondyj egzystencjaln^, w rezultacie skladaj^cego si§ w swoisty „dziennik schylku žycia" (s.291), wyražaj^cy wy-obcowanie, osamotnienie, swiadomosc nadchodz^cego kresu z jednej strony, z drugiej poszukiwanie „potwierdzenia sensu istnienia" (s.291), chocby w po-staci wyražaj^cej go poezji.
O przekladach slowenskich, cze-skich i polskich pisze Tatiana Jamnik w finalnej cz^sci tomu (Przekiady li-teratury slow enskiej w Czechach i w Polsce w latach 1990-2006). Autorka swoje rozwažania rozpoczyna slusz-nym pytaniem o wspolny mianownik kulturowy tych trzech narodow, po czym dokonuje porownania ich dziejow historycznych (s.295-298). Wszystko to bowiem mialo niebagatelny wplyw na sytuaj przekladow slowenskich w Czechach i w Polsce. Dane dotycz^ce dokonan translatorskich z lat 1990 -2006, ktore zaowocowaly wydaniami ksi^žkowymi, Tatiana Jamnik zestawila w formie tabeli, co bardzo dobrze obra-zuje kondyj literatury slowenskiej w wymienionych w tytule panstwach. Jak slusznie zauwaža, bardziej znana jest ona w Czechach niž w Polsce, co wyni-
ka bardziej ze stopnia otwartosci tychže kultur przyjmuj^cych, niž z czynnikow ekonomicznych (s.311).
Cz^sc pierwsza tomu Przekladom Literatur Slowiahskich opatrzo-na znamiennym podtytulem: Wybory translatorskie 1990-2006 dogl^bnie przedstawia bardzo szerokie spektrum badawcze. Autorzy publikacji zwracaj^ uwag§ na rodzaj wybieranej literatu-ry oraz na recepj przetlumaczonej juž tworczosci w poszczegolnych kra-jach, tzw. „žycie przekladow w obcej kulturze z perspektywy aktualnych zagadnien wspolczesnej humanistyki" (s.11). Warto zauwažyc, že zarowno z literatury polskiej jak i z poszczegol-nych literatur slowianskich najch^tniej wybiera si§ utwory kanoniczne oraz poezj§ i proz§ wsp6lczesn^. Niemniej. to literatura polska cieszy si§ wi§k-sz^ popularnosti^ zwlaszcza w takich krajach jak Chorwacja, Slowenia czy Bulgaria, niž literatury tych krajow w Polsce. Pomimo tego, že „male literatu-ry" (okreslenie Dubravki Ugrešic) nadal u nas zauwažane s^ w glownej mierze przez koneserow oraz osoby studiuj^ce filologi^ slowiansk^, to wlasnie dzi^ki nim maj^ szans§ zaistniec w swiadomo-sci mentalnej Polakow.
Regina Wojton
Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Bialej rwojton@ath.bielsko.pl
— 144 —
tS^a-Via Centra lis 1/2011